Dat zijn in dit geval de Lek en de Merwede.
Vooral de Lek is schoon. Die kronkelt er van Schoonhoven af naar de
Nieuwe Maas en stuwt er de wateren van den Rijn zoo majestueus
zeewaarts. Grillig kronkelen de hooge dijken mee, nu eens dichtbij, dan
weer wegbuigend ver van het water, latend een groote open groene ruimte
tusschen zich en het kalm voortstroomende water.
Langs deze rivier aan den Zuidkant liggen Streefkerk (pl. 56),
Groot-Ammers (pl. 58) en Nieuwpoort en Ameide. En nog hooger op
Leksmond en Vianen, tegenover Vreeswijk in Utrecht.
Vianen vooral is belangrijk als beginpunt van het Zederikkanaal,
dat—als voortzetting van den Vaartschen Rijn en als zoodanig onderdeel
van de Keulsche vaart—een belangrijke scheepvaartweg vormt door de
Vijfheerenlanden naar Gorinchem. Vlak bij Vianen ligt het vroegere
kasteel Batenburg (pl. 2); het stadje zelf bevat een goed bewaarde
middeleeuwsche poort; in de kerk met den fraaien toren (pl. 26) kan men
een zestiende-eeuwsche graftombe met oud gesmeed-ijzeren hek
bewonderen.
De Merwede en de Beneden Merwede zijn breede stroomen reeds, het
resultaat van massa’s water uit Maas en Waal, tezaamgevloeid bij
Gorcum.
In Gorcum of Gorinchem waar aan de Oostzijde eenmaal het kasteel van
Arkel stond.
Van de uit de zeventiende eeuw dateerende omwalling der stad is alleen
nog maar over de Dalemsche Poort (pl. 17). Een wandeling door het oude
stadje toont vele geschiedkundige merkwaardigheden: het fraaiste
daarvan is het Museum voor Oudheden in de Gasthuisstraat, vroeger het
Huis Bethlehem (pl. 45) dat door zijn fijn bewerkten gevel herinnert
aan onze gouden eeuw.
Sliedrecht, beneden Gorcum aan de Merwede gelegen, is een belangrijk
scheepswerf-centrum: daar worden ook vele stoomschepen, die uit de
vaart genomen zijn, gesloopt. Een nijvere plaats met een hard-werkende
bevolking.
Alblasserdam (pl. 89) aan de Noord, Ottoland en Goudriaan, Hoornaar,
Noordeloos, Nieuwland en Meerkerk, het laatste vooral zijn alle dorpen,
die een—zij het dan vluchtig—bezoek zeer waard zijn. Interessant zijn
ook Giessen-Nieuwkerk (pl. 70) en Giessen-Oudekerk.
De Giessen is hier in dit landsdeel het kleine rivierke, dat de geheele
omgeving beheerscht en dat er kleur aan geeft. En te schilderachtiger
is deze kleine kronkelende rivier, omdat zij zich slingert door
boomgaarden en door weilanden en door goeddeels heel aardige dorpen,
een tooneel dat men kwalijk in deze lage landen zou zoeken. Het mooist
is de Giessen bij Noordeloos en in de buurt bij Giessendam, vanwaar het
kanaal van Steenenhoek naar Gorcum voert.
Leerdam aan de Betuwsche rivier de Linge, een der voornaamste plaatsen
in dit schoone deel van Zuid-Holland is bekend om haar glasblazerijen.
Daardoor is een sterk ontwikkelde handel ook ontstaan: de haven (pl.
80) getuigt daar dagelijks van.
Aan den anderen kant van de rivier de Linge—nog in de provincie—ligt
het dorp Heukelom met het fraaie kasteel van dien naam (pl. 78).