Er is misschien rust te vinden in de gedachte dat de oorlog onafwendbaar
was. Als Engeland vooraf gezegd had dat het Frankrijk helpen zou, was
Duitschland mogelijk liever teruggedeinsd. Maar dat zou het niet gekund
hebben zonder zich te schaden in Oostenrijk. Geen engelsche regeering
evenwel kon zoo iets zeggen zonder het vertrouwen te verliezen van haar
eigen landgenooten. Gesteld nochtans dat Engeland zich had uitgesproken
en Duitschland zich teruggetrokken. In dat geval zou Duitschland de
leiding hebben gelaten aan Engeland en daarmee de vraag _waarom het
ging_, alvast, voorloopig tenminste, in voor zichzelf ongunstige zin
hebben beantwoord. Die vraag was namelijk juist deze: of voortaan de
leiding van de wereldgebeurtenissen aan Engeland of aan Duitschland
zijn zou. Dat die vraag in vreedzame onderhandelingen, op voorgang van
Engeland aangevangen, ten gunste van Duitschland beslist zou worden, was
ondenkbaar. Oorlog bleef dus de eenige oplossing, en dan van de zijde
van Duitschland liever dadelijk dan na een vernederende terugtred.