[1] Een "recht van gebruik en misbruik," naar de romeinsche rechtsregel
in zake den eigendom.
[2] "Laat maar waaien!" Deze uitdrukking omtrent de taak van den
staat, in economisch opzicht, komt het eerst voor in de opstellen
van d'Argenson, een staatsman uit de 18e eeuw, die aan de zijde van
den hervormingsminister Turgot stond.
[3] "Herr Bastiat-Schulze von Delitzsch oder Kapital und Arbeit",
Lassalle's Sämmtl. Werke. Uitgave Ed. Bernstein. Pag. 199, Band III.
[4] Prof. Van der Vlugt, lid van de Tweede Kamer, heeft onlangs nog,
zeer philosophisch, ons weder eens dien "Rechtstaat" uiteengezet.
[5] Men zie: de voorrede van Octave Mirbeau bij het werkje van Jean
Grave "La société mourante et l'anarchie."
[6] Ik vond dit citaat bij Rud. Stammler in zijn werkje "Die Theorie
des Anarchismus." 1894, op pag. 45 (noot).
[7] Vgl. Friedrich Engels. "Anti-Dühring", pag. 113, Kap. "Freiheit
und Nothwendigkeit."
[8] "Leve de gerechtigheid, al vergâ daarbij ook de wereld." De
woorden zijn van Immanuel Kant.
[9] Deze oppositie van Stirner geldt voornamelijk de Hegelsche
opvatting van den burgerlijken staat. Volgens Hegel is
die staat de "verwerkelijking van de Idee" der menschelijke
gemeenschappelijkheid. Hegel heeft den staat geïdealiseerd en hem,
als boven de menschen tronend, zeer verheven.
[10] Moderne Wetenschap en Anarchisme, p. 55 e.v.
[11] De brief in haar geheel vindt men afgedrukt in de "Neue Zeit,"
19e Jaarg. Bd. I. pag 6.
[12] Zie: "Studie over het anarchisme van de daad," van
Mr. F. B. Enthoven, bladz. 42.
[13] "Socialismus und Anarchismus in Spanien," van H. Cunow; "Neue
Zeit," 21 Jhrg. 330.
[14] Zie: "Die Arbeiterbewegung in Oesterreich," door Karl
Kautsky. "Neue Zeit," 8ste Jhrg. 1890, pag. 102.
[15] Te Amsterdam, bij Ph. Oudkerk, Damrak 100a, 1897. 68 pagina's.
[16] Blz. 66.
[17] Men zie daarover bij Sidney en Beatrice Webb, "Theorie en
Praktijk van het Britsche vakvereenigingswezen," het IVe Hoofdstuk
van het Eerste Deel, op pag. 246 e.v. van de nederlandsche uitgave.
[18] "Geschiedenis van het Britsche vakvereenigingswezen." Zie de
Hollandsche uitgave, pag. 312 tot 318.
[19] Deze taktiek van "l'action directe" van sommige fransche
vakvereenigingsanarchisten gaf den heer Chr. Cornelissen kortelings
aanleiding, ook aan de nederlandsche georganiseerde vak-arbeiders eene
parodie van een gezamenlijk optreden aan te bevelen in een kleine
brochure, getiteld: "Directe Actie (zelf doen)," te Amersfoort bij
P. M. Wink 1904, 16 bladz.
[20] "Les tendances de l'union libre des syndicats allemands." Bericht
aan het Internationaal Socialistisch Congres te Amsterdam, pag. 6.
[21] "Dit volkje bespeurt den duivel nooit, zelfs als hij het bij
de kraag heeft," Mephisto in Auerbach's Keller. "Faust" van Goethe;
Deel I.
[22] Friedrich Engels, "Anti-Dühring," Blz. 112-113. Dietz, Stuttgart
1894.
[23] Ibid, blz. 113.
[24] Zoo ook in "God en de Staat", bladz. 65-66. "De wetenschap",
zegt hij daar, "is onveranderlijk, onpersoonlijk... het leven is
geheel vluchtig en voorbijgaand"... Bakoenine behoorde tot de vele
Hegelianen, van wie de wijsgeer zelf getuigd zou hebben, dat zij hem
niet begrepen hadden.
[25] "Autoritair en Libertair Socialisme", Amsterdam bij Ph. Oudkerk
1897, bladz. 76.
[26] Domela Nieuwenhuis, ibid., bladz. 76.
[27] "Autoritair en Libertair Socialisme", bladz. 96.
[28] "Das Elend der Philosophie", (uitgaven van 1892, Dietz,
Stuttgart,) bl. 163.
[29] "Autor. en Lib. Soc." bladz. 96.
[30] Chr. Cornelissen "Op weg naar een Nieuwe Maatschappij,"
bladz. 242. Ongeveer dezelfde beginselen heeft deze schrijver
neergelegd in een brochure: "Directe Actie, Zelf Doen" (Amersfoort,
P. M. Wink).
[31] Die Klassenkämpfe in Frankreich, 1848-1850. Berlin 1895, blz. 20.
[32] "Studie over het Anarchisme van de Daad" van
Mr. F. B. Enthoven. Amsterdam 1901 (academisch proefschrift),
bladz. 116 e.v.
[33] Tolstoï zelf geeft, op pag. 76-77 van zijn boekje "Moderne
Slavernij" ('s Hage, drukkerij "Vrede", 1901), een rééks van dingen
op die men volgens het stelsel weigeren moet. Daaraan houdt geen enkel
"Tolstoïaan" zich evenwel.
[34] Zie: "Moderne Slavernij" bladz. 64 enz.
[35] Dito van bladz. 13 tot 40.
[36] "Der freie Arbeiter" van 27 Februari 1904, het orgaan van de
allerjongste anarchistische fraktie in Duitschland, onder leiding
van Dr. Friedeberg.
[37] P. Kropotkine: "Een Studie over de Revolutie" vertaling van
H. J. v. S. (zonder jaartal en uitgever), bladz. 11.
[38] Ibid. bladz. 14.
[39] ,, ,, 11.
[40] "La conquête du pain," pag. 69-72.
[41] "La conquête du pain," pag. 72.
[42] In November 1833 vond in Kersal Moor een vergadering van meer
dan 200.000 menschen plaats, waarin de predikant Stephens, een van
de leiders van beroemde chartisten-beweging (1836-1847) de sedert
vermaard geworden verklaring aflegde: "het chartisme is een kwestie
van mes en vork," m.a.w. een beweging om brood. Kropotkine is nergens
nieuw of oorspronkelijk.
[43] "La société mourante et l'anarchie", Paris, Tress et Stock,
1893, p. 24-25.
[44] Chr. Cornelissen, "Op weg naar een nieuwe
Maatschappij." Amsterdam, H. W. J. Becht, bladz. 115-116.
[45] Bladz. 17-18.
[46] Uitgave S. L. van Looy. Vertaling van J. Stoffel. Amsterdam 1902
bladz. 158-160.
[47] "La conquête du pain," p. 30.
[48] "Verdedigingsrede" van 1883.
[49] In de "Idee générale de la révolution."
[50] "De Anarchisten," bladz. 156.
[51] "De Anarchisten," bladz. 157.
[52] "Communistisches Manifest" duitsche uitgaven, bladz. 31. Berlin
1895.
[53] "Mod. Wiszensch." S. 86.
[54] "La société mourante et l'anarchie," p. 14.
[55] Ibid., p. 14.
[56] "La société future," Paris, P. V. Stock, 1893, p. 14.
[57] "De anarchistische beweging." Uitgave van J. B. Madou, Antwerpen,
1900, bladz. 23.
[58] "Moderne Wetenschap." Bl. 87.
[59] "Entstehung der Volkswirthschaft," Tübingen, 1898, bl. 180.
[60] Ibid. bl. 192.
[61] "Sociale Praxis" XI Jahrg. Nr. 11.
[62] "Handwörterbuch der Staatswissenschaften", art. "Hausindustrie,"
bladz. 1138-1158.
[63] "De Anarchisten," bladz. 160.
[64] Leer van Tucker, in Dr. Eltzbachers boek: "Anarchisme,"
vertaling van Cornelissen Rupertus. Amersfoort, bij P. M. Wink, 1904,
bladz. 179-210.
[65] Het artikel was getiteld: Fort mit den Resten des Marxismus!" (Weg
met de overblijfselen van het marxisme) en stond in het nummer van
23 November 1895.
[66] "La société mourante", pag. 247-250.
[67] "Das Kapital", Bd. I, bl. 259, 4e druk.
[68] "La société mourante", pag. 252.
[69] "Op weg naar een nieuwe maatschappij!" bladz. 144.
[70] "La conquête du pain," bl. 45.
[71] "Moderne wetenschap," bl. 79.
[72] "Politische Reden und Schriften", III, Bd. 247, uitgegeven door
Erich Blum.
[73] H. Greulich, "Ueber materialistiche Geschichtsauffassung." Berlin
1877, bl. 9-12.
[74] Ant. G. Quejido: "Die Arbeiterfrage in Spanien"; Die neue Zeit,
20 Jaarg., Bd. 2, 5 April 1902.
[75] "Socialismus und Sociale Beweging," bl. 55-56.
[76] "Die Ideenwelt des Anarchismus". Leipzig, Dietrich's Verlag,
1904, Bl. 59.
[77] Dit was het jaar dat de economische crisis Duitschland het
hevigst teisterde.