Emong Findas folk send wanwysa, thêr thrvch hjara overfindingrikhêd
alsa årg send, thåt hja hjara selva wis mâkja ånd tha inewida bitjuga,
thåt hja thet besta dêl send fon Wr.alda; thåt hjara gâst thet beste
dêl is fon Wr.aldas gâst ånd thet Wr.alda allêna mêi thånkja thrvch
helpe hjaris bryn [68].
Thåt aider skepsle en dêl is fon Wr.aldas vnendlik wêsa, thåt håvon
hja fon vs gâbad.
Men hjara falxe rêdne ånd hjara tåmlâse hâchfarenhêd heth ra vppen
dwâlwêi brocht. Wêre hjara gâst Wr.aldas gâst, sâ skolde Wr.alda
êl dvm wêsa in stêde fon licht and wis. Hwand hjara gâst slâvth him
selva immer of vmbe skêne bylda to mâkjande, thêr y åfternêi anbid. Men
Findas folk is en årg folk, hwand afskên tha wanwysa thêra hjara selva
wis mâkja thåt hja drochtne send, sa håvon hja to fâra tha vnewida
falxa drochtne eskêpen, to kêthande allerwêikes, thåt thissa drochtne
Wr.alda eskêpen håve, mith al hwat thêr inne is; gyriga drochtne
fvl nyd ånd torn, tham êrath ånd thjanath willath wêsa thrvch tha
månniska, thêr blod ånd offer willa ånd skât askja. Men thi wanwisa
falxa manna, tham hjara selva godis skalka jeftha prestera nôma lêta,
bürath ånd sâmnath ånd gethath aldam to fâra drochtne thêr er navt
ne send, vmbet selva to bihaldande. Aldam bidrywath hja mith en rum
emod, thrvchdam hja hjara selva drochtne wâne, thêr an ninman andert
skeldich ne send. Send thêr svme tham hjara renka froda ånd bâr mâkja,
alsa wrdon hja thrvch hjara rakkera fåt ånd vmbira laster vrbarnad,
ella mith fêlo stâtska plêgum, hjara falxa drochtne to-n êre. Men
in trvth, allêna vmbe thåt hja ra navt skâda ne skolde. Til thju vsa
bern nw wêpned müge wêsa tojenst hjara drochtenlika lêre, alsa hâgon
tha fâmna hjam fon buta to lêrande hwat hyr skil folgja.
Wr.alda was êr alle thinga, ånd nêi alle thinga skil er wêsa. Wr.alda
is alsa êvg ånd hi is vnendlik, thervmb nis thêr nawet buta him. Thrvch
ut Wr.aldas lêva warth tid ånd alle thinga bern, ånd sin lêva nimth
tid ånd alle thinga wêi. Thissa sêka moton klâr ånd bâr mâkad wrda
by alle wisa, sâ thåt hja-t an ôthera bithjuta ånd biwisa müge. Is-t
sâ fâr wnnen, sa sêith mån forther: Hwat thus vsa ommefang treft,
alsa send wy en dêl fon Wr.aldas vnendelik wêsa, alsa tha ommefang
fon al et eskêpne, thach hwat angâ vsa dânte, vsa ainskipa, vsa gâst
ånd al vsa bithånkinga, thissa ne hêra navt to thet wêsa. Thit ella
send fljuchtiga thinga tham thrvch Wr.aldas lêva forskina, thach
thêr thrvch sin wishêd sâdâne ånd navt owers navt ne forskina. Men
thrvchdam sin lêva stêdes forthga, alsa ne mêi thêr nawet vppa sin
stêd navt bilywa. Thêrvmbe forwixlath alle eskêpne thinga fon stêd,
fon dânte ånd âk fon thånkwisa. Thervmbe ne mêi irtha selva, ner eng
skepsle ni sedsa: ik ben, men wel ik was. Ak ne mêi nên månniska navt
ne sedsa ik thånk, men blât, ik thochte. Thi knâp is grâter ånd owers
as tha-r bern wêre. Hy heth ora gêrtne, tochta ånd thånkwisa. Thi
man en tât is ånd thånkth owers as thâ-r knâp wêre. Êvin tha alda
fon dêgum. Thât wêt allera mannelik. Sâhwersa allera mannalik nw wêt
ånd jechta mot, thåt hy alon wixlath, sâ mot hy âk bijechta, that er
jahweder âgeblik wixlath, âk thahwila-r sêid: ik ben, ånd thåt sina
thånk bylda wixle, tha hwile-r sêid: ik thånk.
Instêde thåt wy tha årga Findas althus vnwerthlik afternêi snakka ånd
kålta, ik ben, jeftha wel, ik ben thet beste dêl Wr.aldas, ja thrvch
vs allêna mêi-r thånkja, sâ willath wy kêtha wral ånd allerwêikes
wêr et nêdlik sy: wy Fryas bern send forskinsla thrvch Wr.aldas
lêva; by-t anfang min ånd blât, thach immer wårthande ånd nâkande to
fvlkvmenlikhêd, svnder â sa god to wrda as Wr.alda selva. Vsa gâst nis
navt Wr.aldas gâst, hi is thêrfon allêna en afskinsle. Tha Wr.alda
vs skop, heth er vs in thrvch sine wishêd-bryn-sintûga, hügia ånd
fêlo goda ainskipa lênad. Hyrmêi mugon wy sina êwa bitrachta. Thêrof
mügon wy lêra ånd thêrvr mügon wy rêda, ella ånd allêna to vs ain
held. Hêde Wr.alda vs nêne sinna jêven, sa ne skolde wy narne of nêta
ånd wy skolde jeta reddalasser as en sêkwale wêsa, thêr forthdryven
wårth thrvch ebbe ånd thrvch flod.
THIT STAT VP SKRIVFILT SKRÊVEN. TAL AND ANDWORDE ORA FAMNA TO-N
FORBYLD.
En vnsels gyrich mån kêm to bârande by Trâst thêr fâm wêre to
Stavia. Hy sêide vnwêder hêde sin hus wêi brocht. Hy hêde to Wr.alda
bêden, men Wr.alda nêdim nêne helpe lênad. Bist en åfte Fryas, frêje
Trâst. Fon elder t elder, andere thene mån. Thån sêide hju wil ik åwet
in thin mod sêja in bitrouwa, thåt et kyma groja ånd früchda jêva
mêi. Forth sprêk hju ånde kêth. Thâ Frya bern was, stand vs moder
naked ånd blât, vnbihod to jenst tha strêlum thêre svnne. Ninman
macht hju frêja ånd thêr wêre ninman thêr hja help macht lêna. Thâ
gvng Wr.alda to ånd wrochte in hjra mod nigung ånd liavde anggost ånd
skrik. Hju sach rondomme, hjra nigung kâs thet beste ånd hju sochte
skul vndera wârande linda. Men rêin kêm ånd t onhlest wêre thât hju
wet wrde. Thach hju hêde sjan ho thet wêter to tha hellanda blådar of
drupte. Nw mâkade hju en hrof mith hellanda sidum, vp stôka mâkade hju
tham. Men stornewind kêm ånd blos rêin thêr vnder. Nw hêde hja sjan
thåt tha stam hly jef, åfter gong hja to ånd mâkade en wâch fon plâga
ând sâdum, thet forma an êne syda ånd forth an alle syda. Storne wind
kêm to bek jeta wodander as to fora ånd blos thju hrof ewêi. Men hju ne
bârade navt over Wr.alda ner to jenst Wr.alda. Men hja mâkade en reitne
hrof ånd leide stêne thêr vppa. Bifvnden håvande ho sêr thet dvath
vmb allêna to tobbande, alsa bithjude hju hira bern ho ånd hwêrvmbe
hju alsa hêde dên. Thissa wrochton ånd tochton to sêmine. A sadenera
wise send wy an hûsa kêmen mith stoppenbånkum, en slecht ånd warande
linda with tha svnnestrêlum. To tha lesta håvon hja en burch mâkad
ånd forth alle ôthera. Nis thin hus thus navt sterk noch wêst, alsa
mot i trachda vmbet ôre bêter to mâkjande. Min hus wêre sterk enoch,
sêider, men thet hâge wêter heth et vp bêrad ånd stornewind heth et
ore dên. Hwêr stand thin hus thån, frêje Trâst. Alingen thêre Rêne,
andere thene man. Ne stand et thån navt vppen nol jeftha therp, frêje
Trâst. Nean sêider, min hus stand ênsum by tha overe, allêna håv ik
et buwad, men ik ne macht thêr allêna nên therp to makane. Ik wist
wel, sêide Trâst, tha fâmna håv et my meld. Thv hest al thin lêva
en grûwel had an tha månniska, ut frêse thåtste awet jêva jeftha
dva moste to fara hjam. Thach thêr mitha ne mêi mån navt fêr ne
kvma. Hwand Wr.alda thêr mild is, kêrath him fona gyriga. Fåsta het
vs rêden ånd buppa tha dura fon alle burgum is t in stên ut wryten:
bist årg bâtsjochtig sêide Fåsta, bihod thån jvwe nêsta, bithjod thån
jvwe nêsta, help thån juwe nesta, sâ skilun hja t thi witherdva. Is
i thina rêd navt god noch, ik nêt fâr thi nên bêtera. Skâmrâd wårth
then mån ånd hi drupte stolkes hinne.
NW WIL IK SELVA SKRIWA ÊROST FON OVER MIN BURCH AND THAN OVER HWAT
IK HAV MUGE SJAN.
Min burch lêid an-t north-ende thêre Liudgârda. Thju tore heth sex
syda. Thrya thrittich fêt is hju hâch. Flåt fon boppa. En lyth huske
thêr vppa, hwâna mån tha ståra bisjath. An aider syd thêre tore ståt
en hus, long thrya hondred, brêd thrya sjugun fêt, êlika hâch bihalva
thju hrof, thêr rondlik is. Altham fon hyrbakken stên, ånd fon buta ne
send nênen ôthera. Om tha burch is en hringdik, thêrom en gråft diap
thrya sjugun fêt, wyd thrya twilif fêt. Siath hwa fonêre tore del,
sa siath hi thju dânte fon et Jol. Vppa grvnd twisk tha sûdlika hûsa
thêre, send allerlêja krûda fon hêinde ånd fêr, thêrof moton tha fâmna
tha krefta lêra. Twisk tha nortlika hûsa is allêna fjeld. Tha thrju
nortlika hûsa send fol kêren ånd ôther bihof. Twa sûdar send to fâra
tha fâmkes vmbe to skola ånd to hêma. Thet sûdlikoste hus is thêre
Burchfâm his hêm. Inna tore hangt thju foddik. Tha wagar thêre tore
send mith kestlika stêna smukad. In vppa thêre sûderwach is thêne
Tex wrytten. An tha fêre syde thêra finth mån thju formlêre; anna
winstere syde tha êwa. Tha ora sêka finth mån vppa ôra thrja. Tojenst
tha dik by-t hus thêr fâm stêt thju owne ånd thju molmâk thrvch fjuwer
bufla kroden. Buta vsa burchwal is-t hêm, thêr vppa tha burchhêra
ånda wêrar hême. Thju ringdik thêra is en stonde grât, nên stjurar,
men svnna stonde, hwêrfon twya twilif vppen etmelde kvma. In vpper
binnasyde fona dik is en flåt, fif fêt vndera krûn. Thêr vppa send
thrya hondred krânboga, todekt mith wod ånd lêther. Bihalva tha hûsa
thêra inhêmar send thêr binna alingne tha dik jeta thrya twilif nêdhûsa
to fâra tha omhêmar. Thet fjeld thjanath to kåmp ånd to wêde. Anna
sûdsyde fon tha bûtenste hringdik is thju Liudgârde omtûnad thrvch
thet grâte Lindawald. Hjra dânte is thrju hernich, thet brêde buta,
til thju svnne thêr in sia mêi. Hwand thêr send fêlo fêrlandeska
thrêja ånd blommen thrvch tha stjurar mith brocht. Alsa thju dânte
vsar burch is, send alle ôthera; thach vs-is is thju grâteste; men
thi fon Texland is tha aldergrâteste. Thju tore fon Fryasburch is
alsa hâch thåt hju tha wolka torent, nêi thêre tore is al et ôthera.
By vs vppa burch ist alsa dêlad. Sjugun jonge fâmna wâkath by thêre
foddik. Aider wâk thrja stonda. In ha ôre tid moton hja huswårk dva,
lêra ånd slêpa. Send hja sjugun jêr wâkande wêsen, alsa send hja
fry. Thân mügon hja emong tha månniska gâ, vp-ra sêd to letane ånd
rêd to jêvane. Is hwa thrju jêr fâm wêst, sâ mêi hju alto met mith
tha alda fâmna mith gâ.
Thi skrywer mot tha fâmkes lêra lêsa, skrywa ånd rêkenja. Tha grysa
jeftha grêva moton lêra hjam rjucht ånd plicht, sêdkunda, krûdkunda,
hêlkunda, skêdnesa, tellinga ånd sanga, bijunka allerlêja thinga thêr
hjam nêdlik send vmbe rêd to jêva. Thju Burchfâm mot lêra hjam ho hja
thêrmith to wårk gâ mota by thå månniska. Êr en Burchfâm hjra stêd
innimt, mot hju thrvch thet lând fâra en fvl jêr. Thrê grêva burchhêra
ånd thrja alda fâmna gan mith hiri mitha. Alsa is-t âk my gvngon. Min
fârt is alingen thêre Rêne wêst, thjus kâd opward, alingen thêre ôre
syde ofward. Ho hâger ik upkêm, to årmer likte mi tha månniska. Wral
inna Rêne hêde mån utstekka makad. Thet sôn thåt thêr ain kêm, wrde
mith wêter wr skêpfachta gâten vmbe gold to winnande. Men tha mångêrta
ne drogon thêr nêne golden krone fon. Êr wêron thêr mâr wêst, men sont
wi Skênland miste, send hja nêi tha berga gvngon. Thêr delvath hja
yserirtha, thêr hja yser of mâkja. Boppa thêre Rêne twisk thet berchta,
thêr håv ik Mârsåta sjan. Tha Mârsâta thåt send månniska thêr invppa
mâra hêma. Hjara husa send vp pålum buwad. Thåt is vret wilde kwik ånda
bose månniska. Thêr send wolva, bâra ånd swârte grislika lâwa [69]. And
hja send tha swetsar [70] jeftha pålingar fonda hêinde Krêkalandar,
thêra Kålta folgar ånd tha vrwildere Twiskar, alle gyrich nêi râv ånd
but. Tha Mârsâta helpath hjara selva mith fiska ånd jâga. Tha huda
wrdat thrvch tha wiva tomâkad ånd birhet mith skors fon berkum. Tha
litha huda saft lik fâmnafilt. Thju burchfâm et Fryasburch [71]
sêide vs thåt hja gode ênfalde månniska weron. Thach hêd ik hja êr
navt sprêken hêred, ik skolde mênath håve thåt hja nên Fryas wêre,
men wilda, sâ ryst sâgon hja ut. Hjra fachta ånd kruda wrdon thrvch
tha Rênhêmar vrwandelath ånd thrvch tha stjurar buta brocht. Alingen
thêre Rêne wêr et alên, til Lydasburch [72]. Thêr was en grâte flyt
[73]. Invppa thisra flyt wêron âk månniska, thêr husa vp påla hêde. Men
thåt nêr nên Fryas folk, men thåt wêron swarte ånd bruna månniska,
thêr thjanath hêde to rojar vmbe tha butafârar to honk to helpane. Hja
moston thêr bilywa til thju thju flâte wither wêi brûda.
To tha lersta kêmon wi to-t Alderga. By-t suderhâvahâved stêt thju
Wâraburch, en stênhus, thêrin send allerlêja skulpa, hulka, wêpne ånd
klathar wârad, fon fêre landum, thrvch tha stjurar mith brocht. En
fjardêl dâna is-t Alderga. En grâte flyt omborad mith lothum, husa
ånd gârdum ella riklik sjarad. Invpper flyt lêi en grâte flâte rêd,
mith fônon fon allerlêja farwa. Et Fryas dêi hongon tha skilda omma
tha borda to. Svme blikton lik svnna. Tha skilda thêr witking ånd
thêra skolta bi tha nachtum wêron mith gold vmborad. Abefta thêre flyt
was en gråft gråven, to hlâpande dâna alingen thêre burch Forâna [74]
ånd forth mith en ênga muda [75] in sê. To fâra thêre flâte wêre thit
tha utgvng ånd et Fly tha ingvng. A bêde syda thêre gråft send skêne
husa mith hel blikanda farwa mâlad. Tha gârdne send mit altid grêne
hâgvm omtunad. Ik håv thêr wiva sian, thêr filtne tohnekna drogon as t
skriffilt wêre. Lik to Stavere wêron tha mångêrtne mith golden kronum
vppira holum ånd mith hringum [76] om årma ånd fêt sjarad. Sudward
fon Forâna lêid Alkmârum. Alkmârum is en mâre jefta flyt, thêrin lêid
en êland, vppa thåt êland moton tha swarte ånd bruna månniska hwila
êvin as to Lydahisburch. Thju Burchfâm fon Forâna sêide my, thåt tha
burchhêra dêistik to-râ gvngon vmb ra to lêrande, hwat åfte frydom
sy, ånd ho tha månniska an thêre minne agon to lêvane vmbe sêjen to
winnande fon Wr.aldas gâst. Was thêr hwa thêr hêra wilde ånd bigripa
machte, sa wårth er halden, alont er fvl lêrad wêre. Thåt wrde dên vmbe
tha fêrhêmande folka wis to mâkane, ånd vmbe vral âtha to winnande. Êr
hêd ik anda Sâxanamarka to thêr burch Månnagârda forda [77] wêst. Thach
thêr hêd ik mâr skâmelhêd sjan, as-k hyr rikdom spêrde. Hju andere:
sâ hwersa thêr an da Sâxanamarka en frêjar kvmath en mangêrte to bi
frêjande, alsa frêjath tha mångêrtne thêr, kanst thin hus fry wêra
tojenst tha bannane Twisklandar, håst nach nêne fålad, ho fêlo bufle
håst al fånsen ånd ho fêlo bâra ånd wolva huda håst al vppa thêre
mårk brocht? Dâna ist kvmen thåt tha Saxmanna thju buw anda wiva
vrlêten håve. Thåt fon hvndred to sêmine nên êne lêsa mêi ner skriwa
ne kån. Dâna is-t kvmen, thåt nimman nên sprêk vppa sin skild neth,
men blât en mislikande dânte fon en diar, thåt er fålad heth. And
åndlik, dâna is-t kvmen, thåt hja sêr wichandlik ewrden send, men
to met êvin dvm send as et kwik, thåt hja fånsa, ånd êvin erm as
tha Twisklândar, hwêr mith hja orloge. To fâra Fryas folk is irtha
ånd sê eskêpen. Al vsa rinstrâma runath vppa sê to. Thåt Lydas folk
ånd thåt Findas folk skil ekkorum vrdelgja, ånd wy moton tha lêthoga
landa bifolka. In-t fon ånd omme fâra lêid vs held. Wilst nw thåt tha
boppalânder dêl håve an vsa rikdom ånd wisdom, sâ skil ik thi en rêd
jêva. Lêt et tha mangêrtne to wênhêd wrde hjara frêjar to frêjande,
êr hja ja segsa: hwêr håst al in wralda ommefâren, hwad kånst thin
bern tella wra fêra landa ånd wra fêrhêmanda folka? Dvath hja alsa,
sâ skilun tha wichandlika knâpa to vs kvma. Hja skilun wiser wårtha
ånd rikkâr ånd wi ne skilun nên bihof longer navt nåve an thåt wla
thjud. Tha jongste thêr fâmna fon thêra thêr by mi wêron, kêm uta
Saxsanamarka wêi. As wi nw to hongk kêmon, heth hju orlovi frêjad
vmbe nêi hjra hus to gâne. Afternêi is hju thêr Burchfâm wrden, ånd
dâna is-t kvmen thåt er hjudêga sâ felo Saxmånna by tha stjurar fâre.
Ende fon thet Apollonia bok.