De hoogere luchtstreken, waar de meteoren gloeien, waar regen, hagel
en bliksem geboren worden, hebben steeds de nieuwsgierigheid der
menschen gaande gemaakt; maar eeuwen lang zijn de bergen het eenige
hulpmiddel geweest om deze luchtstreken te bereiken. Bovendien waren
de toppen der bergen, met hun sneeuw en ijs, voorheen voorwerpen
van hevigen afschrik. De reizigers, die de stoutheid hadden gehad
het zoo hoog te wagen, hadden zulk groot ongerief ondervonden,
ten gevolge van de ijle lucht en de kou, dat men zich van een berg
een vreeselijk denkbeeld maakte. Toen Pedro de Alvarado in 1534 de
verovering van Peru ondernam, moest hij de Andes overtrekken op een
hoogte van 4800 meters; een gedeelte van zijn leger bezweek te midden
dezer hooge gewesten, en zij die den tocht overleefden, hadden in
die mate geleden van den ijlen dampkring en de lage temperatuur,
dat velen de vingers afgevroren waren en allen er als lijken uitzagen.
Tot aan het einde der vorige eeuw hield men de bestijging van den Mont
Blanc voor iets onmogelijks. Toen een Engelschman, Windham geheeten,
in 1741, besloot de ijsbergen der Alpen te beklimmen en zich tot
Montanvers te wagen, waren de bewoners van Chamounix overtuigd, dat
hij niet slagen zou. De voorzorgsmaatregelen, die hij nam, zouden
onze tegenwoordige touristen hartelijk doen lachen.
Eenige maanden na Windham's onderneming scheen het jammerlijk
uiteinde van Plantade diegenen in het gelijk te stellen, die nog
altijd een zwaar hoofd hadden in het bestijgen van bergen. Plantade,
een sterrekundige van Montpellier, wel bekend wegens zijn ijver voor
de wetenschap, had eenige onderzoekingen in het werk gesteld naar den
barometerstand op de hoogste bergen der Pyreneën. Den 28sten Augustus
1741 viel hij in onmacht bij de »Hourquette des Cinq Ours", op den
Pic du Midi, en stierf aan de zijde van zijn quadrant, op een hoogte
van 2400 meters, in den ouderdom van niet minder dan zeventig jaren.
Eén der eersten, die de vlag der wetenschap op meer dan 4800 meters
boven het oppervlak der zee geplant heeft, was een eenvoudige gids der
Alpen, Jacques Balmat, die aldus den weg baande voor de roemrijke daden
van de Saussure. Was Balmat van geringen stand, hij was groot door het
hart, groot van moed, krachtig van wil, onwrikbaar waar hij zich een
groot doel voor oogen stelde. Nadat de Saussure te vergeefs beproefd
had den top van den Mont Blanc te bestijgen, besloot Balmat bij zich
zelven het met den reus der Alpen te wagen. Hij verlaat de zijnen,
en is dagen lang afwezig. Hij beklimt gletschers, werkt zich over
spleten heen, trotseert den sneeuwval, klautert onvermoeid voort,
en blijft verkleumd van de kou drie nachten in de sneeuw zitten,
om niet in den afgrond te storten, staat honger en dorst manmoedig
door, komt afgemat en uitgeput thuis, herstelt zich, vangt weder aan
met onverwinbaren moed en smaakt eindelijk, den 9den Augustus 1786,
de voldoening, de ijzeren punt van zijn Alpenstok te slaan in den
hoogsten bergtop van Europa.
Nog vóór Balmat was zekere Bourrit door de hooge bergtoppen
aangetrokken geworden. Hij was schilder op email, maar had dat
vak vaarwel gezegd, om zich gansch te wijden aan het bestijgen en
verkennen dier hoogten, die het onderwerp hadden uitgemaakt zijner
schilderingen. De Saussure heeft hem een welverdiende hulde betoond,
wanneer hij zegt: »Bourrit legde voor de verovering van den Mont
Blanc nog meer ijver aan den dag dan ik. In 1812 kwam Bourrit, op
tachtigjarigen leeftijd, van zijn laatsten tocht, met verstijfde
beenen terug."
Ellendiger was het lot van Balmat, die den dood te midden van het ijs
vond. Soms bracht hij één of twee weken buiten 's huis door. Eens,
in September 1834, vertrok hij weder naar het gebergte, maar men
zag hem niet wederkomen. De krachtige man, door Alexander Dumas
de Christophorus Columbus van den Mont Blanc genoemd, was in een
onbereikbaren afgrond neergestort.
Na Balmat en de Saussure zijn nog andere bergbestijgers naar de hoogere
luchtstreken opgeklommen. De hoogste hoogte is hierbij bereikt door
twee Beieren, de gebroeders Slagintweit. Den 19den Augustus 1856
hebben deze stoutmoedige mannen den Ibi-Gamim in Thibet beklommen, op
wier top zij een hoogte van 6810 meters bereikten boven het oppervlak
der zee. Een paar jaar later werd één der drie broeders, Adolf, te
Kasghar door Muzelmannen vermoord, toen ter tijde in oorlog met China.
De luchtreizigers stellen zeker, bij het onderzoek naar de hoogere
luchtlagen, een veiliger en gemakkelijker hulpmiddel onder ons
bereik. Doch ook de luchtreis telt hare schipbreuken en hare
slachtoffers.
De broeders Montgolfier vonden op het einde van de 18de eeuw het
luchtschip uit. De proeven, genomen te Annonay, op het Champ de Mars,
op een der pleinen van de Tuileriën, te Versailles, Lyon, Dyon en
Milaan, deden overal van den luchtballon spreken, en Pilâtre de
Rozier vatte het plan op, de straat van Calais met het luchtschip
over te steken. De zucht om iets groots te doen, de wetenschap te
dienen, het door hem in 1781 gesticht Lyceum in eere te brengen en
zelf naam te maken, dreven hem tot dat waagstuk. Hij liet dus den
controleur-generaal van finantiën, den heer Calonne, weten, dat zoo de
staat de expeditie wilde bekostigen, hij de uitvoering er van op zich
nam. Zijn verzoek werd ingewilligd en 42000 fr. werden hem toegewezen.
Romain, die toen ter tijde met zijne ballons veel eer inlegde, hielp
Pilâtre. Hij verbond zich een luchtballon te vervaardigen van 30 voet
middellijn voor een som van 6000 fr. Van het gouvernement verkreeg
Pilâtre de zaal der garden met nog een ander vertrek, beiden in de
Tuileriën, tot zijn beschikking.
In het eind van Augustus werd het werk begonnen; na zes weken was
het gereed. Zeven honderd ellen witte taf waren er voor gebruikt en
het snijden der banen werd door Sigaud en Lafond bestuurd. Met de
meeste zorg ingepakt, kwam de ballon goed en wel te Boulogne aan,
waar de opstijging zou plaats vinden.
Pilâtre kwam den 20sten December 1784 aan, en twee dagen na zijn
aankomst aldaar, vernam hij welke toebereidselen door Blanchard
in Engeland gemaakt werden tot een dergelijke luchtreis als die,
welke hij in den zin had. Hij ging naar Dover, sprak met Blanchard,
voedde een oogenblik de hoop dat diens reis niet zou doorgaan; maar
werd spoedig door de oude vrees bekropen en kwam naar Boulogne terug,
waar hij Romain en zijn broeder achterliet, om zelf, diep ongelukkig,
zich naar Parijs te begeven.
Ondertusschen stegen Blanchard en de engelsche dokter Jefferies,
den zevenden Januari 1785, van het kasteel van Dover op en kwamen
ongedeerd en wel in het bosch van Guines neder, na niet weinig gevaren
te hebben doorstaan.
Zij kwamen te Parijs, waar Pilâtre hen minzaam begroette en zich goed
hield, ofschoon hij de eer van het eerst de zee te zijn overgestoken
aan zijn mededinger moest afstaan. Hij vroeg nu verschoond te mogen
blijven van de reis, en de minister onthief hem van zijn verplichting;
maar verlangde het geld terug, dat hij nog niet aan zijn ballon had
besteed. Ongelukkig had Pilâtre, toen hij nog zeker was van zijn
zaak, dit geld reeds uitgegeven. Hij begaf zich dus naar Boulogne,
vast besloten zijn stoutmoedig opzet tot elken prijs door te zetten.
Pilâtre begon zich nu bezig te houden met zijn aanstaand vertrek. Er
werden proeven genomen met kleine losgelaten ballons, die echter
voortdurend landwaarts dreven. Ondertusschen ging de tijd voort en
werd de ballon er niet beter op, die, in een hoek der vestingwerken
geborgen, te lijden had, niet alleen van het weder, maar zelfs van
de ratten.
Eindelijk scheen de lang verwachte tijd aangebroken. Het weder was
fraai, de wind was gunstig en den 15den juni zou de opstijging plaats
vinden. Men begon, wegens de hitte, de toebereidselen bij het krieken
van den dag en om half acht was men gereed. Romain en Pilâtre de
Rozier stegen in. De markies de Maisonfort wilde hen vergezellen,
maar werd door Pilâtre ter zijde genomen: »Wij kunnen staat maken
noch op het weer, noch op den ballon!" voegde hij hem toe; en zoo
vertrokken zij. Een salvo van de artillerie begroette dit heugelijke
feit. Trotsch en statig verhief de ballon zich loodrecht tot haar
hoogste punt, berekend op 600 vamen, vervolgens richtte hij zich naar
het Noorden, tot boven de klippen van la Crèche, waarna zij door
den hoogen luchtstroom langzaam naar het vaste land begonnen af te
drijven. Nog trilden de bijvalsbetuigingen der onafzienbare schare
door de lucht en oogde men bewonderend en deelnemend het luchtschip
na, toen een ontzettende kreet, uit duizend monden opgegaan, maar al
te duidelijk liet vermoeden wat er gebeurd was. De ballon rimpelde,
viel ineen en met een onbeschrijfelijke en telkens toenemende
snelheid plofte het gansche samenstel met de twee ongelukkigen
naar de aarde. Hartverscheurend was het de beide al te stoutmoedige
reizigers daar te zien nederliggen, meer dan verpletterd door den
ongehoorden val.
Zoo kwamen Pilâtre de Rozier en Romain om. Pilâtre was nog maar 28
jaren oud. Hij was te Metz geboren en naar Parijs gekomen, waar hij
zich door zijne toewijding voor de wetenschap onderscheidde.
Na de beide genoemde martelaren volgt de italiaansche graaf Zambeccari.
Volgens het stelsel van de Rozier werd de ballon met lucht gevuld,
die door middel van een stroovuur verwarmd werd, en al naarmate zij
meer of minder verwarmd werd, den ballon rijzen of dalen deed. Dit
stelsel van verwarming werd door Zambeccari ook op het waterstofgas
toegepast en in dit geval niet onjuist een stelsel van vuur en kruit
genoemd. Meer dan eens trachtte hij te Boulogne op te stijgen; doch
de proef mislukte telkens. Het publiek begon hem uit te jouwen en
hem voor waanzinnig of lafhartig uit te maken. Nog eens zou hij de
proef nemen. Wel hadden er bij het vullen van den ballon weer een
paar ongelukken plaats gehad; maar thans moest hij opstijgen, wilde
hij niet door de hartstochtelijke menigte gesteenigd worden.
Eindelijk steeg de luchtreiziger op, te middernacht. »Uitgeput van
vermoeienis en vasten," zoo verhaalt hij ons, »bitter gestemd, de
wanhoop in het hart, steeg ik op, zonder iets anders te verwachten dan
dat mijn ballon, die veel geleden had, maar kort zou leven." Zambeccari
was vergezeld van twee getrouwe vrienden, Andreoli en Grassetti. In
de dichtste duisternis gehuld, samengescholen in het schuitje, hadden
zij de bitterste koude te verduren. Ten twee ure meenden onze reizigers
het gedruisch van water te hooren en een uur later zweefden zij eenige
ellen boven de zee, het was de Adriatische. Zij wierpen ballast uit
en stegen weder omhoog, zoodat zij veel te lijden hadden van kou,
neusbloedingen, brakingen, verstijving enz. Des morgens zweefden zij
weder boven de zee. Zambeccari ziet van verre land; maar de luchtstroom
keert en drijft hen op nieuw naar de volle zee, de wanhoop en het graf
heen. Er naderen schepen, maar de schepen wijken. Toch niet--één der
kapiteins overwint zijn schroom bij het nog altijd ongewone schouwspel,
en neemt onze vrienden aan boord. Grassetti geeft nauwelijks teekenen
van leven, Zambeccari en Andreoli liggen zoo goed als in onmacht.
In het jaar 1812 is de ongelukkige graaf op een ellendige wijze
omgekomen. Genoopt zijn opstijgen te bespoedigen en zich te haasten is
hij boven in de lucht met zijn ganschen toestel in de brand gevlogen,
en half verminkt, half verkoold nedergekomen. Hij heeft vele zijner
lotgevallen eigenhandig beschreven, en die geschriften dragen overal
de sporen van de grootste toewijding en waarheidsliefde. Zijn leven
was een aaneenschakeling van ongelukken. Hij diende bij de marine en
werd in 1787 door de Turken gevangen genomen. In 1790 zat hij in het
bagno van Toulon, en in dit vreeselijk verblijf van ellende was het,
dat hij besloot zich aan de luchtvaart te wijden en door de vrije
hemelen te vliegen.
In 1802 kwam Olivari, te Orleans, op dezelfde wijze als Zambeccari
om het leven. In 1806 stortte Mosment te Rijssel van boven uit den
ballon, en in 1812 vatte Bittorf's ballon vlam boven Mannheim en
werd hij zelf op de daken der stad verpletterd. In 1819 stak mevrouw
Blanchard te Parijs vuurwerk in haar ballon af. Onder het gejuich
en het handgeklap der menigte vloog haar ballon in brand, hetgeen
voor een nieuwe kunstvertooning gehouden en met nieuwe en daverende
toejuichingen begroet werd. De ballon daalde, als door een wonder,
langzaam neder en gleed af langs een huis. »Gered!" riep de moedige
vrouw; maar de mand, waarin zij zich bevond, bleef aan den muur haken,
en de wonderbaar geredde werd naar omlaag uitgeworpen. Op dergelijke
wijze kwam Sadler, de beroemde engelsche luchtschipper, in het jaar
1824 om, bij een storm. In 1846 werd Arban, te Triëst, schoon nog niet
gereed met het vullen van zijn ballon, door het ongeduldig en woedend
geworden volk zoo bedreigd en aangevallen, dat hij, om zich te redden,
het schuitje loshaakte ten einde daarmee den ballon te ontlasten, en
op een touw gezeten naar boven steeg, zonder anker, zonder lijn. Hij
drijft al verder en verder en als hij daalt bevindt hij zich boven
de zee. De ballon sleept hem door de golven, maar houdt hem boven,
terwijl hij zich krampachtig aan het touwwerk vastklemt. Een paar
visschers nemen hem op, meer dood dan levend. Later, van Barcelona
opgestegen, is hij voor goed verdwenen.
Nog zij hier meegedeeld het ongeval van Spinelli met den Zenith. Den
10den Juli 1845 werd deze luchtreiziger te Montbazillac geboren. Hij
was een der beste leerlingen van de École centrale des Arts et
Manufactures. De ingenieur behoorde tot de keurbende van Frankrijk's
jonge mannen. Zijn hart sloeg warm voor de zijnen en was vervuld van
de edelste opwellingen. Zijn eerzucht was van de beste soort. Een
edele vaderlandsliefde, een diepe eerbied voor 't geen goed en recht
is, een innig geloof aan den vooruitgang, een ware hartstocht voor de
wetenschap bezielden hem en hielden zijn gedachten bezig. Daarbij had
hij een bijna vrouwelijke teederheid en een onbezorgdheid, die hem iets
onwederstaanbaar beminnelijks gaven. Edelmoedig, goed, fijngevoelig en
altijd vriendelijk, stal hij met zijne schoone blauwe oogen aller hart.
Crocé-Spinelli had reeds eenige proefstukken van werktuigkunde
geleverd en eenige goede bijdragen van kritisch wetenschappelijken
inhoud geplaatst in het dagblad la République Française, toen hij
opgenomen werd in den kleinen kring van eenige wetenschappelijke
mannen, die de eerste kern uitmaakten van de Société Française de
navigation aérienne. In het midden van dezen kring ontmoette hij Sivel.
Theodore Sivel, in 1834 geboren, had lang ter koopvaardij gevaren
en vreemde landen bezocht. Toen de Oceaan geen geheimen meer voor
hem had, werd hij aangetrokken door de groote luchtzee. Sivel was
donker van uitzicht, had zwarte, glinsterende oogen, lange golvende
haren en was vol geestdrift en veerkracht. Hij was hartstochtelijk
van aard, buitengewoon sterk en van een vastberaden karakter. Zijn
rechtschapenheid, zijn degelijkheid, zijn goedhartigheid, zijne
beschaving, maakten van hem een buitengewoon man. Theodore Sivel
had zich met hart en ziel aan de luchtvaart overgegeven. Na meer dan
twee honderd malen in den vreemde en meer bepaald in Denemarken met
den luchtballon te zijn opgestegen, was hij een even volleerd lucht-
als zeereiziger geworden.
Sivel en Crocé-Spinelli moesten, eens met elkaar in aanraking gebracht,
elkander onwederstaanbaar aantrekken. Zij besloten de handen ineen
te slaan, om samen de wetten der hoogere luchtstreken op te sporen
en het voorbeeld te volgen van zoovele edele voorgangers. De Société
Française de navigation aérienne, voor wier ontwikkeling zij zoo
veel hadden gedaan, stelde hen in 1874 in staat een luchtvaart te
ondernemen en bij dezen tocht stegen zij tot op 7300 meters.
De heer Tissandier, de schrijver van het werk dat wij volgen, en mede
een luchtreiziger van naam, werd later de vriend van beiden en de
derde in hun verbond. Na in hun gezelschap met den Zenith de langste
luchtreis gemaakt te hebben, welke ooit gedaan was, ondernam hij met
hen den tocht, die aan Sivel en Spinelli het leven kostte.
Hier vinde de heldendood dezer beide reizigers een plaats. Den 15den
April 1875, 's namiddags ten half twee ure, dreef de Zenith in de
hoogere luchtstreken. Reeds waren de ijzige hoogten bereikt, waar
eeuwige stilte en doodsche eenzaamheid heerschen. De drie reizigers,
door de ijle, koude lucht bevangen, vielen één voor één in dien
vreeselijken slaap, tegen welken de wil te vergeefs worstelt. Na
tot 8600 meters te zijn opgestegen, daalde de ballon in de lagere
lucht neder--één van de reizigers, Tissandier, ontwaakte, om de zwart
gevroren lijken van zijne reisgenooten naar de aarde terug te voeren
en aan haar schoot toe te vertrouwen.
Gansch Europa voelde zich bewogen bij den dood dezer martelaars,
en oogde hen na in het graf. Maar zij sterven niet. Zij laten den
lichtglans en de schoone en bezielende herinnering achter van hun
moed en zelfopoffering.