Claes Arentsz van Oostvoort.
Den Gouverneur Zinsabrode als hij de eerste genoemde acht persoonen bij
ons op 't Eijlant sont, liet ons daernevens door de Tolcken aenseggen
dat we dezelve wel mogten tracteren en gedencken hoe wonderlijck
dat se uijt haer elenden waeren verlost, ende om haer vrijdom te
becomen met sulck een slechten vaertuijgh, soo verren wegh hadden
bestaen haer leven te wagen, SijnEdle wilde daer over naer Jedo oock
schrijven en ons naer becomen bescheijt ordre geven hoe wij't met dit
volck dan wijders souden hebben te maecken. Wij lieten SijnEdle voor
dese goede voorsorge ten hoogsten bedancken en seggen dat we ons naer
Zijn beveelen gehoorsaemelijck gedagten te schicken.
Voorsz. parsoonen waren den 4 deser des avonts met een cleen
vaertuijgjen van Corre vertrocken en door een continueele noordewint
tot beneffens d'Eijlanden van Gottho geleijt, alwaerse den 10en ditto
door een stercke zuijdewint genootdruckt sijn geweest (hoe wel tegens
haer danck) haven te soecken, sonder te weten waer datse waren en of
se bij vrunden of vijanden quamen.
'T is mijns oordeels aenmerckenswaerdigh dat als het gesalveerde volck
van de Sperwer op't Eijlant Quelpaert waeren, en in 8 maenden niet en
wisten wat men met haer voor hadde, uijt Corre daer bij haer gecomen
is een out man gelijckende wel een Hollander (zijnde apparentelijck
bij den Heer van gemelte Eijlant van den Coninck van Corre versogt
en ontboden) die naer hun luijden een lange wijle besien te hebben,
ten laetsten in cromduijts vraegde wat volck sijt ghij ende uijt haer
verstaende dat se Hollanders waeren, seijde ik ben oock een Hollander,
geboortich uijt de Rijp, en hiete Jan Jansz. Weltevreen ende heb
hier al 26 jaren geweest, verhaelende wijders hoe hij ao 1627 op
't Jacht Ouwerskerck hadde gevaeren, Item dat hij op seecker joncque
door gemelte Jagt in dit Noorse vaerwater genomen, over gezet zijnde,
en omtrent dese Eijlanden vervallen was [354] met eenige van sijn
geselschap aen lant gevaeren om waeter te haelen en nevens twee
andere persoonen door d' Chineesen gevangen geworden, mitsgaders
dat voorn. twee mackers ten tijde als dese Eijlanden van de Tartaren
wierden ingenomen, waeren dootgebleven; gemelte Jan Jansz. Weltevreen
was op 't afscheijt van dikgenoemde 8 persoonen uijt Corre nogh in't
leven ende een man van ruijm 70 jaren oudt. (Dagh. register ofte
Dagelijckse aenteijckeninge van 't gepasseerde en voorgevallene in
Japan ten Comptoire Nangasakij gehouden bij den oppercoopman Wilhelm
Volger, Opperhooft, aldaer, beginnende den 28n October anno 1665
tot den 18 October 1666. Kol. Arch. no. 11689. In afschrift ook in
Overgek. Brieven 1667 Tweede boek. K.A. no. 1149).
b. 1666. October. Sondagh 17o do... op van dage lieten door de Tolcken
(gelijck wij meenden om 't welstaen) aan de Gouverneurs versoecken
off we de acht Nederlanders voor een maent verleden uijt Corre hier
aengecomen mede naer Batavia mochten voeren, 't welck ons wiert
afgeslagen met voorgeven dat dies aengaende van 't Jedosche Hoff nog
geen ordre off bescheijt was gecomen, maer alle uure worde verwacht,
ondertusschen zullen de schepen morgen moeten vertrecken ende dese
arme menschen licht hier noch een jaer dienen over te blijven 't
welck voor haer luijden hertelijck te beclagen soude wesen.
Missive Nagasaki naar Batavia.
c. Aen de Edle Heer Joan Maetsuijker Gouverneur Generael en d'Edle
Heeren Raden van India.
Door de onwederhoudelijke en onbepaelde hand Gods sijn hier op 14den
passado uijt de Correse Eijlanden op een wonderbaerlijke wijse teregt
gecomen en door den Gouvernr Zinsabrode bij ons op 't Eijlant gesonden
8 personen die ao 1653 het Jagt de Sperwer op't Quelparts Eijland
(gelegen omtrent ... [355] mijlen benoorden [356] Firando) hebben
helpen verliesen, sijnde d'eene van haer d'Boechouder van gemelte
schip genaemt Hendrik Hamel en d'andere 7 matroosen op haer vlugt
met een kleen vaertuijgje; van haer sijn nog andere agt persoonen op
gemelte Eijlanden van Corre gebleven; voorschreven hier aengecomen
8 personen gaen nevens desen met d'Esperance meede na Batavia uijt
wien en uijt hetgeen daervan in ons Dagregr op voorschr. datum staet
aengeteijkent UEdle alle omstandigheden nader gelieven te vernemen.
Nangasackij adij 18en October anno 1666.
Uwe Edls onderdanige dienaers en was getekent Wilhem Volger, Daniel
Six, Nicolaes de Roij, Daniel van Vliet (Kol. Arch. no. 11725).
Rapport.
d. Rapport schriftelijck gestelt en aen den Ed Heer Joan Maetsuijcker
Gouverneur Generael ende de E. Heeren Raden van India overgelevert
door mij Wilhem Volger Coopman en jongst gewesen Opperhooft in Japan
met mijn verschijning van daer op Batavia.
... Wij en hadden in't alderminste niet getwijffelt gelijck in
meergenoemde missive [357] oock is geschreven off de acht persoenen
van 't verongeluckte Jacht de Sperwer souden benevens naer Batavia
gegaen ende voor UEd verschenen hebben om de ellenden die haer
13 jaeren in de eijlanden van Corre sijn bejegent mondelingh en
schriftelijck te verhaelen. Hoewel 't tot mijn en insonderheijt deser
arme luijden groote droefheijt heel anders is uijtgevallen aengesien
den Gouverneur Gonnemond dien ick daegs voor mijn afscheijt uijt
Nangasackij om licentie tot haer vertreck liet versoecken 't selve
plat af heeft geslaegen met voorgeven dat hij daertoe nogh geen ordre
van 't Jedose Hof had becoomen seggende wijders dat hij twijffelde
of gemelte persoenen niet noch eerst in Jedo souden ontbooden en aen
de Rijcxraden moeten vertoont worden bevoorens haer toegestaen wierde
van hier te vertrecken; tot wat eijnde--offt al gebuerde--dit dan noch
geschieden soude, seijde hij niet; 't is evenwel niet apparent dattet
daer toe comen sal gelijck UEd binnen corten pr d'een of d'andere
joncque van daer wel aengeschreven staet te werden. Ondertusschen valt
'et voor deese bedroefde zielen moeijelijck noch een ront jaar te
moeten overblijven eerse haer volle vrijheijt mogen genieten. Ick ben
van haer luijden versocht en heb aengenomen om UwEdlen haerenthalven te
bidden, gelijck ick mits desen in alle nedericheyt doe dat 'et UweEdlen
doch wilde believen d'oogen van barmherticheijt over hunne armelijcke
conditie te laeten gaen ende soodanige ordre te geeven datse wederom in
's Compes soldij boucken ingetrocken ende tot onderhout ijets genieten
mochten, wij ende sij bidden noghmaels dat UwEdls hierin naer Haere
aengeborene goedertierentheijt gelieven te handelen. (Overgek. Brieven
1667, Tweede boek. Kol. Arch. no. 1149; ook in Kol. Arch. no. 11725).
In de missive van de Bataviasche Regeering d.d. 20 April 1667 wordt
naar Nagasaki bericht dat de Espérance 30 November 1666 te Batavia is
aangekomen en dat is "overgeleverd door den E. Willem Volger [die aan
boord van de Espérance was medegekomen] UE. aangename missive van 18
October ao verleden, mitsgaders desselfs particulier rapport".
In hare beantwoording (d.d. 9 Mei 1667) van den brief van 18
Oct. t. v. zegt de Bataviasche Regeering: "Wij willen ook niet
twijffelen of de Gouverneurs [van Nagasaki] zullen de 8 personen
die van Corre soo miserabelijcken tot Nangasacki overgecomen ende
't verleden jaar daer overgehouden sijn, nu largeren en herwaerts
laten comen".
Dagregister Japan.
e. 1666. October. Woensdag 25e do ... heden morgen omtrent 9 uuren
comen de gesamentlijcke tolken uijt den naem van den Gouvernr mij
aendienen dat de agt Nederlanders op den 14en September uijt Correa
hier aengecomen met haer ten huijse van den Gouvernr Canama Gonnemonde
moesten gaen omme andermael in presentie van den opreijsende Stadvoogt
Zinsabrodonne ondervraegt te werden. Ik [358] liet deselve roepen ende
gelaste dat met den anderen op stont daer naer toe souden gaen. Wat
vragen dese wijshoofdige Japanse Regenten voorstellen sullen staet ons
met haer retourneeren te vernemen. Cort naer den middag quamen gemelte
Nederlanders weder op 't Eijlant en gevolgelijck rapporteerden den
boekhouder Hendrik Hamel, dat in presentie van gem. Gouvernr waren
gevraegt, eerst naer haere namen en ouderdom, alsmede den handel en
wandel der Correers, wat cleeding sij droegen, haer geweer, manieren
van leven, en godsdienst, of er oock Portugeesen als Chinesen in 't
lant woonden, mitsgaders hoeveel Hollanders daer noch gebleven waren
etca. ende naer datse haer op ijder vraeg contentement gegeven hadden,
wert haer gelast weder naer 't Eijlant te keeren; of dese luijden
door de Keijserlijke Majest gelargeert zijn, connen noch niet te
weete comen.
f. 1667. 17 Februari ... 't vertreck der 8 Nederlanders uijt Correa,
alsmede de verlossinge dergeenen die daer noch verbleven waren, soude
bij Sijn Ed [een der beide Gouverneurs van Nagasaki] in gedagten
gehouden worden ende gevolgelijck aen zijn Confrater [die destijds
zich te Jedo ophield] daerover schrijven (Kol. Arch. no. 1155).
g. 1667. 14 April [te Jedo].... alvoorens door onsen Japansen schrijver
de versoecken tot bevorderingh van 't vertreck der 8 Nederlanders uijt
Corea hier comen vlugten.... in scriptis gestelt wesende ... leverden
wij hem [den hierboven bedoelden Gouverneur van Nagasaki] gemelte
geschrifje over, onder versoeck 't selve in achtingh geliefde te nemen.
Missive Nagasaki naar Batavia, 13 Oct. 1667.
h.....Bij dese gelegentheijt [14 April 1667 te Jedo] leverden wij
aan de twee Commissarissen een cleijn versoekschrifjen wegens 't
ontslaeken der Corese matrosen.... over.
Dagregister Japan.
i. 1667. October. Saterdagh 22en. Niettegenstaande dat het seer
regenagtigh weeder was, hebben wij op heden de fluijtschepen de
Witte Leeuw en de Spreeuw directelijck met een cargasoen ten bedrage
van f 475724.15.3 bestaende in 4 duizend picol staefkoper, 250 picol
campher, 35 Japanse zijde rocken nevens 80 kisten zilver, naar Batavia
gedepecheert. Godt [de] Heere geve datse behouden mogen vaeren.
Heden bequamen licentie dat de 8 personen uijt Corea hier aengecomen,
zullen mogen vertrecken.
Missive Nagasaki naar Batavia, 22 Oct. 1667.
j. ... Niettegenstaande den nieuwen Gouverneur van Nangasackij
Sinsabrodonne om den ouden Gouvernr Gonnemonde te vervangen, al eenige
dagen afgecomen was, hebben wij niet eerder als op dato deser licentie
connen bekomen dat de 8 Nederlanders uijt Corree 't voorleden jaer
hier aengecomen, zullen vermogen te vertrecken en dienvolgens comen d'
selve pr de fluijt de Spreeuw tot UEdle noch bij desen over.
Resolutie Gouverneur Generaal en Raden, 2 Dec. 1667.
k. Jan [lees: Hendrik] Hamel adsistent met noch 7 persoonen te samen
geweest sijnde op 't jacht de Sperwer ao 1653 aen een der Corese
eijlanden verongeluckt en sedert aldaer gevangen gehouden tot verleden
jaer dat se met een cleijn vaertuijgh ontcomen en tot Nangasacki bij
de onse aengelandt sijn, In Rade versocht hebbende om licentie om
met de gereede schepen na 't vaderlandt te vertrecken ende dat hare
gagie van de tijt harer detentie haer mede mochte goet gedaen worden,
Soo is nae deliberatie goet gevonden haer het eerste toe te staen,
maer het tweede als strijdigh metten Generalen articulbrief af te
slaen, maer dat haer reeckening weder aenvangh sal hebben genomen
van de tijt dat weder tot Nangasacki sijn in de logie gecomen, sijnde
geweest den 14en September verleden jaers, doch aengesien eenige niet
meer dan jongens gagie sijn winnende, is verstaen desulcke voor de
't huijsreijze op 9 gl. ter maent te stellen.
Generale Missive, 25 Jan. 1667.
l. Van de Hr. van Gotto sijn acht Nederlanders die met een cleen
vaertuijg aldaar van de Coereese eijlanden waeren aengecomen tot
Nangasackij opgesonden verhaelende dat se in't jaer 1653 op't
Quelpaerts eijland met 't jacht de Sperwer verongeluckt en sich
aldaer 36 menschen gesalveert hadden--maer waeren van de Coereesen
seer armelijck getracteert en soo nu en dan van 't eene eijland
nae het ander vervoert, sulx datter in den tijt van 13 jaeren dat
aldaer gesworven hebben 20 personen sijn comen te sterven,--waervan 8
gelijck vooren geseijt, met een cleen onnosel visschers vaertuijgjen
sijn gevlucht, de andere acht sijn daer noch gebleven, onder anderen
verscheen daer bij haer een out man die seijde in cromduijts dat hij
ook een Hollander was geboortig uijt de Rijp, genaemt Jan Janszen
Weltevreden, hebbende daer all 39 jaeren geweest en dat hij ao 1627 op
't jacht Ouwerkerck had gevaeren en bij geval met een Chineese jonck
aldaer was geraeckt, hoe de vordere Nederlanders die daer verbleven
en d' andere aght die tot Nangasacki sijn comen vluchten genaemt
sijn, worden met naemen en toenaemen in 't Japanse dagregister op 14n
September 1666 bekent gemaekt, waertoe ons vorder om in desen kort te
gaen, diesbetreffende gedraegen. Sij hadden versocht dat voorseijde 8
Nederlanders in Nangasackij sijnde mede nae Batavia mochten vertrecken,
dat jaer de gouverneurs afgeslagen hebben, onder pretext dat daerover
nae Jedo moesten schrijven en licentie versoeken. (Overgek. Brieven
1667, Eerste boek. Kol. Arch. no. 1146).
Generale Missive, 23 Dec. 1667.
m. Uijt Japan zijn hier den 28 November verleden behouden en met seer
goede tijdinge van daer alhier (Godt sij daer voor hertelijck gedanckt)
de twee fluijten Spreeuw en Witte Leeuw komen aen te landen nae datse
van daer den 23 October vertrocken waren....
De acht Nederlanders verleden jaer uijt haer dertienjarige
gevanckenis in Corea verlost, sijn nu met de fluijt de Spreeuw
alhier behouden aengelandt. (Overgek. Brieven 1668, Eerste Boek
(Japan). Kol. Arch. no. 1152).