_Compendium Facti._――Episcopus A in relatione status suae Dioecesis ad
S. Sedem transmissa, haec exposuit: “Ducentae circiter Paroeciae, in
hac Dioecesi extant, quae aliam filialem sibi adnexam habent, in qua
Parochus diebus dominicis et festis per annum, secundam Missam
celebrat: et circa hanc consuetudinem, diversa dubia, suboriuntur
super quibus declarationem necessariam a S. Congregatione humiliter
expostulo. Et primum animadvertere debeo, quod fidelium numerus iuxta
has ecclesias commorantium, valde varius est: in aliquibus sunt
quinque vel decem, in aliis ducenti, imo et sexcenti. Distantia a
matrice, modo ad milliarium non attingit, modo sunt duo, tria, aut
quatuor milliaria. Valde difficile foret etiam post exquisitam
investigationem definire utrum hae ecclesiae nunc filiales, fuerint
aliquando ecclesiae matrices, seu verae paroeciae”. Quatuor proinde
dubia proponebat S. Concilii Congregationi, quae antequam solverentur,
rogatus est Episcopus, ut magis praecise referret de omnimoda
deficientia Sacerdotum, ac mediorum quibus per alium celebrari posset
in filialibus ecclesiis; et utrum ecclesiae modo filiales nuncupatae,
dotem aliquam seu congruam, distinctam a matrice haberent, perquisitis
actis Curiae, ac SS. Visitationum. At, quae relata sunt, sufficientia
non erant ad integram quaestionem singillatim definiendam, quae
ingentem paroeciarum numerum complectebatur. Relatum enim est de magna
et generica presbiterorum deficientia, eorumque redituum paupertate,
qui dum prius ex decimis alebantur; deinde, his subtractis, assignata
est pro quolibet parocho, certa pensio, independenter omnino a
populorum numero, vel parochiarum quas quilibet regit. Concinnata
itaque hac ratione fuerunt proposita ab Episcopo dubia.
I. “Utrum haec consuetudo secundam Missam celebrandi, toleranda sit in
omnibus praedictis ecclesiis adnexis, ubi hic mos ita invaluit, ut
populus etiam ius ad illam exigendam existimet se habere”.
II. “Utrum Parochus necessario debeat illam secundam Missam applicare
pro Populo sicuti primam, vel liberam retineat illius applicationem
cum stipendio”.
III. “Utrum licentiam dare queat Episcopus ad illam secundam Missam
celebrandam in casibus similibus, et in locis ubi talis consuetudo
usque adhuc non invaluit”.
IV. “Utrum praesertim praedictam licentiam concedere possit tempore
collectionis messium, cum plurimi operarii in uno praedio seu villa
concurrant, qui certe missam non audirent, nisi Parochus secundam in
eo loco diceret, ex eo quod alius Sacerdos ad illam dicendam haberi
non possit”.