από βέργας, κατόπιν δε υψώθη εις αξιώματα· κατά τον πολυμαθέστατον Α.
Ρ. Ραγκαβήν είνε ο αυτός Αθηναίος στρατηγός, όστις κατά το ίδιον έτος -
της παραστάσεως των «Ορνίθων» εκυρίευσε την Μυκαλησσόν της Ευβοίας,
ένθα και ετραυματίσθη (Θουκυδ. Α, 23: Γ, 75. Ζ, 29. Η, 64), υπήρχε δε
και ανδριάς αυτού επί της Ακροπόλεως (Παυσανίας Α, 23).
70) Ο Αισχύλος εις την τραγωδίαν του οι «Μιρμιδώνες» αναφέρει
συμβολικωτάτην τινά παροιμίαν της Λιβύας : ότι αετός ποτε επληγώθη από
βέλος κατεσκευασμένον από τα ίδια πτερά του :
«... πληγέντ' ατράκτω τοξικώ τον αετόν,
ειπείν ιδόντα μηχανήν πτερώματος :
τάδ' ουχ υπ' άλλων, αλλά τοις αυτών πτεροίς
αλισκόμεθα».
71) Όνομα πλαστόν από τας ν ε φ έ λ α ς και τον κ ό κ κ υ γ α.
72) Θεαγένης και Αισχίνης ήσαν δύο καυχηματίαι προσποιούμενοι τους
πλουσίους· διά τούτο ο πρώτος επωνομάζετο και Κ α τ ι ν ό ς.
73) Εν Αθήναις κατ' έτος αι παρθένοι ύφαινον πέπλον διά την πολιούχον
Αθηνάν.
74) Κωμωδείται πολλαχού παρ' Αρ. ως γυναικώδης και αισχρός.
75) Κατά παρωδίαν του π ε λ α σ γ ι κ ό ς, όπως εκαλείτο το βόρειον
τείχος της Ακροπόλεως, Κατά τον Δούκαν, π ε λ α γ ι κ ώ ν, εκ του
πελάγους.
76) Η Άρτεμις εκαλείτο και Κολαινίς ή από Κολαινίου τινός ιερέως,
ιδρύσαντος ιερόν της Κολαινίδος Αρτέμιδος, ή από πτηνού τίνος, φέροντος
το όνομα κόλαινον.
77) Κωμωδούμενος ως ασελγής και κίναιδος, διά τας ασελγείας του πτηνού
σπουργίτου.
78) Κατά τας θυσίας οι Αθηναίοι ηύχοντο υπέρ εαυτών και των Χίων, οι
οποίοι ήσαν πιστοί σύμμαχοί των.
79) Εις τους δούλους απηγορεύετο να διατηρούν κόμην.
80) Ενταύθα ο Αριστοφάνης παρωδεί τον προς τον Ιέρωνα ύμνον του
Πινδάρου, την φιλοκέρδειαν του ποιητού και την ασχολίαν του προς
εξύμνησιν των νικητών των αγώνων, ανθρώπων και ίππων.
81) Εκ της σωζομένης πινδαρείου στροφής: «Νομάδος σοι γαρ ει Σκύθας
πλάτα Στράτων, ος αμαξοφόρητον οίκον ου πέπαται».
82) Παρά τοις Σκύθαις εθεωρείτο άδοξος ο μη έχων ή μη κατέχων
μεταφορικόν αμάξιον.
83) Παλαιότερος ιερεύς, θαυματοποιός, και γράψας χρησμούς.
84) Ελέγετο επί πλουσίων πόλεων.
85) Η γη.
86) Μέτων, περίφημος αστρονόμος και γεωμέτρης.
87) Εις τας Αθήνας υπήρχον οι λεγόμενοι Πρόξενοι, επιτετραμμένοι την
φιλοξενίαν των ξένων.
88) Βασιλεύς της Νίνου, περίφημος διά την τρυφηλότητά του.
89) «Επίσκοποι», εκαλούντο οι αποστελλόμενοι ως επιτηρηταί εις τας
αποικίας.
90) Σατράπης των Περσών, επιδιώκων σχέσεις μετά των δημοσίων αρχόντων
διά πλουσίων δωροδοκιών.
91) Ολόφυξος, πόλις υπό τον Άθω, εις την οποίαν έστελλον οι Αθηναίοι
ψηφίσματα.
92) «Οτοτύξιοι» λέξις πεποιημένη εκ του σχετλιαστικού οτοτοί! την
οποίαν απέδωκα διά της ανωτέρω λέξεως.
93) Μιλήσιος φιλόσοφος άθεος καταδικασθείς εις θάνατον.
94) Ίδε [υποσημείωσιν 2]
95) Αλέξανδρον εννοεί ίσως τον Πάριν και τα δώρα, άτινα έλαβε παρά της
Αφροδίτης.
96) Εννοεί τα αργυρά νομίσματα τα φέροντα την γλαύκα.
97) Παίζει με τας λέξεις αετός και αέτωμα των ναών.
98) Κατά την παράστασιν δύναται να παρευρίσκεται και ο Ευελπίδης εις
την σκηνήν, χάριν της ποικιλίας του διαλόγου, εις τον οποίον να λαμβάνη
και μέρος, υποκαθιστών τον Πεισθέταιρον εις όσα μέρη σημειούται εν
παρενθέσει το όνομά του.
99) Οι ανωτέρω ήσαν κομπασταί, μηδέν έχοντες των αποδιδομένων εις
εαυτούς· και τούτο διά ν' αποδείξη το ανυπόστατον του τείχους.
100) Οι Αιγύπτιοι εκωμωδούντο ως αχθοφόροι.
101) Παρά τοις αρχαίοις οι φρουροί εκωδωνοφόρουν επί των τειχών.
102) Καλεί αυτήν «πλοίον» διότι ως εκ του αέρος κολπούται το φόρεμα
της «περικεφαλαίαν» ή «πέτασον», διότι φέρει επί της κεφαλής κάλυμμα
πτερωτόν ως ο Ερμής.
103) Περί των δύο τούτων πλοίων εσημείωσα [στην υποσημείωση 16]
104) «Τρίαρχος» κατά παρωδίαν του «Τριήραρχος».
105) Εις σημείον διαβάσεως, καθόσον οι Πελεκάνοι εφρούρουν τα τείχη.
106) «Λικυμνίαις βολαίς»: περί τούτου υπάρχουν δισταγμοί παρά τοις
σχολιασταίς· άλλοι λέγουν ότι Λικύμνιός τις είχε κεραυνωθή, άλλοι ότι
ήτο εμπρηστής, ο δε Απολλώνιος εις τα επιγεγραμμένα λέγει ότι
υπαινίσσεται ο Αρ. ομώνυμον δράμα του Ευριπίδου, εν τω οποίω εισήχθη
τις κεραυνοβοληθείς.
107) Φράσις ληφθείσα εκ της Νιόβης του Αισχύλου.
108) Ιδέ [υποσημείωση 50]
109) Σατυρίζει τον Σωκράτην ως ρυπαρόν και πένητα.
110) Όνομα κύριον οινοπώλου γνωστού και χολού, εξ ου και η παροιμία
«Πέρδικος σκέλος».
111) Περί τούτου ιδέ [υποσημείωση 19] Ενταύθα ως άρπαξ και αναιδής.
112) Ο Μένιππος εκαλείτο και χελιδών, καθό ιπποτρόφος.
113) Αισχρός τις, έχων προεξέχουσαν την κορυφήν της κεφαλής,
σατυριζόμενος και εν Θεσμοφοριάζουσαις (στ. 168).
114) Πανούργος και φθονερός.
115) Ή διότι ήτο Αιγύπτιος ούτος, ή διότι είχε μακράς τας κνήμας ως η
Αιγυπτία ίβις.
116) Μελαγχροινός και ωχρός.
117) Ως φλύαρος.
118) Κυβιστής και ορτυγοκόπος (άεργος κόπτων κεφαλάς ορτυκιών εις την
αγοράν χάριν διασκεδάσεως), ή διότι η κεφαλή του ήτο μαδημένη, ως η του
πολεμιστού όρτυγος κατόπιν μάχης.
119) «Έοικεν ου ψευδαγγελής είν' άγγελος».
120) Έδερον και εκακοποίουν τους πατέρας των, διά να λαμβάνουν τα
χρήματά των και να τα σπαταλούν.
121) Ποιητής και διθυραμβοποιός, περί ου ο Αρ. και πολλαχού κάμνει
λόγον· ενταύθα παρουσιάζεται και ως χωλός.
122) «Ωόπ»: κέλευσμα ναυτικόν, διδόμενον εις τους κωπηλάτας διά να
παύσουν την κωπηλασίαν.
123) Ήτο και ούτος πολύ λεπτός το σώμα και λιπόσαρκος, ως ο Κινησίας•
κατ' άλλους και ανόητος διθυραμβοποιός, διδάσκων εις την Κεκροπίαν
φυλήν.
124) Υπαινίσσεται την γυμνότητα του Συκοφάντου, διότι εις την Πελλήνην
της Αχαΐας, κατά τους αγώνας των Ηραίων ή των Ερμαίων ετίθετο ως
έπαθλον χλαίνα.
125) «Νησιωτικός» ως συκοφαντών τους κατοικούντας εις τας νήσους και
εγκαλών εις δίκας.
126) Πλούσιος και ιπποτρόφος. Περί αυτού ίδε και [υποσημείωση 69]
127) Εννοεί ράβδον ή μάστιγα μεταξύ των οποίων εφημίζοντο αι
Κερκυραϊκαί ως στερεώτεραι.
128) Σατυρίζει τον Κλεώνυμον ως ξένον συκωφάντην και ρίψασπιν (ίδε και
[υποσημείωση 29]). Η Καρδία ήτο πόλις Θρακική, και ο πολίτης Καρδιανός.
129) Νυκτοκλέπτης, πολλαχού αναφερόμενος.
130) Λογοπαίγνιον: «Ευ γ' επενόησας αυτό και προμηθικώς».
131) Η εορτή των Θεσμοφορίων ήτο πενθήμερος, διεξήγετο δε εν νηστεία
την γ' ημέραν.
132) Τοποθετεί ο Αρ. άνωθεν των θεών βαρβάρους και απολιτίστους θεούς,
τους Τριβαλλούς, διά το αστείον και προς συμβολισμόν ίσως της παλαιάς
βαρβάρου καταστάσεως του ανθρωπίνου γένους. Οι Τριβαλλοί ήτο βάρβαρος
φυλή κατοικούσα εις την Μοισίαν, περί ών ευρίσκει τις πλειότερα και εν
τη Ποικίλη Ιστορία του Αιλιανού.
133) Διαβάλλεται πολλαχού ως ξένος και βάρβαρος· ίδε και [υποσημείωση
1].
134) «Εντεύθεν άρα τουπιτριβείης εγένετο»: επροτίμησσα την αντίστοιχον
σύγχρονον φράσιν «τρίβω την κασσίδα», την οποίαν μετεχειρίσθη και ο
Ραγκαβής εν τη μεταφράσει του των «Ορνίθων» τόμ. Ε' Απάντων, σελ 346
στ. 1502).
135) «Η Βασίλεια»: πεποιημένον όνομα, διά του οποίου ενσωματούνται όλα
τα αγαθά και η ισχύς του Διός εις γυναίκα.
136) Ως γνωστόν, ο Προμηθεύς έκλεψε το πυρ(την σοφίαν) του Διός και το
εδώρησεν εις τους ανθρώπους, διό και ετιμωρήθη προσδεθείς επί του
Καυκάσου κλπ.
137) Τίμων ο Μισάνθρωπος, περί ου και πολλαχού αναφέρει ο Αρ. (ίδε και
μετάφρασίν μου Λυσιστράτης και Βατράχων).
138) Αι κανηφόροι εις την εορτήν των Παναθηναίων εσκιάζοντο άνωθεν από
σκιάδια, τα οποία εκράτουν δούλαι.
139) «Και τον δίφρον γε διφροφόρει τονδί λαβών».
140) Σκιάποδες: γένος μυθολογούμενον ως ζων παρά τον Ατλαντικόν
Ωκεανόν προς την διακεκαυμένην ζώνην· κατά Πλίνιον, Στράβωνα και
Κτησίαν εβάδιζον τετραποδητί, είχον δε τους πόδας τόσον πλατείς, ώστε
τον ένα τούτων μετεχειρίζοντο και ως σκιάδιον· διά τούτων σατυρίζει
τους φιλοσόφους ως αψύχους και «επί σκιάς βαδίζοντας» (Σχολιαστής).
141) Δειλός και καταχραστής, περί ου και εν Λυσιστράτη (στ. 490).
142) Περί τούτου και ανωτέρω [υποσημείωση 116]
143) Στρατηγός κατά Θουκυδίδην [Η'. 86] είχε στρεβλόν τον πόδα και
έκρυπτεν αυτόν διά της χλαμύδος του έως κάτω.
144) Μετεχειρίσθην τας αυτάς πεποιημένας φράσεις του κειμένου.
145) Κατά τον νόμον εθεωρείτο εν Αθήναις ως νόθον το εκ γυναικός μη
Αθηναίας τέκνον και απεστερείτο της πατρικής κληρονομίας, επροτιμάτο δε
τούτου η κόρη εις την κληρονομίαν, και ότε ακόμη δεν υπήρχον γνήσια
άρρενα.
146) Απόδοσις της παρεφθαρμένης φράσεως: «Καλάνι» (καλήν) κόραιναν
κόρην) και μεγάλαν βασίλιναν (βασιλέως) όρνιτο (όρνισι) παραδίδωμι».
147) Φαναί: κυρίως ακρωτήριον της Χίου• ενταύθα είνε πεποιημένη λέξις
εκ του φαίνειν, σημαίνοντος εγκαλείν.
148) Κλεψύδρα, κρήνη εν τη Ακροπόλει, ην και πολλαχού αναφέρει.
149) Φίλιππος συκοφάντης και αλλαχού αναφερόμενος. Γοργίας ο
Λεοντίνος, ο περίφημος σοφιστής, αντίπαλος του Σωκράτους περί του
οποίου ασχολείται και ο Πλάτων εν τω Γοργία.
150) Ο Έρως παρίστατο ως παράνυμφος εις τους γάμους του Διός και Ήρας
και εκράτει τας ηνίας του άρματος· διότι επί οχήματος έφερον τας νύμφας
εις τον οίκον του γαμβρού, συμπαρισταμένου και του παρανύμφου όστις
εκαλείτο «πάροχος» εκ του παροχούμαι.