[ Uchì i comentatòus a pàrlin di un anacronimo (par via che ai timps di San Pieri Damiàn a no si uava encjamò chel cjapièl che i cardinaj a pàrtin vuèj. A no è la prima volta, a propòit, che Dante (encja sa lu fà par bocja di San Pieri Damiàn) al mostra di èsi crìtic di scju minìstros da la Gliia.]
1496 (return)
[ Cefàs = Cephas: San Pieri; il grant vasèl: San Pauli.]
1497 (return)
[ Miga mal, Dante, cuant ca si buta a lironìa!]
1498 (return)
[ Cal sarès il sflameà di San Pieri Damiàn.]
1499 (return)
[ A la mari.]
1500 (return)
[ Cf. Par. XXI. 4- [Footnote 12]; [Footnote 57]- [Footnote 62].]
1501 (return)
[ Prin da murì.]
1502 (return)
[ Ànsi, il riguàrt cal stà mostrànt Dante di front di scju beàs, a lu rìnt pì ncjamò meritèvul di vignì ricognosùt da Diucal è il so objetìf.]
1503 (return)
[ Il monastèri cal cjòj il nòn di San Benedèt.]
1504 (return)
[ Zent pagana, ca no voleva savèighini da la nova fede.]
1505 (return)
[ San Benedèt al veva fondàt il monasteri di Mont Casìn tal [Footnote 528].]
1506 (return)
[ Il paganèin.]
1507 (return)
[ Salt = saldu. I fràris uchì a ghian tegnùt dur a la so fede.]
1508 (return)
[ Dante al vòu jodi il sant coma cal era, lìbar da che luminoitàt ca lu tèn, in ta un bièl sens paradosàl, platàt.]
1509 (return)
[ L Empireo.]
1510 (return)
[ La sù tal Empireo dut a è perfèt, coma cal è sempri stàt.]
1511 (return)
[ Tal Empireo il èsi a nol è na roba materiàl, coma cal èn ta che altri sfèris o uchì in tal nustri puòr mont. I beàs a pòsin rivà fin la sù; roba ca no ghi è pusìbul a un puòr mortàl coma Dantealmancu no a stu punt.]
1512 (return)
[ Cuant ca si veva insumiàt di vej jodùt na scjala ca si alsava fin tal cjèl, cun ànzui ca ghi zèvin sù e jù.]
1513 (return)
[ Puòr Svuàlt! Stu puòr Benedetìn al era pròpit lì, a partada di man, e cussì i luai uàt. Colpa so sal è saltàt fòu pròpit cuant chi zèvi in sercja di un Benedetìn cal rimàs cun salt!]
1514 (return)
[ Convènt, o monastèri.]
1515 (return)
[ Chel profitàsi da li rènditis da la Gliia. (A si pensarès che la debulesa umana daj prèdis e fràris di na volta, coma la debulesa di chej predis dal dì di vuèj, acuàs di abùus coma chel da la pedofiliaa si pensarès che sti pècis a varèsin distruùt la Gliia sècuj fa. E invènsi ic a para viae abastansa benòn, secònt sè ca si jòt.)]
1516 (return)
[ Se ca custodìs la Gliia a no ghi apartèn nè ai parìncj daj fràris e prèdis, nè a àltris ca vòlin scuèdi.]
1517 (return)
[ San Francesco.]
1518 (return)
[ Miràcuj bìblicos coma il spartì da li àghis ol fà laga dal Gjordàn zì cuntra curìnt a èrin pì grandi maravèis che un pusìbul intervènt di Diu di corei la corusiòn chiai apena descrìt.]
1519 (return)
[ Par via che Beatrìs a ghia permetùt di vinsi la so gravitàt naturàl e di zì sù svelt, coma un spìrit.]
1520 (return)
[ Il sen dal Zodiac cal seguìs il sen dal Toru al è la costelasiòn daj Zìmuje a è sot di chistu sen che Dante al era nasùt.]
1521 (return)
[ Il firmamìnt.]
1522 (return)
[ Il gran pàs al sarès la dificoltàt ca ghi resta a Dante di contà da li ròbis ca nol à encjamò descrìt dal Paradìs.]
1523 (return)
[ I ànzui.]
1524 (return)
[ Dante al stà oservànt la luna da che altra banda, la banda che nuàltris i no jodìn maj e ca noà li màcis ca si jòdin da chìda la cjera.]
1525 (return)
[ Pari dal soreli.]
1526 (return)
[ Maja e Dion a èrin li màris di Mercurio e Vènereca ghi zìrin atòr e visìn dal soreli.]
1527 (return)
[ Gjove al èn tal miès di Mars e Saturno; un cjaldòn, e l altri frejdùt.]
1528 (return)
[ Vandelli al nota chen taj timps di Dante i astronòmos a riferìvin ai poscj indà ca èrin i pianès coma cjais.]
1529 (return)
[ Coma la usièla, Beatrìs a stà spetànt, duta ansioa, par cualchicjusa di luminòus cal stà par spuntà da un momènt a laltri.]
1530 (return)
[ Dut il frut cal vèn fòu da la influensa daj cjèlos, cal sarès dut il insièmit daj sans dal Empireo.]
1531 (return)
[ Parsè che li peràulis a no rìvin a descrivi dut chel splendòu.]
1532 (return)
[ Crist.]
1533 (return)
[ Miga mal sta teoria medievàl di coma ca nàs na saèta!]
1534 (return)
[ I si recuardàn ben che puc prin (Par.XXI.4+ e [Footnote 62: + ) Dante a nol varès podùt jodi Beatrìs in ta dut il so splendòu; ma adès cal à jodùt altri ròbis brilàntis al è pì preparàt a vuardà e apresà il ridi luminòus di Beatrìs.]
1535 (return)
[ Cuanti vòltis chi vìn vùt dùcjus chista esperiensa chì! Spes a susèit che cuant chi si sveàn a colp, ta miès di un sun, i diìn: èco, a biùgna che stavolta i mi recuardi di sè chi mi stevi insumiànt. Ma, nonostànt il propòit di recuardàsi daj particulàrs dal sun, puc dopo chi si sìn ben sveàs il sun al è zùt sulòsti e dut sè ca ni resta a è la certèsa chi si sìn insumiàs di cualchicjusa ca meretava di èsi recuardada. Tal cau di Dante, a sarès interesànt aplicà li teorìis di Freudo di Schachtel. (Chistùltin al è chel cal dìs che la raòn pa la cual i no si recuardàn daj suns a è par via che i suns di sòlit a pàrtin a gala li ròbis che pròpit i vorèsin vejtal cau di Dante chistu al somèa pròpit justma ca sarès cuntra i precès fondamentàj da la nustra cultura di podej vej o otègni.)]
1536 (return)
[ Dante a nol rivarès a descrivi la bielèsa inefàbil dal ridi di Beatrìse dal rest dal so aspièt sant e luminòusnencja sal vès la asistènsa di dùcjus i poès ispiràs da dùtis li Mùis.]
1537 (return)
[ Ca sarès la poeia di Dante.]
1538 (return)
[ La roa = Maria; i gìlios = i apòstui.]
1539 (return)
[ Il so vuli a nol era encjamò abituàto dal dut preparàta jodi viions luminòis coma chè ca stà par preentasi al so vuli.]
1540 (return)
[ La caua a sarès Crist stes.]
1541 (return)
[ La preensa visìnae di conseguensa tant luminoadal Signòu a ghi varès impedìt a Dante di podej jodi i altri beàs, lòu stes esìnt luminòus.]
1542 (return)
[ Sùbit dopo che il Signòu, cu la so luminoitàt, a sia un puc distansiàt, Dante al pòl concentrà il so vuli sul bièl flòu (Mariala roa mìstica) repreentàt dal lustri pì intèns cal à davànt di luj.]
1543 (return)
[ In tant e in cuant: in cualitàt e in intensitàt.]
1544 (return)
[ Chista flama a sarès, secònt i comentatòus, chè dal ànzul Gabrièl.]
1545 (return)
[ L ànzul al coronava cu la so melodìa chel gjojèl (zefìr) ca era Maria, e ic a so volta a feva dut il cjèl risplìndi coma da la lus di un grant zefìr.]
1546 (return)
[ Il Empireo.]
1547 (return)
[ Il nonu cjèl, o Prin Motu, cal imbràsa dut il rest dal mont. La so visinànsa a Diu a ghi permèt di godi pì da li àltris sfèris il calòu cal vèn radiàt da Diu e da li so asiòns divìnis.]
1548 (return)
[ Maria e la so simìnsa (il Signòu) a sòn zùs in sù cussì a la svelta che il vuli di Dante a nol è rivàt a seguìju.]
1549 (return)
[ Tal originàl: Sti ànimis a èrin tal semenà buone bobolce. Interesanta la nota di Vandelli, cal sugerìs che bobolce a deriva da bifolca, ca significarès cjera o cjampàgna in ta cers dialès dal nord. Al spiegarèsia , chistu, il significant di bifolco, espresiòn cal uava me Barba Toni (puarèt) cuant che, da frutùt, i vegnevi da luj butàt par aria. Ca la vedi uada (coma cal feva cun ludro) in tal sens di contadinàt o di vilàn o di salvàdi par significà che un cal era coma li altri bèstis da la cjera?]
1550 (return)
[ San Pieri, cal è stàt vitoriòus sul mal. Il concilio al sarès il insièmit da li ànimis beàdis dal nòuf e dal vecju Testamìnt.]
1551 (return)
[ La nustra fantaìa a no riva a rìndighi gjustìsia a la soavitàt celestiàl di chistu cjànt.]
1552 (return)
[ Cussì a ghi dìs San Pieri a Beatrìs.]
1553 (return)
[ Viru = Latìn (sanzuaniàt) par omp.]
1554 (return)
[ Dal paradìs.]
1555 (return)
[ Coma ca ni recuàrdin i comentatòus, San Pieri ambulabat super aquam, ut veniret ad Jesum. (Matt.XIV. [Footnote 25]-)]
1556 (return)
[ Un ca si prepara a afrontà un eàm ca ghi vierzarà la strada al dotoràt. Chistu bacelièr al à di tegnisi pront a provà (no a determinà) la cuestiòn ca ghi vèn proponùda dal mestri.]
1557 (return)
[ MestriSan Pieri; la cuestiòn su la cual al vegnarà eaminàt: la fede.]
1558 (return)
[ San Pauli.]
1559 (return)
[ Pal significàt medievàl e Tomìstic di scju vocabuj i sugerìs i comentatòus.]
1560 (return)
[ L intensiòn = il crodi (i cròt), cal doventa sostansa, tal sens scolàstic di veretàt.]
1561 (return)
[ Ca sarès il jodi in ta li veretàs etèrnis, aparèntis doma sa si è in paradìs.]
1562 (return)
[ Cun vigòu, cun pasiòn.]
1563 (return)
[ Al so stamp.]
1564 (return)
[ Gjojèl.]
1565 (return)
[ A è fede sensa lìmit chista. I leèvi tal Vecju Testamìnt alsèra che rìghis ca còntin di chel puòr diàu cal vàn taj cjamps di domènia in sercja di stecùs par tègnisi cjalt. E Diu, avìnt oservàt ca nol rispetava la domènia, a ghi dìs a Moè: Copàilu. Biùgna cal vègni lapidàt. (Nùmars [Footnote 15]: [Footnote 32]) Èco, a biùgna vej na fede da leòn (cussì par dii, sicòma chi no soj tant sigùr di cuanta fede caan i leòns) par cròdighi a la gjustìsia di chistu Diu vecju.]
1566 (return)
[ Il Testamìnt vecju e chel nòuf a sòn chì tratàs coma componìns di un argumìnt silogìstic.]
1567 (return)
[ Tal sens di òpera divìna.]
1568 (return)
[ In ta sta metàfora la natura a è paragonada a un fabri ca nol è bon di scjaldà e di dàighi forma a ròbis ca sòn aldilà da li so capacitàsca sarèsin i miràcuj.]
1569 (return)
[ Che ròbis consideràdis miràcuj.]
1570 (return)
[ Il Te Deum laudamus
.]
1571 (return)
[ Secònt il Vanzèli di San Zuan, San Zuan al era stàt il prin a rivà in tal sepulcri di Crist, ma San Pieri al era stàt il prin a entràighi e crodi che Crist a si era rifàt vif.]
1572 (return)
[ Tal sens chel Spìrit Sant su di lòu a sia fermàt e cul santificàju a ghia cussì permetùt di risevi la veretàt.]
1573 (return)
[ Si vìn na sincuìna e na cuindiìna, parsè no na trina?]
1574 (return)
[ Ta lanalogìa: il siòr = San Pieri; il servo = Dante.]
1575 (return)
[ I vegnaràj incoronàt poeta, cu la corona di oràr, tal Batisteri di San Zuan indulà chi soj stàt batieàt.]
1576 (return)
[ Coma che di fàt, San Pieri al à fàt a la fin dal ùltin cjànt.]
1577 (return)
[ San Jacu al veva il so sepulcri in Spagna (Galisia), indà che par jòdilu tàncjus a pelegrinàvin.]
1578 (return)
[ San Jacu al veva comentàt su la bondansa di gràsis dal cjelo (la nustra baìlicao la cjaa di Diu).]
1579 (return)
[ I tre, Pieri, Jacu e Zuan, a vègnin a rapreentà la fede, la speransa e la caritàt.]
1580 (return)
[ Cul incoragjamìnt di San Jacu al pòl adès vuardà la granda luminoitàt daj beàs che prin i so vuj a no èrin rivàs a sopuartà.]
1581 (return)
[ Di front di Diu e daj beàs.]
1582 (return)
[ Sal vès rispundùt luj al varès corùt il rìscju di someà vanitòus. Miej lasà che ic a ghi fèdi i cumplimìns.]
1583 (return)
[ Coma ca dìs Beatrìs, a Dante a ghi è concedùt di vignì chì, in ta sta Gjerualem, par viionà la so realtàt prima di tornàn tal mont e finì il so lotà in ta la Gliia militànt.]
1584 (return)
[ Aut `òus da la Bibia, etc.]
1585 (return)
[ David.]
1586 (return)
[ Diu.]
1587 (return)
[ Salm IX. [Footnote 11]: Sperent in te qui noverunt nomen tuum, coma ca leèvin na volta.]
1588 (return)
[ La speransa ca ghi è stada istilada da San Jacu e Davide adès al pol luj stes istilala in àltris.]
1589 (return)
[ Al sinti li làudis di Dante, San Jacu al và pròpit in bròut di gjugjulis!]
1590 (return)
[ San Jacu al àrt di chel amòu ca ghi veva permetùt di afrontà il so martìri fin al momènt da la so muàrt.]
1591 (return)
[ Cuant che un al và in paradìs (da sta cjera) al varà sù doj vistìs: il so spìrit e il so cuàrp.]
1592 (return)
[ San Zuan da lApocalìs, cuant cal parla da la risuresiòn daj cuàrps.]
1593 (return)
[ Secònt chej ca sintìndin, al tramontà dal soreli (vièrs la fin di zenàr) a vèn fòu la costelasiòn dal Cancri. E, Dante al dìs, se sta costelasiòn a varès na stela tant luminoa coma cal è chel lustri cal spunta fòu daj beàs in ta stu momèntcal sarès San Zuanalòra a sarès sempri dì par un mèis intej. Chì jo, no volìnt èsi pignòu, i ghi làsi i particolàrs a chej ca sàn.]
1594 (return)
[ L usièl = pelicàn = Crist. (Crist a ni ufrìs se stes coma chesecònt la storiail pelican a ghi ufrìs il so còu ai picinìns sos.)]
1595 (return)
[ Dante al tenta di jodi se San Zuan al è dotàt di cuàrp. San Zuan al sodisfa la curioitàt di Dante cun sè cal dìs pìn jù.]
1596 (return)
[ Cuant che il nùmar daj beàs ca sù al dovènta compàj dal nùmar predestinàt da Diu di vignì elèt par rimplasà i ànzui pierdùs che volta da la rivolta daj ànzui capitanada da chel tramàj di Lusìfar.]
1597 (return)
[ Doma Crist e Maria a sòn zùs sùn tal Empireo cun cuàrp e spìritno San Zuan, al contrari da la legenda.]
1598 (return)
[ Par via dal splendòu di San Zuan ca lu tegneva imbarlumìt.]
1599 (return)
[ Di San Zuan.]
1600 (return)
[ Beatrìs a no ghièn tal dì di Dante: a no ghiè pusìbul jòdila par via cal è encjamò imbarlumìt.]
1601 (return)
[ Anania a ghi veva ridàt la vista a San Pauli cul tocjàlu in taj vuj cu la so man.]
1602 (return)
[ Chèl cal fà contèns i beàs uchì al è il prinsìpit e la fin di dut sè chel Amòu (Diu) a minsegna.]
1603 (return)
[ San Zuan al vou savej in maniera pì particulariada coma che Dante al à imparàt a volèighi ben al Signòu.]
1604 (return)
[ Il ben (amòu) ca si ghi vòu a na roba al vèn pì grant se pì granda a è la bontàt da la roba a la cual a si ghi vòu ben.]
1605 (return)
[ Diu steslesènsa caa dut sè ca è di bon.]
1606 (return)
[ Aristòtil? Platon? Àltris? I studiòus a no sòn sigùrs.]
1607 (return)
[ San Zuan.]
1608 (return)
[ Secònt i comentatòus, chista a sarès na referensa a lApocalìs.]
1609 (return)
[ Ta lApocalìs, làcuila a è minsonada coma sìmbul di San Zuan. (Apocal. IV.7.)]
1610 (return)
[
Di sè cal voleva chi contàs.]
1611 (return)
[ Dal Signòu.]
1612 (return)
[ Diu. (Pater meus agricola est. Zuan XV.1)]
1613 (return)
[ Par dìila justa, il gran Diu prima di Adàm al veva creàt i ànzui. Ma Adàm al era sensaltri il prin omp creàt.]
1614 (return)
[ Tal sens di frut. Tal originàl Dante al ua pomo, intindìnt dii che Adàm al è l unic frut che l amòu di Diu al à creàt cuant cal era zà madùr.]
1615 (return)
[ Ogni fèmina a è o fìa di Adàm o a è so nuàra par vej spoàt un daj so fiòj.]
1616 (return)
[ Il plaej di Adàm (il prin spìrit) di contentà Dante a si pòl jòdilu sot da la lus ca lu inglùsa.]
1617 (return)
[ Diu.]
1618 (return)
[ Il paradìs terèstri.]
1619 (return)
[ E i ti vùs pur savej, etc.]
1620 (return)
[ Il gustà dal frut dal àrbul proibìt. (Se Dante al vès podùt dàighi na ocjada a che Eva ca ghi stà in bras dal Signòu in ta che famoa pitura da la Creasiòn dal Omp, al varès jodùt che, almancu par Michelangelo, il frut dal àrbul proibìt a ghiera sensaltrin tal vùli di che cocolota di Eva lì, coma che ben a somèa da la sberlocjada ca ghi dà a chel puarèt di Adàm.)]
1621 (return)
[ La proibisiòn di no tocjà il frut, etc.]
1622 (return)
[ Adàm al veva vivùt par [Footnote 930: àis. Dopo muàrt al veva pasàt in tal limbo [Footnote 4302: ajs. Cul vignì dal Signòu, Adàm al era zùt sù in tal Paradìs. Cussì chè da la creasiòn dal omp al vignì dal Signòu a èrin pasàs [Footnote 5232: àis. Si ghi metìn insièmit i [Footnote 2004: àis pasàs dal nasi di Crist al dì di vuej, Adàm al è stàt creàt [Footnote 7236: àis fà. Taj nustri timps, laritmetica da levolusiòn dal mont a è cambiada un puc pì di un puchitìn.]
1623 (return)
[ La lenga di Adàm a era stada parlada fin in taj timps di chel cuarantavòt di Babèl.]
1624 (return)
[ Raonèvul.]
1625 (return)
[
Mobil, cual piuma al vento a vèn a mins.]
1626 (return)
[ A è naturàl che l omp al parli, ma la lenga cal decìt di parlà a è na roba arbitrària ca decìt la zent di chì o di là.]
1627 (return)
[ Il limbo, cal circonda l infièr.]
1628 (return)
[ I e El a sarèsin ducju doj nòns ca si riferìsin a Diuil prin, secònt i comentatòus, al dà da intindi cualchicjusa di cabalìstic (e il I stes a si riferìs al nùmar un Romàn); il secònt al è Ebreo par Diu.]
1629 (return)
[ In ta [Footnote 24: òris il soreli a si moveva tra cuatri cuadràns. La prinora chì a sarès il prin cuadrànt, cussì che Adàm, esìnt stàt in tal Eden chel timp cal dura dal prin al secont cuadrànt, al sarès restàt in tal Eden par puc pì di sèis òris. (I amèt chi saj puc di chisti ròbis arcànis! Miej zì là di chej ca san.)]
1630 (return)
[ Li muis di San Zuan, San Jacu, San Pieri e Adàm.]
1631 (return)
[ San Pieri.]
1632 (return)
[ Lusìfar.]
1633 (return)
[ Tal infièr.]
1634 (return)
[ Daj timps da la pasiòn dal Signou.]
1635 (return)
[ La Gliia.]
1636 (return)
[ Una part: i Guelfs; laltra: i Ghibelìns.]
1637 (return)
[ Il Guascòn: il Papa Clement V; il Caorsìn: Zuan XXII (no il Papa bonZuan XXIIIma chel tristàt daj timps di Avignon. (Dèit pur nocjada ai comentatòus.)]
1638 (return)
[ Domanda dut, sensa platà nùja.]
1639 (return)
[ Cuant che il soreli al è in ta la costelasiòn dal cuar dal cjavròn (Capricorn).]
1640 (return)
[ A mi tòcja inchinami al furlàn di la da laga (ma al è doma un prestit).]
1641 (return)
[ Miej dà na ocjada ai comentatòus par capì chista arcana oservasiòn astrològica di Dante. Pal momènt a basta savej che Dante al stà diìnt ca sòn pasàdis sèis òris da cuant cal à par ùltin vuardàt la jùn ta la cjera. (Cf. Par XXII. [Footnote 128])]
1642 (return)
[ Da lì cal è Dante al riva a jodi ta una banda il Stret di Gibiltèra, indulà che la nàf di Ulìs a si veva infondada; ta che altra la spiagja, ta la Fenicja, indà che Europa a veva maroàt cun Gjove. Chel can da lostia di Gjove a si veva trasformàt in torutoru gentìl, si capìse a ic, secont Dante, a no ghi veva displaùt pròpit tant di vej dovùt sopuartà il so dols carc.]
1643 (return)
[ La nustra cjera.]
1644 (return)
[ Una costelasiòn.]
1645 (return)
[ Cjar umana a riferìs a la natura; pitura a riferìs a lart.]
1646 (return)
[ Leda, coma ca conta la storia, a era stada seduuda da chel scaltri di Gjove (ca li induvinava dùtis). Savìnt che a Leda a ghi plaèvin i cìgnos, a si veva tramutàt in ta un di chej usièj lì e da bièl usièl cal era doventàt, al veva fàt, mah, al veva fàt sè cal veva fàt, cul riultàt che dal òuf di Leda a ghi èrin nasùs i doj zìmuj che adès a sòn lasù tra li stèlis. Dante, duncja, a ni stà diint chen ta stu momènt la bielèsa divina daj vuj di Beatrìs a lua pocàt a vuardà in alt, vièrs il Prin Motu. A è da notà, però, l acopiamìnt da la soavitàt di Beatrìs (e Dante al è mat par ic) a latrasiòn cal sìnt pal bièl nìt di Leda. Tant par gust i vorès sugerì che latrasiòn sintùda da Dante par Beatrìs a ào a à vùttaj timps indavòu cualchicjùsa ca veva in sè almancu un puc di un tacadìs sensual ma che cul zì dal timp chista atrasiòn fiica a si veva sublimàt in ta che figura spirituàl che Beatrìs a è doventada, e di conseguensa in tal so viàs vièrs il Alt. A mi vèn in minsma cu na spunta un puc diferentana poeia di John Donne. Donne a si sinteva torturàt da che do costàntis atrasiòns: il spìrit da na banda e il cuàrp da che altra. Benònin ta na poeia al trata di un tipo coma luj, che volìnt sedùi na bièla zovinùta, ma savìnt che luj al varès da tègnisi sodisfàt di na relasiòn spirituàl, a la fin a si rasègna di otègni pur il so cuàrp, diìnt che, dopodùt, cuant ca si trata dal spìrit, po, the body is his book!]
1647 (return)
[ Il Prin motu e il nonu cjèl.]
1648 (return)
[ In ta cual post particulàr di stu cjèl ca mi veva partàt.]
1649 (return)
[ L Empireo.]
1650 (return)
[ Stu nonu cjèl (il Prin Motu) al è inglusàt da la lus e dal amòu ca fòrmin il pensej divìn, coma che il nonu cjèl al inclùt in sè stes dùcjus i altri vot cjèlos.]
1651 (return)
[ Mant in tal sens cal inglùsa il nonu cjèl e ducju i àltris.]
1652 (return)
[ A si jòt che il mestri di Dante a ghi veva insegnàt ben a jodi i mistèris da la santa aritmetica: il miès di dèis (= 5) e il cuint di dèis (= 2) a sòn dùcjus doj circoscrìs dal nùmar dèis; ma il dèis a nol è inglusàt da chej àltris.]
1653 (return)
[ Il timp al à li radìs in ta stu cjèl, che dopo a si manifesta in taj àltris vot cjèlos, fin a determinà il suseguisi da li ròbis in ta sta nustra cjera. A è da notà coma che chistu pensej di Dante (che di sigùr al riflèt il pensej Tomìstic) a ghi fa èco a li teorìis modèrnis su la inseparabilitàt dal timp e dal spàsiu e dal muvimìnt. Fra l altri la metàfora dal timp cal à li so radìs platàdis ta un vas a à aplicasiòn in ta cussì tanti ròbis di ogni dì. Basta pensà chi sìn dùcjus partàs a pasà judìsis su sè chi jodìn, ca si trati dal compuartamìnt un puc stran di un nustri amìc o una gueruta come che dal imperatòu Bush, e via diìnt, sensa tant pensà a li radìs di sè chi stìn jodìnt.]
1654 (return)
[ Il prin sen di na barba.]
1655 (return)
[ Parsè cal è stuf di sìntila tontonà.]
1656 (return)
[ Se chisti tre rìghis aan un significàt un puc misteriòus, a sòn pìncjamò in tal originàl. I studiòus a no sòn tant sigùrs sul coma interpretà il significàt da la fia. A pènsin, però, ca si trati di Circeche ostia di na maga ca varès tant afasinàt il Ariosto cualchi sècul dopo di Danteche Circe, fia dal Sol (chèl ca si fa jodi a la matìna e al sparìs cul scur da la sera) ca fa aparì cussì bièlis li ròbis dal mont che, par via di chès, un puc a la volta a si resta dùcjus imbrojàs. I blancs (o inocèns) a dovèntin nèris (o coròs). A propòit, Dante al finìs la riga di miès cun figlia. Jò, encja par esigensa di rima, i la finìs cun strea. Faìnt cussì i ghi cjoj via un puc dal mistèri da la tersina, che forsi a no è tant na bièla roba. Ma se si àja da fa?]
1657 (return)
[ A mancja la guida da la Gloria e dal Impero.]
1658 (return)
[ Zenàr = la nèjf dal unvièr. In altri peràulis, prin che l unvièr al sedi dut finìt.]
1659 (return)
[ Chel centèin dal dì cal vegneva pierdùt prima ca si fès avànt il calendàri gregoriàn.]
1660 (return)
[ Adventus veltri qui debe extirpare cupiditate de mundo. (Tal Vandelli.) Il Veltro al è stàt zà minsonàt in tal Infièr.]
1661 (return)
[ Da la Gliiache a la fìn a zarà pa la diresiòn justa.]
1662 (return)
[ Cu la veretàt.]
1663 (return)
[ Tal originàl: chemparadisa. Sta peràula inventada da Dante a mi plàse a ghi và pròpit ben encja al furlàn.]
1664 (return)
[ Chistu puntìn di lus (Diu) al è par nuàltris fàsil da capìabituàs coma chi sìn a magìis coma la lus dal laer, ca è buna da svuarbà un ca la vuarda fìs par via da la so intensitàt.]
1665 (return)
[ Chel puntìn di lus (Diu) metùt visìn di na stela, coma che na stela a ghi stà visìn di naltra stela, al somearès, in paragon, na luna.]
1666 (return)
[ Il concèt, chì, al è dal sercli che ogni tant a si jòt atòr da la lunae il soreli al è tant viìbil cuant ca è lintensitàt dal splendòu da la luna. (Pròpit do sèris fa iai jodùt un sercli biel e grant atòr da la luna di Ashcroft. I sìn a metàt mars. Il sercli al era na roba da jodi. Jò iai pensàt, Sel vòlia dii? E cuant chi mi soj levàt la matina dopo il tre di mars dal [Footnote 04], là di fòu iai jodùt un cuatri centìmetros di nèif. Che il sercli al vedi volùt dii chè? O cal vedi volùt dii che Lolli (la me cagna) a varà fra do setemànis na sgaravana di bièj cjanùs? Cuj lu sàja.]
1667 (return)
[ Il mont, in ta stu cau, al è chel cal inclùt ducju i cjèlos che, concèntrics, a zìrin atòr da la cjera, fin al Prin Motu. Cussi chè il sercli atòr dal puntìn di lus (Diu) al zira pì svelt di dùcjus.]
1668 (return)
[ Larcobalèn (Iris).]
1669 (return)
[ Tal so splendòu, chistu sercli a ghi somèa pì daj àltris a la lus divìna par via di èsighi pì visìn. E chì, coma ca ni dìin chej ca sàn, i sèrclis apena descrìs a rapreèntin i òrdins daj ànzui, tacànt cuj Serafìns, seguìs dai Cherubìns, i Trònos, li Dominasiòns, li Virtùs, i Potentàs, i Principàs, i Arcànzui e par ùltin i Ànzui (puarès).]
1670 (return)
[ Beatrìs a à sùbit jodùt che Dante al era penseròus, ca nol veva dut ben capìt.]
1671 (return)
[ Diu. (La fiica moderna a ghi è dacordu a lidea che dut aa tacàt da un puntìn.)]
1672 (return)
[ Il centro, cal sarès la cjera secònt il sistema di Tolomèo.]
1673 (return)
[ Eempli: il modèl; eemplàr: il modelàt. Il modèl al sarès chel mont di la sùl Empireo; il modelàt: il mont di ca jùchel sensìbil. Cussì a la pènsin i studiòuse jò i ghi soj dacòrdu.]
1674 (return)
[ Stu ntorgulamìnt di metàforis a nol è doma colpa me; un puc di colpa a biugna pur dàighila a che benedeta di Beatrìs.]
1675 (return)
[ Stu chì al è il Prin Motu che, coma ca è clar dal so nòn, a ghi da muvimìnt ai altri cjèlos. E chistu a ghi corispùnt pì di dut al sercli daj Serafìns.]
1676 (return)
[ A ogni cjèl a ghi corispùnt il so sercli ang èlic. Cussì al nonu cjèl a ghi corispùndin i Serafìns; al otàf, i Cherubìns, e via diìnt.]
1677 (return)
[ I comentatòus a ni dìin che Borèa a soflava cun tre curìns: il Maestràl, da destra; il Tramontàn, dal miès; e il Grecàl da la banda sinistra. ìn ta stu cau al tira il Maestràl, il vint pì dols daj tre.]
1678 (return)
[ In tal sens, i cròt, che il fièr cul cjalt dal cjarbòn ardìnt al doventa incandesènt.]
1679 (return)
[ L efièt chì al è chèl di mostrami il stragrànt nùmar di sintìlis ca dàn fòu i sèrclis celestiàj.]