(Malferma korto ekster la cxefdomo, kiu situas dekstre. Angulo de
tiu kun enireja pordo kaj platajxo de sxtonsxtuparo elstaras. Laux la
fono, proksime al la korto, strecxas sin abruptaj deklivoj kun picea
arbaro. Komencanta maldensa arbetajxo maldekstre. La negxado cxesis;
sed la tero estas dike kovrata de la jxus falinta negxo.)
(_Borkman, sinjorino Borkman_ kaj _Ella Renthejm_ staras ekstere
sur la sxtuparo. _Borkman_ apogas sin, senforta kaj laca, al la doma
muro. Li havas malmodan pelerinon jxetita sur la sxultroj, tenas
molan, grizan feltcxapelon en unu mano kaj dikan tuberbastonon en la
alia. _Ella Renthejm_ portas sian mantelon sur la brako. La granda
tuko de _sinjorino Borkman_ estas glitinta malsupren sur la nukon,
tiel ke sxia hararo montrigxas.)
ELLA RENTHEJM
(estas sin stariginta antaux _sinjorino Borkman_) Ne iru post lin,
Gunhild!
SINJORINO BORKMAN
(en timo kaj ekscito) Lasu min preterpasi! Li _ne devas_ forvojagxi
de mi!
ELLA RENTHEJM
Estas tute senutile, mi diras al vi! Vi ne atingas lin.
SINJORINO BORKMAN
Lasu min tamen iri, Ella! Mi volas krii lauxte post lin malsupren
laux la vojo. Kaj la krio de sia patrino li do certe auxdos!
ELLA RENTHEJM
Li _ne povas_ auxdi vin. Li certe jam sidas ene en la veturilo --
SINJORINO BORKMAN
Ne, ne, -- li jam ne povas sidi en la veturilo!
ELLA RENTHEJM
Li jam sidas en la veturilo, kredu min.
SINJORINO BORKMAN
(en malespero) Se li sidas en la veturilo, -- li sidas tie kun sxi,
kun sxi, -- sxi!
BORKMAN
(ridas acxe) Kaj tiel lokigite li ne auxdas la kriojn de sia
patrino.
SINJORINO BORKMAN
Ne, -- do li ne auxdas. (auxskultas) Tsxsx! Kio estas _tio?_
ELLA RENTHEJM
(ankaux auxskultanta) Auxdigxas kvazaux sono de sonoriloj --
SINJORINO BORKMAN
(kun mallauxta ekkrio) Estas _sxia_ veturilo!
ELLA RENTHEJM
Aux eble tiu de aliulo --
SINJORINO BORKMAN
Ne, ne; gxi estas la sleda veturilo de sinjorino Wilton! Mi konas la
argxentajn sonorilojn! Auxdu! Nun ili veturas gxuste preter tie cxi
-- malsupre de la deklivo!
ELLA RENTHEJM
(rapide) Gunhild, se vi volas krii post lin, do kriu _nun_! Eble ke
li tamen --!
(La sonoriloj auxdigxas proksime, ene en la arbaro.)
ELLA RENTHEJM
Rapidu, Gunhild! Nun ili estas tute malsupre de ni!
SINJORINO BORKMAN
(staras momenton nedecide; jen sxi rigidigxas, malmilda kaj malvarma)
Ne. Mi ne postkrias lin. Lasu Erhart Borkman veturi preter min.
Longe, longe eksteren en tion, kion li nomas la vivon kaj la
felicxon.
(La sonorigado perdigxas en la foro.)
ELLA RENTHEJM
(iom poste) Nun la sonoriloj ne plu auxdigxas.
SINJORINO BORKMAN
Sxajnis al mi, ke ili sonoris kiel tombaj sonoriloj.
BORKMAN
(kun seka, mallauxta rido) Hoho, -- ankoraux ne sonorigxas super
mi!
SINJORINO BORKMAN
Sed super _mi_. Kaj super li, kiu forvojagxis de mi.
ELLA RENTHEJM
(kapsignas penseme) Kiu scias, cxu ili ne tamen sonorigas al li la
vivon kaj la felicxon, Gunhild.
SINJORINO BORKMAN
(ekrektigas sin; rigardas sxin akre) La vivon kaj la felicxon, vi
diras!
ELLA RENTHEJM
Almenaux por mallonga tempo.
SINJORINO BORKMAN
Cxu vi volus malenvii al li la vivon kaj la felicxon, -- kun
_sxi_?
ELLA RENTHEJM
(varme kaj arde) Jes, el mia tuta, plena animo mi tion volus!
SINJORINO BORKMAN
(malvarme) Do vi eble estas pli ricxa pri amoforto, vi, ol mi.
ELLA RENTHEJM
(rigardas longe foren el si) Eble estas la _manko_ de amo, kiu
subtenas tiun forton.
SINJORINO BORKMAN
(fiksas la okulojn sur sxin) Se tiel estas, -- tiam ankaux mi baldaux
farigxos same ricxa kiel vi, Ella. (Sxi turnas sin kaj iras en la
domon.)
ELLA RENTHEJM
(staras momenton zorgeme rigardante _Borkman_; poste sxi metas la
manon singardeme sur lian sxultron.) John, venu kaj eniru, ankaux
vi.
BORKMAN
(kvazaux vekigxanta) Mi?
ELLA RENTHEJM
Jes. Vi ne eltenas la akran, vintran aeron. Mi vidas laux via
aspekto. Venu, kaj eniru kun mi. Enen sub tegmenton kie estas
varme.
BORKMAN
(kolera) Supren en la salonon eble?
ELLA RENTHEJM
Prefere en la cxambron al sxi.
BORKMAN
(ekkolere en impeto) Neniam plu en la vivo mi metos mian piedon sub
tiun tegmenton!
ELLA RENTHEJM
Sed kien vi do iru? Tiel malfrue, je nokta tempo, John?
BORKMAN
(surmetas la cxapelon) Antaux cxio mi volas nun eliri por zorgi pri
cxiuj miaj kasxitaj trezoroj.
ELLA RENTHEJM
(rigardas lin timeme) John, -- mi ne komprenas vin!
BORKMAN
(en tusanta rido) Ho, ne estas kasxita sxtelajxo pri kio mi pensas.
Ne timu tion, Ella. (haltas kaj elmontras) Vidu tiun ulon _tie!_
Kiu estas _li_?
(_Vilhelm Foldal_, en malnova, negxkovrita jako, kun la cxapelo
malsupren plektita kaj kun granda sxirmilo en la mano, venas antauxen
de la angulo de la domo, peze irante tra la negxo. Li forte lamas je
la maldekstra gambo.)
BORKMAN
Vilhelm! Kion vi volas cxi tie cxe mi -- nun denove?
FOLDAL
(ekrigardas) Ho je Dio, -- cxu vi staras ekstere sur la sxtuparo,
John Gabriel? (salutas) Kaj ankaux la sinjorino, mi vidas!
BORKMAN
(mallonge) Ne estas la sinjorino.
FOLDAL
Ho, pardonu. Mi ja perdis la okulvitrojn en la negxon. -- Tamen ke
vi, kiu alie neniam eliras ekstere de la pordo --?
BORKMAN
(senkonsidere, gaje) Estas tempo, ke mi denove komencu farigxi
liberaera homo, komprenu. Preskaux tri jarojn en intertempa
mallibereco; kvin jarojn en la karcero; ok jarojn en la salono tie
supre --
ELLA RENTHEJM
(zorgeme) Borkman, -- mi petas vin --!
FOLDAL
Ak ja, ja, ja --
BORKMAN
Sed kion vi do volas al mi, mi demandas?
FOLDAL
(dauxre staras malsupre antaux la sxtuparo.) Mi volis supren al vi,
John Gabriel. Sxajnis al mi ke mi _devis_ supren en la salonon. Je
Dio, -- tiun salonon!
BORKMAN
Cxu vi volis supren tie al mi, kiu montris al vi la pordon?
FOLDAL
Jes, tio estu je la dia nomo sensignifa.
BORKMAN
Kion vi faris al la piedo? Vi ja lamas?
FOLDAL
Jes, imagu, -- mi surveturigxis.
ELLA RENTHEJM
Surveturigxis!
FOLDAL
Jes, de sleda veturilo --
BORKMAN
Hoho!
FOLDAL
-- kun du cxevaloj jungitaj. Ili venis rapidkure malsupren la
deklivo. Mi ne kapablis iri el la vojo suficxe rapide; kaj jen --
ELLA RENTHEJM
-- kaj ili veturis sur vin?
FOLDAL
Ili veturis gxuste sur min, sinjorino -- aux frauxlino. Gxuste sur
min ili veturis, tiel ke mi ruligxis en la negxo kaj perdis la
okulvitrojn, kaj la sxirmilo rompigxis; (frotas sin) kaj ankaux la
piedo ekhavis damagxon.
BORKMAN
(ridas interne) Cxu vi scias, kiu sidis en tiu veturilo, Vilhelm?
FOLDAL
Ne, kiel povus mi tion vidi? Estis ja fermita veturilo, kaj la
kurtenoj estis malsupren tiritaj. Kaj la veturigisto ecx ne haltis
momenton, kiam mi kusxis tie ruligxante --. Sed _tio_ povas esti
sensignifa, cxar -- (ekdire) Ho, mi estas tiel strange gxoja,
sciu!
BORKMAN
Gxoja?
FOLDAL
Jes, mi ne gxuste scias kiel nomi tion. Sed sxajnas al mi, ke mi
devas nomi tion gxoja. Cxar okazis io tiel tute mirinde! Kaj tial mi
ne _povis_ ion alian, -- mi _devis_ veni kaj partigi la gxojon kun
vi, John Gabriel.
BORKMAN
(akre) Nu, do partigu tiun gxojon!
ELLA RENTHEJM
Ho, -- sed unue enkonduku kun vi vian amikon. Borkman.
BORKMAN
(akre) Mi ne volas en la domon, mi diris.
ELLA RENTHEJM
Sed vi ja auxdas, ke li estas surveturigita!
BORKMAN
Ho, surveturigitaj ni farigxos cxiuj -- iun fojon en la vivo. Tamen
tiam oni devas ekstari denove. Kaj sxajnigi kvazaux nenio okazis.
FOLDAL
Jen profundanima vorto, John Gabriel. Sed mi povas same bone rapide
rakonti cxi-ekstere.
BORKMAN
(pli milde) Jes, servu al mi en tio, Vilhelm.
FOLDAL
Jes, nun nur auxdu! Imagu, vi -- kiam mi cxi-vespere revenis hejmen
de vi, -- mi trovas leteron. -- Cxu vi povas diveni de kiu?
BORKMAN
Eble de via eta Frida?
FOLDAL
Gxuste! Imagu ke vi tuj divenis. Jes, estis longa -- suficxe longa
letero de Frida, sciu. Servisto estis gxin portinta. Kaj cxu vi
imagas pri kio sxi skribas?
BORKMAN
Eble estus por diri adiaux al la gepatroj.
FOLDAL
Gxuste! Strange kiel vi povas diveni, John Gabriel! Nu, sxi skribas,
ke sinjorino Wilton tiom multe sxatas sxin. Kaj nun la sinjorino
volas kunpreni sxin eksterlanden. Por ke Frida lernu pli da muziko,
sxi skribas. Kaj sinjorino Wilton ankaux havigis al sxi tauxgan
instruiston, kiu kunvojagxos. Kaj legos kun Frida. Cxar, bedauxrinde,
sxi estas iom neglektita en iuj temoj, vi komprenas.
BORKMAN
(ridas interne, tiel ke klukas en li) Jes, bone, jes bone. Mi
komprenas cxion tiel nedireble bone, Vilhelm.
FOLDAL
(dauxrigas fervore) Kaj imagu, sxi nur sciigxis pri la vojagxo nun
cxi-vespere. Estis en la kunveno, pri kiu vi scias, hm! Kaj tamen sxi
trovis tempon por skribi. Kaj la letero estas tiel varme kaj bele kaj
tiel kore skribita, mi certigas al vi. Neniel plu sxpuro de malestimo
por sia patro. Kaj tiu bela trajto, sciu, ke sxi volus diri adiauxon
skribe -- antaux ol sxi forvojagxus. (ridas) Sed _tiel_ ja ne
okazos!
BORKMAN
(rigardas lin demande) Kiel tio?
FOLDAL
Sxi skribas, ke morgaux frue ili forvojagxos. Tute frue.
BORKMAN
Jen, jen, -- morgaux? Cxu sxi tion skribas?
FOLDAL
(ridas kaj frotas la manojn) Jes, sed nun mi estos ruza, mi,
komprenu! Nun mi iros rekte al sinjorino Wilton --
BORKMAN
Nun cxi-vespere?
FOLDAL
Jes je Dio, ankoraux ja ne estas tiel ege malfrue. Kaj se estus
sxlosite, mi sonorigos. Senpere. Cxar mi volas kaj mi devas vidi
Frida, antaux ol sxi forvojagxos. Bonan nokton, bonan nokton! (Li
volas foriri)
BORKMAN
Auxskultu, mia bedauxrinda Vilhelm, -- vi povas sxpari al vi la pezan
vojdistancon.
FOLDAL
Ho, vi pensas pri la piedo --
BORKMAN
Jes, kaj ankaux ke vi tamen ne enlasigxos cxe sinjorino Wilton.
FOLDAL
Ho, efektive, mi enlasigxos. Mi dauxre sonorigos, gxis iu venos por
malfermi. Cxar Frida mi devas kaj volas vidi.
ELLA RENTHEJM
Via filino jam foriris, sinjoro Foldal.
FOLDAL
(staras kiel frapita) Frida, cxu jam forvojagxis! Cxu vi scias tion
certe? De kiu vi auxdis tion?
BORKMAN
Ni informigxis de sxia estonta instruisto.
FOLDAL
Cxu? Kaj kiu estas li?
BORKMAN
Estas iu studento Erhart Borkman.
FOLDAL
(brile gxoja) Via filo, John Gabriel! Cxu _li_ kunvojagxos?
BORKMAN
Jes-ja; estas li, kiu helpos al sinjorino Wilton por instrui vian
etan Frida.
FOLDAL
Nu, lauxdon kaj dankon al Dio! Do la infano ja estas inter la plej
bonaj manoj. Sed cxu estas tute certe, ke ili jam forvojagxis kun
sxi?
BORKMAN
Ili forvojagxis kun sxi en tiu veturilo kiu survoje surveturigis
vin.
FOLDAL
(kunfrapas la manojn) Imagu, ke mia eta Frida sidis en tiu luksa
veturilo!
BORKMAN
(kapsignas) Jes-jes, Vilhelm, -- via filino estas bone instaligita
por veturi. Kaj ankaux studento Borkman. -- Nu, cxu vi rimarkis la
argxentajn sonorilojn?
FOLDAL
Jes-ja. -- Argxentajn sonorilojn, vi diras? Cxu estis argxentaj
sonoriloj, cxu? Veraj argxentaj sonoriloj?
BORKMAN
Tion vi povas konfidi. Cxio estis vera. Ekstere kaj -- kaj
interne.
FOLDAL
(silente en emocio) Cxu ne estas mirinde, kiel la felicxo povas
akomodi sin por homo! Estas mia -- mia simpla poeta talento, kiu
transformigxis al muziko en Frida. Do mi tamen ne vane estis poeto.
Cxar nun _sxi_ povas vojagxi elen en la grandan vastan mondon,
pri kiu mi foje revis tiel alloge por gxin vidi. En fermita
sledo-veturilo eta Frida povas vojagxi. Kaj kun argxentaj sonoriloj
sur la jungilaro --
BORKMAN
-- kaj surveturi sian patron --
FOLDAL
(gxoja) Ho kio! Ne gravas pri mi, -- -- se nur la infano --. Nu, mi
do tamen venis tro malfrue. Kaj tial mi volas iri hejmen por konsoli
sxian patrinon, kiu sidas en la kuirejo plorante.
BORKMAN
Cxu sxi ploras?
FOLDAL
(ridade) Jes, imagu, vi, -- sxi sidis ege plorante, kiam mi
eliris.
BORKMAN
Kaj vi, vi ridas, Vilhelm.
FOLDAL
Jes _mi_, jes! Sed sxi, la povrulino, sxi tion ne pli bone komprenas,
sxi, sciu. Nu, adiaux do! Bone estas ke mi havas la tramon tiel
proksime. Adiaux, adiaux, John Gabriel! Adiaux, frauxlino!
(Li salutas kaj pene iras la saman vojon laux kiu li venis.)
BORKMAN
(staras momenton silente rigardante antauxen) Adiaux, Vilhelm!
Ne estas la unua fojo en la vivo, ke vi surveturigxis, malnova amiko.
ELLA RENTHEJM
(rigardas lin en subpremata timo) Vi estas tiel pala, tiel pala, John --
BORKMAN
Devenas de la karcera aero tie supre.
ELLA RENTHEJM
Mi neniam antauxe vidis vin tia.
BORKMAN
Ne, cxar vi certe neniam antauxe vidis elrompintan punaton.
ELLA RENTHEJM
Ho, venu nun, kaj eniru kun mi, John!
BORKMAN
Formetu tiujn logajn tonojn. Mi ja diris al vi --
ELLA RENTHEJM
Tamen cxar mi nun petas vin insiste? Pro vi mem --
(La _cxambristino_ elvenas duone sur la sxtuparon.)
CXAMBRISTINO
Pardonu; la sinjorino diris, ke mi sxlosu la stratan pordon nun.
BORKMAN
(mallauxte al _Ella_) Auxdu nur; nun ili volas denove ensxlosigi
min!
ELLA RENTHEJM
(al la _cxambristino_) La bankestro ne estas tute sana. Li volas spiri
iom da fresxa aero unue.
CXAMBRISTINO
Jes, sed la sinjorino mem diris, ke --
ELLA RENTHEJM
Mi mem sxlosos la pordon. Lasu la sxlosilon en la seruro, kaj --
CXAMBRISTINO
Jes, je Dio, mi do faros. (Sxi reiras en la domon.)
BORKMAN
(staras momenton silente kaj auxskultante; poste li rapidigxas
malsupren sur la korton) Nun mi estas ekster la muro, Ella! Nun ili
neniam plu kaptos min!
ELLA RENTHEJM
(malsupre cxe li) Sed vi estas ja libera homo ankaux tie interne,
John. Povas iri kaj veni tute kiel placxas al vi.
BORKMAN
(mallauxte, kvazaux en timo) Neniam denove sub tegmenton! Cxi tie
ekstere en la nokto estas bone. Se mi nun irus supren al la salono,
-- plafono kaj muroj kunsxrumpigxus. Premegus min. Premus min plata
kiel musxo.
ELLA RENTHEJM
Sed kien vi do volas?
BORKMAN
Nur iri kaj iri kaj iri. Vidi cxu mi denove povas atingi al libereco
kaj al vivo kaj al homoj. Cxu vi volas iri kun mi, Ella?
ELLA RENTHEJM
Mi? Nun?
BORKMAN
Jes, jes, -- nun tuj!
ELLA RENTHEJM
Sed kiom longe do?
BORKMAN
Tiom longe kiom mi kapablas.
ELLA RENTHEJM
Ho, sed pripensu do. Ekstere en cxi tiu malseka, malvarma vintra
nokto --
BORKMAN
(kun rauxka, gorgxa sono) Hoho, -- la frauxlino estas zorgema pri sia
sanstato? Jes-ja, -- gxi estas ja bedauxrinda, gxi.
ELLA RENTHEJM
Estas por _via_ sanstato, ke mi estas zorgema.
BORKMAN
Hohoho! La sanstato de mortinto! Mi devas priridi vin, Ella! (Li iras
pluen.)
ELLA RENTHEJM
(post lin; tenas lin firme) Kion vi diris, ke vi estas?
BORKMAN
Mortinto, mi diris. Cxu vi ne memoras, ke Gunhild diris, ke mi nur
tenu min trankvila, _tie_ kie mi kusxas?
ELLA RENTHEJM
(decide jxetas la mantelon sur sin) Mi iros kun vi, John.
BORKMAN
Jes, ni du, ni apartenas unu al la alia, ni, Ella. (iras pluen) Venu
do!
(Dume ili atingis al inter la arbetaro maldekstre. Tiu kasxas ilin
pli kaj pli, tiel ke ili fine ne vidigxas. La domo kaj la korto
malaperas el la vido. La pejzagxo, kun deklivoj kaj altejoj,
malrapide kaj dauxre sxangxigxas, kaj farigxas pli kaj pli
sovagxa.)
VOCXO DE ELLA RENTHEJM
(auxdigxas de ene en la arbetaro dekstre) Kien ni nun iras, John! Mi
ne rekonas la lokon cxi tie.
VOCXO DE BORKMAN
(pli alte) Tenu vin nur en la negxaj spuroj post mi!
VOCXO DE ELLA RENTHEJM
Sed kial ni do devas iri tiel alten!
VOCXO DE BORKMAN
(pli proksime) Ni devas supreniri la turnigxan vojeton.
ELLA RENTHEJM
(dauxre kasxita) Ho, sed mi baldaux ne plu kapablas.
BORKMAN
(cxe la arbarrando dekstre) Venu, venu! Nun ni ne estas fore de la
elvidejo. Tie staris benko en antauxa tempo --
ELLA RENTHEJM
(venas el inter la arbetoj) Cxu vi memoras gxin?
BORKMAN
Tie vi povos ripozi.
(Ili atingis antauxen sur etan, altan, malferman ebenajxon en la
arbareto. La vojeto altigxas abrupte malantaux ili. Maldekstre,
profunde malsupre, estas vasta pejzagxo kun fjordo kaj altaj foraj
montodorsoj unu super la alia. Sur la ebenajxo maldekstre estas morta
pino kun benko sube. La negxo kusxas dike sur la ebenajxo.)
(_Borkman_ kaj post li _Ella Renthejm_ de dekstre pene vadas tra
la negxo.)
BORKMAN
(haltas cxe la profundejxo maldekstre) Venu jen, Ella, kaj vi
vidos.
ELLA RENTHEJM
(apud li) Kion vi volas montri al mi, John?
BORKMAN
(montras eksteren) Vidu kie la lando kusxas libera kaj malferma por
ni -- vaste etende?
ELLA RENTHEJM
Tie sur la benko ni ofte sidis pasinte, -- kaj rigardis ankoraux pli
kaj pli foren.
BORKMAN
Estis lando de revoj en kiun ni tiam rigardis.
ELLA RENTHEJM
(kapsignas peze) La reva lando de nia vivo gxi estis, jes. Kaj nun
tiu lando estas negxkovrata. -- Kaj la maljuna arbo estas morta.
BORKMAN
(ne sxin auxskultante) Cxu vi povas videti la fumon de la grandaj
vaporsxipoj tie sur la fjordo?
ELLA RENTHEJM
Ne.
BORKMAN
Mi povas. -- Ili venas kaj foriras. Ili alportas komunan vivon sur la
tuta terglobo. Ili kreas lumon kaj varmon por la animoj en miloj da
hejmoj. Estas _tio_, kion mi revis krei.
ELLA RENTHEJM
(silente) Kaj farigxis nur revo.
BORKMAN
Farigxis nur revo, jes. (auxskultas) Kaj auxskultu, vi, el tie
malsupre cxe la rivero! La fabrikoj funkcias! _Miaj_ fabrikoj! Cxiuj
tiuj, kiujn _mi_ volis starigi! Auxdu nur kiel ili laboras. Ili havas
noktan laboron. Nokton kaj tagon ili do laboras. Auxdu, auxdu! La
radoj turnas, kaj la rulcilindroj fulmas -- turne, turne! Cxu vi ne
auxdas, Ella?
ELLA RENTHEJM
Ne.
BORKMAN
_Mi_ povas auxdi.
ELLA RENTHEJM
(time) Mi kredas ke vi eraras, John.
BORKMAN
(pli kaj pli ekflamigata) Ho, sed la tuto tie cxi -- estas nur la
eksterajxo cxirkaux la regno, vi sciu!
ELLA RENTHEJM
Regno, vi diras? Kiu regno --?
BORKMAN
_Mia_ regno, kompreneble! La regno, al kiu mi estis proksima por
ekposedi tiam kiam -- tiam kiam mi mortis.
ELLA RENTHEJM
(silente; skuita) Ho, John, John!
BORKMAN
Kaj nun gxi kusxas tie -- sendefenda, senmastra, -- minacata de
atakoj de rabistoj, -- Ella! Cxu vi vidas la montodorsojn _tie_ tre
fore? Unu malantaux alia. Ili altigxas, kreskas kiel turoj. _Tio_
estas mia profunda, senlima, neelcxerpebla regno!
ELLA RENTHEJM
Ho, sed estas frostiga spirblovo de tiu regno, John!
BORKMAN
Tiu spirblovo efikas kiel viva aero en mi. Tiu spirblovo venas al mi
kiel saluto de humilaj spiritoj. Mi sentas ilin, la ligitajn
milionojn; mi sentas la vejnojn de erco, kiuj strecxas siajn
serpentumantajn, brancxigxantajn, logantajn brakojn al mi. Mi vidis
ilin antaux mi kiel vivigitaj ombroj -- tiun nokton, kiam mi staris
en la kelo de la banko kun la lumigilo en la mano. Vi tiam volis
liberigxi. Kaj mi provis. Tamen ne kapablis. La trezoro reen sinkis
en la profundon. (kun etenditaj manoj) Sed mi volas flustri al vi cxi
tie en la nokta silento. Mi amas vin, kie vi kusxas sxajne mortaj en
la profundo kaj la mallumo! Mi amas vin, vi vivopostulantaj trezoroj
-- kun via tuta lumanta sekvantaro de potenco kaj honoro! Mi amas,
amas, amas vin!
ELLA RENTHEJM
(en silenta, kreskanta ekscito) Jes, tie malsupre vi dauxre havas
vian amon. John. Cxiam havis gxin tie. Sed cxi tie supre en la tago,
John, -- estis varma, vivanta homa koro, kiu pulsis kaj batadis por
vi. Kaj tiun koron vi frakasis. Ho, pli ol tio! Dekoble pli malbone!
Vi _vendis_ gxin por -- por --
BORKMAN
(skuigxa; fluas kvazaux malvarmo tra li) Pro la regno -- kaj la
potenco -- kaj la honoro, vi opinias?
ELLA RENTHEJM
Jes, tion mi opinias. Mi diris tion al vi pli frue cxi-vespere. Vi
murdis la amovivon en tiu virino, kiu amis vin. Kaj kiun vi reen
amis. Tiom kiom vi _kapablis_ ami iun do. (kun suprenlevita brako)
Kaj tial mi auxguras, John Gabriel Borkman, -- vi neniam gajnos la
premion, kiun vi postulis por la murdo. Vi neniam faros la venkantan
enmarsxon en vian malvarman, sombran regnon!
BORKMAN
(sxancelas al la benko kaj eksidas peze) Mi preskaux timas, ke vi
pravos en tiu auxguro, Ella.
ELLA RENTHEJM
(apud li) Ne _timu_ pro tio, John. Gxuste _tio_ estus la plej bona,
kio okazus al vi.
BORKMAN
(kun krio; kaptas sin cxe la brusto) Ah --! (senforta) Nun gxi
malkaptis min.
ELLA RENTHEJM
(skuas lin) Kio estis, John!
BORKMAN
(glitas malantauxen al la apogo) Estis glacia mano, kiu kaptis mian
koron.
ELLA RENTHEJM
John! Nun vi sentis la glacian manon! Cxu!
BORKMAN
(murmuras) Ne. -- Neniu glacia mano. -- Mano de erco gxi estis. (Li
glitas tute malsupren sur la benkon.)
ELLA RENTHEJM
(deprenas sian mantelon kaj kovras lin) Restu trankvile kusxanta, kie
vi nun kusxas! Mi sercxos helpon por vi. (Sxi faras kelkajn pasxojn
dekstren; jen sxi haltas, reen iras kaj longe palpas lian pulson kaj
lian vizagxon.)
ELLA RENTHEJM
(trankvile kaj firme) Ne. Pli bone tiel, John Borkman. Pli bone tiel
por vi.
(Sxi strecxas la mantelon pli dense sur lin, kaj eksidas en la
negxon antaux la benko.)
(Mallonga silento.)
(_Sinjorino Borkman_, en supervestajxoj venas tra la arbaro de
dekstre. Antaux sxi la _cxambristino_ kun lumigita lanterno.)
CXAMBRISTINO
(lumigas en la negxon) Jes, jes, sinjorino. Jen estas iliaj spuroj --
SINJORINO BORKMAN
(cxirkauxrigardas observe) Jes, jen ili estas! Jen ili sidas sur la
benko. (vokas) Ella!
ELLA RENTHEJM
(ekstaras) Cxu vi sercxas nin?
SINJORINO BORKMAN
(akre) Jes, tion mi ja devas fari.
ELLA RENTHEJM
(montras) Jen li kusxas, Gunhild.
SINJORINO BORKMAN
Dormas!
ELLA RENTHEJM
(kapsignas) Profundan kaj longan dormon, mi kredas.
SINJORINO BORKMAN
(ekdire) Ella! (regas sin kaj demandas mallauxte) Cxu okazis --
libervole?
ELLA RENTHEJM
Ne.
SINJORINO BORKMAN
(malpezigita) Do ne per propra mano?
ELLA RENTHEJM
Ne. Estis glacia mano de erco, kiu kaptis lian koron.
SINJORINO BORKMAN
(al la _cxambristino_) Sercxu helpon. Venigu homojn el la bieno.
CXAMBRISTINO
Jes, bone, sinjorino. (mallauxte) En Jecxja nomo do --
(Sxi eliras tra la arbaro dekstren.)
SINJORINO BORKMAN
(staras malantaux la benko) La nokta aero do mortigis lin --
ELLA RENTHEJM
Do tiel estas.
SINJORINO BORKMAN
-- lin, tiun fortan viron.
ELLA RENTHEJM
(iras al la antauxo de la benko) Cxu vi ne volas rigardi lin,
Gunhild?
SINJORINO BORKMAN
(rifuzante) Ne, ne, ne. (mallauxtigas la vocxon) Li estis filo de
ministo, -- li, la bankestro. Ne povis elteni la fresxan venton.
ELLA RENTHEJM
Pli gxuste estis la frosto, kiu mortigis lin.
SINJORINO BORKMAN
(skuas la kapon) La frosto, vi diras? La frosto, -- gxi estis lin
mortiginta antaux longe.
ELLA RENTHEJM
(kapjesas al sxi) Kaj kreis nin du al ombroj, jes.
SINJORINO BORKMAN
Vi pravas.
ELLA RENTHEJM
(kun dolora rideto) Unu mortinto kaj du ombroj, _tion_ efikis la
frosto.
SINJORINO BORKMAN
Jes, la kora frosto. -- Kaj jen do ni du povas etendi unu al la alia
la manon, Ella.
ELLA RENTHEJM
Mi pensas, ke nun ni tion povas.
SINJORINO BORKMAN
Ni dunaskitoj -- super _li_ kiun ni ambaux amis.
ELLA RENTHEJM
Ni du ombroj -- super la morta viro.
(_Sinjorino Borkman_ malantaux la benko, kaj _Ella Renthejm_
antauxe, etendas unu al la alia la manojn.)