90) Οι κατασκευασταί έσχον την απίστευτον αναίδειαν ν' απαιτήσωσι
προμήθειαν και διά την υπό της Αμερικανικής κυβερνήσεως γενομένην
αγοράν.
91) Όπως καταδείξη την ασύγγνωστον κακήν πίστιν των κατασκευαστών
ο Times, εν τη μελέτη αυτού της 9 Νοεμβρίου 1826, παρατηρεί ότι η
μεν φρεγάτα «Brandywine», κατεσκευασμένη εκ δρυός πρώτης ποιότητος
και τελείως εξωπλισμένη, εστοίχισεν εις την Αμερικανικήν κυβέρνησιν
μόνον 273,000 δολλ. (1,365,000 φρ.), το δε μόνον πλοίον, όπερ μετά
τοσούτους αγώνας κατώρθωσε ν' αποπλεύση εκ Νέας Υόρκης εις Ελλάδα,
κατήντησε να στοιχίση πλέον των 150,000 Λιρών Στερλινών
(3,750,000), ήτοι σχεδόν ποσόν τριπλάσιον της υπό πάσαν έποψιν
προτιμοτέρας αυτού φρεγάτας Brandywine.
92) «_Sir, you have done all that was in your power to ruin a
country and disgrace another_». Παράβ. και τα προμνησθέντα δύο
φυλλάδια του Sedgwick, A vindication και Refutation of the reasons
assigned by the arbitrators. Ο δικαστής Pratt, ον ο Λονδίνιος
_Χρόνος_ εσατύρισε καταλλήλως, επονομάσας αυτόν συν τοις άλλοις και
_Αμερικανόν Σολομώντα_ (βλ. τον Times της 9ης Νοεμβρίου), εφάνη
καθ' όλην αυτήν την υπόθεσιν μεριμνών ιδίως περί του βαλλαντίου
του. Εδήλωσε δ' εν τη αποφάσει ότι προ πάσης άλλης πληρωμής έπρεπε
να μετρηθή εις τους αιρετοκρίτας, ήτοι εις τον Pratt και τους δύο
παρέδρους, ποσόν όπερ αυτοί ούτοι ώριζον εις 4,500 δολλ. — Εν δε τω
έργω, όπερ εδημοσίευσαν προς υπεράσπισιν αυτών, οι αιρετοκρίται
αξιούσιν ότι η υπ' αυτών ορισθείσα αμοιβή είναι μετριωτάτη (βλ.
Report of the evidence and reasons, σελ. 67).
93) Κατά τον εις Ελλάδα πλουν οι μισθωθέντες ναύται εστασίασαν
(βλ. τα κατά την στάσιν παρά Κοντοσταύλω, σελ. 113).
94) Βλ. το επίσημον έγγραφον αυτόθι σελ. 128.
95) Αντί πάσης αμοιβής ο Κοντόσταυλος έλαβε 400 Λ. δι' έξοδα
ταξειδίου και διαμονής.
96) Πόσον αι κατά των υπηρετησάντων το έθνος διαβολαί έβλαψαν
ημάς, μαρτυρεί και το ότι επί καιρόν πολλοί των αρίστων δεν
ηθέλησαν ν' αναμιχθώσιν εις τα οικονομικά του Κράτους, φόβω των
συνήθων αιτιάσεων και συκοφαντιών. Ούτω, τω 1878, ανήρ
διακεκριμένος και φιλόπατρις, ο κ. Περόγλου, καίπερ διαμένων εν
Λονδίνω, ηρνήθη ν' αντιπροσωπεύση την Ελληνικήν κυβέρνησιν κατά την
μετατροπήν των δανείων της Επαναστάσεως, μη αισθανόμενος εαυτόν, ως
έλεγεν, ίσον προς τον άχαριν αγώνα της απαντήσεως και απολογίας
κατά κακοβούλων μομφών, ας προέβλεπεν ως βεβαίας. (Βλ. _Λευκήν
Βίβλον 1879_, σελ. 10 - 11).
97) Τας 33,700 Λ. ταύτας συμπεριλαμβάνω εις τα ποσά τα
περιελθόντα εις Ελληνικάς χείρας, διότι ουσιαστικώς, εάν όχι
τυπικώς, διά της πληρωμής των συναλλαγματικών, ας υπέγραψεν,
εκαρπώθη αυτάς η Ελληνική κυβέρνησις.
98) Ενθυμείται ο αναγνώστης ότι εκ του ονοματικού κεφαλαίου του
α' δανείου εξεκαθαρίσθησαν οριστικώς, μετά την παρακράτησιν τόκων,
χρεωλύτρων κτλ. 348,000 Λ. και ότι εκ τούτων 308,000 Λ. εις
μετρητά, τη φροντίδι του φιλελληνικού κομιτάτου, εστάλησαν εις την
Ελλάδα. (Βλ. αν. σελ. 18). [Ο συγγραφεύς αναφέρεται στην σελίδα που
αρχίζει με τις λέξεις . . . και ποσά ικανά όπως . . . . Εκεί πιο κάτω,
αναφέρεται ο
αριθμός 348,800]
99) Βλ. αν. σελ. 19 - 21. [Ήτοι τις σελίδες που αρχίζουν με τις
λέξεις . . . άγγλον έμπορον Σ. Βαρφ . . . και τελειώνουν με τις λέξεις . . .
μελετώντες τα κατά το δεύτερον δάνειον. . . .
100) Ήτοι παράγρ. α' 496.220· παράγρ. β' 393,000 και παράγρ. γ'
232,558 Λ.
101) Ως μέγα έξοδον δύναται να θεωρηθή προ παντός η πληρωμή είς
τινα Bonfils μεσιτείας 4,800 Λ. διά την διαπραγμάτευσιν του β'
δανείου. Το ελεγκτικόν συνέδριον και ο Σπανιολάκης εθεώρησαν ότι η
τοιαύτη πληρωμή υπήρξεν αδικαιολόγητος, αφ' ου είχε πληρωθή ήδη
μεσιτεία 64,000 Λ. εις τους Ρικάρδους. Οι επίτροποι απήντων ότι εις
μεν τους Ρικάρδους εδόθη μεσιτεία διά την έκδοσιν, η δε τον Bonfils
διά την διαπραγμάτευσιν του δανείου.
102) Τοιαύτα η _Απολογία_ αναφέρει πολλά: Λ.χ. Διά τον κ. Βικτόρ
αναλαβόντα να υπηρετήση εν Ελλάδι Λ. 80. — Δι' εκτύπωσιν της
επιστολής των Ελληνίδων προς τας φιλελληνίδας Λ. 8 — Εις τον κ.
Ρεβώ διά μετάβασιν εις Ελλάδα και μισθούς Λ. 170 — Εις τον Βλακιέρ
διά βοήθειαν 90 Λ. — Εις τον Ν. Κεφαλάν, _εις δάνειον, διά να παύση
να ενοχλή την επιτροπήν_, Λ. 30 κτλ.
103) Ιδίως η ζημία 2,700 Λ. η εκ της χρεωκοπίας του οίκου
Μαυρογορδάτου προκύψασα. — Επίσης απωλέσθησαν καθ' οδόν, από
Λονδίνου εις Φάλμουθ, 1,700 Λ. στελλόμεναι εις Ελλάδα.
104) Χάριν προσωπικής περιεργίας προσεπάθησα να εξιχνιάσω την
υπόθεσιν ταύτην. Μετά δεκαπενθήμερον μελέτην επείσθην όμως, ότι και
ένεκα του παρελθόντος χρόνου, και ένεκα της αγνοίας των πραγμάτων
και των ανθρώπων και ένεκα τέλος του λαβυρινθώδους της διτόμου
_Απολογίας_, η εκ της μελέτης δυναμένη να προκύψη ωφέλεια ήτο
δυσανάλογος προς τον κόπον ον ήθελεν απαιτήση. Εν συνόψει αι κατά
των κ. κ. Ορλάνδου και Λουριώτη κατηγορίαι συνίστανται α') εις το
ότι επλήρωσαν εις τον Bonfils μεσιτείαν 4,800 (βλ. σημ. 101)· β')
ότι δεν επέτυχον επί των αγορασθέντων πολεμεφοδίων την συνήθη
έκπτωσιν των 10%· γ') ότι προέβησαν εις τας, ήδη εκτενώς
αναπτυχθείσας, επιβλαβείς εξαγοράς πολλών χιλιάδων ομολογιών· δ')
ότι δεν έδειξαν την απαιτουμένην μέριμναν εις την γνωστήν υπόθεσιν
της αγοράς των σιδηρών καννονίων.
Διά ταύτα πάντα ο Ορλάνδος και ο Λουριώτης εκηρύχθησαν υπό του
Ελεγκτικού συνεδρίου, δι' αποφάσεως της 14 Ιανουαρίου 1835,
αλληλεγγύως χρεώσται λιρών στερλινών 28,769 — 17 — 0, ή δραχμών
809,008.18.
Η απόφασις αύτη ουδέποτε εξετελέσθη, και η εντύπωσίς μου είναι ότι
η καταδίκη των επιτρόπων δεν ήτο δικαία. Παραλείπων την υπόθεσιν
Bonfils, δι' ην οι επίτροποι εδικαιολογήθησαν ικανώς, νομίζω
πράγματι ότι τα κατ' αυτών προσαπτόμενα μάλλον ως σφάλματα ή ως
εγκλήματα δύνανται να χαρακτηρισθώσιν. Και ότι μεν ο Ορλάνδος και ο
Λουριώτης διέπραξαν σφάλματα μέγιστα, δεν είναι αμφισβητήσιμον,
αλλ' ο κρίνων αυτούς πρέπει να ενθυμηθή μετά του Γερβίνου ποία ήτο
η εν Λονδίνω θέσις αυτών και να μη λησμονήση τας προς την πατρίδα
σημαντικάς αυτών υπηρεσίας.
Εκείνο δε όπερ με προτρέπει να πιστεύσω ότι αι κατηγορίαι του
Σπανιολάκη ενεπνέοντο και υπό προσωπικού πάθους, είναι ότι αι
κατηγορίαι αύται εποίκιλλον κατά τας περιστάσεις και δεν ήσαν
άσχετοι προς προσωπικάς αντιζηλίας.
105) «Το εκτελεστικόν, λέγει ο Παπαρρηγόπουλος (αυτ. σελ. 740),
καταναλώσαν πολλούς των εκ των δανείων πόρων δεν ηδυνήθη ν' ανθέξη
τω 1825 εις τον κατά πρώτον τότε ενσκήψαντα αιγυπτιακόν στρατόν».
106) Βλ. το κείμενον ελληνιστί και γαλλιστί παρά Fabre, Histoire
du siège de Missolonghi σελ. 346 - 351.