n~g Pari ang boong banayad sinay-say,
saca n~g matapos sabay isini~gao
ang sing-palad saquit n~g panghihinayang.
N~gunit ang Principe sinigilan n~g galit
n~g matantong lahat ang sa Paring sulit,
aniya, "icao Padre, n~gayon ang bibit-bit
sa maboong bigat n~g santong matouid."
Ang Pari tumugong ualang munting tacot
aniya, "inaamin loob ninyo't utos
tungcol co't hindi rin sala n~ga sa Dios,
tibayan sino mang di sauing sing-irog.
At cayá tinuro naguing sanhing litis
sing-palad sa buhay lubos na pumatid
pagcat tungcol co ring iligtas sa bahid
ang sino man siyang acalang madiit."
Principe, sa gayo'y lalo nang nadimlan,
at aniya, "Frayle sa hindi iilang
ligalig sa lupa, na cahambal hambal
ang "iniyong" pacana't litis ang dahilan.
Cahit man di dapat sa banal "niyong" tungcol
pinaquialama't nagdudunong-dunong,
naghahari hari't cunuang mapagtangol
bago nito'y laman cadalasa'y lason.
Mulá sa palacio't hangang dampan´g bahay
"lacas" na di dapat ang "ibig" umiral
bago ang tinungcol n~g sati'i Cumapal
ganang caniya'y ucol at di ibang bagay
Taga ad ya ca man n~g calulua dun~gis,
n~gunit di mo tungcol ang tinurong litis
cay Julieta n~gayon sa buhay pumatid
at nan~gadamay pa iba sa ligalig.
Julieta't Romeong nasa mong isilong
marahil sa "iniyong" baliting yamongmong,
m~ga pusong guinto nila'y di aayong
"magpacafrayleng" lait, púla'y sunong.
Julieta't Romeo'y di man supling yaman
sa capoua ay hindi gagauing puhunan
lacas "ninyong" an~gat sa pagcat panghimay
sa muc hang may dugo ang carumaldumal.
Julieta't Romeo'y uliran n~gang dib dib
ang muc-ha'y mayuco at hindi patindig,
at cung sacali man sa hindi pagtiquis
sa canilang cpoua'y macagauang lihis;
N~gunit ang pagayon sa asal niyo'y laban
sa mundo'y bandila n~g isip casmán,
utos ni Bathala, isatalampacan
at n~g leying tauo'y ang ibig luhuran.
At n~g upaug gayo'y mahangahang lubos
at icao sa ibang cauangqui sa suot
ang magbigay dala buhay mo'y managot
sa parusang tapat n~g matouid utos."
Sa mauica ito'y nagdagling lumapit
bunying Capuleto't gayari ang sulit:
aniya--"ó Principe, sa pasang ligalig
ang Pari ay ualang sala man gahanip.
Aco ang may sala't mali ang inasal.
sa pagtatanimang namin n~g casubiang,
caya sa ulo co isadlac ang bagay
ang parusang titic sa boong catouiran."
Sa ito'y matapos Montesco'y banayad
lumapit na dagli saca nagpahayag:
aniya, "ó Principe, aco man ay dapat
magcamit parusa't ang Pari iligtas;
Pagcat ito'y ualang sala ano pa man
liban n~ga sa amin bagang nan~gag laban,
ualang pinaglutas hangang sa tinanghal
n~g matang may luha m~ga bun~gang mahal.
N~g di pamarisa't maticman ang pait
n~g iba ang bun~ga n~g alitang labis
sa aming dalaua ipisan ang bagsic
n~g parusang lapat sa hustong matouid."
Sa gayong narin~gig agad linapitang
n~g Principe yaong bangcay n~g sing hirang
pinagduoóp ulo ang capoua magulang
tinauag at saca ganito ang say-say:
"Ang parusa'y pagcat iniyong inaamin
ang Pari sa sala pilit tinatacuil
sa iniyo'y hatol co n~gayo'y uliniguin
magpacailan man huag lilimutin:
Magcabicabila dacong taguiliran
n~g dalauang bangcay bun~ga ninyong mahal,
cayo'y magsilapit magcauit n~g camay
sa canila'i patong sumumpang matibay.
Sa n~galan n~g buhay na nagpacalagot
n~g capua nio anac na nag isang irog
malaong alitan ilibing sa limot,
bihisang payapá hangang huling tiboc."
Ano pa't ang gayon dalaua'y tumupad
camay ay ipinatong sa canilang anac,
tauad pinagsumpa sa mata'y lagaslas
ang lúha at saca mahigpit nag-yacap.
Ito'y catunayang malinao't matibay
n~g pagcacasundong magpahuling hangan,
ang anac sa buhay dan~ga't nagsipanao
di pa n~ga nabunot sa puso'y ang subiang.
Uica ni Julieta't Romeo'y naganap
sa dacong unahan, anilay "cung nin~gas
bihis sa alitan, ang sintahang uagas
nila nama'y siyang papatay sa liyab.
Cahima't sa gayon ang ibig sabihin
munting nalisiya, pagcat nan~ga quitil
buhay nila'y bago casundo inamin
n~g capoua ama't nauala sa tiquim
Julieta't Romeo, "sumpa-ay n~g tapos,"
sa simbahan Ciudad maayos pinasoc,
man~ga cagayacan sa labas at loob
sa matang natin~gin ang toua'y hahandog;
At ng mayari na ucol na gagauin
sa bangcay ay pitang dalaua'y linibing[12]
na lubhang masusi sa isang maning-ning
lagacang sinad-yang parang huling hayin.
Sa apat na panig lagacang mataas
tinitic n~g duquit pagsintahang uagas
Julieta't Romeo'y n~g upang matan-yag
at maguing cunanang halimbauang tapat.
Nani-niray halos sa Verona'y tanán
patnubay sa Dios dalan~ging matibay,
n~g matang maamo marapatin tingnan
caluluuang sa sintang uagas nagcadamay.
DULO.
Sina-panulat niyaring auit
Aco naman n~gayong tumula't di harap
sa masusing libing n~g sintahang tapat,
itulo't ang icao'y Veronang may palad,
bali't pahatdang maligayang oras.
Icao'y aquing tac-ha't pinupuring lubos,
pagcat sa lupa mong masanghaya'y sipot
ang gayong sintahang malinao sa bubog
at punong sabihan sa boong sinucob.
Bayan sa cabilang buhay n~g linipad,
nanao rin ang gauang ualang iquinupas:
pacliha't suyuang tamis n~g pag-liyag
at sa iyo'y Verona pamana ang bacas.
Sa caniyang handog ito'y tahil bibig
matulin mag lacó sa boong daigdig,
sa naquiquitun~go lasa cung matamis
n~galan mong Verona sa puri calaquip,
Oo n~ga't sa iyong n~gala'y natatampoc
cung baga sa sing-sing ang calugod lugod
na iniuang buhay n~g hindi natapos
Julieta't Romeo sa bayang sigalot.
Naguing para ca mang mut-yang punong ning-ning
pinag-agauanan at nasalin salin
sa iba at ibang liping nagsisupil,
n~gunit ang sintahang tunay sa iyo'y supling.
Guinamit man cahit sa pagcacapatid
n~g iba mong anac ang dahas n~g caliz;
n~gunit anac mo rin ang nagpatahimic
at nag-iuang sa iyong pan~galang malinis.
Ang may pagtataca sa aba'y matulad
lalo sa pag auit nagtumiis puyat
Verona, ang iyong catamisa't saclap
sa dili-dili cong alin ma'y calangcap.
Bati niyaring puso, Veronang mariquit,
sa n~gayong na tapos sandaling ilaquip
gauang sa talagang DILAG niyaring auit
sa pagcat aco man cugcop n~g pag-ibig.
Ang may catunghayan umanhin ay sicat,
at acong may sala sa limot isadlac:
capatac na luha n~g sa pusong lagac
sa hangang libin~gan n~g SINTAHANG UAGAS.
ANG TUMULA
MGA TALABABA:
[1] Julio nang taong 1900
[2] Compañia ó bacasan nang mañga ilang anac nang dalaua sa
malalaquing naciones at isa sa maliliit.
[3] Mahal cong Bayan, ang Filipinas.
[4] Sa gaua nang iba ang hanap nang dun~gu ó mapagpaham, ay camalian ó
dapat ipintas; ang sa marunung, cainaman ó sucat paquinaban~gan.
[5] Verona, isa n~gayon sa mañga magagandang Ciudad nang Cahariang
Italla, sa dacong Amihanan. Ipinundar nang mañga taga Galia ó Etruria.
Pagana nang Emperador Tito nang 82, taon nang cumapal, ang balitang
anfiteatro sa Verona, na pinagtatagan nang piesta ó iba pang catouaan
nang bayan. Ang Verona'y naguing sabana nang maraming digma. Nang
taong 312 tinalo ni Constantino; at nahulog din sa capangyarihan ni
Teoderico el Grande nang masupil niya si Odoacer na Hari sa Italla
nang ica 27 nang Septiembre nang 489. Nang 774 sinalacay nang
caunaunahang Hari sa Franciang si Carlomagno. Nang 1260 nahalal na
Podesta ó Taga pamahalang Ciudad si Mastino della Scala, at
nañgaghalinhinan ang caniyang mañga ancan na cung tauaguin Scaligeri
hangang sa 1387 na sila'y talunin sa digma nang Viscondeduque sa Milan
(isa sa mañga ancang Scaligeri ang Principeng Taga pamahalang Ciudad
sa Verona sa panahong tinahac niyaring auit). Nang 1405 quinongquista
nang Venecia at pinamahalaang maicling panahon ó hangang sa ica 3 nang
Junio nang 1796 na sila'y talunin nang General frances Massena.
Malapit sa Verona napipilan cay Cárlos Alberto de Cerdeña ang mañga
taga Austria nang ica 6 nang Mayo nang 1848. Ang Verona ay naguing isa
sa apat na matitibay na moog nang Austria at pinañgalanang
cuadrangulo, pagcat nacapasico ang bauat panig nang pagcatabas salop
nang cuta, at gayo'y siyang catibayan sa digma; at dito rin nang ica
12 nang Julio nang 1859 sa isang Orden del dia, ipinahayag nang
Emperador Francisco José nang Austria ang boo niyang pag-ayos sa layon
nang caramihan nang bayan na nanghihimagsic laban sa hindi macasundong
caniyang pamamahala; at sa cayo'y calaquip ang pasasalamat sa munting
bahagui nang bayan at hocbong caniyang caayon. Ang Verona'y nasanib sa
cahariang Italla na ninanasang sumacop sa caniya mula nang ica 16 nang
Octubre nang 1866, at nang ica 18 nang Noviembre nang taon ding ito,
ang Hari sa Italla tinangap na ipinagidiuang nang may 70,000 catauo sa
naturang anfiteatro. Nang taong 1877 natuclasan sa malapit sa Verona
ang humuguit sa 50,000 salaping may larauan ni Galeno't iba pang mañga
emperadores at ang caramiha'y tangso. Nang 1881 ang cabilan~gan nang
namamayan sa Verona ay 60,768.
[6] Tibaldo, ito ang pan~galan n~g causap, ó lumapastagang uica cay
Benvolio.
[7] Lorenzo, Fraylen Franciscano.
[8] Mantua, ay capit ciudad nang Verona at n~gayo'y sacop din nang
Italla. Ang Mantua'y na sa lupang Etruria at sa caniyang calapit
ipinan~ganac ang cabantug-bantugang poeta latinong si Publio Virgilio
Marón sa taong 70 bago lumitao si Jesucristo (namatay sa ciudad nang
Brit dis, Lalauigan nang Tierra de Otranto nang taong 19 bago inianac
si Jesucristo). Ang Mantua pinamahalaan nang man~ga Gonzaga, na man~ga
lords (mababang caunti sa Conde) sa Montua rin, mula sa taong 1328
hangang sa 1708 na sinalacay nang Emperador José I. Dahilan sa ualong
buang pagcacubcob ay sumuco sa man~ga franceses nang ica 2 ang Febrero
nang 1797; nasupil din nang Austria at Rusia nang ica 30 ang Julio
taong 1799 sa hindi naglaong pagcacubcob. Pagcatapos nang batalla sa
Marengo nang ica 14 nang Junio nang 1800 nabaui na naman uli nang
man~ga franceses. Ang Mantua'y nalaquip sa cahariang Italla hangang sa
1814, taong pagcapanumbaling sa Austria, at nito'y pinasacop uli sa
Italla nang ica 11 nang Octubre nang 1866, pagtitibay nang paz ó
cahinusayan.
[9] Ilao, ito ang dala-dala ni Romeo, n~g masoc sa libin~gan.
[10] Ilao ito rin ang dala-dala ni Romeo n~g masoc sa libin~gan.
[11] Miserere mei Deus, cahuluga'y: caauaan mo aco Dios co
[12] Ang pagcasasabi ay inalibing sa Libiñagin nang man~ga Montesco.