NOTES_Mga Paquigpulong sa Iningles ug Binisaya

[1] Sa pinolongan nga bisaya totolo da ang mga vocal: a, e cun i ug

o cun u; apan sa iningles lilima man ug usahay ngani ang w ug ang y,

ug ang tagsa canila aduna man ug mga tingug nga caogalingon nila nga

dili macasacot sa uban, ingon sa mga regla nga dinaclit nga arang

maquita sa magbabasa. Quinahanglan gayud nga ang tinonan dili macaala

sa nagcalain lain nga mga tingug sa pagsulti, ug nga dili usab ilisan

nia ang mga letra sa pagsulat nia sa iningles, hinoo magabantay sia

unta ug maayo sa paghatag sa tagsa ca letra sa tingug cun sa pagcamao

nga caogalingon niya.

[2] Maingon man nga sa binisaya quinahanglan nga ang mga pulong lalaqui

ug babaye mucuyog guihapon sa mga sustantivo cun ang nagasulti may

tuyo sa paglain sa masculino sa femenino, ingon man usab sa iningles

dunay male ug female, man ug woman, &. ug uban pa nga guitodlo sa

gramática. Male child, bata nga lalaqui; female child, bata nga babaye;

man servant, sologo-on nga lalaqui; maid servant, sologo-on nga babaye,

&. Quining tolomanon mao day pagasondon niadtong mga sustantivo nga

muangay sa cahologan sa masculino ug femenino; ingon man usab, dili

sumpayon canang mga pulong male, female, &. cun dili quinahanglanon

ang paglain sa nagasulti sa lalaqui sa babaye, maingon sa guituman

sa binisaya.

[3] Quinahanglan nga dili masayop ang tinonan sa iningles sa

paggamit niining mga sustantivo nga guihinganlan compuesto. Lain man

wine-bottle, lain bottle of wine; ang nahauna may cahologan botella

nga pagasudlan ug vino, ug ang icaduha botella nga may vino cun napono

sa vino. Ang nahauna guihubad co sa mga pulong botella sa vino ug

ang icaduha botella nga vino. Guiingon co quini cay usahay nadungug

man botella sa vino, botella sa tubig, &. ug masabut sa nagapamati

botella nga may vino, botella nga may tubig, &. ug dili gayud mao

ang cahologan niadtong mga pagpamulong.

[4] Ang tolomanon sa paggamit sa mga pulong male ug female sa paglain

sa mga lalaqui sa mga babaye matuman usab sa mga mananap sa paglain

sa mga laqui sa mga baye. Dinhi niini naonahan ang mga sustantivo

sa mga pronombre he ug she; sanglet: he-goat, canding nga laqui;

she-goat, canding nga baye. Sa paglain sa mga langgam naonahan ang

sustantivo sa mga pulong cock ug hen: cock-sparrow, gorrion nga laqui;

hen-sparrow, gorrion nga baye. Sayod ang magbabasa nga dili magaona

quining mga pulong cun dili sa mga sustantivo nga iningles nga maoy

cahologan ug usa ca mananap cun langgam ba nga laqui ug baye.

[5] Tacus man nga hibaloan sa magbabasa nga may duha ca agui sa

paghimo niining tiempo ug sa uban pa nga arang maquita sa ubus nga

magadala sa mga auxiliar will ug shall, would ug should. Cun sa atung

pagpamulong mao day tuyo natu ang pagpahibalo sa usa ca buhat cun

tuman nga umalabut, atong gamiton ang nahaunang agui; ug ang icaduha

cun magpadayag quita sa atung pagbuut nga matuman gayud ang buhat nga

ipahibalo ta sa atung pagpamulong. Ang tolomanon sa pagcahimo sa mga

tiempo nga magadala nianang mga auxiliar mao ang sumunud:

======================================================================

| Nahaunang agui | Icaduhang agui |

|----------------+----------------+----------------+-----------------|

|----------------+----------------+----------------+-----------------|

|----------------+----------------+----------------+-----------------|

======================================================================

[6] Mao day usa ca agui sa paghubad sa binisaya nianang duha ca

pagpamulong nga iningles; ug quinahanglan gayud nga hibaloan sa

magbabasa ang tolomanon sa paggamit nila. Cun diha ca sa salas,

pananglet, ug muanha usa ca tao sa pulta, pasudlon mo sia sa pagingon:

come in; apan cun didto sa goa camong duha ug buut ca magpasulud

cania, ingna: go in. Mao man usab ang tolomanon nga sondon mo sa

mga pagpamulong nga sumunud: go down, come down, &. Cun ang tao nga

pamolongan mo tua sa itaas sa balay, pananglet, pacanaogon mo sia sa

pagingon: go down; apan ug didto na icao sa ubus ug sia sa ita-as,

ingna sia: come down.

[7] Quining mga pagpamulong nga iningles: It is late, It is early,

hubadon sa binisaya, ang nahauna, sa mga pulong: buntag na, hapon na,

gabii na, hata-as na ang adlao &., ug ang icaduha, buntag pa, hapon pa,

masayo man, &. sumala sa horas nga guipatungud sa nagasulti, ingon sa

batasan pagsabut sa cahologan nianang mga pagpamulong ug sa uban pa,

nga, maingon sa naasuy, nagpahibalo canatu sa tiempo cun sa horas sa

pagtuman sa bisan onsa.

[8] Cun lalaqui unta ang pangutanon mo taga diin ba sia, ingnon mo

sa iningles: what countryman are you?; apan cun babaye sia ogaling,

ingna: what countrywoman are you? Labi pang masayon mao ang pagingon:

from where are you? cun where are you from?

[9] Guinganlan co nga sevillana ang moneda Conant sa tagpolo ca

centavo, peseta ang sa tagcaloha-an ca centavo, ug salapi ang sa

tagcalim-an ca centavo cay caron sa pagsunud lang sa batasan sa mga

tao sa paghatag sa mga ngalan nga naasuy sa mga bag-ong moneda nga

nanigingon sa mga da-an.

[10] Quinahanglang nga pagatiman-an caayo sa magbabasa nga ang salapi

nga americano vale ug doble sa salapi nga filipino, ug usahay capin

ngani sa doble ingon sa mga balaod sa mga ponoan.