cadaghanan sa mga higala mo ug ang aco? Diriot pa ang among salapi
sa ila. Quining libro diutay man, cadto labi pang diutay ug cari mao
ang labing diutay sa ngatanan. Quining calo dacó man, a pan cadto labi
pang dacó. Ang imong calo dacó ba ingon sa aco? Ang acong calo dacó pa
dili ang iñó. Ang pagsulat sa imong mga anac tagingon ba sa pagsulat
namo? Ang pagsulat nila labi pa dili ang iñó. Daghan pa ang salapi sa
acong amahan sa bulaoan nia. Ang singsing mo dili ingon nga ma-anindut
sa can Nanay. Ang imong amahan culang (less) sa quina-adman sa amahan
co. Diriot pa ang acong bugás sa capé. Nagabasa ca ba sa masubsub
ingon canaco? Guipatalinhog mo ba ang gui-ingon canimo sa imong
igso-on? Guipatalinhog co. Ang Dios mao ang ualay ingon nga Amahan.
VII.
Ang imong pagsulti sama sa aco. Diriot pa ang ílang mga libro dili
ang ilang mga dula-an. Magsama ba ang cadaghanan sa mga libro mo ug
ang aco? Diriot pa ang mga libro co sa imo. Magsama ba ang cadaghanan
sa mga langgam sa atong amigo ug ang sa iyang mga pisó? Daghan pa ang
mga langgam dili ang mga pisó. May catarungan camé sa pagsulti? May
catarungan camó sa pagsulti, apan ualá camoy catarungan sa pagputul
sa acong mga cahuy. Duna bay imong tiempo sa pagbuhat? Dunay acong
tiempo, apan dili acó bu-ut. Bu-ut ca ba mupalit bisan onsa? Oo,
bu-ut acó mupalit usá pa ca cabayo. Magsama ba ang cadaghan sa imong
papel nga ma-ayo ug ang sa papel nga dautan? Magsama ang cadaghan
sa usá ug ang sa usá. Magsama ba ang cadaghan sa dugús sa atong mga
silingan ug ang sa ilang asucar? Daghan pa ang ilang dugús sa ilang
asucar. Magsama ba ang cadaghan sa mga sinelas sa imong mga anac
ug ang sa ilang mga sinina? Diriot pa ang ilang mga sinina dili ang
ilang mga sinelas. Duna acó ing ihangyo canimo.
VIII.
¿Quinsa ba ang Pare? Ang Pare mao ang ilis sa Dios ug mao man usab ang
amahan sa mga calág. Ma-anindut ba ang mga bulac? Oo, ang mga bulac
ngatanan ma-anindut man, apan ang labing ma-anidut mao ang asucena,
tungud cay sia man ang maga-asuy sa pagcaulay, sa pagcacastos,
sa pagcaputli, sa pagcaualay salá ug sa pagcaputóng. Taga di-in ca
ba? Taga Aloran man acó, ang acong guinicanan taga Cornago, ang acong
magulang taga Oroquieta ug ang acong manghod taga Tagbilaran. ¿Bu-ut
mo ba ipadalá usa pa ca cabayo didto sa balay sa atong amigo? Bu-ut
co ipadalí ug daghan pa. ¿Duha bay imong cuhaon? Mucuha acó ug bisan
usá. ¿Onsa bay cuhaon mo? Mucuha acó ug vino. Duna bay guipacuha sa
imong amahan? Oo, guipacuha nia ug vino. Quinsay guipacuha sa imong
silingan? Guipacuha nia ang mananambal. Nagahubo ba sa sinina ang
imong sologo-on sa pagdagcut sa calayo? Nagahubo sia sa sinina sa
pagdagcut sa calayo.
IX.
¿Anus-a ba muguican ang imong amahan? Caron adlao. Onsang orasa? Sa
á las cuatro. Asa ba sia paingon? Muadto sia sa Madrid. Mupatay ba
ang carnicero ug mga vaca? Mupatay sia ug mga carnero, labon nga
mupatay sia unta ug mga vaca. ¿Guibocas mo ba ang calo sa pagsulti
mo sa acong amahan? Guibocas co ang calo sa pagsulti cania. Muinóm
ca ba ug capé, cun chá ba, sa buntag? Muinóm acó ug capé. Muinóm
ca ba ug capé sa buntagbuntag? Muinóm acó ug capé sa buntagbuntag
ug sa hapon-hapon. Onsay gui-inóm sa imong amahan? Muinóm man
sia ug chicolate. Asa ba cutub naca-adto caniha sa buntag ang
mga batanar diutay? Naca-adto sila didto cutub sa balay sa ilang
ig-agao. Guicaoatan ca ba ug bisan onsa? Guicaoatan man acó sa usá
ca cabayo nga ma-ayo.
X.
¿Macasoroy-soroy ca ba idiay! ug dili ca ba maca-adto sa
Singbahan? Dili acó maca-adto sa Singbahan, cay masaquít acó. May
gahúm ca ba sa pag-antos niana? Ayao ca magpacama-alam, cay cabús
icao ug hunahuna. Bu-ut ca ba magbuhat? Bu-ut acó magbuhat ug dili
acó tugutan nila. Hain ba ang imong asaoa? Ambut. Anus-a guiquita
mo sia? Naquita co sia sa á las siete sa buntag. Quinsa ba ang imong
guisultihan? Nagasulti acó sa acong igso-on nga babaye. Guisultihan mo
ba sia sa adlao ngatanan? Onsay calingaoan ni-ining tao? Maoy usá ca
tampalasan nga nalingaolingao sa pag-inóm ug sa pagsugál. Quinsa ba
ang mga tao nga bag-o pa minabut? Taga Rusia man sila. Sa catapusan;
miabut na ba ang imong amahan? Ang mga taong tanan muingon nga miabut
na, apan ualá co sia maquita. Nacadaut ba ang mananambal sa imong
anac? Nacadaut man cania, cay nacaputul sa todlo nia.
XI.
¿Miangay ca ba sa imong sologo-on? Miangay acó ca-ayo cania, cay
mahibaló sia sa ngatanan. Napauli ba ang imong igso-on guican sa
España? Napauli na sia guican sa España, ug guidad-an ca nia ug usá
ca cabayo nga ma-ayo. Gui-ingón ba nia ang sologo-on nga hatdan
acó nia niana? Gui-ingnon sia nga ihatud nia canimo. Onsa ba sa
imong paghunahuna? Ma-anindut ug ma-ayo man, sa acong pagsabut, ug
magahangyo acó canimo nga ihatud mo didto sa balay sa acong igso-on,
cay aron maquita nia. ¿Onsa ba ang imong calingaoan cahapon? Naca-adto
man acó didto sa balay sa acong ugangan, ug dihádihá naca-adto man
acó sa sayao. ¿Canus-a ba nanaog cadtong tao dihá sa atabay? Nanaog
sia caniha sa buntag. ¿Nacasacá na ba sia pagusáb? Dugay na usá ca
oras nga minsacá sia pagusáb (or) (nga nagusáb sia pagsacá). Hain
ba ang igso-on mo? Tua sa iyang cuarto. Bu-ut mo ba sia ingnon nga
manaog sia? Bu-ut acó, apan ualá pa sia mag-ilis.
XII.
¿Onsay guipangabuhi sa among mga guinlioatan? Ang isdá ug ang mga
langgam nga bihag mao rá ang ilang pagpangabuhi, cay sa adlao-adlao
nanagat ug namusil man sila. Icao nagto-on sa imong lección, ngano
nga ualá ton-i sa imong igso-on nga babae ang iya? Nagsoroy-soroy
sia uban sa acong Inahan; busa, ualá sia macato-on sa iyang lección,
apan ton-an nia ogmá. Anus-a ba saoayon mo ang acong mga tema? Saoayon
co cun dad-an mo acó sa mga tema sa igso-on mo. Nagahunahuna ca ba,
nga nasayóp ca dihá nianang imong mga tema? Ambut. Cun nasayóp ca,
ualá ca magestudio pagayo sa imong mga lección, cay quinahanglan ang
pagto-on ug ma-ayo sa mga lección, aron dili quitá ma-sayóp dihá sa mga
tema. Mao sa guihapon; cun dili saoayon mo caron, dili acó magato-on
niana hasta ogma. Quinahanglan ang dili pagcasayóp dihá sa mga tema;
cay na-a man canimo ang ngatanan nga quinahanglan, cay aron dili ca
masayóp. Quinsa ba dihá? Acó man. Quinsa ba canang mga tao? Ambut. Taga
di-in ba sila? Taga America man sila. Ngano nga nagalingcod ca do-ol
sa calayo? Matugnao ang acong camút ug ti-il, busa, nagalingcod acó
sa do-ol sa calayo. Mabugnao ba ang mga camút sa imong igso-on? Dili,
apan mabugnao ang iyang ti-il. Onsay guibati sa imong ig-agao? Masaquít
ang iyang pa-a. Onsay saquít ni-ining babaye? Masaquít ang dila nía.
XIII.
Usá sa mga ayuda sa Cámara ni Luis XIV naghangyo ni-ining Principe sa
paghigdá nia, nga itugyan nia untá sa dacó sa mga ministro ug usá ca
capolonganan (lawsuit) nia contra sa iyang ugangan, ug nagingón sa
paghangyo cania: "Señor, mao rá ang imo ang pagpamolong ug usá ca
polong". Ma-ayo, matod ni Luis XIV, dili man caná ang cabilinggan
(which embarrasses me): apan sayri acó: (tell me) cun dihá ca untá
sa cabutangan sa imong ugangan ¿mahimu-ut ca untá, nga ipamolong co
canang polong? Cun muanhi unta ang mga tao, quinahanglan untá ang
paghatag canila bisan onsa, nga imnón nila. Gun macahimo untá sia
ni-ini, bu-ut sia untá magbuhat niadto. Nagapadayeg acó guihapon,
igso-on co nga hinigugma, cay nahagugma ca canaco ingón sa paghigugma
co canimo; apan, caron nailá co, nga nasayóp acó. Nasayod acó, igso-on
nga hinigugma, nga nanuyó ca canaco, cay nagsoroy-soroy acó sa ualay
tingug co canimo, apan nagamatood acó canimo, nga cun masayod acó
untá nga dili ca masaquít, anha-an ta icao untá; apan nangutana acó
sa balay sa imong mananambal ug ma-ayo ca ba ug laoas, ug nagingón
sia canaco, nga ualo na ca-adlao ang imong paghigdá.
XIV.
¿Duna ba untá imong salapi, cun dinhi untá ang imong amahan? Duna
untay acong salapi, cun dinhi sia untá. Sa pagabut se usá ca Oficial
nga Frances didto sa corte sa Viena, guipangutana sia sa Emperatriz
nga si Teresa, cun mito-o pa ba sia nga ang Princesa N. nga naquita
nia cahapon, mao gayud ang babaye nga labing ma-anindut sa calibutan
ingón sa guibantug. "Señora: mintubág ang Oficial, minto-o acó niana
cahapon". ¿Naonsa ba ang imong oyo-an? Sayran ta icao, cun naonsa ba
sia: ania man dinhi ang siya nga guilingcoran nia sa masubsub. ¿Namatáy
ba sia? Namatáy man. ¿Canus-a ba sia namatáy? Dugay na, totoló ca
semana. Masaquít ug dacó ang acong casingcasing. ¿Ngano nga dili ca
mulingcod? Cun bu-ut ca mulingcod sa acong luyó, mulingcod acó upod;
apan cun pauli ca, pauli usáb acó. ¿Bu-ut ca ba magingón canaco, cun
naonsa ang igso-on mo? Bu-ut magingón canimo cun naonsa sia. ¿Namatáy
ba sia? Ualá sia mamatáy. ¿Naonsa ba sia? Na-adto man sia didto sa
Manila. ¿Naonsa ba ang imong mga igso-on? Dili macasuguilon canimo,
cun naonsa ba sila, cay dugay na, unúm ca tuig nga ualá silá maquita.
XV.
¿Nganong guiablihán mo ang pultá: dili ba maquita mo nga ma-asó
dinhi? Naquita co, apan quinahanglan ang pagabli sa ventana, dili nga
(labón) ablihán unta ang pultahán. Ang ventana dili ma-abli ug ma-ayo,
busa guiablihán co ang ventana. Anus-a ba sirhán mo? Sirhán co igo
nga ualáy asó untá. ¿May pulus ba (ang) sa pagsulti ca-ayo? Cun bu-ut
quita magto-on ug usá ca pinolongan nga dili caogalingon, may pulus sa
pagsulti ca-ayo. ¿Magsama ba ang pulus sa pagsulát ug sa pagsulti? May
pulus pa sa pagsulti dili sa pagsulát, apan sa pagto-on ug usa ca
pinolongan, quinahanglan ang pagsulát ug ang pagsulti. ¿May pulus ba
sa pagsulát sa ngatanán nga guipamolong? Ualáy pulus. ¿Di-in nacuha mo
quining libro? Nacuha co didto sa cuarto sa imong amigos. ¿Ma-ayo ba
ang pagcuha sa mga libro nga dili caogalingon? Dili ma-ayo, nasayod
acó, apan quinahanglan co caná, ug nagasalig acó nga dili manuyó ang
imong higala, cay iuli cania igo co basaha.
XVI.
Quining tao nalain ca-ayo. ¿Hain ba icao natao? Dili acó bu-ut
inutug-an canimo. Cun dili icao muatubang cania, dili acó magsulti
cania. ¿Onsa-onsaon ba ang pagpamolong ni-ini? Cana dili aráng
ipamolong sa binisayá. Quinahanglan ang pag-anad sa mga batang diutay
cutub sa pagcabata, sa pagbuhat. Anad man acó sa pagsulát. Dili acó
macasangput sa binisayá, cay ualá acoy batasan sa pagsulti. Ang tao
usahay mucataoa, usahay muhilac. Cun mahibaló acó untá sa guibuhat
mo.... ¿Guitugutan mo ba acó sa pag-adto sa baybayon? Dili ta icao
pa-adto-on didto. Dalion mo caná pagbuhat. ¿Ngano nahigaoad si Fernando
sa iyang asaoa? Si Tomás nagamahay can Fructuosa ug si Fructuosa can
Tomás. ¿Quinsa ba ang may catarungan? Silang duhá ualáy catarungan,
cay si Tomás bu-ut mucuha sa mga dula-an ni Fructuosa ug si Fructuosa,
bu-ut mucha sa mga dula-an ni Tomás.
XVII.
¿Asa ba cutub muadto quitá? Muadto quitá cutub sa Singbahán. ¿Muadto
ca ba cutub sa subá? Dili; muadto acó cutub sa Daois. ¿Duna bay
imong guicaoat usahay? Ualá acóy sugod mangaoat. ¿Duna bay imong
guitina? Guitina co ang acong calo. ¿Onsay guitina mo? Maitóm ang
guitina co sa calo co. ¿Guipatina mo ba ang imong calo? Verde ang
guipatina co sa acong calo. ¿Onsa nga calo ang tua sa bata? Duruhá
man ang iyang calo, ang usá maputi ug ang usa maitóm. ¿Asa cutub
quining dalan? Didto cutub sa Baclayon ¿Hain ba nagapuyó ang imong
higala? Nagapuyó sia dinhi dapit sa dalan. ¿Tua ba ang tanaman
sa mga bulac sa imong igso-on nga babae dinhi dapit cun didto ba
dapit sa cacahuyan? Tua didto dapit. ¿Masucó ca ba untá, cun muabút
untá caron nga adlaoa ang imong inahan? Malipay acó untá hino-o,
(rather). ¿Nanuyó ca ba canaco? Dili: nanuyó acó can Valeriana,
nga naca-adto sa sayao sa ualáy tingug canaco.
XVIII.
¿Ma-ayo ba ang pagyubit maingón niana (thus) sa mga taong
tanán? Guiyubit co ang imong mga visti, dili acó magayubit sa inga
taong tanán. ¿Quinsay maingnan ug dagoay sa anác mo? Ualáy maingnan
nia ug dagoay. ¿Dili ca ba macapahalayó nianang taoha? Dili acó
macapahalayó cania, tungud cay bu-ut sia mag-apas canaco sa lugus
(sa linugsa-nay). ¿Ualá ba sia mabu-ang? Tingali cahá. (It may
be). ¿Onsay tuyo nia? Ambut. ¿Quinsay tag-iya nianang pusil? Ang
acong oyoan maoy tag-iya. ¿Quinsa ba cadtong mga tao? Ang nagavisti
ug maputi mao ang acong silingan, ug ang nagavisti ug maitóm, mao ang
anác sa mananambal nga nacatampaling sa acong silingan. Daghan man
ang mga maquina-admanon didto sa Roma, ¿dili ba mato-od?--nagotana
si Milton sa usá ca tao nga taga Roma. Dili man daghan inaingón sa
didto ca pa--mitubág ang taga Roma.
XIX.
¿Ngano nga napado-ol ca nianang mga tao? Napado-ol acó canila, cay may
pulus acó canila. Cun mudayon ca pa sa pagdo-ol canila, mangita ca sa
mga casamucan, cay daghanan ang ilang mga ca-aoay. ¿Nasayod ca cun hain
ba ang ma-ayong cala-ngoyan? Nasayod acó, cun hain dunay usa. ¿Hain
ba? Didto dapit sa tabóc sa suba sa licód sa cacahuyan do-ol sa
dalan. ¿Anus-a ba quita mulangoy? Carón hapon cun bu-ut ca. ¿Bu-ut ca
ba muhulát canaco didto sa tungud sa pultahán sa longsod? Pa-abuton ta
icao didto apan nagahangyó acó canimo nga dili ca malimot. Nasayod ca
na man nga dili acó malimot (mahacalimot) sa acong mga sa-ad. ¿Nanuyó
ba canimo quining tao? Sa bu-ut co, (I think) nanuyó sia canaco, cay
dili acó magaduao cania, apan dili acó mahagugma umadto didto sa ilá,
cay sa pagadto co, labon nga daoaton acó nia sa ma-ayong dagoay, ingón
ug dautan sia ug dagoay (he looks displeased). ¿Ngano nga mamingao ca
ug dagoay? Dacó nga mga calisud ang guibati co. Dili ca masucó ca-ayo,
cay ¿oonsaon ta man? Apan, Dios co! ¿ngano naninggit ca maingón niana?
XX.
¿Pilay vale ni-ining panapton? Guibaligyá co caná sa tagotló ca
cahate ang vara. Sa bu-ut co (it seems me) mahal ca-ayo. ¿Bu-ut mo ba
ipaquita canaco pipilá ca bulus ni-ining usá ca panapton? Bu-ut acó
magpaquita canimo niana. ¿Angay ba canimo quining mapola? Dili angay
canaco. ¿Ngano nga dili angay canimo? Cay mahal ca-ayo. ¿Nagato-on
ca ba ug binisayá? Oo, nagato-on acó ug binisayá. ¿Quinsa ba ang
imong magtoto-on? Ang acong magtoto-on maoy usa ca Pare nga Recoleto
¿Magatodló ba sia usáb ug Ininglés? Oo, nagatodlo sia ug Ininglés sa
mga Filipino, ug quinachilá sa iyang mga amigos sa América Bu-ut acó
macailá cania, busa, nagahangyó acó canimo nga ihatud mo acó didto
sa ila Bu-ut acó untá masayod ¿ngano cay dili acó mahibaló magsulti
ug ma-ayo ingón canimo? Ingnon ta; icao magsulti ug ma-ayo ingón
canaco, cun dili ca untá mahadlucon; apan, cun nagto-on ca untá
ug ma-ayo sa imong mga lección, dili ca untá mahadluc magsulti,
tungud cay sa pagpamolong ug ma-ayo, quinahanglan ang pagcasayod,
ug quinaiya man sa tao nga dili mahibaló ug ma-ayo sa guito-on nia,
nga mahadlucon sia untá; cun nasayod ca pa untá nga dili ca masayóp,
dili ca untá mahadlucon.
XXI.
¿Onsa nga saquít ang guicamatyán sa imong igso-on? Ang hilanat maoy
guicamatyán nia. ¿Comusta ang imong igso-son? Ang acong igso-on ualá
nay quinabuhi, dugay na usá ca semana nga namatáy. Ma-ayo man sia
ca-ayo ug laoas sa tuig nga miagui sa didto pa acó sa Tagbilaran ¿Onsay
iyang guicamatyán? Ang buti (small pox) maoy namatyán nia. ¿Comusta
ang inahán sa imong amigos? Dili man ma-ayo, guihilantan sia cahapon
sa usá ca adlao (niadtong usá ca adlao) ug caniha sa buntag guibalicán
sia sa hilanat (the fever has returned). Guisaolo ba (learn by heart)
sa imong mga tinon-an ang mga tema? Onahon nila ang pag-guisi, dili
ang pagsaolo (They will rather tear them than learn by heart). ¿Ngano
nga nagahilác ang inahán sa atong sologo-on? Minhilac sia, tungud cay
ang Pare nga atong amigos, nga nagalimós cania, namatáy dugay na upát
ca adlao. ¿Onsay guicamatyán nia? Ang pagcatigulang (quinatigulang)
maoy guicamatyán nia. ¿Mutabang ca ba canaco sa pagbuhat, cun muadto
quitá sa Panglao? Tabangan ta icao sa pagbuhat, cun mutabang ca
canaco pa pagpangita sa quinabuhi. ¿Onsa ba quining mga ocbán sa
paghunahua sa imong igso-on? Ma-ayo man ca-ayo sa iyang pagsabút
(she likes them very well) apan matolotam-is (matam-istam-is,
matod nia. ¿Bu-ut ca ba maniodto dinhi? Bu-ut acó maniodto dinhi,
cun guiandam mo ug ma-ayong can-on.
XXII.
¿Nacailá ca ba sa mga cabayo? Nacailá man acó. ¿Bu-ut mo ba acó
palitán ug usa? Cun bu-ut ca muhatag canaco ug salapi, palitán ta
icao ug duruhá. ¿Nacailá ba canáng tao sa mga panapton? Dili sia
macailá ca-ayo. ¿Onsa-onsaon mo ba pagpatigayon? Bu-ut acó magpaquita
canimo cun onsa-onsaon co pagpatigayon. Onsa may bubuhaton co cay aron
mahimbaloan co ang lección, nga ipangutana nia ugmá canaco? Ibutáng mo
sa limpio ang imong mga tema, buhaton mo ug totoló, ug magestudio ca sa
lección nga sumunúd (next lesson). ¿Onsa-onsaon ba sa imong igso-on
ang pagtoon ug binisayá sa ualáy diccionario? Naga ayom-ayom sia
lamang (he manages it) sa dacong cacugui. ¿Naquita mo na ba ang acong
anác? Ualá co pa sia maquita. ¿Comusta ba sia? Ma-ayo sia ca-ayo, dili
ca macailá cania, cay mintobó sia ca-ayo (he has grown very tall) sa
didiót nga tiempo (in a short time) ¿Onsa ba carón ang tiempo? Mainit
man ca-ayo. ¿Dugay na ba nga ualá mag-olán? Dili: ug sa bu-ut co
(I believe) may onús quitá carón adlaoa. Tingali cahá. Mahangin na,
nagadalogdog; ¿nadungúg mo ba? Oo, nadungúg co apan halayó pa ca-ayo
ang onús. Dili man halayó ingón sa imong paghunahuna. ¿Naquita mo ba
nga nagaquilat ¡Dios co! ¡Pagcabascug sa olán! Cun musulúd quitá sa
bisan di-in, magasalipód quitá sa onús.
XXIII.
Sa didto acó sa longsod sa usá ca adlao, nadaoat co ug usá ca sulát sa
imong magtoto-on, nga igamahay ca-ayo nia canimo. Ayao paghilác adto ca
caron sa imong cuarto, magto-on ca sa imong lección, ug magma-ayo ca;
cun dili, dili ca maniodto caron nga adlaoa. Magama-ayo acó gayúd,
amahán co nga hinigugma, nga muangay ca nga to-od canaco. ¿Onsa may
atong buhaton cay aron mapaladan quitá? Higugmaon ug bubuhaton niñó
ang ma-ayong buhat, ug mapaladan camó dinhi sa yuta ug sa lain nga
quinabuhi. Cay bu-ut quitá mapaladan, bubuhatan ta sa ma-ayo ang mga
pobres ug caloyan ta ang mga tao nga nalisdan. Sugtón ta ang atong mga
magtoto-on, ug dili quitá magpacasaquit canila sa guihapon. ¿Onsa ba
ang batasan sa acong anác canimo? Ma-ayo man ang batasan nia canaco,
cay ma-ayo ang iyang batasan sa mga taong tanán, Ang iyang amahán
nag-ngón cania sa masubsub: ang batasan sa ubán dili man cun dili
usa ca aningal sa atong batasan; cun ma-ayo ang atong batasan canila,
dili atong pa-abuton ang batasan nila nga maayo canato.
XXIV.
¿Comusta ca? Ma-ayo man sa pagsilvi canimo cun dunay imong
sugo. ¿Ug comusta didto sa iñó ang imong guinicanan ug ang imong
mga igso-on? Ma-ayo man silá sa dacóng calo-oy sa Dios. Sa tungud
canimo, ualáy quinahanglan sa pagpangutana, cay ma-ayo ca man ca-ayo
ug ang imong dagoay mao ang labing ma-ayo sa ngatanan. ?Bu-ut ca
ba maglingcod? Aniay usá ca siya. Dili acó bu-ut maglingao-lingao
canimo sa imong mga buhat, nasayod acó nga mahal ca-ayo ang tiempo sa
mga comerciante. Carón ualá acóy buhat; sa pag-agui co dinhi, bu-ut
lamang acó mangutana ug ma-ayo ca ba ug laoas. Dios magbayad. ¿Onsa
ba nga oras? La una y media. La una y media, matod mo, ug dinhi sa
acong orasán, las doce y media man. Tabi canimo, ualá pa magbagting
sa á la una. Nagamato-od acó canimo nga la una y media na, cay ang
acong orasán nagalacao sa ma-ayo (cay ma-ayo ang paglacao sa acong
orasán). ¿Quinsa ba ang naca-abut? Naca-abut ang acong ig-agao,
conó. ¿Di-in ba sia guican? Guican sia sa Manila. ¿Nadugay ba sia
ca-ayo didto sa dagat? Nadugay sia napoló ug limá ca adlao, cay daután
ca-ayo ang tiempo. ¿Guipalít mo ba quining calo didto sa Manila? Ualá
co palita, guiregalo canaco sa acong ig-agao nga bag-o pa miabut.
XXV.
¿Ngano nga nasamocan ang imong inahán? Nasamocan sia tungud cay ualá
sia dumaoat ug sulát sa iyang anác nga tua didto sa España. Dili
sia untá masamocan tungud cania, cay bisan mangita sia guihapon
sa mga casamocan mahibaló man sia maggaoás niana. Sa tuig nga
miagui, sa pag-adto namo sa pagpamusil, guicagabhian camé halayó
ca-ayo sa amo. ¿Hain ba camó nabuntagán? Sa sinugdan nasamocan acó
ca-ayo, apan ang imong igso-on, ualá sia hino-o: nagapahinay canaco
(sa acong casamuc) busa, nauad-an acó sa casamocan. Sa catapusan,
hinquit-an namo usa ca payág ug didto camé nabuntagán. Didto naqnita
co ang cacugui sa imong igso-on. Pipila ca caoayan ug usá ca bugcus
nga sagbut guipacahigdaan nia sa ma-ayong higda-an. Usá ca boteya
guipacacandelero nia, ug sa duruhá cun totoló ba ca langgam guibuhat
nia ug usá ca panihapon nga ualáy ingón. Sa paghimatá namo sa buntág,
ingón ug napaholay ug ma-ayo camé maingón sa pagcatolog namo untá sa
labing ma-ayong higda-an sa calibutan.
XXVI.
¿Ngano nga nanuyó (nasucó) ca can Juan? Cay nacaquita man sia guihapon
ug mga sayóp sa ngatanán nga naquita nia. ¿Onsay casayoran niana? Ang
casayoran niana mao nga dili acó bu-ut magsulti canimo, cay bacacon
ca man. ¿Bu-ut ca ba masayod ngano nga ualá sulata sa imong igso-on
ang iyang mga tema? Cay maculi man ca-ayo. Nagtucao sia sa tibo-oc
nga gabi-i, ug ualá sia macasulát niana, cay canáng tema dili mahimo
nia Igo naquita acó ni Pedro, nagsugud sia sa pagsulti ug binisayá sa
pag-sumaysumay, ug daghanan ang iyang pagabi-abi canaco: busa usaháy
dili acó mahibaló, cun onsa ba ang itubág co. Mao ra ang buhat sa iyang
mga igso-on; bisan pa niana, ma-ayo man silá ca-ayo nga tao; dili lang
cay sapian ug mahigugmaon silá cun dili nga malolot ug magbubuhat sila
usáb sa ma-ayo. Nahagugma silá canaco sa minato-od gayud, busa man,
nga guihigugma co silá usáb ug dili acó muingón guihapon nga macadaut
acó canila. Dacó pa ngani untá ang paghigugma co canila, cun dili untá
maga-abiabi silá ca-ayo; apan, tagsá ca tao dunay iyang mga sayóp,
ug ang aco mao ang pag-hisgut sa ilang pag-abiabi.
XXVII.
Natahap na man acó, nga gui-uhao ca ug nga guigutum ang iniong igso-on,
busa man ngani, guidalá ta camó dinhi. Bisan pa niana, masaquit ang
acong bu-ut, cay dili acó muquita sa imong inahán. ¿Ngano nga dili
ca muinom ug capé? Cun dili pa acó catolgon, muinom unta acó. Ubus
ca na catolgon, ubus ca na matugnao; ubus ca na gutmon, ubus ca
na uhao-on. Usá ca tao, sa pagquita nia nga nagasalamin ang mga
tigulang sa pagbasa, naca-adto sia sa balay sa usá ca comerciante;
ug nangayo man sia ug inga antiparas. Nacuha niadtong tao ug usá ca
libro, ug sa human na nia ablihi, mi-ingon sia nga dili man ma-ayo
ang antiparas. Guitaga-an sia sa comerciante sa uban nga labing
ma-ayo nga naquita nia sa iyang tindahan, apan, cay ualá sia usáb
macabasa, nangutana cania ang comerciante "higala co, ¿nahibalo ca
ba magbasa?" Cun mahibalo acó unta magbasa, matod nia, dili co unta
quinahangla-non ang imong antiparas.
XXVIII.
Sa pagpamusil niadto sa Emperador uga si Carlos V naualá sia didto
sa cacahuyan, ug sa pag-abut nia sa usá ca balay, minsulud sia didto
cay aron magpahuay. Didto niadtong balaya duna may upát ca tao nga
nagapacatológ. Ang usa nagbacod, ug sa pagdo-ol nia sa Emperador
nag-ingon cania nga nagdamgó sia nga caoaton nia unta ang iyang orasán,
ug guicaoat nia. Dihádihá (then) nagbacod ang usá ug nag-ingón cania
nga nagdamgó sia nga angay unta cania ang pagpangaoat cania sa iyang
colopo, ug guicaoat nia. Ang icatoló nangaoat sa bolsa. Sa catapusan:
nagbangon ang icapat ug nag-ingon cania: nagapa-abut acó nga dili
ca manuyó cun susihon ta icao, ug sa pagsusi nia, iyang naquita sa
li-og sa Emperador ug usá ca bulaoan nga cadena nga hinigtan sa usá
ca pito nga bu-ut nia caoaton cania, apan ang Emperador nag-ingon
cania: higala co nga ma-ayo, sa dili mo pa acó cuha-an ni-ining hias,
ipaquita co canimo ang iyang gahúm, ug sa pagpamolong nia ni-ining
mga polong, nagtaghoy sia. Ang iyang mga tao nga nangita cania,
nanigom didto dapit sa baláy ug naningala silá sa pagquita nila sa
Emperador dihá nianang pagcabutang. Apan, ang Emperador sa pagquita
nga nacagaoás na sia sa calisud mi-ingon sia: ani-a quining mga tao
nga nagdamgo sa ngatanán nga ilang bu-ut. Bu-ut acó usáb magdamgo;
ug sa human na sia naghunahuna sa macadiót, mi-ingón sia: nagdamgo
man acó, nga tacús bitayon silang tanán. Sa pagcahuman ni-ining mga
polong. dihádihá guibitay sila sa atubangan sa balay.
CATAPUSAN
A TABLE OF THE PARTICLES AND THEIR PASSIVES.
Particles. Present Past. Future. Imperative. Infinitive. Present and Future. Imp. and Passives.
Past. Infinitive.