Quamvis amicitiæ et intelligentiæ, quæ bona voluntate ac sincero
animo fiunt, nullis aliis vinculis egent, cum ex se ipsæ immotæ
integræque perdurent, ne tamen aliquid nasci possit quod eas
turbet aut interrumpat, magnæ prudentiæ est illas quam arctissime
uniri astringique, ita ut nullo unquam casu variare possint. Atque
illæ precipue strictius uniri ac ligari debent, quæ non tantum
ad utriusque partis sed ad universæ etiam Reipublicæ Christianæ
beneficium et commodum faciunt, ut hæc est Sanctissimi D. N.
Leonis Decimi, excelsorum Dominorum Florentinorum, illustris
Domini Laurentii Ducis Urbini et nobilissimæ familiæ de Medicis
ex una, et serenissimi ac potentissimi Francisci Francorum Regis
Christianissimi ex altera partibus: quæ unio, amicitia atque
intelligentia, aliquanto ante, magno utrorumque assensu confirmata
est et conclusa, ea animorum sinceritate quæ maior esse vix
posset. Verum Sanctissimus D. N. ac Rex Christianissimus predicti,
cupientes illam indissolubilem esse unumque ex ipsis corpus fieri,
ut optimi patris atque obedientissimi filii esse debet et ut una
atque eadem sit amborum fortuna; volunt, deliberant concluduntque,
se nullo unquam tempore, nec factis nec cogitatione, ab hac
sancta unione atque amicitia discessuros. Ideoque nedum denuo
approbant, ratificant et confirmant tractatum capitulationemque
alias inter se factam, sed etiam addunt infrascriptas res, ad
maiorem corroborationem ac firmitudinem dictæ amicitiæ et ligæ.
Quam quidem, ut rem Deo acceptissimam Reique publicæ Christianæ ac
sibi ipsis maxime salutarem, Sanctissimus D. N. ac Rex predicti,
se inviolabiliter custoditurus observaturosque, pontificiis ac
regalibus verbis promittunt, seque data acceptaque fide obligant
ac non tantum ipsi sibi invicem sed etiam Redemptori nostro
Iesu Christo, gloriosissimæque semper Virgini matri eius hoc se
prestaturos pollicentur.
Et quoniam strictiores et efficaciores amicitiæ seu colligationes
et intelligentiæ redduntur ac melius et sincerius conservantur
diuturnioresque efficiuntur, cum ipsi confederati et amici fraterne
et caritative omnia suorum pectorum intima et secreta invicem
aperiunt et comunicant; Sanctissimus D. N. ac Rex Christianissimus
id summopere cupientes et volentes, ut unanimiter ab utraque parte
omnia ad Statum spectantia agantur, pacta et capitula sequentia
inierunt, firmaverunt et concluserunt et omnino rata esse volunt.
Videlicet, quod quelibet partium predictarum deinceps debet amanter
et confidenter comunicare cum altera omnia et singula negocia
Statum concernentia, quæ maxime erunt et videbuntur importantiæ.
Et pari modo omnia consilia cogitationesque suas in rebus arduis
inter se propalabunt et manifestabunt; ita tamen quod satis erit,
predictos Sanctissimum D. N. et Regem Christianissimum sibi invicem
supradicta comunicare tamquam principales contrahentes et auctores
huius strictæ colligationis.
Item, quod talis unio, amicitia seu intelligentia inter predictos
Sanctissimum D. N. et Regem Christianissimum erit perpetua
et eiusdem vel similis affectionis, prout esse debet inter
optimum patrem et obedientem et devotum filium; et ab omnibus
inviolabiliter observabitur.
Item, quod quelibet dictarum partium obnoxia erit et tenebitur
cum omnibus viribus suis, auctoritate potestate et consilio, pro
conductione et directione negociorum in beneficium, honorem et
utilitatem ipsarum utrarumque partium vel alterius partis prestare
auxilium, proviso tamen, quod talia negocia non sint aliqua in
parte contra auctoritatem, et in damnum aut preiudicium partis
auxilium prestantis directe vel indirecte verti minime possint.
Item, quoniam vires Sanctissimi D. N. minime pares sunt summæ eius
dignitati atque auctoritati, multæque ac magnæ eius Beatitudini
inferri possent iniuriæ, Christianissimus Rex, cuius est magna
potentia, hoc considerans, ut obedientissimus filius et qui
maxime desiderat Statum Ecclesiæ et auctoritatem Sanctitatis Suæ
et Sanctæ Sedis Apostolicæ non solum tutari et conservare, verum
etiam quantum in ipso est, pro viribus procurare et eniti ut in
dies augeantur; promittit seque obligat non tantum quingentis
gravis et mille levis armaturæ equitibus ac duodecim aureorum
milibus quolibet mense, ut in alio tractatu tenetur, sed totis
etiam viribus, pecunia, regno, dominiisque suis omnibus, ac
personaliter quando opus fuerit et a Sanctissimo D. N. requiretur
terra marique, et tandem omnibus viis, formis et modis defendere
conservare ac manutenere omnem Statum quem Sanctissimus D.
N. in presentia possidet aut in posterum possidebit, honorem,
dignitatem, præminentiam atque auctoritatem Sanctitatis Suæ, Sedis
Apostolicæ ac Sanctæ matris Ecclesiæ, contra quemlibet principem
seu potentatum vel quoslibet principes seu potentatus, qui vel
armis vel quavis alia via directe vel indirecte contra Statum
atque auctoritatem dicti Sanctissimi D. N. aliquid tentarent
aut inferrent vel tentari aut inferri facerent. Atque hoc se
cum effectu absque exceptione aut excusatione aliqua facturum et
observaturum pollicetur. Salvo tamen, si ipse Rex Christianissimus
aliquo maximo et evidenti bello infestaretur et premeretur, ut
ad periculum proprium evitandum necesse esset omnes Maiestatis
eius vires convertere. Et similiter idem Christianissimus Rex
promittit se exhortaturum ac pro viribus impulsurum confederatos
suos et præsertim illustrissimos Dominos Venetos ut secum una
idem faciant ad defensionem, conservationemque Sanctissimi D.
N. ac rerum Sanctitatis Suæ quod illos facturos sibi persuadet
et fere pollicetur. Nec ad hunc effectum Maiestas Sua petet a
Sanctissimo D. N. pecunias, sed omnia suis sumptibus et expensis
faciet, mittendo aut conducendo illum peditum atque equitum numerum
quando et ad quem locum opus fuerit, et sub illis ductoribus seu
capitaneis qui Sanctitati Suæ magis placebunt.
Item, Rex Christianissimus promittit et tenetur conservare et
manutenere inclytam Rempublicam Florentinam dulcissimam patriam
Sanctissimi D. N., illustrem D. Laurentium Ducem Urbini Sanctitatis
Suæ secundum carnem nepotem, in omni eius statu presenti et in
quolibet alio quem fortasse habiturus esset, et Magnificam totam
familiam de Medicis, prout in alio tractatu plenius continetur; et
eisdem auxilium et favorem prestare non minus quam si de negociis,
rebus, honore et auctoritate Sanctissimi D. N. ipsiusque Regis
Cristianissimi rebus et negociis propriis ageretur.
Item, versa vice, Sanctissimus D. N., excelsa Florentinorum
Respublica et illustris D. Laurentius Dux Urbini, qui non minori
affectu Regem Christianissimum quam se ipsos prosequuntur, nec
minus desiderant conservationem atque amplitudinem Status ac
rerum Maiestatis Suæ quam suorum, præter id auxilium quod in alio
tractatu prestare tenentur, promittunt se pro viribus quicquid
etiam amplius poterunt effecturos, ad tuendas et conservandas res
Maiestatis Suæ.
Item, quo ad materias beneficiales Ducatus Mediolanensis, cuius rei
causa, superioribus mensibus, missus est Romam dominus Leo Bellus;
Christianissimus Rex contentus est quod dictæ materiæ remaneant
in illo statu in quo nunc sunt, donec Sanctitas Sua ac Maiestas
eius conveniant se ac videant et simul colloquantur: ita tamen
ut si utraque pars deliberaret aptiorem aliquam et commodiorem
formam invenire, ea res in reverendissimo domino Iulio de Medicis
Vicecancellario et illustrissimo Domino de Boysi magno Franciæ
Magistro reponatur, eorumque ordinationi ac conclusioni Pontifex et
Rex predicti stare et acquiescere tenebuntur.
Item, promittit Rex Christianissimus seque obligat effecturum, ut
in rebus beneficialibus dicti Ducatus Mediolanensis ministri eius
ac reliqui omnes Sedem Apostolicam, in omnibus et quibuscumque
rebus ad eam spectantibus, revereantur magnoque in honore atque
æstimatione habeant. Quæ res tum cuivis Principi Christiane tum
ipsi Christianissimo Regi precipue, qui Ecclesiæ primogenitus et
Sanctissimi D. N. obediens filius est, maxime convenit.
Item, predicti Sanctissimus D. N. et Rex Christianissimus iterum
promittunt, tenentur et se obligant, negocium salis, quod Maiestas
Sua de terris Ecclesiæ pro convenienti precio capi facere tenetur,
in omnibus et per omnia observare et manutenere et observari et
manuteneri facere, iuxta capitula concordata et conclusa in alia
capitulatione, et præsertim in particulari tractatu super hoc
facto; in dictoque negocio et in omnibus ipsum concernentibus,
officiales et ministros hinc inde, bene, legaliter et realiter per
omnia et singula sese habituros.
Item, quod rebelles et fuorusciti seu expulsi, pro causa Status
vel delictis enormibus, de terris partium Sanctissimi D. N.,
non modo a Ducatu Mediolani expellantur, verum etiam captivi seu
presionarii Bononiam vel Florentiam respective, prout ad eorum
Status spectabit, remittantur. Et pari modo fiet in Statu Ecclesiæ
et Dominorum Florentinorum, de rebellibus et criminosis enormium
criminum Ducatus Mediolani; excepta tamen Urbe Romana quæ semper
fuit libera et comunis patria.
Item, Christianissimus Rex promittit se, æstatis tempore, duas
triremes seu galeras instructas atque armatas ex pecuniis Cruciatæ
ac Decimarum sibi hactenus concessarum habiturum; et si opus
erit et a Sanctissimo D. N. requiretur, Maiestas Sua habebit et
dabit plures, pro ut necesse fuerit. Quæ, illis quas Pontifex in
præsentia habet adiunctæ, ab Infidelium excursionibus Tirrhenum et
Ligusticum mare tutari possint.
Nos Franciscus Francorum Rex suprascrista omnia et singula Capitula
et in eis contenta acceptamus, confirmamus et approbamus ac
observari promittimus et iuramus; et in fidem predictorum omnium,
etiam manu nostra propria subscripsimus sigillique nostri fecimus
impressione communiri.
Datum Parisiis, in palatio nostro, vulgariter nuncupato le
Torneles, die vigesima mensis ianuarii MDXIX.
Nous ferons pour noutre Saynt Pere et le saynt Syege plus de fayt
que par parole.