Talagá yatàng sinasamâ ang mga magsasakdal. Ang presidenteng sinadyâ
sa bahay-pámunuan ay walâ rin doon.
Hindi pa dumárating. Ang oras na iyon ay hindi pa oras ng pagdatíng
ni Kápitang Memò sa kanyang tanggápan. Iyón ay oras lamang ng kanyang
pagbángon, ng paghiwaláy sa mapanghalína niyang higàan, ng pagpapaalam
sa isang kinawilihang pangarap....
Si Kápitang Memò ay di nararápat bumangon ng maága; hindi ito nababágay
sa kanya. Siya'y isang máginoo, isang kápitan, isang presidente na
sumasahod buwán-buwán ng walongpúng pisong matunóg. Bumángong maága
ay nababágay lámang sa mga mahihirap, sa mga magsasaká, sa kanyang
mga kasamá, alila at mga hindi máginoong gaya niya.
Tinutugtóg ang ikasampung oras nang si Kápitang Memò ay magbángon
noong umagang iyón. Ang mga hikáb niyang sunodsunod at mga matáng
pipikitpikit ay nagpapakilálang di pa nasisiyahán sa túlog. At mulî
sanang mahahandusáy ang mahal nating ginoo, dangan at nagitlá sa
íngay ng maraming táo na noó'y naghuhugusan sa tapát ng kanyang
báhay. Ang mga táong ito'y siyang kasunódsunód nina Gerardo mulâ
ng iwan nila ang tindahan ni Julio; ibig sana nilang mapanoód ang
paglilítis, dapwa't nabuktót na lahat sa pagiintáy sa presidente,
kaya't ngayo'y nangaguuwian na. Salámat sa ingay nila at nabugábog
ang masipag na pinunò ng bayan; sa wakás ay natulúyan ding mámulat ang
mga namumugtông matá na animo'y nagsasábing "¡Kami ay busóg na busóg!"
Pagkakáin ng almusalán, ang ating máginoo ay humílig sa isang
sillón; at dito'y sinimulán ang waláng lagót na pagpapaúsok sa isang
"Germinal".
Hinintáy pa munang mangalahátì ang sagisag na iyón ng isa sa mga
masasamáng hilig ng tao, bágo nagbihis si Kápitang Memò upang dumaló
sa bahay-pamunuan.
Tinutugtóg ang ika labing-isáng óras ng umága nang siya'y sumapit
doón. Pagpások na pagpások ng pintô, ay isang tuksó ang kaagád ay
sumagupà sa kanyá. Sa dákong kaliwâ ay may isang malápad na bangkô at
sa ibabaw ng bangkô ay nakatukmól ang isang pulís na uugâ-ugâ ang ulo,
nakabuká ang bibig, at untî-untîng nábababâ ang mga balintataó. Sa
ganitong anyô na bilang pasalúbong sa kanya ng káwal niyang hinihíla ni
Antók, ang makisig na pinunò ay biglang siniglán ng pangungupinyó. Anó
ba't ang buísit na iyon eh, tila ginagagád ang anyô niya kanina ng
siya'y bago lang kagigísing?
Dáhandáhang lumápit ang nagngingitngít, sinunggabán sa bátok ang
tuksó at walang sábi-sábi'y niluglóg ito ng walang kapatúpatumanggâ.
--"Ah, salbáhe! demónyo! di nahúli rin kitá!... Iyán, (suntok)
iyán, (sipa) at iyán (dagok) ang bágay sa iyo, tamád! walang
hiyâ! háyop! Kung kayâ ka bá binabayáran ng sampúng piso buwán-buwán
ay para magtulóg ka rito? Waláng hiyâ!"
Gitláng gitlá ang pinupog ni Kápitang Memò. Sa kagulatan ay nakálundag
tuloy sa di oras ng limáng dipá.
Samantalang nagbúbubusá ang bibíg ng Kápitan ang iba namang mga pulís
ay pawang nagpuputlàan at nanginginíg, lahat ay nangagtáyò ng tuwid
na tuwid, walang makahumá kahi't isa.
Pagkatápos ng ganitong pagpapakíta ng gilas sa silong, ang mabangís
na punò ay dahandahang nanhík na nanglilisik ang mga matá.
Sina Gerardong inis na inis na sa pagiintáy ay napabuntóng-hiningá
na lamang ng maramdamang siya'y dumádating.
V