Neen, Anna had niet gewild.
Toen de beide ouders poogden hunne dochter, die hun zoo weinig geleek,
tot hunne samenzwering over te halen, en haren invloed op Van Nerekool
uit te oefenen, antwoordde zij even beslist: „nooit!” als Karel dat op
den bewusten partijavond in den residentstuin aan mevrouw Van Gulpendam
gegeven had.
„Neen, nooit!” zei het fiere meisje met allen nadruk.
„Bedenk,” sprak hare moeder, „dat zijn carrière van zijne houding in
deze zaak afhangt.”
„Nimmer zal Karel door het plegen van eene laagheid zijn carrière
trachten te bevorderen.”
„Anna!” riep de resident woedend uit. „Ik raad je die taal te matigen.”
„Wees toch bedaard, Gulpie,” suste hem Laurentia. „Drift leidt tot
niets.”
En zich tot het jonge meisje wendende, vervolgde zij:
„Bedenk, dat uwe vereeniging met Van Nerekool afhangt van zijne
gedragslijn...”
„Mijne vereeniging!...” kreet Anna.
„Eene vrouw, die liefheeft, kan machtig veel invloed uitoefenen op den
man, dien zij geboeid heeft.”
„Gij zoudt willen, moeder, dat ik hem overhaalde, om een schanddaad te
plegen?”
„Anna! pas op je woorden!” brulde Van Gulpendam.
„Ik zou de kloof, die ons van elkander scheidt, nog wijder maken? Neen,
neen! Nu mijn geluk geheel verwoest is, heb ik slechts één wensch,
namelijk: dat mijn beeld zuiver en rein in zijn aandenken voortleve. De
zijne kan ik niet worden, dat gevoel ik. Dat de gedachte aan mij ten
minste vlekkeloos zij als de herinnering aan een schoonen droom!”
„Maar, Anna,” vroeg Laurentia met hare meest innemende stembuiging,
„waarom zou uw geluk verwoest zijn? Is dat niet moedwillig in eigen
boezem wroeten?”
„Och, bespaar mij het bitter lijden van de wreede woorden, die ik u en
mijn vader zou moeten doen hooren. Neen, mijn geluk is verwoest; aan
eene vereeniging met Van Nerekool valt niet meer te denken...”
„Als gij maar wildet.”
„Maar, moeder, ik wil niet. Veronderstel, dat Karel aan mijne
verlokkingen toegaf, dat hij uwe inzichten volgde, dan zou ieder teeder
gevoel bij mij uitgedoofd zijn; want ik zou den man verachten, die zijn
plicht ten offer bracht aan zijne liefde, die eene misdaad zoude
plegen, om het meisje machtig te worden, dat hij bemint.”
„Anna! Ga zoo niet voort!” dreigde andermaal haar vader.
„Ik moet toch zeggen, wat ik gevoel, vader. Ik moet spreken! ik moet
uitstorten, wat mij bezwaart, benauwt. Zooals ik wensch, dat de
herinnering aan mij rein en vlekkeloos bij hem achterblijve, zoo moet
ook hij verlangen dat zijn beeld als dat van een groot, edelmoedig,
deugdzaam en strikt rechtvaardig man in mijn hart bewaard blijve. Zou
ik het vreugdelooze leven, dat mij beschoren is, te gemoet moeten
treden met een gevoel van verachting voor hem, dien ik boven alle
stervelingen verheven achtte, dan zou mijn ongeluk te groot zijn. Neen,
ik wil Karels beeld ongeschonden in mijn hart bewaren!”
Mevrouw Van Gulpendam zuchtte, terwijl haar echtgenoot van toorn
trilde.
„Laten wij het kort maken,” sprak hij na een poos met besliste stem.
„Ge weigert dus, Anna, tot de inzichten uwer moeder toe te treden?”
„Ja, pa!” was het antwoord, op even beslisten toon gegeven.
„Gij bederft zijne carrière.”
„Beter zijne carrière bedorven dan zijn karakter.”
„Gij maakt een huwelijk tusschen u beiden onmogelijk.”
„Die onmogelijkheid is mij niet te wijten; zij werd door mijne ouders
daargesteld.”
„Maar waarmede?” kreet Laurentia.
„Hij kan en mag de dochter niet trouwen van ouders, die hem zulke
voorstellen deden!”
„Anna!” brulde haar vader, „dat gaat te ver! Daar moet een eind aan
komen! Een kind, dat zich zóó tegenover zijne ouders uitlaat, is die
ouders onwaard. Ik had besloten, om aan die dwaze liefdeshistorie, die
u compromitteert, een einde te maken, dat gij eenigen tijd te Karang
Anjer zoudt gaan logeeren, en dat gij aanstaande week zoudt vertrekken.
Ik wijzig uw vertrek thans in zooverre, dat het reeds op morgen bepaald
wordt.”
„Op morgen?” viel mevrouw Van Gulpendam in. „Zal de familie Steenvlak
met die wijziging ingenomen zijn?”
„De assistent-resident Steenvlak,” antwoordde de vader, „is naar
Batavia. Zijne echtgenoote en dochters zijn te Karang Anjer
achtergebleven. Daar de afwezigheid van den heer des huizes nog al
aanhouden kan, zullen de achtergeblevenen niet rouwig zijn, in een logé
eenige afleiding te vinden. In allen gevalle zal Anna er welkom zijn.
Ik ga naar mijn kantoor, en zal de familie Steenvlak onmiddellijk
telegrafeeren. Morgen ochtend vertrekt zij naar Poerworedjo. Daar zal
zij door een mijner kennissen afgehaald worden, die haar met zijn
postrijtuig over Koetoe Ardjo en Keboemen naar Karang Anjer zal
brengen.”
Laurentia zuchtte.
„Er blijft ons dan weinig tijd over, om haar goed in orde te brengen,”
zei zij, en toonde daardoor duidelijk aan, dat zij nog meer tegen de
„soesah” (moeite) dan tegen de verwijdering harer dochter opzag.
„O, moeder,” zei Anna bedaard, „laat de zorg voor mijn goed maar aan
mij over. Morgen ochtend zal ik op het bestemde uur klaar staan.”
„Blijft zij lang bij de Steenvlaks logeeren?” vroeg Laurentia.
„Dat zal van haar afhangen. Ik wil haar niet terugzien; tenzij zij als
onderdanige dochter wederkeert, en bewijzen levert van andere gevoelens
omtrent hare ouders te koesteren, dan zij aan den dag gelegd heeft.”
Bij die woorden keek Van Gulpendam zijne dochter aan, wellicht in de
hoop op haar gelaat een zweem van aandoening te bespeuren. Maar het
gelaat van Anna, dat wel bleek zag, liet niets bespeuren van wat in
haar binnenste omging. Noch neerslachtigheid, noch overmoed was op die
zachte trekken te lezen. Niets dan ernst, hooge ernst.
„Alles is dus begrepen!” sprak de resident, terwijl hij opstond om naar
zijn kantoor te gaan.
„Vader,” sprak Anna, „ja, ik heb alles begrepen. Ik ga morgen dit huis
verlaten, om daarin nimmer een voet meer te zetten. Wanneer gij die
scheiding niet uitgesproken hadt, dan zou ik er om verzocht hebben.”
„Zoo, waait de mousson uit dien hoek? En wat zijn de plannen van mijne
trotsche dochter? Zij zal toch wel begrijpen, dat zij niet altijd ten
laste van de kombuis van de familie Steenvlak kan blijven?” vroeg de
resident, terwijl hij in eene uitdagende houding voor zijne dochter
staan bleef.
„Wat mijne plannen zijn, vader? Vergun mij die voor mij te houden. Ik
neem voorshands de gastvrijheid der familie Steenvlak aan. Gij weet,
hoe innige vriendschap mij met de meisjes verbindt, welke innige
aanhankelijkheid en achting ik voor hare moeder koester. Wat ik later
doen zal; och, dat is nog zoo onbestemd. Al wilde ik het u mededeelen,
zou ik het nog niet kunnen. Vrees evenwel niet, wat er ook gebeure;
nimmer zal ik u lastig vallen.”
„En denkt mijne dochter zoo maar de wereld in te kunnen treden zonder
één cent geld? Welke voorstellingen maakt zij zich toch van die
wereld?”
„Vergeef mij; maar daarbij zal ik eene zeer teedere snaar moeten
aanroeren. Gij hebt mij eene opvoeding deelachtig doen zijn, die mij
nagenoeg onbekwaam maakt, om in mijn onderhoud te kunnen voorzien. Ik
zou muzieklessen kunnen geven, maar dat kan ik in Indië niet, zonder uw
naam in opspraak te brengen. Naar Nederland gaan en daar straat in
straat uit loopen om les te geven? Waarlijk de gedachte alleen doet mij
terugdeinzen. En toch... maar dat is van latere zorgen...”
„Van latere zorgen,” grinnikte Van Gulpendam. „Ik meen, dat bij zulke
plannen geld verdienen hoofdzaak is.”
„Welnu, dan ter zake,” hernam Anna met een zucht, maar vastberaden. „Ik
sprak er nooit over, en zou er ook nooit over gesproken hebben. Nu
evenwel de nood dringt, ben ik tot spreken gedwongen. Het is twee jaren
geleden, nietwaar, dat grootmama Van Gulpendam te Gouda overleden is?
Met dezelfde mail, waarmede het doodbericht aankwam, kreeg ik een
briefje van de overledene, dat mij door haren notaris toegezonden werd.
In dat briefje, waarbij de goede oude vrouw afscheid van mij nam, en
haar leedwezen betuigde, dat zij mij nimmer had mogen aanschouwen,
deelde zij mij mede, dat zij mij per testament 40.000 gulden vermaakt
had, en dat ik bij het intreden van mijn 20ste jaar mijn recht op die
som kon doen gelden. Alleen verzocht zij mij daarover nimmer met u te
spreken, om u niet van het genoegen te berooven, mij daarmede te kunnen
verrassen. Het briefje van den notaris bevestigde die tijding, en
deelde mij mede, dat die som tegen 3½ % belegd was in staatspapieren,
die op uitdrukkelijk verlangen van de overledene niet te gelde mochten
gemaakt worden. Welnu, van de rente van dat geld, dat gij mij wel niet
weigeren zult, zal ik zeer goed in mijn onderhoud kunnen voorzien.
Aanstaande jaar ben ik twintig jaren oud, dan zal ik over het kapitaal
kunnen beschikken. En die dan leeft, die dan zorgt.”
Dat alles werd met zooveel kalmte, met zooveel eenvoud uit elkander
gezet, dat de beide ouders, het ernstige karakter van hun kind
kennende, begrepen, dat zij hier met een vooraf overwogen en
vastgenomen besluit te doen hadden. De wetenschap omtrent die erfenis,
welke Anna aan den dag legde, had hen eenigermate verrast. Zij hadden
toch steeds daarover gezwegen. Maar hunne dochter bleek thans zoo goed
ingelicht, dat ontkennen of ook maar weerstreven onmogelijk was. Een
beter gevoel begon zich van de moeder meester te maken. Een traan
glinsterde in haar oog.
„Anna,” sprak zij, „gij gaat zoo eene vreeselijke toekomst te gemoet.”
„Moeder, een vreeselijker lot, als mij hier getroffen heeft, kan mij
bezwaarlijk nog te beurt vallen. Ik heb in een oogenblik alles, wat mij
dierbaar op aarde was, verloren. Welke ramp zou mij nog kunnen treffen?
Ik tart het noodlot wreeder te zijn in de toekomst, als het tegenover
mij geweest is.”
Van Gulpendam stond op. Hij bracht de hand aan zijn hals. Hij voelde
iets rauws in zijne keel. Het was de aandoening, die hem dreigde
meester te worden. Heerschzuchtig als hij was, verdrong hij evenwel dat
betere gevoel. De gedachte, dat zijn kind beter was dan hij, was hem
ondragelijk.
„Kom, kom, allemaal romanphrasen,” zei hij, „die met het gezond
verstand in strijd zijn. Wij hebben elkander alles gezegd, wat wij te
zeggen hadden. Ik blijf bij mijn besluit: gij vertrekt morgen naar
Karang Anjer.”
„Ik meen niet, vader, dat ik gepoogd heb, u van dat besluit af te
brengen,” sprak het meisje met een diep besef van eigenwaarde.
„Welnu, dan is dat een uitgemaakte zaak! Dat hoofdje zal wel te temmen
wezen,” was zijn laatste woord bij het heengaan.
Den volgenden ochtend, de dag was nog niet geheel aangebroken, stond
een tentwagen voor het perron van het residentiehuis te wachten. Het
was een van die lichte voertuigen, met vier paarden bespannen, waarmede
de Europeanen in Java’s binnenlanden, in die streken, welke nog
misdeeld zijn van spoorwegen, gewoon zijn soms verre afstanden langs
moeilijke wegen en over hooge bergen af te leggen. Een kleine koffer
werd op de buitenzitplaats achter het rijtuig met touwen gebonden. Dat
valiesje kon niet veel bevatten. Anna had niets dan het hoogst
noodzakelijke uit haars vaders huis willen meênemen, en daartoe had
haar alleen nog maar de redeneering kunnen overhalen, dat dit weinige
beschouwd kon worden als de renten te vertegenwoordigen, welke de som,
haar door hare grootmoeder nagelaten, gedurende de twee laatste jaren
afgeworpen had. Geen juweelen, geen sieraden van edel metaal, geene
fluweelen of zijden japonnen, geen kostbaar kantwerk bevatte dat
koffertje. Dat alles werd in het residentiehuis achtergelaten. Slechts
het onontbeerlijk linnengoed, slechts een tarlatanen kleedje, ziedaar
wat er in aangetroffen zou worden, wanneer iemand den blik er in
geslagen had.
Nauwelijks was het koffertje vastgebonden, of Anna verscheen in de
voorgalerij. Zij was in een zwarte japon van den grootsten eenvoud
gekleed, had een donker gekleurd hoedje op het hoofd, en overigens
niets in het oog loopend aan het lichaam dan het witte kraagje om den
hals, en de manchetten om de polsen. Maar zelfs die witte strooken
zetten iets ernstigs aan hare geheele persoon bij. Niemand vergezelde
haar bij dien uittocht uit het ouderlijke huis. De vurige verlichting
van den dageraad overtoog alles met een dichterlijk rozerood in den
tuin en tot zelfs de meubels in de voorgalerij. Het meisje wierp een
weemoedigen blik rondom haar op die boomen, op die struiken, op die
bladeren, op die bloemen, die zooveel herinneringen in haar brein
opwekten. Een snik verscheurde haar de keel. Een oogenblik was het, of
zij in dien uitersten stond aarzelde. Maar, neen! met eene enkele
beweging der fraaie hand wischte zij zich de traan af, die over hare
wang biggelde. Zij wierp nog een blik rondom zich, sprong toen op een
struik Devonshire rozen toe, die in een sierlijken pot tegen de
balustrade der galerij stond, plukte een ontluikend knopje, stak dat
aan den boezem, terwijl zij met een snik prevelde:
„Gij, mijne lievelingsbloem, zult mij in mijn ballingschap
vergezellen!” en was in een ondeelbaar oogenblik het rijtuig
ingestegen, dat zich dadelijk in beweging stelde.
Geen zucht, geen blik meer. De scheiding was volbracht! Het voertuig
zwenkte het erf van het residentiehuis af, het prachtige hek door, en
ijlde met spoed Java’s bergland te gemoet. Anna leunde achterover in
het rijtuig, sloot de oogen, en gaf zich aan hare droeve gedachten
over.
Achter de jaloezie-latten van een der talrijke deuren van het
hoofdgebouw der residentswoning, die tot de voorgalerij toegang
verleenden, had evenwel Anna’s moeder gestaan, die al de bewegingen van
hare dochter met angstigen blik had gadegeslagen. Zij had de oogen van
het lieve kind over al de voorwerpen harer omgeving zien waren. Zij had
haar de witte roos zien plukken en daarna in het rijtuig ijlen. Een
rauwe kreet ontwrong zich hare borst:
„Mijn God, mijn God, dat alles zóó moest loopen!... Waar zooveel
gegevens waren om gelukkig te zijn!... Hoe zal dat alles nog eindigen?”
Ja, hoe zou dat alles eindigen? Eene vraag, die door de toekomst
schrikkelijk zou beantwoord worden.
Laat in den namiddag verliet Anna in eene kleine dèsa van Java’s
binnenlanden, waar verspannen moest worden, het rijtuig, en vroeg den
posthouder vergunning, om onder zijne bamboe-verandah een poos te mogen
toeven. Toen dat toegestaan was, haalde zij eene kleine nécessaire
tevoorschijn, en was weldra druk bezig met schrijven. Een oogenblik was
zij daarmede rustig onledig geweest, hoewel haar bleek en droevig
gelaat duidelijk aanduidde, dat het onderwerp, hetwelk zij behandelde,
hoogst ernstig was. Maar langzamerhand scheen dat onderwerp haar te
vervoeren. Eerst baanden zich een paar zuchten, uit de diepte harer
borst komende, een weg, en weldra parelden dikke, heete tranen in hare
oogen, die over haar marmerwitte wangen gleden en op het papier
droppelden.
Ja, het onderwerp was ernstig, dat het lieve kind daar behandelde. Zij
schreef aan Van Nerekool. En hoewel in den zieletoestand, waarin zij
zich bevond, dat schrijven het innigste van haar hart blootlegde, en
alleen bestemd was, om hem onder het oog te komen, voor wien het
bestemd was, mag de romanschrijver over den schouder kijken zelfs van
eene vrouw, van een meisje, om hare gevoelens te bespieden, hare
beweegredenen te ontleden. Och, de brief was niet lang, hoewel hij haar
veel, zeer veel inspanning kostte.
„Ik heb stelselmatig vermeden, mijnheer Van Nerekool,” schreef zij, „u
na de dansreceptie op het residentiehuis, andermaal te ontmoeten, welke
pogingen gij daartoe ook aangewend hebt. Bij die gelegenheid hebt gij
om mijne hand gedongen, en ik gaf u verlof om bij mijne ouders aanzoek
te doen. Deze daadzaken gaven u eenigermate het recht om op een nader
onderhoud met mij aan te dringen, en nopen mij thans ook, om u een
laatste woord toe te voegen. Nadat ik u verlaten had, hebt gij een
gesprek met mijne moeder gehad. Dat gesprek vernam ik daags daarna,
en.... o, vergeef mij... een kind mag de daden zijner ouders niet
gispen;... maar dat gesprek maakte, vooral toen mij bleek, dat mijn
vader daarmede instemde, eene vereeniging tusschen ons beiden
onmogelijk. Gij met uw ridderlijk en eerlijk karakter kunt geen
huwelijk aangaan met de dochter van menschen, die u zulke voorstellen
deden. Gij zult mij tegenwerpen, dat een kind niet schuldig of
medeplichtig mag geacht worden aan de daden zijner ouders. Niets is
meer waar dan dat, en ik gevoel mij dan ook even onbezwaard, even
fier,—als ik die uitdrukking in mijn toestand mag bezigen,—als toen ik
met de handelingen mijner ouders onbekend was. Maar den man steeds voor
mij te zien, wien de noodlottige aanbiedingen gedaan werden; in teedere
oogenblikken, wanneer wij ons in elkanders blikken zouden verloren
hebben, de gedachte te meenen kunnen lezen in het brein van den
beminden man, dat ik hem als prijs voorgeworpen werd voor een daad van
plichtsverkrachting; in zijn omgang met mijne ouders, die hij als
welopgevoed mensch voor het oog der wereld moest en voor mij met
achting en deferentie zou bejegenen, op zijn gunstigst genomen slechts
een aalmoes, aan mijne kinderlijke liefde toegeworpen, te moeten zien,
ziet Karel—laat ik u dien naam nog eens geven,—dat zou mij het leven
tot een hel maken en zou zijn weeromstuit op u niet missen.
„Ik schrijf u dezen brief van Sapoeran, waar voor een oogenblik
verspannen wordt. Gij zult wel reeds vernomen hebben, dat ik naar
Karang Anjer bij de familie Steenvlak ga logeeren. Mijn vader heeft het
genoeg rondgebazuind, dat het u wel ter oore zal gekomen zijn. Welnu
ja, ik ben op weg naar die familie; maar dat is slechts de eerste
stappe op de moeilijke baan, die zich voor mij uitspreidt. Wat ik doen
zal? Vriend, dat weet ik nog niet. Wellicht dat ik naar Europa, of naar
Australië zal trachten te vertrekken. Zooveel is zeker, dat ik na een
kort verblijf bij de Steenvlaks, verdwijnen zal, spoorloos
verdwijnen...; want zelfs.... de naam van Van Gulpendam is mij
ondragelijk.
„Maar, Karel, als ik verdwenen zal zijn, als zelfs mijn naam niet meer
genoemd zal worden, alsof het graf mij verzwolgen zal hebben, dan
nietwaar zult gij met uw edel karakter nog wel eene gedachte wijden aan
het meisje, dat, aan alles onschuldig, zich zoo gelukkig geacht zoude
hebben, zich de uwe te hebben kunnen noemen, maar voor wie dat geluk
niet weggelegd was.
„Een verzoek heb ik u nog te doen. Zorg voor Dalima. O! ik ken haren
geheelen toestand. Ik weet meer van haar ongeluk, althans van de
oorzaken, dan gij. Maar, nietwaar, ter wille van mij zult gij die
rampzalige niet aan haar lot overlaten! O, voor die voorgewende
opiumsmokkelarij zal zij waarschijnlijk veroordeeld worden! Dat weet
ik. Met onze fatale Nederlandsche opvattingen van wat recht is, wanneer
het opiumzaken geldt, is het schier niet anders mogelijk. Maar houdt
haar de hand boven het hoofd. Laat haar niet, wanneer zij weer op vrije
voeten komt, in den poel van ellende verzinken, waarin hare rampzalige
rasgenooten terecht komen, wanneer zij schuldig of onschuldig met de
Nederlandsche strafwetgeving in aanraking gebracht zijn.
„En nu, Karel, vaarwel. In dit leven zien wij elkander niet meer! Ik
kan u niet verzoeken mij te vergeten. Integendeel, ik smeek u, soms
eene gedachte over te hebben, voor haar, die zich slechts met haar
voornaam durft te onderteekenen:
„ANNA.”
Dien brief gaf het ongelukkige meisje aan den stalhouder over, die hem
behoorlijk verzond, evenwel niet zoo snel als zij wel gewenscht had. De
post in die streken werd slechts tweemalen per week verzonden.
Hoewel Sapoeran niet zoo heel ver van Poeworedjo verwijderd lag, was de
zon toch reeds ondergegaan, toen het rijtuig laatstgenoemde plaats
bereikte. Anna nam haren intrek in het eenige hotel aldaar, en na een
weinig gegeten te hebben, ging zij, vermoeid als zij was, rusten en
viel gelukkig weldra in een vasten slaap.
Bij het opgaan der zon zat het meisje weer in het rijtuig. Zij had ruim
36 palen [161] dien morgen af te leggen om hare bestemming Karang Anjer
te bereiken. De weg was evenwel goed en bijna waterpas, zoodat zij
tegen het middaguur te midden der lieve familie zat, die hare aankomst
met ongeduld verbeid had.
Keeren wij na die kleine uitweiding, voor den draad van ons verhaal
onmisbaar, naar het residentie-huis te Santjoemeh terug. Toen de
secretaris vertrokken was, had de resident Van Gulpendam gezucht:
„O, als Anna toch gewild had!”
Een poos bleef hij bij dien gedachtenloop vertoeven, wikkende en
wegende, wat had kunnen geschieden, wanneer Van Nerekool door Anna
verlokt, als gedwee volgeling van het hoofd van gewestelijk bestuur,
tot voorzitter van den landraad had kunnen benoemd worden.
„Maar het is niet anders,” prevelde hij. „Wij zullen evenwel dien
noord-wester stoker wel doorstaan, en ons schuitje op veilige ree
brengen! Maar... waarop doelde toch de secretaris met de aanhaling van
dat artikel van het opium-reglement? „Welk noemde hij ook weer?... O
ja... nummer 23. Laat mij dat andermaal inzien.”
En andermaal den bundel Staatsbladen grijpende van het jaar 1874, dien
hij tusschen eene menigte andere jaargangen op een boekenrekje boven
zijn schrijflessenaar teruggeplaatst had, bladerde hij daar een poos
met ongeduldige oogen in, tot dat hij uitriep:
„Hier heb ik No. 228. En nu artikel 23.... „Alle overtredingen der bij
dit reglement gemaakte bepalingen, waarop geene bizondere straffen zijn
gesteld, worden gestraft met eene boete van een duizend tot tienduizend
gulden voor elke hoeveelheid van honderd katies opium of daar beneden,
waarmede de overtreding is gepleegd, en een honderd gulden voor elke
katie meer.”.... Drommels!... Nogmaals, de secretaris heeft gelijk!...
Zoo, komt de stroom uit dien hoek?... Dan zullen wij nog een tuianker
moeten uitbrengen. Niet kwaad bedacht... Maar....”
„Toean assistent mienta ketamoe sama Kandjeng toean,” (de heer
assistent vraagt om den grooten heer te mogen ontmoeten,) sprak een der
oppassers, den heer Meidema aandienende.
„Kassi massokh?” (laat binnen komen) klonk het bevel.
„Resident,” sprak de ambtenaar bij het binnentreden, „ik ontmoette den
heer secretaris, die mij mededeelde, dat gij mij wenschtet te spreken.”
„Ja, mijnheer Meidema, ga een oogenblik zitten... Ik heb kennis bekomen
van het proces-verbaal omtrent de sluik-opium, te Moeara Tjatjing
aangehaald, maar tot mijne bevreemding zijn de daadzaken der aanhaling
niet in overeenstemming met het daar geverbaliseerde.”
„Niet, resident?”
„Neen, mijnheer Meidema; herinner u eens goed ons gesprek denzelfden
avond van de aanhaling,” ging de resident voort, terwijl hij zijn
ondergeschikten scherp aankeek.
„Dat gesprek herinner ik mij zeer goed, resident.”
„Welnu? Ik toonde u aan, als ik mij goed herinner en zelfs met
getuigen, dat de opium bij den Javaan Ardjan is ontdekt. Dat scheent
gij toen ook te beamen.”
„Ja, resident, ik waagde het toen niet uwe zoo pertinent uitgesproken
meening te weerspreken. Maar, het was mijn plicht een onderzoek in te
stellen.”
„En?”
„En dat onderzoek heeft mij geleid tot de conclusiën, zooals zij
neergelegd zijn in mijn proces-verbaal, als hoofd der politie
afgegeven.”
„Tegen alle klaarblijkelijkheid in?”
„Met uw permissie, resident? Dat....”
„Wil ik u eens zeggen, waartoe uw onderzoek u geleid heeft?”
De Heer Meidema, door zijne redeneering vervoerd, lette op die vraag
niet, althans hij vervolgde:
„Dat proces-verbaal is overigens voor den landraad niet bindend.”
„Gelukkig ook!” sprak de resident niet zonder hoon in zijne
stembuiging. „Maar ik vroeg u, waartoe volgens mijne meening uw
onderzoek u geleid heeft!”
„Waartoe het mij geleid heeft, resident? Ik vind die vraag in uw mond
vreemd. Ik heb dat onderzoek volgens plicht ingesteld tot opsporing van
de waarheid,” was het rustig gegeven antwoord.
„Dat is het doel van ieder onderzoek, mijnheer Meidema. Maar voor u
leidde dat onderzoek wellicht tot een andere slotsom.”
„En dat is, resident?”
„Dat de op te leggen boeten, die onder de aanhalers verdeeld moeten
worden, gemakkelijker van den rijken opiumpachter te innen zullen zijn,
dan van den armen Javaan, bij wien niets te halen is.”
„Resident! Die taal!”
„Bedaar, mijnheer Meidema. Dat is de taal der werkelijkheid, die mij
uit iederen volzin van uw proces-verbaal tegenstraalt...”
„Maar, resident, ik heb met die boeten niets te maken. Ik sta daar
geheel buiten. Ik ben volkomen op de hoogte der bepalingen, [162] en
weet waarlijk niet, hoe ik uwe woorden moet opvatten.”
„Net of ik de loopjes niet ken, om de bepalingen te ontduiken!” sprak
de resident smalend.
„Resident, ik zie mij verplicht u te verzoeken, uw oordeel omtrent mij
te wijzigen. Nimmer heb ik mij loopjes, als waarop gij doelt,
gepermitteerd. Nimmer is een cent van de boeten of van de verbeurd
verklaarde opium in mijn bezit geraakt. En zijt gij niet overtuigd, dat
ik de waarheid spreek, dan zijt gij door uw ambtseed verplicht mij bij
de regeering aan te klagen.”
„Wij dwalen van het onderwerp af, mijnheer Meidema. Gij hebt een
onderzoek gehouden, zegt ge, nietwaar? Wie hebt ge alzoo gehoord?”
„Wie ik gehoord heb, resident? Wel, in de eerste plaats den
beschuldigden Ardjan....”
„Die wel zal verteld hebben, dat hij van niets weet. Ja, dat vat ik. En
vervolgens?”
„Vervolgens baboe Dalima.”
„Die ook wegens opiumsmokkelarij in de gevangenis zit. Die zal
daarenboven haren „toenangan” (verloofde) wel schoon gewasschen hebben.
Een kostelijke getuige, mijnheer Meidema, dat moet ik zeggen. Hebt gij
er nog meer?”
„Ik heb het dèsavolk gehoord, dat dien nacht geprest werd om Ardjan te
halen.”
„En?... Kom, zeil zetten!”
„En hunne verklaringen staan lijnrecht tegenover die der
politieoppassers.”
„Dat laat zich hooren. Dat dèsa-vee helpt elkander altijd. Maar zoo
iets mag uw geweten als hoofd der politie niet bevangen.”
„Neen, resident, dat mag niet, en dat heeft het ook niet gedaan. Toen
mij die tegenspraak zoo pertinent bleek, ben ik naar Moeara Tjatjing
gegaan, om het vaartuig te bezichtigen, waarmede Ardjan die opium aan
wal zoude gebracht hebben.”
„En gij vond niets?”
„Ik vond de prahoe sajab en constateerde, dat die te klein was, om de
aangehaalde opium te kunnen bevatten.”
„Als ik mij wel herinner, mijnheer Meidema, dan zou die prahoe sajab
twee personen bevat hebben. Ardjan en Dalima.”
„Juist, resident.”
„Dat vaartuig was dus voldoende om die twee over te voeren, nietwaar?”
„Ja, resident; maar ook niets meer.”
„Maar, als baboe Dalima eens niet in die prahoe sajab geweest was,
mijnheer Meidema?”
„Niet in die prauw, resident?”
„Dan zou die opium, goed gestuwd, wel plaats in dat vaartuigje gevonden
hebben, nietwaar?”
„Dat is zoo, maar het bewijs....”
„O, dat is te leveren. Ik kan met de hand op het geweten verklaren, dat
baboe Dalima dien nacht niet van het erf van het residentiehuis afwezig
is geweest. En niet alleen ik, maar alle huisgenooten kunnen dat
getuigen.”
„Dat is zeer ernstig, resident,” antwoordde de heer Meidema.
„Wat bedoelt gij daarmede? Kom, laat vieren den grooten schoot!”
„Dat uwe verklaring lijnrecht tegenover die uwer dochter komt te
staan.”
„Mijner dochter? Het gebeuzel van een onbezonnen kind!”
„Ik heb een schriftelijk bewijs van juffrouw Van Gulpendam in handen,
behelzende het verhaal van de ontvoering van baboe Dalima, van hare
gevangenhouding aan boord van den schoenerbrik Kiem Ping Hin, van hare
redding door Ardjan.”
De resident Van Gulpendam werd een oogenblik bleek bij dat bericht. Het
was hem, alsof hem een knodslag toegebracht werd. De heer Meidema liet
hem geen tijd om tot verhaal te komen, maar vervolgde:
„Ik heb een bewijs in handen van den stuurman en de bemanning van den
kustwachter Matamata, waarin verklaard wordt, dat zij in den bewusten
nacht met de barkas jacht maakten op eene prahoe sajab, waarin twee
personen gezeten waren. Dat zij zelfs op die twee opvarenden geschoten
hebben, maar vlak voor de Moeara Tjatjing door de hooge branding
genoodzaakt waren de vervolging op te geven, omdat de logge barkas in
die woedende zee onhandelbaar was. Twee personen zaten dus in die
prahoe sajab, resident, en er was dus geen plaats meer voor die opium!
Daarenboven....”
„Wat nog meer?” vroeg Van Gulpendam, die zich langzamerhand herstelde
van den schok, die hem getroffen had.
„Daarenboven, de prahoe sajab werd bij de landing stuk geslagen. Het
wrak lag daar half door het water, half door den modder bedolven, en ik
heb door getuigen laten constateeren, dat de verpakking van den
gesloken opium niet met water in aanraking is geweest. Neen, resident,
mijne overtuiging is het: dat de sluikwaar niet in dat vaartuigje aan
wal is gebracht, ook dat Ardjan de sluiker niet is.”
De resident zat nog een oogenblik na te denken.
„Mijnheer Meidema,” vroeg hij, „gij hebt volgens plicht, de
hoeveelheid, soort en hoedanigheid van de aangehaalde opium ten
overstaan van den pachter, door eene commissie van deskundigen doen
constateeren?”
„Ja, resident.”
„Hebt gij die prahoe sajab in bewaring doen nemen en verzegelen?”
„Ja, resident; maar door eene mij onverklaarbare opvatting, is die
prahoe door het wachtvolk van de stadsboei, waar ik haar had doen
deponeeren, stukgehakt en verbrand.”
Een glimlach vloog over het gelaat van den resident. Hij prevelde
binnensmonds: „het lek is gevonden, en kan gebreeuwd worden.” En
overluid:
„Dat is jammer! En aan wiens plichtverzuim is dat toe te schrijven?...
Maar om het even. Dat zal wel later onderzocht worden. Mijnheer
Meidema, mag ik u een goeden raad geven?”
„Voor een goeden raad ben ik steeds toegankelijk, resident.”
„Uwe financiëele omstandigheden zijn niet schitterend, nietwaar?”
„Resident!”
„Gij hebt een groot huishouden, en zit op groote lasten. Welnu,
verstaat u met den pachter.”
„Hoe moet ik dat begrijpen?”
„Gij zijt ontwikkeld genoeg, mijnheer Meidema, om mij te vatten. Lim
Yang Bing is rijk, en daarenboven een goed vader. Zijn zoon staat op
het punt een goed huwelijk te doen. Hij zal op eene kleinigheid niet
zien.”
„Resident!”
„En dan een andere raadgeving. Gelukkig is de landraad, die heden in
die opiumzaak uitspraak moest doen, verdaagd. Gij hebt thans tijd te
over om uw proces-verbaal van voorloopig onderzoek, dat volgens mij wel
wat te eenzijdig is, om het onpartijdig te kunnen noemen, te wijzigen.”
„Dat nooit, resident!” viel Meidema zijn chef heftig in de rede.
„Mijnheer Meidema, ik spreek als vriend tot u! Gij hebt een talrijk
huisgezin. Er zijn veel eters aan den bak!”
„Nooit, nooit, resident!”
„Dan kan ons onderhoud als afgeloopen beschouwd worden. Maar bedenk u
wel.”
Toen de heer Meidema vertrokken was, stond de resident nog een
oogenblik hem na te staren. Eindelijk mompelde hij, terwijl hij
hartstochtelijk de tanden op elkander klemde:
„Die tegenstand moet gebroken worden! Want en pardoens moeten strak
gezet worden!”