¡Karnabal!
Lubhang makapangyarihan kung magutos ang dios n~g m~ga halakhak at
pagbibiro, ang hari n~g balatkayuang lunas sa m~ga dalamhati n~g
kaluluwa at puso....
Babago pang napaguusapan ang m~ga araw n~g kanyang pagdiriwang, sa
iba't ibang panig n~g Maynila ang m~ga tao'y abalangabala na sa
sarisaring paghahanda. Ang m~ga masalapi ay nagsisipagpagawa sa
kanikanilang mananahi n~g m~ga kasuutang ikatatampok nila't ikauun~gos
sa gayak n~g iba: m~ga sutlang kayong pulangpula na animo'y dugo,
mayroon namang dilaw na nakikipan~gagaw sa kulay n~g apoy, at may
lungtian pang nagbabalita wari n~g pananagana sa lahat n~g bagay n~g
taong sa kanya'y nagpapakahibang ... Ang m~ga maralita naman, sa
kabilang dako, ay nagtatamad sa paggawa, ilang araw na di sisipot sa
pinapasukan, nagsasangla n~g isang tumbagang singsing o n~g isang
hilakong hikaw, na tan~ging hiyas n~g kanilang karukhaan,
nan~gun~gutang n~g salaping patubuan at ... bumibili n~g isang murang
balatkayo, isang nakan~gising maskara, upang sa likod n~g m~ga ito'y
sandaling limutin ang kanilang kahinubong pagkasahol sa buhay, at
sandali ring makilahok sa m~ga halakhaka't panunukso sa kakilala't
hindi man. Ang m~ga dalaga ay karaniwang magsuot n~g gayak Columbinang
kaakitakit sa bawa't makakita, at ang m~ga binata nama'y nagdadami't
Pierrot na lubhang katawatawa. Bawa't pusong pinasisigla n~g apoy n~g
kabataan, bawa't kinapal na nasa panahon pa n~g kasariwaan, ay dili
ang hindi naguubos n~g kaya sa paghahanda n~g tanang nararapat niyang
gamitin sa pagsagap n~g luwalhati sa sinapupunan n~g dakilang
karnabal. At yaong may kaluluwang hindi nagtitikim n~g biyaya n~g
maligayang kapalaran, ay nagsisipan~garap na sa m~ga araw na iyan ay
mabibihis ang kanilang kasawian, mapapaltan n~g tuwa ang kanilang m~ga
paghihirap at sa duyan n~g luwalhati'y sandali silang aawit n~g
kasiyaha't mahahalinhan n~g kabusugan ang binabata nilang uhaw....
At, hindi malilihis sa katotohanan kung ang mestisa at ang makata ay
ibilang sa ganyang m~ga may hinihintay.
Si Dioni, na nagpanukala n~g pagpapayari n~g magagarang balatkayo na
magagamit niya't n~g kanyang iminamahal na hipag, ay dili ang hindi
nagsaloob n~g paninibago sa m~ga kilos nito, nang mapuna niyang
tinatangihang pawa at sinasalubong n~g paghingi n~g paumanhin ni Elsa
ang lahat n~g anyaya n~g m~ga tanyag na ginoong kaibigan at dating
kasamasama sa m~ga liwaliwan, m~ga anyaya para sa isang gabi sa
"Auditorium" o sa panonood kaya n~g _coronacion_ o n~g alinman sa m~ga
magaganda't malalaking kasayahang idaraos sa loob n~g karnabal.
--Tila nagiiba na n~gayon si Elsa,--ang naibulong niya sa kanyang
sarili, nang ang mestisa'y ayaw n~gang magbitiw n~g anomang pan~gako
sa m~ga lalaking namumuhunan n~g masuyong pakiusap.
Bahagya ma'y hindi sumagi sa isip ni Dioni na ang sulat na ipinadala
ni Elsa kay Tirso noong kararaang Bagong Taon ay maaaring siyang
magbulos sa dalawa sa isang lihim na pagtatagpo sa loob n~g siyudad na
kinaliligpitan n~g maraming hiwaga. Sa katotohanan, nang tagpuin sila
n~g tinukoy na makata noong ikatlong gabi n~g m~ga pagdiriwang sa
kaharian ni Momo, ay saka lamang napaguwiuwi, ni Dioni ang bagay at
sanhi n~g m~ga kilos na kanyang napapanibaguhan sa kanyang hipag.
--Naalaman ko na n~gayon, Elsa, kung bakit hindi mo pinaunlakan ang
alinman sa m~ga anyaya n~g iba't ibang kaibigan mo,--ang manawanawang
naibulong niya sa mestisa nang lapitan sila ni Tirso.
At si Elsa na nakalurok kaagad sa ibig sabihin ni Dioni, ay
nagbalobalong sumagot:
--Hindi ko sila ibig na makasama rito, iyan lamang ang sanhi n~g di ko
pagpayag sa kanilang anyaya.
--Higit diyan ay mayroon pa....
--Ikaw ang napakamapaghinala n~g hindi tama....
--¿Ano? ¿Di ba totoong hindi iyan ang tunay na pinagpaparoonan mo?
--¡Hindi!
--¿At ibig mong tukoyin ko?
--¡Ayoko na n~ga n~g malabis na tuksuhan!
--¡Sa ako'y hindi nanunukso lamang, kundi...!
--Kinalilimutan ko na ang pagtawa, Dioni....
--N~guni't n~gayon sa gabing ito ay may matuwid ka nang tumawa ... At
di lamang tumawa kundi marapat pang magalak, malugod at
magpasalamat....
--¡Sukat na n~ga iyan!
--¡Kundan~gan pati ako'y ibig mo na yatang paglakuan!
Masaya n~ga ang dalawa.
At ang gayong malamang nang pagkabunsod n~g tipanang pagkikita nila ni
Tirso, ay sapat nang makapag-pasigla sa diwa at katawan ni Elsa.
Noon ay siyang gabi n~g nababalitang pagpuputong sa napahalal na
reyna.
Si Tirso, panggagaling sa paaralan ay nagdudumaling nagsuot n~g
kanyang damit Pierrot na lungtiang magulang at yari sa sutla, may
malalaking botones na dilaw sa m~ga manggas n~g baro at laylayan n~g
salawal, saka may nagbiting bembe sa paligid n~g kanyang leeg; at
han~gos nang nagabang sa isang pook sa loob n~g siyudad, alinsunod sa
itinipan n~g mestisa sa araw na sinundan. Hindi naman siya gaanong
nainip at dumating sa harap niya ang dalawang Columbinang dilaw, tila
kambal sa pagkakawan~gis n~g tabas at kulay n~g kanilang balatkayo.
Ang pagkakaparis na iyon ay nakapagpaulikulik kay Tirso, palibhasa'y
hindi niya makilala kung sino roon si Elsa at kung sino naman ang
isang kasama. Datapwa, pagkapuna n~g mestisa sa, gayong paguulikulik
n~g makata ay siya ang unang humudyat na magpakilala, saka pagkatapos
ay ipinakilala rin kung sino ang kanyang kasama.
--Si Dioni iyan,--ang sa paimpit na tinig ay ibinulong. Saka bumaling
sa hipag at sinabi:--Si Tirso ito....
Nagyao't dito muna ang tatlong magkakasama sa magkabikabilang panig
n~g siyudad na pinanaganaan n~g liwanag. At nang makaubos na n~g kung
ilang supot n~g _confetti_ sa walang tuos na pakikipagsabuyan sa
balana, ay saka lamang nagyayaang masok n~g "Auditorium", yamang
malapit na rin namang dumating ang oras natatakda sa _coronacion_.
Walang hulugang karayom ang kapal n~g tao sa loob n~g nasabing
"Auditorium" nang magsipasok ang tatlo. Kahi't saang gawi sila
magbaling n~g tin~gin ay hindi nila mapagwari kung saang bahagi roon
maaaring idaos ang ibinabalitang _baile de coronacion_.
--¿Paano tayo rito?--ang tila may yamot na tanong ni Elsa sa dalawa
niyang kasama, pagkamalas sa gayong sikip n~g m~ga taong nagtuwid na
lamang sa pagkakatayo at ibig mang lumipat sa, ibang pook ay tila
hindi magawa.
--Maghintayhintay muna tayong sandali, at baka mabawasbawasan ang
tao'y lumuwagluwag naman n~g kaunti.--ang salo ni Tirso.
--¡Suss! Halos di pala makahinga sa sikip ang taong napaparito!--ang
katlo naman ni Dioni.
At sa mungkahi n~g lalaki, ay nagsipagalis na sila n~g takip sa mukha,
bilang pakikiugali sa karamihan doon.
At samantalang nagdaraan ang panahon sa gayong pagtitiis n~g di
birobirong hirap, di nila napupuna ay untiunti silang napapalayo sa
bun~gad n~g pintong kanilang kinatulusan, natatan~gay palibhasa n~g
pabugsobugsong dating n~g m~ga tao. At ilang saglit pa rin ang
lumipas bago nila natiyak na sila ay napapadpad pala sa isang gilid na
malapit sa dingding na tinatalikuran n~g madla.
Sa pook na yaon, na bahagya nang inaabot n~g liwanag n~g kumpolkumpol
na ilaw sa may panggitnang panig n~g bulwagang wala yatang kasinglaki,
kaginsaginsa'y nalin~gapan ni Elsa't ni Tirso, samantalang si Dioni'y
sa kaibayong gawi nakamata, ang isang babae't isang lalaking marahil
ang isip ay wala sa gayong pagdiriwang kundi naglalakbay sa dako pa
roon n~g m~ga pangarap ... At ang kanilang anyo't m~ga kilos ay siyang
nagpapaakala n~g ganito. Ang _disfraz_ nilang gamit ay maituturing na
kabilang sa m~ga lalong mahal at kaakitakit, hindi n~ga lamang gaanong
bagay sa babae na gaya n~g sa lalaki. Parang walang namamalas na tao
sa kanilang palibid, ay sapupo n~g isang kamay n~g lalaki ang maliit
na baywang n~g babae, at ang isang palad nito'y matiwalang nakakapit
sa balikat niyon, samantalang sa bawa't bulun~gan ay halos
nagkakadampian na ang kanilang labi at ang nakahilig na mukha n~g isa
ay di binabaklas sa pagkakadikit sa isa pa ... Ang masasayang n~giti't
makahulugang m~ga sulyap ay di ikinukubli sa sinomang maaaring
makapuna sa kanilang anyong nakatatawag n~g loob, at ang m~ga puso ay
mahihinuhang sinasakbibi noon n~g kaligayahang pabihibihirang
ipagbiyaya n~g panahon sa tao.
--Magasawa marahil,--ang marahang inianas n~g mestisa sa makata na di
kinukusa'y napasundan n~g isang munting kurot sa bisig n~g
pinagsabihan.
--Malayo ang hula mo,--ang pakli n~g makata, na dili ang hindi
nakaramdam sa kurot na ibinigay sa kanya.
--¿Ay bakit ganyan na ang asta?
--Iya'y isa lamang sa karaniwang gawin n~g sinomang kinakandili n~g
mabuting palad.
--N~guni't ang babae ay di papayag sa ganyan, kung hindi niya ibig ang
lalaki.
--Iyan ang tama: walang pagsalang ang lalaki ay siyang hantun~gan n~g
kanyang boong pagibig, kaya ganyan ang kanilang laya. ¡Mapalad na
lalaki!
--¡Mapagsamantala ang sabihin mo!
--Sa ano't anoman, ay nananaghili ako sa kapalaran niya.
--Maaari n~gang managhili ka, sapagka't ... hindi si Teang ang kasama
mo n~gayon.
--¡Si Teang na naman!
--¿At ano? Kung siya lamang ang narito't kakawit-bisig mo, kaipala ay
wala kayong sukat ipanaghili sa dalawang iyan....
--Kung siya ang aking iniibig n~g boong pagkatao, oo; datapwa't ang
totoo'y ... nalalaman mo nang hindi siya.
--¿At sino?
--¿Kailan~gan pa bang sabihin ko?
--¡Sa di ko nakikilala!
--¡Elsa! ... Nakikilala mo kung sino ang inabayan ko sa bangka sa
Pandakan; nakikilala mo kung sino ang nagpadala sa akin n~g mahabang
sulat na nasa bulsa ko sa m~ga sandaling ito; nakikilala mo kung sino
ang kaulaulayaw at kinakausap ko n~gayon dito....
Ang mestisa ay pinamulahan n~g mukha't hindi nakakibo. Dinalaw na
naman n~g lugod ang puso niyang tuwina'y sabik sa paggiliw n~g
makatang iyong tan~ging naghahari sa kanyang kaluluwa. ¡Labas nang
talaga sa dilang alinlan~gan ang pagwawagi n~g kanyang m~ga han~garin!
Subali't n~gayong natitiyak na ang kanyang pagwawagi, ay n~gayon naman
siya nauumid mandin sa naglalambin~gang bigkasin n~g makata at sa m~ga
kilos nitong maaaring mahalata n~g iba.
--Huwag ka nang main~gay, Tirso,--ang saway na amang sa lalaki,--hayan
lamang si Dioni baka naririnig na tayo.
At ... ang m~ga bisig nilang nagkakakawit ay siya na lamang
nagpahayagan n~g kanikanyang ibig sabihin sa bisa n~g bahagyang
pagsiko n~g isa sa isa na ipinagkaunawaan nila.
Sa isang dako, si Dioni, na di naman patay na loob sa balabalaki n~g
kabataan, ay talaga palang may napaghahalata na sa dalawa niyang
kasama, kaya't sa simula pa n~g nahigin~gan niyang paguusap, ay kinusa
na ang di pagaalis n~g mukhang paharap sa dakong malayo.
--Hindi masama ang pagbibigay ...--ang bulong niyang man~gitin~giti sa
kanyang sarili.
Ilang saglit na walang nagbubuka n~g bibig.
--Dioni,--ang tawag mayamaya n~g mestisa.--¿Baka naiinip ka na?
--Kung hindi kayo naiinip ay hindi rin ako ...-masiglang itinugon n~g
tinukoy.
--Hindi kami mangyayaring mainip, Dioni, sapagka't mayroon kami rining
isang nakapupukaw n~g loob na panoorin,--pan~giti namang ikinatlo ni
Tirso, saka inihudyat n~g n~guso ang dalawing pinanonood sa gawing
padako kay Elsa.
Napatawa si Dioni sa anyo n~g itinuturo n~g makata.
--¡Dito ka n~ga naman sa karnabal makakikita n~g sarisaring
palabas!--ang pakagat-labing sabi sa mahinang turing.
--¡Talaga!--ang ayon ni Tirso.
--At ¿naalaman mo, Dioni? nananaghili raw siya sa dalawang iyan,
sapagka't hindi niya kasama ang kanyang minumutyang si T....
--¡Ehem!--anang hipag na tinukoy.--¡Baka kung ano na iyan!...
--¡Hindi!--ang tanggi n~g makata.--Nagbibiro lamang itong si Elsa.
--¿N~guni't hindi mo ba natatandaan, Dioni, kung sino ang kasama n~g
maginoong ito noong minsang makita natin siya sa salon n~g "La Perla"?
--¿Si Teang na inaanak n~g tia Basilia?
--¡Wala pong iba!
--¡Aha!...
At ang lalaki ay manawanawang pumakli:
--Magpaniwala ka, Dioni, kay Elsa ay kung saan ka tuloy dadalhin
nito....
--¡Tumatalikod n~gayon ang bata!--ang palabing agaw pa n~g mestisang
sa hipag nakatin~gin. ¡Ikinahihiya yata ang "himala" ni pari Casio!
¡Kawawa naman!...
Hindi nalalaman n~g dalawang babae na ang m~ga winikang iyan ni Elsa'y
balaraw na umiwa sa damdamin ni Tirso. Naalaala ang m~ga balita ni
Martinez.
Si Dioni naman, kaya napapamata, sa hipag at walang isinasagot kundi
tatawatawa lamang, ang totoo'y hindi pala nakauunawa sa ibig sabihin
n~g "himalang" binanggit n~g mestisa.
--Maalaala ko pala'y matagaltagal nang hindi ko nababalitaan kung saan
naroon ang Teang na iyan,--ang tan~ging nasabi ni Dioni.
--¿Saan n~ga ba naroon?--ang di napigilang itinanong din ni Tirso na
nadadala yata n~g pananabik.
--Kung sino ang dapat makabatid niyan ay siyang dapat
makapagsabi,--ang sunggab ni Elsa.
--¡Ikaw!--ang tukoy ni Tirso sa mestisa.
--¡Ikaw!--ang batik naman ni Elsa sa makata.
--Tila narinig ko kung kanino na siya'y inauwi sa probinsia, n~guni't
ito naman yatang si Elsa ang nagsabi sa aking minsan na siya ay nasa
kolehio,--ang badya naman ni Dioni.
--¿Nasa kolehio?--anang lalaki.
--Noong araw,--ang saklaw n~g dalaga.
--¿N~guni't n~gayon?--itinanong n~g hipag.
Naghilian sa pagsagot ang dalawa.
Tuwinang mapaguusapan ang n~galan ni Teang ay di matimpi ni Tirso ang
pananabik na gumigiyagis sa kanya. At tuwina namang may mahahalatang
ganyan si Elsa, ay lalong nagdaragdag n~g sikap para siya ang
makapangyari sa isip at damdamin n~g makata.
Siyang paglin~gon sa kanila n~g lalaking pinanonood na kayaposyapos
n~g isang babae. At nakilalang maliwanag ni Elsa.
--¡Susss!--ang pamanghang wika.--¡Si Dr. Nicandro!
--¿Siya n~ga ba?--ang pataka ring sambot n~g dalawa.
--¡Siya n~ga!
--¿At sino kaya ang babae?--ang tanong ni Dioni.
--Namumukhaan ko; isang "maamong kalapati" sa "mayamang alagaan" sa
San Juan ...--ang pahayag n~g lalaki.
--¿Ano ang sinabi mo?--ani Elsa.
--Isang makisig na mananayaw ...--ipinaliwanag ni Tirso.
--¡Isang doktor sa piling n~g isang bailarina!--mahinayang pang sambit
ni Dioni.
--¡Bah! Iyan, Dioni, ay di humihigit sa karaniwang makita n~gayon dito
sa Maynila at sa m~ga karatig na bayan,--ang baling n~g makata,--Ang
naririto n~gayong ating namamalas ay isang doktor, at sa m~ga
_cabaret_, m~ga _hotel_, at iba't ibang pook na sagapan n~g aliw,
dapat ninyong maalamang hindi iilan ang m~ga matutunog na abogado,
m~ga matalakatak na kinatawang bayan, matataas na kagawad n~g
pamahalaan, m~ga batikang politiko, m~ga mayayamang man~gan~galakal,
m~ga mamahayag at iba pang nabibilang sa unahang hanay n~g m~ga
pagasa't dan~gal n~g bayan, na nagpapakalasing sa kandun~ga't bisig
n~g kung sinosinong babaeng nakapagaalinlan~gan ang linis n~g
pamumuhay.
--¡Ang lalaki n~ga naman! ¡kailan ma'y lalaki rin!--ang parinig ni
Elsa.
--¡Mangyari pa! Gaya rin naman n~g katotohanang ang babae ay babae rin
kailan man,--isinaklaw ni Tirso.--Datapwa't hindi ang lahat ay may
hilig sa ganyan....
--Humigit-kumulang ay parisparis na kayo,--ang sabad ni Dioni.
--Mayroon din naman sa aming kalaban n~g ganyang ugali. Halimbawa:
ako....
--¿Ikaw?
--Oo.
--¿Ay bakit nalalaman mong pagsabihing may abogado, periodista,
man~gan~galakal at iba pang umaasal n~g ganyan, kung diyan ay hindi ka
kabilang?
--Sapagka't natatagpuan sila kahi't hindi hanapin. Paris n~gayon;
hayan ang isang manggagamot, at nakita natin sa piling n~g isang
mananayaw n~g di tayo tumutuntong sa _cabaret_.
--¡Hintay kayo't may iba naman akong nakikita!--ang biglang hadlang ni
Dioni, saka patagong inihudyat ang isang babae't isang lalaki pang may
kapunapuna ring palagayan sa isang panig na di lubhang malayo sa
kinaroroonan nila,--Nakikilala ko ang lalaki: si abogado X***,
n~guni't ang babae'y....
--¡Ah, ako ang nakakikilala pati sa babae!--isinaklaw ni Elsa.--Iyan
ang may asawang si aling K*** na pinakapintasan nang minsan sa harap
ko ni Martinez.
--¿May asawa ang babae?--itinanong ni Tirso.
--Mayroon, n~guni't ang kasamang iya'y hindi siyang nagmamay-ari sa
kanyang pan~galan,--ang paliwanag pa n~g mestisa.
--Saka ang asawa raw n~g babaeng iyan, Tirso, ay walang pan~galawa sa
kabaitan,--ang susog pa ni Dioni. Balana umano ay kinapitan sa manggas
n~g babae at ang sinasangkalan ay ang m~ga, sayawang malimit niyang
daluhan, samantalang siyang lalaki naman ay panatag daw na naghihilik
sa kanyang bahay at di man napapanaginip ang pananagumpay n~g kanyang
... kabaitan.
--Gaya n~gayon,--pan~giting naitugon n~g makata,--narito ang
natuturang kabiyak n~g kanyang puso, subali't nariritong hindi sa
kanyang kandun~gan nagpapasasa n~g ligaya....
Walang anoano ay may tugtog n~g kornetang naulinigan sa dakong
hinaharap n~g madla, tugtog na sinundan n~g biglang pagkabalisa't
pagdadagitgitan n~g m~ga tao sa pagaakalang yaon na kaipala ang unang
babala n~g gagawing pagpuputong.
Kaginsaginsa nama'y sa sisipot sa harap nina Tirso ang magasawang
nagpiging sa Pandakan, at han~gos, pagulat at nagdudumaling ginagap
n~g babae ang m~ga kamay ni Elsa't ni Dioni, saka ang m~ga ito'y
niyayang sumama sa kanila na humanap n~g mabuting pook upang kahi't
paano'y masilip man lamang ang mukha n~g reynang sanhi at dahil n~g
maraming bulun~gan.
At palibhasa'y hindi lamang sila kundi lahat ang naghahan~gad na
makapanood n~g pagpuputong, ay di sila nagkapanahong magusap n~g
marami, at sa m~ga tin~ginan ay nagkaalam nang susunod sila sa
biglaang pagbatak kina Dioni n~g m~ga kaibigang magasawa.
Sapagka't hindi naman manyayaring manatili ang pagaakayan n~g isa't
isa, sanhi sa walang kasingsikip na taong umuho n~ga sa loob n~g
tanghalang iyon n~g malaking kasayahan, hindi kinukusa n~g sinoma'y
nagkalayolayo sila: ang magasawa ay napabukod; si Elsa't si Tirso ay
kung saan napatun~go; at si Dioni ay napagisang hahanaphanap sa m~ga
kasama.
Sinapantaha ni Dioni na kasama n~g magasawa ang makata't ang mestisa;
inakala naman n~g m~ga ito na si Dioni ang kasama n~g m~ga yaon;
n~guni't sa palagay n~g magasawa'y humiwalay nang kusa ang tatlong
magkakaabay.
Sa gayong pagkakaligawligaw, ang dalawang nasa kasariwaan ay
pinatnugutan n~g mabuting pagkakataon.
--Kung ako lamang ang masusunod ay minamabuti ko pang maupo na lamang
tayo rito at paraanin nang idaos ang pagpuputong na iyang
pinagkakaguluhan n~g tao,--ang wika ni Tirso.
--¿Hindi kaya tayo hanapin ni Dioni?--ang tanong ni Elsa.
--Hanapin man ba, kung hindi tayo umaalis sa pook na ito, ay di lalo
pang madali tayong magkikitakita....
--Mabuti pa n~gang magpahipahin~ga muna tayo; n~galay na n~galay na
ang m~ga binti ko sa malaong pagkakatayo.
At magkapiling na nagsilikmo ang dalawa sa pook na yaong
tinatalikuran n~g makapal na taong sa iisang dako nakaharap.
--¿Nasa iyo n~ga ba n~gayon ang sulat ko?--itinanong makasandali n~g
babae.
--Nasa akin,--ang pakli n~g lalaki.
--Mabuti pa kaya'y isauli mo na....
--¿Bakit?
--Kung wala rin lamang kahihinatnan, eh bakit mo pa
iin~gatin~gatan....
--¿Walang kahihinatnang paano?
--¿At, mayroon ba?
--¡Elsa, parang ikaw pa pala ang may hinanakit sa akin, gayong kay
daming araw na ipinamahay ko sa malaking pananabik sa ikapagkakaroon
natin n~g panahon sa paguusap n~g niig na paris nito!...
--¿N~guni't n~gayon ay ano ang iyong sasabihin?
--Unanguna'y ibig kong ipahayag ang malabis kong pagdaramdam dahil sa
pagkapagsalita sa iyo n~g kapatid mo; ikalawa'y ibig ko rin namang
ipayo sa iyo na ipagpaumanhin mo't iwaksi na sa loob ang lahat n~g
iyon, yayamang kapatid mo namang nagmamahal ang nagsalita.
--¿Wala nang iba?
--At ... at ... ¿ano pa ba ang hinihintay mong gawin ko?
--¡Ay, Tirso! ¡Salamat kung iyan na lamang ang iyong inaakalang dapat
gawin!...
At pagkasambit nito ay papiksing tumayo at umanyong nagtatampo.
--Elsa ...--malumanay na tawag n~g makata,--sasandali ang pagkakataong
ito na masasamantala natin; mangyayaring sa sisipot na lamang dito't
sukat ang iyong hipag, maanong kung baga't ibig mo ay magusap na
tayong mahinahon....
--¿Ano pa ang kailan~gan? Naipahayag mo na ang iyong loobloob....
--Maupo ka sanang muli't may sasabihin pa ako....
Dili ang hindi nanumbalik na lumikmo ang dalaga.
--O eh ¿ano n~gayon?--ang tanong na tila nakapangyayari.
--Elsa, dahil sa kahalagahan n~g bagay na ipinaghihintay mo sa akin
n~g pasya, ay ibig ko sanang ipamanhik sa iyong pagusapan natin ito
n~g lalong mahinahon....
--¡Pshe!
--Siya n~ga, Elsa. Ang nais ko ay maunawaan mo ang kalinisan n~g aking
budhi't kadalisayan n~g ... pagmamahal ko sa iyo.
--¡Pagmamahal!...
--Oo, Elsa, minamahal kita; at hindi lamang minamahal, kundi
itinatan~gi sa lahat: iniibig n~g boong puso....
--¡Kay buting pagibig! ¡Iniibig na pinasasakitan!...
--Ang ginhawa mo'y siya kong pinakahahan~gad....
--Salamat, n~guni't marahil ay ... talagang hindi tayo nagkakaisa n~g
pagkukuro.
--Pagaaralan ko ang iyong ikasisiyang loob.
--Subali't ¿ano ang maipagsusulit mong pagbibigay kasiyahan sa akin
tungkol sa nilalaman n~g sulat kong pinagpaguran ko pang pakahabaan?
--Ang pagpapagunita sa iyo, tan~gi sa aking m~ga sinabi, na ang
pangusap n~g kapatid, gaya n~g sa magulang, ay nakatataba sa puso n~g
pinan~gun~gusapan.
--Maipalalagay mo na ang tanang ibig mong ipalagay; datapwa't ang
sinasabi ko naman, Tirso, ay mahirap nang magtagal ako sa bahay na
iyon. ¡Kung narinig mo sana ang m~ga salita niyang halos masasabing
pagtataboy sa akin!
--Yao'y hindi pagtataboy, kundi pagpapakilala lamang sa nagawang
kasalanan....
--¡How! Kaya niya ako pinagsalitaang gayon na walang kapatupatumangga
ay sa dahilang may paniwala siyang ako'y paglalaruan mo lang. At kung
ganyan ang nadadama ko sa iyo ay ... ¡tila hindi siya nagkakamali!...
Pagkawika nito'y namasdan ni Tirsong umanod sa pisn~gi n~g mestisa ang
ilang patak n~g luhang nagpapahayag n~g malaking paghihinagpis.
¡Kaunaunahang patak n~g luhang nasaksihan niyang namalisbis sa
mukhang iyong puspos n~g sanghaya! Nan~gilabot si Tirso.
--Elsa, inuulit ko sa iyong iniibig kita n~g isang pagibig na walang
katapusan....
--Tirso, ang pagibig na iya'y sayang lamang, kapag di mo natutuhang
ilin~gap sa isang abang sawing inabot n~g sigwa sa dagat n~g buhay....
--Ako ay nasa piling mo sa lahat n~g sandaling kailan~gan ang aking
magagawa; n~guni't ang nagdaan sa palad mo, Elsa, ay di pa isang
sigwa, kundi isa lamang bahagyang biro n~g Panahon sa gaya nating
paharap sa pintuan n~g Luwalhati ... Huminahon ka, at hindi kita
pababayaan....
Naito na si Dioning han~gos at putlangputlang di halos makapan~gusap.
--¡Pinakaba ninyo ang dibdib ko!--ang di napigilang sabi sa m~ga
dinatnan.
At sina Tirso'y nagtindiga't sumalubong.
--¿Saan ka napatungo't nawala ka rito?--ang madaling itinanong ni
Elsa.
--Hindi na kami umalis dito't baka aniko'y magkita tayo agad, yamang
dito tayo nagkahiwalay,--ang sambot naman n~g lalaki.
--¡Naku! ... ¡Nanglalata ako!--ang daing ni Dioni, at napalun~gayn~gay
na lamang sa balikat n~g hipag.
Sa isang tin~ginang n~g makata't n~g mestisa, ay nagkaunawaan ang
dalawang ito sa pagpapakahulugang hindi pagod o anoman ang
ipinagkagayon ni Dioni, kundi ang pagsasapantahang "baka ang sisiw na
kanyang alaga ay kung saan na tinan~gay n~g lawin" ... Kaya't
nagkan~gitian tuloy n~g lihim.
Kay Dioni naman, ang nadatnan niyang bakas n~g luhang umagos sa
pisn~gi ni Elsa ay naging isa pang patibay n~g kanyang m~ga
salagimsim.
Ang paliwanag ni Tirsong hindi pagalis sa pook na iyon, ay ipinalagay
lamang na isang mababaw na salamangka. Gayon ma'y nagpakatimpitimpi na
lamang at hindi na umimik, kundi nang mapilitang imungkahi ang
ganito:
--Totoo na akong nanghihimagal; kung tayahin ko'y sumasama pa ang
aking katawan, ¿hindi kaya magiging pan~git sa inyo, Tirso, kung
magpauwi na muna tayo n~g hindi pa natatapos ang kasayahang sinadya
natin dito?
--Hindi, Dioni,--ang panabay na sambot n~g dalawa;--tayna, kung ibig
mo na. Ikaw n~ga lamang ang hinihintay namin.
--Kayo na sana ang bahalang magpaparaya sa akin, hane.
--Wala kang sukat ipagalaala.
At ilang saglit pa't tinun~go na n~g tatlo ang dakong pinto n~g
maluwang na "Auditorium".