OPMERKINGS:--In hierdie Verhaal sal ons bemerk dat die Boesman
vir seker eise deur die beskawing gevorder gebruik kan word en
nie so onbekwaam is nie.
Die Boesman na alles is nie die onnut waarvoor sommige mense hom
uitmaak nie. Eendag sê 'n man aan ons: "Arrie, 'n Boesman kan 'n
mens baie ergernis aandoen, maar die dag as jy hom nie het nie,
dan mis jy hom darem."
Boesmans wat in die wildernis onder 'n vrye lug en in 'n vrye natuur
gebore en opgegroei is, laat hul nie so gemaklik deur die koorde van
beskawing bind nie. Dog daar is baie gevalle waar die oues op boerplase
vir lang tye gewoon het. Op hierdie manier het hulle kinders nie aan 'n
uitsluitende jaglewe gewend geraak nie; hulle was meer tembaar en het
vrywillig in huur by die grensboere gegaan. Hulle geldelike loon was
nie om van te praat nie, solank hul volop kos en die nodige kry. Twee
tot drie skape en twee skepels meel met nog tabak, velskoensool,
ou klere en velle daarby, is sy maandelikse rantsoen. As skaapwagter
het hy genoeg geleentheid om wild te skiet en veldkos te versamel;
want dit laat hy tog nie agterbly nie, al ontvang hy oorgenoeg.
Onder hulle word nogal getroue skepsels aangetref--maar dan moet die
baas van hulle nie meteens beskaafde mense wil maak nie.
Mnr. Jan Gey (van Pitius) het ons vertel dat hy met vee op die grense
van die Kalaharie geboer het. Hy laat sy skape onder die sorg van
sy Boesmans. As hy terugkom, het hul altyd getrou rekenskap van
die verlore vee kon verskaf. Hy het ons die versekering gegee dat
die skepsels hom volkome voldoening gegee het. Hy het gesorg dat as
'n Boesman 'n seker leeftyd--nog maar jonk--bereik het, dat hy 'n
vrou kry, met wie hy ewe gelukkig saamwoon deur vir haar goed te
sorg. Hy beskou dat as huislike verantwoording op 'n Boesman rus,
hy langer bly, daar sy vrou liewers 'n stiller lewe wil voer as om
in die woeste met haar kinders rond te swerf.
Dis wonderlik hoe verdol gek hul na die gebruik van tabak en sterk
drank word. Vir 'n pruimpie tabak sal 'n Boesman ver uit sy pad
gaan. Ons weet van gevalle in wyndistrikte waarheen hul getrek het
en waar hul vry vir hulle geld drank by die kantiene kan koop, dat
daar amper geen maand omgaan nie of hulle staan voor die magistraat
vir dronkenskap tereg--dis te sê as hul daardie maand nie reeds
in die tronk opgesluit was nie. Hoe sterker tabak, hoe beter vir 'n
Boesman. Die baas koop gewoonlik die sterkste kwaliteit wat hy kan kry,
en dan is dit nog te flou vir jong of meid. Want in die huurkontrak
is geen hoeveelheid tabak bepaal nie--net soos dit op is, dan kom jong
of meid weer meer vra. Met sterk tabak kom hul natuurlik langer uit.
Winkelklere hou vir 'n Boesman nie te lank nie. Hy dink nie altyd
daaraan om vir doringbossies pad te gee nie. Daarom sien sy klere
meestal daar uit of hy onder die honde deurgedraf het--regmaak of
lap is net verniet.
As veewagter is hy baie oplettend. Onder die grootste klomp skape sal
nie 'n vreemde een kom nie, of hy merk dit dadelik op. As een van die
trop siekerig voel, dadelik kan hy dit sien. Hy is baie gek na honde
om vir hom te jag--so neem hy altyd 'n hond met hom veld-toe--dis te
sê as hy een het of kan kry.
Maar ook vir plaaswerk van 'n ligte aard is hy ook handig. Hy is
'n voortreflike perderuiter, en met ploeë is hy ook handig--sowel
leier as ploegsterthouer.
Dog een ding moet die baas goed na oplet, en dit is om 'n Boesman sy
volle rantsoen te gee en niks meer nie; want as sy baas hom soveel
kos wil gee as hy kan opeet, dan het hy daardie dag geen diens van
hom nie--hy wil dan niks anders doen as net slaap nie. Kry hy weer
te min kos, dan steel hy. Daarom, gee hom net 'n seker taks; want by
eet en drink het dié nasie geen maat nie.
Deur hulle van kleins af te oefen, kan 'n mens hul leer om sindelik
en skoon te wees. Ons het Boesman-aias gesien wat so netjies op hulle
klere is as 'n meid kan dink om te wees.