--Kinakailangang gamitin ko na n~gayon ang lahat n~g paraang aking
magagamit sa ikapagwawagi n~g aking m~ga adhika,--ang naibulong ni
Elsa sa kanyang sarili samantalang pinagmamasdan niya ang masasayang
kilos ni Tirso nang sila ay nagsasalo n~g boong lugod sa isa sa m~ga
mesa n~g "Hotel de Francia".
At may katuwiran si Elsa upang magsaloob n~g ganyang balak. Ang
damdamin at palagay na kanyang nadadama sa bawa't kilos at
pan~gun~gusap n~g makata nang gabing iyon, ay talagang di na kagaya
n~g dating may lamig n~g yelo n~g pagkawalang pakiramdam, kundi may
init na n~g apoy n~g isang kaloobang pinapagaalimpuyo n~g lihim na
pagiimbot. Ang ginawang paghawak ni Tirso habang nasa kalesa sila sa
kanyang dalawang maliliit na kamay na binibigyan pa n~g bahabahagyang
pisil na isinasaliw sa kahi't anong sabihin; ang pagpaparinig sa kanya
noon n~g m~ga halimbawang may dalawang kahulugan na kung minsa'y
makakiliti at kung minsa'y makakalamkam; at ang malimit na paglalagay
sa pinggan niya n~g sarisaring ulam nitong nagsasalo na sila; saka ang
mahigpit na pagtanggi't pagkakaila ni Tirso nang banggitin niya't
pakibalitaan si Teang; ang lahat n~g ito ay m~ga pangyayaring mahigpit
sa kailan~gan upang siya, si Elsa, ay magkapaniwalang si Tirso ay dili
ang hindi n~ga natatawag na sa di karaniwang alindog na tinataglay n~g
kanyang pagkamestisa.
--At ang paraang dapat kong gamiti'y ang lunurin siya sa galak,
lasin~gin ang puso niya sa alak n~g aliw at kung mangyayari'y suubin
ang kaluluwa niya n~g kamanyang n~g ligaya, hanggang sa pumaimbuyog sa
lawak n~g pan~gan~garap ang kanyang diwang kapatid n~g m~ga
salamisim,--ang wika pa ni Elsa, habang tanggap siya n~g tanggap sa
bawa't putaheng sa kanya'y idulot n~g makatang kapiling.
Sinabayan muna n~g mestisa ang pagtagay n~g _valdepeñas_ ni Tirso bago
muling ipinagpatuloy ang lihim na pagduduklay sa sarili n~g ganito:
--Ang ginawa n~g pari sa hihigan ni Teang na natutop ni manang Magda
sa tahanan ni tia Basilia ay mabuting ipaghintay ko na muna n~g ibang
pagkakataon para ibalita sa kanya sa ayos na magalin~gin ko. Kung
iyo'y n~gayon ko sasabihin, anomang balatkayo'y hindi makagigitaw at
ang dibdib niya'y papasuking walang sala n~g malaking kalumbayan. Kung
magkagayon ay nan~gan~ganib akong maparam na nama't sukat ang ganitong
kanyang m~ga kilos at palagay na sa masid ko'y nan~gan~gako n~g aking
nalalapit na tagumpay....
--Elsa,--ang sa malambing na tinig ay itinawag sa kanya n~g makatang
kasalo, tawag na siyang gumambala sa kanyang pagmumunimuni.
--¿Nahuhulaan mo kaya ang sukat isaloob n~g m~ga taong nakamamalas
sa ganito nating anyo?...
At ang tanong na iyo'y lalo pang nagparamdam n~g kasiglahan n~g pagasa
sa m~ga lamad n~g puso n~g dalaga at siyang nagpapula n~g kanyang
mukha sa sandaling iyon. Kaikailan man ay di siya nakaririnig n~g
gayong pan~gun~gusap na iniuukol sa kanya ni Tirso. Subali't ¿ano ang
marapat niyang itugon?
--Hulaan mo n~ga, Elsa, ang iniisip n~gayon n~g m~ga taong iyang
nagtin~gintin~gin sa atin,--ang pan~giti pang saad n~g makata, kasabay
ang panakaw na pagpupukol n~g sulyap sa m~ga iba pang taong
nagpapasikip sa malaking _hotel_ na iyon.
--¿Hulaan ko?--ang sa di kawasa'y ipinakli n~g mestisa,--Ang aking
hula ay iniisip nilang sila'y nakakikita n~g isang lalaki at isang
babae na nagsasalo sa mesitang itong ating pinaghaharapan....
--¡Mabuting panghuhula! N~guni't hindi iyan ang ibig kong marinig sa
iyo....
--¿At alin pa?
--Nakakikita n~ga sila n~g isang babae't isang lalaki sa mesitang ito;
n~guni't ang kung ano ang kanilang ipinalalagay na sanhi n~g ganitong
pagsasalo ay siyang ibig kong hulaan mo.
--¿Sanhi n~g pagsasalo? ¡Alin pa kung hindi ang pagkain!
--¡Kay pilyapilya mo!
--¿At ano? ¿hindi ba tama ang aking hula?
--Pagkain n~ga ... subali't ¿magano ang palagay nila sa atin? Alalaong
baga: ¿magkapatid o magkaibigan? ¿magkaibigan o magsinggiliw,
¿magsinggiliw o magkaaway?
--¡Magkaaway!...
--¡Diyan ka natalo!
--¿Ikaw: ano ang hula mo?
--¿Ang hula ko? Ang hula ko'y ... itinuturing nilang tayo ay dalawang
pusong iisa ang tibukin....
--¡Tirso!...
--¿At ano? ¿Hindi?
--Makikita mo't iiwan kita, kapag ganyan pagkapilyopilyo mo....
--¿Iiwan mo ako? ¿At kanino ka sasama?
--¡Salbahe!
--¿Kung kanino n~ga, eh?
--¡Sa lelang mong panot!
--¡Pilya!
At biglang itinungga ni Tirso ang nalalabing laman n~g kopang nasa
harap niya. Pagkatapos ay nagmukhang malungkot, saka itinanong sa
mestisa:
--¿Kung iiwan mo n~ga ako, Elsa, ay kanino ka sasama?
--¿Nahihibang ka ba, Tirso? ¿Ano ang nangyayari sa iyo?
--¿Malinaw ang aking pagiisip. Datapwa't nais ko lamang na magkaroon
na n~g wakas ang m~ga pagaalinlan~gan ko....
Sumikdo ang dibdib ni Elsa.
--¿Pagaalinlan~gang paano?--kanyang itinanong.--¡Sukat na n~ga, Tirso,
iyang m~ga kaululan! Limutin mo muna ang iyong pagkamakata....
--¡Kaululan ... pagkamakata!...
--Ako'y bantad na sa iyo....
--¿Bantad na paano?
--Na ako'y may labis nang pagkakilala na ikaw ay nagsasalitang
lumilipad sa malayo ang isip....
--Iyan ang hindinghindi mo mapatutunayan.
--Ako ay may pinagbabatayang m~ga pangyayari....
--¿Pangyayaring ano?
--Itigil mo na muna iyang kaululan, sabi eh ... Ang isipin mo ay kung
saan tayo nararapat dumalo pagkakain natin: o sa Pandakan na o magdaan
pa kaya sa inyong klub.
--Sa klub muna namin.
--Maging saan man ang tun~go nati'y dapat mong paggayakan kung ano ang
imamatuwid mo, sakaling makarating sa m~ga tayn~ga ni Teang ang
ganitong ating pakikipaglamay sa kasayahan n~g gabing ito.
--Si Teang ay wala na sa akin, at ni di ko maalaman kung saan siya
naroroon sa m~ga oras na ito.
--¿Wala na sa iyo? ¿Ay kapag naalaman mo kung saan siya naroroon?
--Magkagayon ma'y wala akong sukat na ikabahala.
--¿Tunay?
--¡Tunay na tunay!
At ang mestisa ay nan~giti. At ang makata ay napatitig.
--Sabihin mo n~ga, Elsa, kung saan naroon si Teang.--ani Tirso
mayamaya.
--¿Sabihin ko sa iyo?--ang tanong n~g dalaga.
--Kahi't wala na siyang anoman sa aki'y ibig ko lamang matalos ang
kinadoroonan niya.
--¡Talagang may pagmamalasakit!
--Wala, Elsa....
--Hamo't mayamaya, at kung hindi matuloy ay sa iba nang araw.
Nagkataon namang sa lalapit ang tagapaglingkod na may idinudulot na
malamig na sorbetes, bilang pangwakas na nasasaysay sa di
pangkaraniwang _menu_ na inihandang pangbagong taon n~g "Hotel de
Francia."
Nang sila ay manaog sa gusaling yaon, ay kasunod na nila ang kung
anoanong bulun~gan n~g m~ga taong mapagbigay n~g kahulugan sa kahi't
anong makitang kilusan n~g isang babae't isang lalaki na gaya na n~ga
n~g kina Tirso at Elsa.
--¡Masama ang lagay n~g dalawang iyon!
--Malamang na malayo ang abutin n~g kanilang m~ga lakad....
--Pagkakabisala'y may maipagsusulit silang masarap na ... Bagong Taon
n~gayon sa kanikanilang m~ga magulang.
--¡Ang asal n~ga naman n~g kabataan sapanahong ito!
--¡Sa aba n~g m~ga ina at ama na naninibulos n~g pagtitiwala sa
kabaitan n~g anak!
* * * * *
At ang mestisa't ang makata, makailang saglit pa, ay kasalamuha na sa
di magkamayaw na taong naglisawlisaw mula sa Plaza Moraga hanggang sa
pasalapang na dulo n~g Escolta.
Sa m~ga pook na sinabi, gaya n~g ginagawa sa taon-taon, nang gabing
iyo'y lumundo ang di mabilang na taong kung saansaang dako nagbuhat,
m~ga taong paraparang kinababadhaan sa mukha n~g kagalakang hindi
masayod. Sa magkabilang bangketa at hanggang sa gitna n~g lansan~gan
ay salusalubong ang m~ga nagbibiruan n~g boong tiwala. Naghihiyawang
animo'y m~ga kawal na galing sa pinagwagihang digma. May pinatutunog
n~g ubos lakas na m~ga pakakak o tambol, lata o anomang bagay na
makatutulong sa kaingayan. Naghahagisan n~g _confetti_ hanggang sa
man~gapuwing at man~gasamid. Nagsisiluan n~g mahahabang _serpentina_.
Lumalakad n~g papasingpasing; umaanyo n~g katawatawa; nagpapahid sa
mukha n~g kung anoanong kulay; n~gumin~gisi, sumisigaw,
humahalaklak ... Anopa't kung ang Bathalang sinasamba n~g m~ga taga
mundong ito ay siyang tunay na Bathalang nakababatid n~g tanang
ginagawa n~g Kanyang m~ga nilikha, ay labis na sanang makapagpalubag
n~g Kanyang poot ang gayong pagdurumog n~g Kamaynilaan sa walang habas
na pagdiriwang bilang tanda raw n~g pasasalamat sa Kanya tuwing
sasapit ang paghahalili n~g m~ga taóng binibilang sa kabuhayan n~g
m~ga tao. At ang bayang ito ay di na sana Niya inibig na ipadalaw na
lagi sa sarisaring salot at kapan~ganyayaang gaya n~g kolera,
pagsasalat sa ani at pangdadayupay n~g m~ga dayuhan....
Subali, sa may napapala o wala man, sa natatalos o hindi ni Bathala
ang gayong inaasal, ang totoo'y mistulang ulol n~ga ang lahat kapag
gayong gabi na n~g pagsalubong sa Bagong Taon. Sa m~ga, bahaybahay ay
halos m~ga sanggol lamang na walang isip ang natitira sa higaan.
Babae't lalaki, lipas ma't nasa kapanahunan, ay dili ang hindi
nagbabata n~g puyat at nakakayag na magsadya sa Escolta at sa
pakikipaggiitan sa kapal n~g tao'y doon na naghihintay n~g pagtugtog
n~g ika-12 n~g hatinggabi. Pagsapit n~g oras na ito, ay
nagsasabaysabay namang gigimbal sa apat na panulukan n~g himpapawid
ang m~ga sipul n~g m~ga pagawaan at sasakyang dagat; ang m~ga
batin~gaw ay magsisiawit n~g ubos kaya mula sa kanikanilang
kinalalagyan sa m~ga taluktok n~g simbahan, hudyat na nagbabalita sa
lahat na bagong yugto na naman n~g panahon ang humahandog sa buhay n~g
tao.
At si Elsa at si Tirso ay nagdaan pa n~ga muna sa Escolta na kaparis
n~g balana.
Ang buhok n~g mestisa ay sinaliksik at ginusot n~g m~ga saboy n~g
_confetti_; ang m~ga tayn~ga ni Tirso ay nabin~gaw halos sa itinututok
na sigaw n~g m~ga tambuli, at sila kapwa, bagaman magkakawit n~g
bisig at di naglalayo bahagya man, ay nagbata n~g di gagaanong
pagkalukot n~g damit at pagkalupiras halos n~g boong katawan ... Gayon
man ay lalo pa silang nagalak, katulad n~g madlang nakasalamuha nila.
At kung hindi lamang totohanan nang wala silang daan upang masilip man
lamang ang sayawang ginagawa sa binilogbilog n~g liwasang Moraga,
disi'y nalimutan na nila ang pagsasadya sa Pandakan, matapos na
magpalipas n~g m~ga lima o sampung tugtugin sa sayawan sa balitang klub
sa Avenida Rizal.
* * * * *
Ibinabalita na n~gang kasalukuyan n~g m~ga sipul n~g pagawaan n~g yelo
n~g pamahalaan at n~g m~ga sasakyang nalilimpi sa palibidlibid n~g
ilog Pasig ang maluwalhating pagpasok n~g taong 1916, nang si Elsa at
si Tirso ay magkakawit ang m~ga palad na sumasakay sa isang munting
bangka na, animo'y maitim na kabaong na lumulutang sa ibabaw n~g
mahinhing agos n~g ilog sa may Nagtaha na ang tubig noo'y nakikikulay
sa kadiliman.
--¡Elsa, lumigaya ka nawa sa Bagong Taong ito!
--¡Tirso, maging mapalad ka sana sa m~ga pan~garap mo!
Dinatnan n~g dalawa ang isang lalaking may kagulan~gan na, na sa anyo
at pagbabansag ay napagkilala nilang siyang tagapagpalakad n~g
tinurang sasakyan. Ayon sa pahayag n~g lalaking iyon, ang bangka niya
ay isa sa labingdalawang bangkang sadyang inilaan n~g maypiging sa
Pandakan upang ipaglingkod na talaga sa tanang dumating na panauhin.
At ang ganyang pahayag ay pinatitibayan naman n~g m~ga napapansin n~g
magkasama na m~ga palamuting palaspas n~g niyog, maliliit na watawat
at m~ga parol hapóng walang sindi, saka tanikalang papel na nagsalabat
sa lahat n~g panig n~g nasabing bangka.
Narinig ni Tirso na painong itinanong ni Elsa sa matanda:
--¿Bakit po wala kayong ilaw?
At ang naging sagot n~g pinagtanun~gan:
--Kanina pong maagaaga pa'y mayroon, n~guni't pawang nan~gamatay sa
hihip n~g han~gin.
Si Tirso, na nang gabing iyo'y napanibaguhan n~g malaki ni Elsa dahil
sa m~ga kilos at pananalitang kung tayahi'y parang nagpapahayag na ang
mestisang ito na lamang ang tan~ging naghahari sa kaibuturan n~g puso
niya; pagkarinig sa gayong pagbanggit n~g tungkol sa ilaw ay malamyos
na bumulong sa kanyang kapiling.
--¿Bakit, Elsa, iniino mo pa ang pakawalang ilaw?--anya.
--¿Nadidimlan ka ba sa piling ko?
Si Elsa'y biglang nakaramdam n~g kaba n~g dibdib. ¿Ano na kaya ang
ibig sabihin n~g gayong pagtatanong?...
--Sabihin mo, Elsa,--ang wika na namang narinig sa lalaki,--¿natatakot
ka bang makipagsarilihan sa akin sa laot n~g kadiliman at sa loob n~g
isang bangkang paris nito na tila duyang inuugoy sa ibabaw n~g tubig?
At ang mestisa ay nangliliit manding sumagot n~g bahagyang:
--Hindi naman, Tirso....
--Kung hindi, ay ¿bakit mo pa pinapansin ang kawalan n~g ilaw?
--Mangyari ay madilim.
--Tayo, Elsa, ang hindi ko malaaman kung kailan pa mangyayaring
magkaisa n~g iniisip at dinaramdam....
--¿At hindi ba totoong madilim?
--¡Aywan n~ga ba sa iyo! Sa ganang akin, kahi't natuturang madilim na
ganyan ang gabi,--kung ganitong kasama kita, kasarilihan sa laot n~g
katahimikan at lin~gid sa mata n~g m~ga makasalanang tao, ay ...
kalabisan na lamang ang liwanag n~g iba pang ilaw.
Mistulang nasusian ang bibig ni Elsa. Kaikailan man sa malimit na
pagtitiwala niya n~g kanyang pagkadalaga sa pagkalalaki ni Tirso, ay
noon lamang siya totohanang sinidlan n~g takot sa makatang ito.
Kinusa niya ang pagliham kay Tirso upang ito ang kanyang makasama sa
pagdalo sa Pandakan, pagkapalibhasa'y hinahan~gad niyang pataban~gin
ang loob n~g nasabing makata sa pagkababae ni Teang sa bisa n~g
ibabalita niyang "himala ni pari Casio" na napatanghal sa bahay n~g
kanyang ale: at ang pagtabang n~g loob ay kanyang hinahan~gad, upang
mapapagiba niya n~g hilig ang m~ga pan~garap n~g makatang iyan,
matutong umunawa sa masisidhing pitlag n~g kanyang puso, at kung
mayayari'y matuto ring magpahalaga't tumugon n~g nararapat sa lihim na
pita n~g kanyang kaluluwa. Ang ganitong tun~guhin ay siyang namumugad
sa kanyang isipan, kung kaya't nang mapanhikan ni Tirsong siya'y
nakasuot pangloob lamang ay hindi na siya nagkubli. Ito rin ang
nagatas sa kanyang matiwalang pagsalo sa makatang iyan sa _hotel_. At
siya rin namang nagbigay sa kanya n~g balak na kung maaari'y lunurin
na niya noon sa alak n~g aliw ang boong pagkalalaki n~g tinurang
makata upanding magkamit na lamang n~g kasiyahan ang kanyang m~ga
hinahan~gad. Subali't n~gayong ang kanyang pain ay tila hihigitin na,
at ang ibong pagkailapilap ay waring darapo na rin sa iniuumang niyang
bitag, ay aywan ba niya't kung bakit siya na rin ang nagkagayong
nasindakan n~g loob, napatdahan n~g dila at pinanglamigan n~g boong
katawan. Higit kailan man ay noon pa lamang naniwala ang kanyang
pagkamestisa na siya pala ay babae ring katulad n~g manipis na kristal
na napapan~ganib na lubha kapag nalalapit sa matigas na bakal....
--¿Malayo pa po ba tayo sa pampang, mama?--ang naitanong na lamang
makasandali ni Elsa sa tagapagpalakad n~g bangka.
--Malayolayo pa rin po,--itinugon n~g matandang nakapatag n~g upo sa
isang dulo n~g sasakyan at walang tahan n~g kasasagwan.
At si Tirso ay may sinasabi na naman sa lalo pang paanas na salita:
--¿Ikinaiinip mo na ba, Elsa, itong pamamangka natin?
At ang mestisa'y pumakli:
--Baka ako'y pinakahihintay na n~g aking kapatid....
--Sinasabi ko na n~ga ba't talagang nagkakalayo tayong lagi n~g
pagaakala!--pabuntonghinin~ga pang saad n~g makata. Saka
idinugtong:--Samantalang ang ibig mo ay agad tayong makaahon sa
pampang, di ko na lamang naman anhi'y huwag nang matapos ang
pamamangka nating ito....
--Tirso, di ko pala dapat paniwalaan ang sinabi mo kanina nang tayo'y
nasa bahay pa....
--¿Alin iyon?
--Yaong winika mong kahi't abutin tayo n~g umaga sa pakikipagsayaw sa
Pandakan, ay natatalaga ka ring makikipagtagalan at di magsasawa.
¿Alin pang sayawan ang tinukoy mong kahi't abutin n~g umaga, kung
ganyang nasa pamamangka palang ganito ang iyong loob?
--Nasabi ko iyon sa kahulugang saan man tayo makarating at saan man
tayo maparoon ay natatalaga akong umagahin sa iyong piling ... At
sapagka't dito man sa bangka ay nasa piling mo rin ako, kaya baga
aking pinanghihinayan~gan ang madaling ikatatapos n~g ating
pamamangkang ito.
--N~guni't sayawan at hindi pamamangka ang ating ipinarito....
--Sa ganang aki'y iisa ang katuturan niyan, kailan pa ma't tayo rin
ang magkapiling, ang magkapareha, ang magkaakbay ... At kung ako'y
pamimiliin mo kung alin sa pagsasayaw at sa pamamangka ang aking ibig,
ay masasabi ko sa iyo n~g boong pagtatapat na ibig ko na ang ganitong
pagsasarili natin sa ibabaw n~g payapang tubig kaysa magtun~go pa sa
maalin~gasn~gas na sayawan.
Hindi na maalaman n~g babae kung ano ang kanyang isasagot.
Ang himig n~g m~ga katagang iyan, na bagama't marahang ibinubulong sa
kanya'y naririnig naman n~g boong linaw hanggang sa liblib na liha n~g
kanyang puso, ay labis na nakababalisa sa kaluluwa niya at nagdudulot
sa kanyang diwa n~g di mapaglabanang pan~gamba.
Nang ang makatang yao'y anyong nagbibin~gibin~gihan sa m~ga silakbo
n~g kanyang naglalatang na damdamin, marahil ang m~ga katagang iyan at
hindi iba ang pinananabikan niyang marinig. N~guni't ngayong ang m~ga
iya'y boong lambing nang umaalin~gawn~gaw sa kanyang m~ga pangulinig,
nanggagaling sa m~ga labing hirati sa pag-awit n~g mapapanglaw na
hibik n~g puso't taghoy n~g kaluluwa, n~gayon n~ga, ang pagkababae
niya ay kung ano't parang tinatawag n~g kapan~ganyayaang sukat
ikabalino n~g lalong matining na kalooban.
Nagunita ni Elsa na ang lalaking yaon na kinahahabilinan noon n~g boo
niyang puri ay may kinabibighaniang ibang alindog: si Teang. At ang
tinatangka niyang paglalarawan sa babaeng ito sa harap n~g naturang
lalaki sa anyong sukat ipamutla n~g mukha't ipangrimarim n~g budhi, ay
hindi pa niya nagaganap. ¿Hindi kaya isang marun~gis na pagiimbot
lamang ang umaaling iyon kay Tirso upang gumamit n~g gayong m~ga
bigkasin at kilos na lubhang nakababahala sa kanyang pagkadalaga?...
Tila ang m~ga napagdaranasan ay nagtuturo kay Elsa na ang pagiin~gat
kailan ma'y hindi kalabisan, at ang malabis na pagtitiwala sa lalaki
kung minsa'y maaaring magbudlong sa babaeng gaya niya sa ban~gin n~g
pagkapariwara....
--¿Ito po ba, mama, ang ilog na sinasabing pinamangkaan daw yata ni
Balagtas at n~g kanyang Selia?--ang narinig na naman ni Elsa na
itinatanong ni Tirso na nakapalin~gon sa matanda.
--Hindi po,--ang naging sagot,--tila po ang nababanggit sa "Florante
at Laura" ay ang m~ga ilog n~g Kahilom at Beata.
--¿Malayo po ba tayo n~gayon sa m~ga ilog na iyon?--ang usisa pa ni
Tirso.
--Sa Beata po ay malapit na, n~guni't ang Kahilom ay may kalayuan pa.
At ang mestisa na naman ang kinausap na pabulong n~g makata.
--Elsa,--anya,--¿nalalaman mo ba kung bakit pinakikibalitaan ko ang
m~ga ilog na nilakbay n~g Hari n~g m~ga, Makatang Tagalog?
--¿Bakit n~ga?
--Sapagka't ... ibig ko sanang ipagpalagay n~gayon, kung tayo ay nasa
alinman sa m~ga ilog na iyon, na ako ay si Balagtas at ... ikaw naman
ang aking Selia.
--N~guni, Tirso, sa kasaysayan n~g Balagtas na iyan ay ¿nasasabi bang
siya ay nagkaroon n~g dalawang Selia?
--Hindi.
--Kung gayon, kahi't makata ka, ay hindi mo maipagpapalagay na ikaw ay
si Balagtas.
--¿At bakit? ¿Dalawa ba ang Elsang kinakaulayaw ko sa sandaling ito?
--Hindi n~ga; datapwa't samantalang di mo napapawi ang paniwala kong
ang iyong Selia'y si Teang, n~gayong magkasarilihan tayo sa gabing ito
ay di ko masasangayunan ang iyong halimbawa....
--¿Ang Selia ko'y si Teang? ¡Isang paratang na salat na salat sa
katotohanan! Si Teang ay malayo na, nagpakalayolayo upang patibayan
ang wika ko sa iyo na ang pagkikilala namin ay ganap nang natapos; at
sa kalaliman n~g hatinggabing ito ay ikaw ang aking kaniig at siyang
tan~ging pinaghihin~gahan n~g lalong dalisay kong damdamin. ¿May iba
pa kayang Selia ang makata sa sandaling ito, Elsa, liban sa iyo?
Minsan pang natigilan ang mestisa. Nagaagawan sa kanyang panimdim ang
pagibig at pan~gamba. Iniibig niya si Tirso; n~guni't sa dahilang di
niya hinihintay na magkakaroon n~g gayong pagtuturing ang makatang ito
sa gabing iyon n~g kanilang paglalamay, ay nan~gan~gamba naman siyang
baka iyo'y kung ano nang babala n~g kanyang kapariwaraan.
Salamat na lamang at ang pagkakatigilan nilang dalawa ay ginambala n~g
mahinang salita n~g matandang tagapagpalakad n~g bangka.
--Sadsad na po tayo.
At siya n~ga naman. Nang lin~gunin ni Elsa't ni Tirso ang dakong dulo
n~g bangka, ay naanag-agan nilang isang dangkal na lamang halos ang
layo sa lunsarang pampang.
Sa gayo'y maluwag nang nakahin~ga ang dalaga.
Ang makata naman ay dili ang hindi nakapagbitiw n~g isang malalim na
buntonghinin~ga.
--Pandakan na po,--ang saad n~g matanda;--at ang bahay na iyong
natatanaw nating sagana sa ilaw, ay siya ninyong patutun~guhan.
--Marami pong salamat,--ang nagkapanabay na sambot n~g magkasama.
Mula sa malayo ay may makapangyarihang tinig na sumi~gaw:
--¿Elsa?
At ang tinig ay nakilala n~g mestisa: sa kanyang kapatid.
--Oo, ako n~ga,--itinugong kakabakaba ang dibdib sa pagdadalang takot.
At ang tumawag ay napaharap noon din sa dalawa.
--¿Sino ang kasama mo?--ang may katigasan pang tanong n~g sumalubong.
--Si ... Tirso,--ang sagot n~g dalaga.
--Ako,--ang pakilala naman n~g makata.
At, noon din ay samasamang lumakad ang tatlo n~g ang sinoman sa
kanila'y hindi nagbibitiw n~g kahi't isang salita....