't Was op den eersten Zondag in Juni, een zonnigen, wijd lichten
zomerdag, met wat wind, zacht ruischend en ritselend in de boomen en
't riet. 't Was elf uur in den morgen. Bernard liep langs een schaars
beschaduwden straatweg, in de buurt van Bussum, een vroolijken weg met
villatjes hier en daar, eenvoudige buitenhuisjes, die in lustig-bonte
bloementuintjes stonden. Hij liep langzaam, droomend door, klein-oogend
in de zon, en liet zich lekker omgolven door 't tintelende licht, en
de ongedurige koelte die van de Zuiderzee was gekomen, dartelend 't
zonnige Gooiland over.... Nu en dan kwam hij donkere menschengroepjes
tegen, mompelend in 't vadsige aanstappen, de kerkboeken in de handen,
maar hij lette niet op hen....
Zoo kwamen daar ook twee vrouwen aanwandelen, hem tegemoet, een oude
dame in 't zwart, gebogen gaand, en een jongere, een meisjesfiguur,
recht-op, in teere slankheid.
Bernard zag ze even aan, verstrooid, en dadelijk vaagde een
half-herkennen door zijn soezend hoofd. Hij keek beter; zij keek hem ook
aan en bloosde sterk. Toen zag hij dat 't Lucie Tadingh was. Hij groette
met schichtig-schielijk grijpen naar zijn hoed, houterig buigend met
zijn hoofd, dat van droomen vol en zwaar was. En met blijen glimlach en
helle glinstering in de oogen groette ze terug; de oude dame nijgde
strak en langzaam. Dadelijk toen ze voorbij waren, keek Bernard om en
zag dat ze liepen te praten samen. Lucie knikte herhaalde malen levendig
van ja.
Hij was in-eens totaal vergeten waar hij over liep te denken.... Wat
was 't nu ook weer?.... 't Was iets aangenaams, iets rustigends, maar
wat?.... Waarom dat meisje zoo bloosde?.... God ja, dat begreep hij
eigenlijk heelemaal niet, waarom kreeg ze zoo'n kleur? En ze groette
bepaald met zekere blijdschap, met glinsterende oogen!.... Of lachte ze
misschien om hem, en bloosde ze uit verlegenheid daarover? Had hij
misschien iets geks aan of zoo?.... Hij bekeek zich, lijf, armen en
beenen.... Neen, hij zag er doodgewoon uit.
Een vreemdsoortige ontmoeting....
Hoe was 't toen ook gegaan, op dat feest?.... Hij ging zich dat te
binnen brengen. O ja, hij had naast haar gezeten aan 't souper....
o ja.... en toen had hij wèl een dans met haar besproken, maar ze was
voor dien tijd weggegaan, ongemerkt verdwenen.... Toen had mevrouw van
den Bosch hem nog over haar gesproken.... Dat ze zoo'n lief, zacht meisje
was en zoo goed voor haar moeder.... Dat was zeker die zwarte dame....
haar moeder....
Na dien avond had hij haar niet meer gezien.... Wel vreemd, dat hij haar
nooit meer 's tegen gekomen was in de stad!.... Ze moest wel erg
afgezonderd leven, zooals ze trouwens toen ook verteld had....
Maar waarom of ze nu zoo bloosde?....
En neen, 't was geen gewone kleur van verlegenheid, er was een glanzende
verheuging geweest in haar gezicht, toen ze groette. Alsof ze blij was
dat hij haar herkende.... Ja, zoo was 't, dat drukte 't best uit de
herinnering, die hij er van gehouden had. 't Was vreemd. Een meisje dat
hij nauwelijks kende. Hij had haar maar éénmaal ontmoet, vluchtig, op
een partij. Dat is eigenlijk geen kennen!....
Zoo iemand groet je dikwijls niet eens meer een paar weken later.
Hij vond 't al heel vreemd. Hij begreep er eenvoudig niets van.
't Kon toch niet.... Maar nee!.... haha! (Hij lachte bijna hard op.) Dat
zou te gek zijn.... Op hem verliefd, op hem!.... Wat was er nu aan hem
om op te verlieven!.... Wat had hij in 's hemelsnaam dat een vrouw kon
bekoren?.... Hij had een doodgewoon gezicht, hij was niet geestig, hij
was niet cynisch, hij had niets geheimzinnigs of lijdends, hij had niets
interessants in uiterlijk of manieren, hij was erg gewoon....
Vroeger!.... jawèl, vroeger had hij zich wel verbeeld dat hij nogal een
knappe jongen was en dat in dien tijd -- wat was dat lang geleden --
bijvoorbeeld Saartje een beetje op hem verliefd was.... en later Betsy.
Saartje, dat was zijn meisje geweest toen hij nog op 't gymnasium was.
Hij had met haar geloopen en haar dikwijls teederlijk gezoend. En later
Betsy.... Misschien!.... Dat had hij niet eens zeker geweten. Had ze
van hem gehouden of was ze alleen maar gevleid geweest door zijn
vereering?.... En toen dat dartele kind in Londen! .. en 't nichtje dat
logeeren kwam bij oom en tante.... Nou ja, nou ja, lustige jonge
meisjes!....
Och! en dat was alles vroeger!.... Vroeger, hij kon daar nu alleen aan
denken met een stil-weemoedigen glimlach. Toen was hij ook nog veel
vroolijker in gezelschap, onbewust er op los levend. Toen had hij
misschien wel wat aardigs gehad voor meisjes, iets curieus-losserigs,
onbevangens, een dichter in den dop....
Maar nu?.... Hij begreep 't niet.
Aan de koffietafel was hij abstract, droomerig. Hij vroeg aan zijn
tante: "Kent u hier een weduwe Tadingh?"
"Tadingh," herhaalde ze, verwonderd, "Tadingh?.... Nee.... 'k Heb den
naam wel 's hooren noemen, maar of dat hier was.... Nee...."
"Jawèl," zei oom, "dat zal wel zijn van den makelaar in effecten, die
een paar jaar geleden gestorven is.... Die hàd, geloof ik, een vrouw en
een dochtertje, als ik me niet bedrieg.... jawèl C. J. Tadingh Jr., op
de Prinsengracht."
"Hoe dat zoo, Bert," vroeg tante.
"Och nee, niets bizonders.... Op die trouwpartij toen, van Emma van den
Bosch, u weet wel, daar heb ik een juffrouw Tadingh ontmoet en die ben
ik van morgen hier tegengekomen.... Ik dacht soms dat u haar kende...."
"Nee," zei tante, nog altijd nadenkend. Ze vond 't blijkbaar gewichtig
en een beetje onaangenaam, dat er iemand in Bussum woonde die Bernard
interesseerde, en die zij niet kende. "Nee!.... wonen die hier?...."
"Ik weet 't heusch niet," zei hij, "'t is best mogelijk dat ze maar voor
een enkelen dag zijn gekomen."
's Middags wandelde hij met oom. Maar hij was lang niet zoo rustig als
anders. Die glanzige blos van blijdschap was aldoor in zijn gedachte,
wat vermoeiend, als te sterk licht in een kamer. Thuis gekomen ging hij
voor den grooten spiegel in de voorkamer staan, bekeek zich, oplettend.
Maar hij draaide zich gauw weer om, met zekeren afkeer en wrevel. Hij
had 't land aan zijn uiterlijk. 't Was te vol en te blozend, het had
iets onnoozel-dikkigs vond hij altijd.... Hij voelde 't heelemaal niet
in harmonie met zijn innerlijk....
En hoe iemand er ooit op zou kunnen verlieven?... Nee.... nee....
onmogelijk....
Maar hij was aldoor onrustig. Na 't eten liep hij al weer uit, tot
teleurstelling van oom en tante. "Ik kom gauw terug," zei hij, "nog even
een luchtje scheppen!"
Oom gromde wat van ochtend, middag en avond wandelen en tante keek
ontevreden, maar hij stoorde zich er niet aan.
Toen hij buiten stond was hij zich bewust, dat hij naar dat meisje wou
gaan zoeken, en hij moest er inwendig om lachen, want 't was natuurlijk
een zoeken in den blinde. Snel liep hij lanen en straten door, van
terzij glurend in de tuintjes en waranda's. Vruchteloos natuurlijk.
't Ging hem ook gauw vervelen. Onwillekeurig ging hij aan andere dingen
loopen denken en vergat opzij te kijken. Och, ze zitten nu zeker al lang
rustig in Amsterdam, zei hij, toen hij dat merkte, in zich zelf. En
droomerig liep hij terug, toch een beetje teleurgesteld, een beetje
triestig. Maar hij was niet ver van huis meer, toen hij in eens een
heldere meisjesstem hoorde, vlak achter de hooge haag van 't tuintje
waar hij langs liep, een stem die hem dadelijk weer aan Lucie deed
denken. Was ze 't? Hij luisterde even. Blijkbaar was 't een meisje, dat
met een hond speelde.
Ze kwam van achter de haag te voorschijn, den weg opgaande; ze was 't;
ze zag hem ook en bloosde weer even sterk, nijgend, ernstig nu. En hij
voelde dat hij nu ook een kleur kreeg toen hij haar groette.
Ze waren vlak bij elkaar; Lucie liep den weg op, nu niet meer lettend op
't hondje, dat keffende om haar heen draaide. En Bernard sprak haar aan,
een beetje verlegen, wat beklemd; alsof hij iets verbodens deed: "Dag,
juffrouw Tadingh, hoe gaat 't u?"
"Dag, meneer Bandt," zei ze, vrindelijk, stilstaand en ze gaf hem een
hand, een zenuwachtig-vluchtig handdrukje.
"Ik herkende u vanmorgen niet dadelijk," zei hij.
"Jawèl," zei ze, eenigszins verwonderd-teleurgesteld, "u groette toch?"
"O ja, maar ik bedoel,.... ik liep te soezen, ik had u, geloof ik, al
even aangekeken voor ik groette...."
"Ik vond 't juist bizonder merkwaardig, dat u me nog kende," zei ze, "we
hebben toen maar zoo vluchtig kennis gemaakt, en 't is al zoo'n tijd
geleden."
"Ja...." zei Bernard, aarzelend, "ja.... dat 's wel waar." En er was een
oogenblik van stilte, terwijl ze over elkaar bleven staan. Hij was op 't
punt geweest haar te antwoorden met een banaal complimentje, maar hij
had haar aangekeken in de klare, blij-eerlijke oogen. En hij had zich
in-eens herinnerd hun allereerste ontmoeting, met die vreemd-verwarrende
emotie.... En met een korte huivering, van schrikkende herkenning, had
hij weer boven zich gevoeld dienzelfden avondhemel, dien doorschijnend
lichten, vreemd-witlichten droomhemel.....
"Gaat u dien kant op," vroeg hij, om wat te zeggen.
"Och," zei ze, "'t komt er niet op aan. Ik liep nog maar even den weg op
met Hek,.... hier Hek!...."
En ze praatten, over die partij, en over haar leven na dien tijd. Hij
zei, 't had hem verwonderd, dat hij haar nooit 's was tegengekomen. Zij
zei -- even blozend -- op haar gewone, open-eenvoudige manier dat ze
hem wel had gezien, tweemaal, eens met vrinden op de Leidschegracht en
eens op de tram. Maar ze kwam niet veel op straat, en bijna nooit in
comedies of zoo. 's Winters mocht haar moeder zoo zelden uit en 's
avonds heelemaal niet. En ze bleef haar natuurlijk altijd gezelschap
houden. Nu waren ze met Mei naar Bussum gekomen, voor goed, dat was
heerlijk. Ze hadden een huisje gehuurd, voor winter en zomer, dat
villatje, waar ze daar juist uit gekomen was.
Hij vroeg of haar moeder ziekelijk was.
"Ja, och, ziekelijk eigenlijk niet, maar erg zwak en zenuwachtig. Ze was
nooit sterk geweest, maar na vaders dood leek 't veel erger geworden.
Vlagen van melancolie, die erg afmatten, uitteerden.
"Dat is, meen ik, een paar jaar geleden, de dood van uw vader, niet
waar?" vroeg Bernard met stillen eerbied.
"Ja," zei ze dof, "twee-en-een-half jaar is 't nu." En even liepen ze
zwijgend verder, met gebogen hoofden. "Kom!" zei ze toen in-eens, "ik
moet naar huis." En ze stond stil om hem goeden dag te zeggen, de hand
al uitstekend. "Mag ik u nog even terugbrengen," vroeg hij.
"O!.... zeker!" zei ze weer licht blozend en een beetje verlegen
lachend, maar onmiskenbaar blij.
En even langzaam liepen ze weer terug. Bernard, voelde een groote,
eenvoudige vriendschap, een broederlijke liefde voor 't ranke
meisjesfiguurtje, dat zoo stil-vertrouwelijk naast hem ging. Er was een
bijna-meelijdend zich beschermer voelen in zijn sympathie en toch ook
bewondering en groote eerbied. Hij voelde hoe oneindig goed zij zijn
moest, die zoo open en eenvoudig was, en zoo natuurlijk vond 't offeren
van haar jeugd aan kinderliefde. Hij zag er tegen op van haar weg te
gaan, hij wou haar zoo graag helpen, steunen, wat vreugde bezorgen. Toch
scheen ze daar volstrekt geen behoefte aan te hebben. Ze scheen van hem
te houden en toch hem te versmaden. Ze was dood-eenvoudig en toch
vreemd, bizonder....
Er was geen zweem van gewone verliefdheid in hem. Hij had geen oogenblik
begeerte haar tegen zich aan te voelen en te kussen. Wel had hij haar
zachtjes naar zich toe willen trekken, om haar dan uit te laten huilen
aan zijn schouder. Dat kwam even in hem op; hij wist zelf niet hoe hij
er aan kwam, dat ze dáár behoefte aan zou kunnen hebben. Want ze was
volstrekt niet verdrietig; integendeel, ze liep opgewekt te praten. Ze
wist blijkbaar nog precies alles wat hij haar verteld had van zijn eigen
leven en ze vroeg vriendelijk naar zijn oom en tante en of hij daar
dikwijls kwam. En ze sprak met enthousiasme over 't Gooi,.... ze hield
dol van wandelen,.... 't was jammer dat haar moeder altijd zoo gauw moe
was....
Bij 't hek van haar tuintje bleef ze weer staan en ze zeiden
elkaar goeden dag. "Tot weerziens, juffrouw Tadingh," zei hij op
vroolijk-hartelijken toon, "'k ben blij dat ik u weer 's ontmoet heb."
En toen lachte ze even, een korten, gul-gelukkigen lach, en keek hem
weer aan met dien blik van kinderlijke blijheid. Ze ging 't krakende
schelpenpad naar de waranda van 't huisje op, terwijl hij langzaam,
omkijkend, terugliep den stoffigen, zwarten kolenweg. Mooi was 't, haar
slank figuurtje zoo te zien gaan langs de hooge heesters. Vlak bij 't
huis keek ze schuw-schielijk even om. Hij zag 't.
En hij liep nu haastig naar huis, zich bedenkend dat zijn tante zeker
al lang wachtte met de thee. Hij voelde zich bedaard-gelukkig, met een
gulle goedigheid jegens de menschen, in een stemming van veel vroeger,
in lang niet gehad. Hij was blij met zijn ontdekking, met de vondst van
dat lieve meisje, een zeldzaam-eenvoudig, goed meisje. En er was nu
geen twijfel meer aan: ze hield van hem. Hoe 't kwam, wat haar in
hem zoo beviel, begreep hij niet, maar 't was duidelijk, dat ze hem
heel graag zag, dat ze 'n beetje verliefd op hem was.... Wat een
aangenaam-verwonderend, vreemd zacht-streelend idee was dat!....
Hij liep daar even over te soezen. Zou dat niet sterker kunnen worden
en gevaarlijk, als ze elkaar meer zagen? Als hij haar weer opzocht, zou
ze zich dan niet gaan verbeelden dat hij ook in haar meer zag dan een
vrindin. Maar kom! Wel neen! Ze zou immers aan hem merken, ze had zeker
al wel gemerkt, dat hij heelemaal niet verliefd op haar was, en hij kon
daar nog meer op letten, zich geheel-en-al en altijd voordoen als een
goede vrind, een broer, koel-hartelijk, gewoon-vertrouwelijk, vermijdend
al wat zweemt naar manieren van een minnaar.... Gesteld al, dat ze
werkelijk eenigszins ernstig verliefd op hem was, dan zou dat, bij zoo'n
houding van hem, in een prettig-hartelijken omgang, wel gauw genoeg
vervagen. Ze scheen niet hartstochtelijk. 't Zou nu veel te jammer
zijn haar niet meer te zien, haar niet dikwijls op te zoeken. Haar
vrindlijke, zacht-lijnende figuur gaf een heel nieuwe bekoring, een
lieflijkheid van poëzie aan den naam Bussum. Hij zou haar bepaald weer
opzoeken den volgenden Zondag, ook met haar moeder kennismaken, en haar
een beetje helpen in 't opbeuren en steunen van die arme zwakke....
Zoo'n meisje als zij, een vrindin, een vrouw-vrind, een goeie zuster,
dat was immers waar hij altijd naar verlangd had, soms in-eens heel
sterk terwijl hij in een koffiehuis zat, tusschen lachende, fideele
kennissen. En nu vooral, in zijn leven van kalme aanschouwing en stil,
gelaten plicht-doen, was ze hem welkom, die vrindin, wier oogen waren
als bleeke zonnen van stil-weemoedige tevredenheid.
O! 't Was niet zij, de onbekende, de vrouw van zijn droomen, van zijn
overmoed, maar die verlangens waren voorbij,... ijle schimmen! Een stem
van echte vrindschap, een blik van sympathie, een koele hand op zijn
gloeiend voorhoofd, daarvan droomde hij nu....
Opgewekt kwam hij thuis. Hij vertelde niets van zijn ontmoeting, maar
zei dat 't lekker weer was, dat 't hem altijd goed deed zoo'n
avondwandeling.
En ze speelden in gezellig samenzijn, met al de gewone gezegden en
uitroepjes, hun ombertje. Want dat ging winter en zomer door. 't Vulde
de avonden zoo.
* * * * *
In de week die op dien Zondag volgde, dacht Bernard veel aan Lucie.
Evenals vroeger vervaagden allengs de vormen en tinten van haar
gestalte, maar bleef in hem over de indruk van vrouwelijke zachtheid,
reine, trouwe eerlijkheid en weemoedsvolle blijdschap, wat hij voelde de
essence van haar wezen te zijn. Terwijl hij zat te werken, stil, in 't
stads-namiddaglicht, als hij liep te dwalen door 't somber mooi van
de oude grachten in de neerzoelende Juni-avonden, of als hij, in 't
onbewogen licht van zijn lamp, naar de wit-glanzende bladen van een boek
zat te kijken, altijd voelde hij zich onder dien blik van teer-innige
genegenheid. Dikwijls gaf hij zich over aan dat zoet, bevredigend
bewustzijn, dat een lief meisje van hem hield, en glimlachte diep,
starend voor zich uit. Hij twijfelde ook wel 's even of 't toch niet
verliefdheid was, of 't niet passie zou kunnen worden wat hij voelde
voor haar, maar dan stelde zijn geest dadelijk naast haar gestalte
die van Mimi en die van Saartje vroeger en van veel vrouwen uit
zijn verbeelding of uit boeken, en dan werd zijn inwendige glimlach
weemoediger en voelde hij iets van medelijden voor haar.... Ook
herinnerde hij zich dat hij vroeger, als hij erg verliefd was, altijd
onrustig, ongedurig was geweest, met plotseling opkomende drift, met
gejaagdheid, dan in-eens dol uitgelaten vreugd en dan weer stil dwepen.
Maar nu was 't of zijn welbewaakte rust van de vorige weken nog grooter,
wijder was geworden, bevestigd en geheiligd door 't licht van haar
oogen. Zij was nu zijn troost geworden, zijn liefste gedachte. Want
dood was zijn hoog begeeren.
Hij verlangde naar den Zondag. Die kwam met triestig, buiïg weer, een
donkeren morgen. Hij ging natuurlijk toch naar Bussum, tegen twaalf uur.
't Had den heelen nacht en morgen geregend, de wegen buiten lagen te
glimmen in 't bleek-schaduwende wittige licht dat in den middag door de
dampen brak.
Oom had geen lust om, uit te gaan; hij zat zich met een leelijk gezicht
de rhumatiekige armen en beenen te wrijven.
Dus ging Bernard alleen, en droomerig liep hij -- alsof dat heel
natuurlijk was -- regelrecht naar 't zwarte weggetje waar Lucie woonde.
Hij had zich zoo vereenzelvigd met 't idee haar weer te zullen zien dien
Zondag, dat hij, pas toen hij al vlak bij 't villatje stond, begon te
begrijpen hoe vreemd 't eigenlijk schijnen moest dat hij weer kwam en
zoo maar binnen liep. Maar hij praatte dat vlug weg in zich zelf. Waarom
vreemd? Hij mocht haar toch wel een visite maken? En dan, in de stad
was 't nog wat anders, maar buiten kon dat best, want 't samenzijn
ergens buiten verbroedert de menschen altijd en maakt ze losser,
natuurlijker.... Haar moeder zou er wel niet zoo van opkijken.
Dus liep hij -- licht schrikkend van 't kraken van zijn stappen -- 't
schelpenlaantje op. Onder de kleine, dicht begroeide waranda zat haar
moeder, stil oud-vrouwtje, 't bleek-gelig hoofd gebogen, breiend. Zelf
was ze er niet, Lucie. Dat was nu gek, daar had hij niet op gerekend.
Maar hij kon niet terug. Mevrouw Tadingh had al opgekeken en haar stalen
bril vlug rechtschuivend keek ze hem, aan, met zwakke, zoekende oogen.
Hij kwam licht-buigend en glimlachend nader, en groette, en zei
op vroolijken toon: "Goeie morgen, mevrouw!.... Mag ik me even
voorstellen!.... Bandt is mijn naam.... 'k Heb 't genoegen gehad kennis
te maken met uw dochter en.... en nu kom ik haar 's opzoeken.... en ook
's kennis maken met u!...."
Een beetje geschrikt, verlegen doend, beverig, en licht blozend, zonder
glimlach, stond de oude dame op, en stamelde met een zwakke stem:
"O juist!.... ja, ja,.... ik ken u wel, we zijn u verleden week
tegengekomen, niet waar?.... Wacht, ik zal even...." En ze liep naar
binnen, gebogen, de rokken samengrijpend, zenuwachtig, in haar magere,
bleeke hand, roepende met een piepend-hooge stem: "Lucie!....
Lucie!...."
Hij liep haar na tot op den drempel van de tuinkamer. "Maar,
mevrouw!.... pardon! maar.... derangeer u toch niet!.... Ze zal immers
wel komen.... Blijft u rustig zitten....," zei hij luid en dringend. Hij
begon zich verlegen te voelen met zijn brutaal binnenloopen. 't Was weer
echt iets voor hem! Zoo ondoordacht, zoo jongensachtig!....
't Hielp niet wat hij zei. Mevrouw Tadingh was de tuinkamer al
doorgeloopen en een andere kamer in; hij hoorde, zonder te verstaan,
haar praten in die andere kamer, dof, gejaagd. Hij ging een paar stappen
terug. Hij zag zich alleen staan in 't intieme warandatje. 't Breiwerk
lag neergegooid op 't houten tafeltje; scheef lag op den ouden, rieten
leuningstoel een geborduurd kussen, platgezeten; van buiten was 't
eenvoudig getimmerte dik begroeid met klimop en kers, waar nog nu en
dan, stil tikkend, een regendrup aflekte.... Zonder goed te weten wat
hij deed ging hij zitten op een van de andere stoeltjes, luisterend met
ingehouden adem naar 't fluister-gepraat binnen, maar hij verstond
niets. Toen mevrouw Tadingh terugkwam stond hij weer op: "Mevrouw,"
begon hij, "u is wel vriendelijk, maar...." Ze glimlachte nu bedaard.
"Ze zal wel dadelijk komen," zei ze, en ging weer zitten en nam 't
breiwerk weer op, den bril naar voren halend. "'t Is heel aardig van u,
dat u ons 's op komt zoeken, meneer Bandt...."
"Mevrouw, ik ben blij dat u er zoo over denkt en 't niet brutaal van me
vindt," zei hij. "Ik heb uw dochter verleden week even gesproken, hier
op den weg.... Ze zei me dat u hier woonde...."
"Ja, ja!" knikte ze vriendelijk, "dat heeft ze me verteld."
"En toen heb ik me dadelijk voorgenomen u 's een visite te komen
maken.... Ik kom tegenwoordig geregeld 's Zondags in Bussum.... En ik
heb niet veel kennissen...."
"Wij ook niet," zei ze.
"Nee.... och, dat laat zich hooren, u is hier ook pas, niet waar?"
Hij sprak aldoor op vroolijken, ronden toon. Hij keek de oude dame recht
in de oogen en 't viel hem op, 't deed hem goed, zoo vriendelijk, zoo
in-goedig keek ze hem aan. Ze had veel in haar gezicht dat hij herkende,
't was of hij haar al meer had gezien. Misschien kwam 't doordat Lucie
op haar leek, maar dat was toch zoo erg niet, ze had heel andere oogen,
maar wel die zelfde regelmatige trekken om neus en mond, en 't hooge,
blanke voorhoofd....
Ze praatten bedaard-vertrouwelijk door; hij vertelde dat hij 's Zondags
altijd kwam bij zijn oom en tante, die in Bussum woonden tegenwoordig,
want dat hij wees was; mevrouw Tadingh knikte telkens, glimlachend,
alsof ze dat allemaal al lang wist, door Lucie....
Toen hoorde hij haar aankomen, zacht ritselend in de tuinkamer, en
in-eens stond ze vlak voor hem en gaf hem een hand. "Dag meneer Bandt,"
zei ze, "hoe gaat het?...." Hij stond vlug op. Glimlachend drukten ze
elkaar de hand.
Er was nu niets van verwondering of verlegenheid in haar blik, maar een
rustige, heldere blijdschap. Blijkbaar had ze zich vlug wat opgeknapt;
een vroolijk-wit lintje was strak om 't halsboordje gehaald en het
zwarte haar, dof-glanzend, liep gladjes, gelijkjes naar de vaste wrong
op 't achterhoofd. Ze zag er frisch uit, 't was of ze wat voller was
geworden, of haar lippen en wangen van frisscher rood dan vroeger waren.
Ze wisselde even een goedigen blik met haar moeder en ging toen op een
houten stoel zitten praten en luisteren, en ze keek hem aldoor aan....
"Die Bussumsche lucht doet u goed," zei Bernard, "u ziet er uitstekend
uit...." Toen keek ze weer even naar haar moeder, met verhoogde
blijdschap, en over 't oude gezicht met den stalen bril gleed een teere
glans van innige, weemoedsvolle vreugde. "Ja, ja," zei Lucie, "we
knappen hier op, niet waar, moesje?" Die knikte weer. "Ja, ja,
zeker!.... zeker!...." Maar daarna zuchtte ze. "'t Doet mama ook zoo
goed, die lekkere lucht hier," voegde ze er bij, zich weer naar Bernard
keerend. "'t Is hier veel beter dan op de Prinsengracht."
En ze gingen zitten praten, rustig en vertrouwelijk, over Amsterdam en
allerlei andere dingen, Lucie en Bernard. En hij voelde, dat 't er
eigenlijk heel weinig op aan kwam wat ze zeiden; 't samen-zijn, 't
elkaar zien en hooren, dat was 't enkel. De moeder ging, met stillen
ijver, door aan haar breiwerk, nu en dan zacht wat zeggend, fluisterend
bijna, beamend iets wat Lucie zei of Bernard.
Hij wist nu zeker, dat ze op hem verliefd was. Ze keek hem aldoor aan,
als kon ze zich daaraan niet verzadigen. Zonder schuwheid, open en
recht, met groote, innige warmte keek ze hem aan. En hij voelde zich
groeien en gedijen in haar blik. Hij merkte dat zijn stem meer
klank kreeg, dat zijn armen, die anders meestal slap neerhingen of
stijf-stil-lagen, levendige gebaren maakten, hij voelde met lichte
huiveringen van welbehagen, dat hij natuurlijk was en trotsch
zich-zelf. En hij zag, met halven blik, opzij, dat haar moeder nu en
dan met een stil-weemoedigen glimlach van innerlijke tevredenheid
steelsgewijze naar Lucie keek, dan even naar hem en dan weer op haar
werk.
Hij voelde zich in een atmosfeer van warme liefde, lief-bezorgde
teederheid, stille trouw. Meer en meer kwam dat nieuwe gevoel over hem
en vulde zijn gemoed van een vreugdigen trots, die licht beklemde,....
ontroerde.... En plotseling werd 't hem te machtig, kon hij 't niet meer
verdragen, dat gevoel, wou hij er uit,.... weg,.... alleen-zijn....
Midden in 't gesprek stond hij in-eens op en zei dat hij nu gaan moest,
dat hij zijn oom had beloofd nog wat met hem te zullen biljarten,
en hij nam schielijk afscheid van mevrouw Tadingh, die dadelijk weer
zenuwachtig en gejaagd, met verbaasde teleurstelling, naar hem opzag,
verward wat zeggende van wèl de complimenten, en zoo.... En Lucie,
blozend nu voor 't eerst, en op den grond kijkend, liep naast hem tot
aan 't hek van het tuintje. Daar keek ze op en zag hij in haar oogen
de spijt dat hij al wegging. En een innige warmte van medelijdende
teederheid sloeg van hem uit, zoodat hij er zich heelemaal in voelde
staan, en zijn oogen werden vochtig. "Ik kom gauw terug," zei hij met
een doffe, licht trillende stem, "adieu Lucie,.... ik mag toch wel Lucie
zeggen, nietwaar?...." "Graag!" zei ze, in-eens weer vroolijk, en haar
dof glanzende blik zweefde over hem heen, verward van aandoening, "doe
je 't heusch?.... 't Zal mama ook zoo'n plezier doen!.... Dag Bernard!"
Nog nooit had hij zijn naam hooren uitspreken zooals zij het deed; wat
een mooi woord maakte zij er van....
Ze gaven elkaar de hand. Toen zag hij haar vlug terugloopen naar de
waranda, zonder omkijken. En zelf ook doorloopend nu, 't zwarte weggetje
af, had hij dadelijk spijt, dat hij al weggegaan was, want 't was
heelemaal niet noodig!.... Waarom had hij dat nu weer gedaan? 't Was
daar zoo goed geweest, o! zoo goed, zoo weldadig.... Dat was 't eenige
waarvan hij zich bewust was in die eerste momenten; hij kon nog niet
verder denken; hij voelde zich boordevol verwarde, onherkenbare
gedachten, als had een kind, spelend, in zijn brein gewoeld,
dooreengegooid al zijn voorstellingen, begrippen, gevoelens. Toen hij
op den weg kwam waaraan de villa van zijn oom lag, dacht hij in-eens
met een weerzin aan 't terugkomen daar, en hij ging den anderen kant op
en liep door, zonder doel, niet lettend op den beplasten, week modderigen
weg, in stil gesoes....
En langzaam-aan kwamen toen zijn gedachten te bezinken en begonnen ze
zich weer samen te voegen tot 't gewone, lang gekende complex.
En toen merkte hij 't in-eens; er was wèl gevaar. Zooals ze hem aldoor
had aangekeken, zooals ze zijn naam had gezegd, -- was 't zijn naam wel
geweest, dat woord met dien heel nieuwen klank? -- neen, dat had niets
van zusterlijke vriendschap, dat was innige, diep-brandende teederheid,
vol zoet verlangen,.... liefde.... En hij? O! hij hield van haar, hij
hield heel veel van haar, nu al. Hij voelde weer hoe oneindig goed en
nobel, hoe hoog-beminnenswaard ze was. Hij zou zeker meer, aldoor meer
van haar gaan houden. En dat ze hem zoo liefhad, dat deed zoo goed, dat
was een ware weldaad aan hem, den eenzame, dat had een warm-opslaande,
trouwe dankbaarheid in zijn ziel gevestigd. 't Was meer dan gewone
vriendschap nu tusschen hen, 't was zuivere, lichtende sympathie, 't was
een verliefdheid van zielen.... Maar, -- of hij de gedachte al ontweek,
't gaf niet, hij wist 't toch, 't was als 't hoonend gegrijns van een
duivel achter de rozenhaag van zijn geluk -- hij kon haar aanzien zonder
begeerte, hij verlangde niet haar te bezitten, haar ziel en lichaam van
zich te weten, als een jaloersch minnaar.... Aan haar terugdenkend zag
hij haar wonderlijk precies nu, en hij vond dat ze lang niet leelijk
was, maar die helle trilling, die al-vermooiende glans van verliefd-zien
was niet om haar hoofd. Als hij dacht aan 't nobel welven van haar
mooien mond, kreeg hij een weldadig gevoel van zoete rust, niet de
begeerte in heete kussen wellust te drinken van 't meegevende
lippen-vleesch.
Er was wel gevaar. Er was een stem in hem, een stem als van een oud man,
die koel, vast-emotie-loos zei: "Dit wordt uw vrouw." Zou 't zoo zijn?
Moest dat zoo? Waarom? En wat dan?
En hij had weer oogenblikken van verwarrende opwinding waarin hij niet
denken kon, onmogelijk.... Langzaam kwam hij dan weer tot bedaren, en
begon opnieuw.
Wat was er eigenlijk, wat was er gebeurd, wat stond vast? Zij was
verliefd op hem. En zij scheen niet te merken dat hij niet verliefd was
op haar. Als ze 't gemerkt had zou hij dat wel gezien hebben in haar
oogen. Neen, ze had 't zeker niet gemerkt. Ze was heel blij geweest, dat
hij weer kwam, 't had haar hoop gegeven, veel hoop, o zonder twijfel!
Blijkbaar was haar liefde al zóó sterk, was ze er zóó van bevangen en
ontroerd, dat ze leefde als in een droom, half verblind en verdoofd.
Maar hoe kwam 't dan toch dat hij dat gevoel had doen geboren worden
in haar, wier zieleleven van zoo'n stil-pralende pracht, van zoo'n
weemoedige distinctie scheen te zijn, een teer-blanke kelke-bloem,
bescheiden geurend, onwetend van haar wonderen bouw.... Hij begreep
't niet, maar 't was zoo en 't streelde hem als zacht fluweel, 't
doorklankte hem als aangehouden vioolgeluiden, 't doorgloeide hem als
zuivere zonnestralen, 't bewust-zijn dat gevoel te kunnen wekken in
zoo'n vrouwenziel, en 't hief hem op, 't droeg hem door de lichte lucht,
hoog, hoog, zoodat hij zich niet meer verbeelden kon ooit vermoeid
te zullen zijn, zoodat alle inspanning hem een gemakkelijk, spelend
bewegen scheen en 't leven een dag, zoo groot werd zijn kracht door dat
bewustzijn.
Maar in-eens, stilstaande, stampte hij, fel-driftig, met zijn
linkervoet, die dof sloeg tegen den weeken grond, woedend dat
hij nu niet verliefd was op dat meisje!.... Zóóveel maal had dat
zoet-betooverende gevoel zijn lijf doortrild, soms met krachtig
begeeren, soms nauwelijks merkbaar, fijntjes als een zachte, vreemde
geur, maar dan juist vol genot.... En nu, nu hij 't noodig had, nu dat
het eenige scheen wat ontbrak aan matelooze zaligheid, nu kwam dat niet,
nu was hij leeg van dat gevoel, nu scheen dat weg uit hem,.... dood,
verstikt, verdroogd?.... hij wist 't niet, maar 't was niet om uit te
staan! 't Was om dol te worden, om te gaan razen!....
Maar weer kwam hij tot bedaren en begon zich dan triestig en moedeloos
te voelen. Wat moest hij nu doen? Hoe zich gedragen? Hij hield zooveel
van haar, en haar liefde deed hem zoo goed; hij vond 't zoo heerlijk,
zoo iets onverwacht-nieuw-heerlijks bij haar te zijn, dat hij er haast
niet aan denken kon haar voortaan te ontwijken. Och, 't zou gemakkelijk
genoeg zijn! Als dat ook al weer moest, als hij die vleug van poëzie ook
weer moest verbannen uit zijn dor bestaan! Hij had dan eenvoudig niet
meer zoo iedren Zondag naar Bussum te komen, zijn oude lees-Zondagen
weer te beginnen.... Maar neen, hij voelde dat 't niet gaan zou. Dat hij
al niet meer buiten haar kon. Zoo gauw had hem de teederheid verwend.
Maar wat dan? Haar wèl zien, haar dikwijls weerzien? Maar dan zou ze
toch eindelijk wel gaan merken dat hij niet verliefd was, dat hij bleef
op den afstand van een goeden vrind, en die teleurstelling zou groot
voor haar zijn, te groot misschien.... Ook zou ze dan 't recht hebben
hem te verwijten.... Neen, dat niet! verwijten zou ze 't hem niet,
hij voelde dat ze dat nooit zou kunnen doen, maar hij, hij zou de
teleurstelling zien in haar oogen, 't verdriet, de wanhoop misschien,
en.... O! dat zou hij heelemaal niet kunnen, nooit!....
Maar wat dan?
Hij wist 't niet.... hij zag geen oplossing.... geen uitkomst.... Een
oogenblik speet 't hem dat hij haar ontmoet had, maar dadelijk verdreef
hij die gedachte ook weer, want dan had hij ook nooit misschien geweten,
dat hij zoo'n liefde kon brengen in een vrouwe-ziel. En dat zou
toch voortaan zijn z'n groote troost in zijn bescheiden-plichtdoend
alleen-leven.... Tobberig-peinzend liep hij door langs den weeken
weg. 't Begon weer te regenen. En in-eens een geweldige stortbui. Hij
schuilde onder een boom, maar hij werd toch langzamerhand doornat; hij
voelde 't kille plakken van zijn natte kleeren aan zijn armen, zijn
schouders en zijn rug. En al lang waren zijn beenen stijf van klamme
vochtigheid, die optrok van den natten weg, en zijn voeten gevoelloos
van kou. Hij begon te rillen en te klappertanden, zich onwel te voelen.
Dat was hem een niet-onaangename afleiding. Daardoor kon hij wat klein
medelijden hebben met zich zelf en die gedachten aan zijn verhouding tot
Lucie van zich zetten, uitstellen, zonder 't zich te verwijten. Hij
moest altijd oppassen dat hij niet ziek werd, want wie zou zijn werk
dan doen; hoe zou 't moeten gaan met de zaak; oom zou weer aan 't
werk moeten, allen dag.... En die oude man had waarachtig genoeg
geploeterd.... en eigenlijk zat hij er niet zoo goed meer in.... Dus
liep hij, zoodra de bui wat afnam, hard naar huis, denkend aan wat hij
doen zou met zijn natte kleeren, en wat als hij 's ziek werd, als hij
niet weg zou kunnen van avond.... Er lag een brief op zijn lessenaar
waar hij aan bezig was, en waarvan hij nu alles precies in zijn hoofd
had, maar hoe dat aan een ander te vertellen, uit te leggen....
Oom stond uit te kijken, voor de deur, tante voor 't raam. Ze waren
boos, ze bromden erg. Ze vonden 't bespottelijk en heel verkeerd je zoo
moedwillig ziek te maken. Was dat een weer om te gaan rondloopen op
buitenwegen, nog wel zonder parapluie! Tante was bepaald heftig, maar ze
bedaarde gauw, want ze werd heelemaal niet tegengesproken; Bernard vond
dat ze groot gelijk had.
Maar alles liep los, hij werd niet ziek. En 's avonds in den trein
kwamen al die gedachten van 's middags terug en schenen hem nog
ernstiger.... gewichtig.... zwaar.... Hij tobde er over, hij zag nergens
een oplossing. In zijn bed lag hij er nog lang over te denken, en hij
stond er den volgenden morgen mee op.
Wel scheen toen alles helderder, minder gewichtig, en volstrekt
niet dringend, en werd hij verkwikt door lichte scheuten
alleen-aan-haar-denken, aan haar mooi figuurtje, haar lieven lach, en
haar oogen.... Maar tegen den middag, onder zijn werk, begon hij er weer
over te tobben en 's avonds kon hij nergens anders aan denken, was 't
een drukkende zorg geworden.... En hij zag maar geen uitkomst,.... geen
plan van handelen....
En vreemd! dat kwam in-eens, Dinsdag, in den morgen. Hij stond even voor
zijn kantoorraam naar de grijze straat te kijken, toen 't plotseling in
hem stond, opslaand als een hel vuur, en verjagend zijn klein-ernstige
tobberijen als laag, min volk. Dat meisje met haar liefde had God
gezonden, hem tegemoet op zijn weg, dat hij zijn groote, nog ongebruikte
kracht, zijn ongemeten schat van opofferende, zelfzucht-looze liefde
eindelijk zou kunnen gebruiken. O, dat hij dat niet dadelijk had
begrepen! Zich geven aan haar met opperste gulheid, haar brengen de
durende levensvreugde met een sereen-ridderlijke toewijding, die als
een aangehouden volle toon doorklinken zou zijn heele verdere bestaan,
dat was de hooge taak hem opgelegd. 't Was of een witte duif zacht
klapwiekend neergestreken op zijn schouder, 't hem had ingefluisterd.
In één trilling van gedachten had hij besloten, vast en voor goed, zijn
leven te offeren aan dat puur-mooie, hooge, reine ideaal. Even staarde
hij voor zich uit met wijde oogen, ontroerd door de heiligheid van dat
levensmoment.... Toen ging hij weer zitten werken; aan zijn lessenaar,
met stille, rustige bewegingen. En de rust groeide in hem met wijde
stilte als in een hooge kathedraal.