Produced by Paul Murray, Stephanie Eason, and the Online
Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net. (This
file was produced from images generously made available
by The Internet Archive/Canadian Libraries.)
HENRY THE SIXTH
CAMBRIDGE UNIVERSITY PRESS
C. F. CLAY, MANAGER
LONDON: FETTER LANE, E.C. 4
NEW YORK: G. P. PUTNAM'S SONS
BOMBAY }
CALCUTTA } MACMILLAN AND CO., LTD.
MADRAS }
TORONTO: J. M. DENT AND SONS, LTD.
TOKYO: MARUZEN-KABUSHIKI-KAISHA
ALL RIGHTS RESERVED
Henry the Sixth
A REPRINT OF
JOHN BLACMAN'S MEMOIR
WITH TRANSLATION
AND NOTES
BY
M. R. JAMES, LITT. D., F.B.A., F.S.A.
PROVOST OF ETON
FORMERLY PROVOST OF KING'S COLLEGE
CAMBRIDGE
AT THE UNIVERSITY PRESS
1919
CONTENTS
PREFACE PAGE vii
TEXT 1
TRANSLATION 23
NOTES 45
SPECIAL NOTES
I. A PRAYER TO HENRY VI IN ENGLISH VERSE 50
II. ON THE MANUSCRIPT MIRACLES OF HENRY VI. 51
III. ON JOHN BLACMAN'S BOOKS 55
PREFACE
The tract on the Personality of King Henry VI (as I may perhaps be
allowed to call it), which is here reprinted, has hitherto been almost
inaccessible to ordinary students. It is not known to exist at all in
manuscript. We depend ultimately for our knowledge of it upon a printed
edition issued by Robert Coplande of London, of which the date is said
to be 1510. Of this there may be two copies in existence. This text was
reprinted by Thomas Hearne in 1732, in his edition of the Chronicles of
Thomas Otterbourne and John Whethamstede, of which 150 copies were
issued.
I have here reprinted Hearne's text, and have collated it with
Coplande's. This I was enabled to do through the great kindness of the
authorities of St Cuthbert's College at Ushaw, who most generously lent
me a copy of the tract preserved in their Library. This copy I will
endeavour to describe.
It is in a modern binding lettered: _Hylton's Lives of British Saints.
Blackman's Life of Henry VI_. The pressmark is
XVIII
C 4
7
The size is 185 x 130 mm. There are 32 lines to a full page.
_Collation_: A6 B4.
_Signatures_: A I (2 not signed): A III (4-6 not signed).
B I (2 not signed): B III (4 not signed). Ab I _a_ has the title at
top:
¶Collectarium Mansuetudinum et bono-
rum morum regis Henrici. VI. ex col-
lecti[=o]e magistri Joannis blak
man bacchalaurei theo
logie / et post Car
tusie monachi
Londini.
Below this is a woodcut measuring 99 x 76, and representing a bearded
king in hat with crown about it, clad in ermine tippet, and dalmatic
over long robe. He holds a closed book in his _R._ hand, a sceptre in
his _L._: on the _L._ wrist is a maniple. His head is turned towards
_R._ On _R._ a tree, plants across the foreground: a mound on _L._ with
two trees seen over it.
I feel confident that the woodcut is not intended for a portrait of
Henry VI, and that it really represents some Old Testament personage:
but I have not attempted to trace it in other books.
It has a border in three pieces. Those on _R._ and _L._ are 115 mm. in
height and contain small figures of prophets standing on tall shafts:
that at bottom was designed to be placed vertically, and contains a
half-length figure of a prophet springing out of foliage, and with
foliage above.
On A I _b_ the woodcut is repeated without the border.
Then follows the text as given by me. After it, on B IV _a_, is Robert
Coplande's device, measuring 80 x 95; a wreath of roses and leaves,
comprised within two concentric circles: within it the printer's mark.
Outside in the upper _L._ corner a rose slipped and leaved: in the upper
_R._ corner, a pomegranate.
Below, a scroll inscribed: Robert (_rose_) Coplande.
On B IV _b_ the woodcut of the king, without border.
Below it, in a neat hand:
R. Johnson. prec. 1d.
1523.
For the rest, the volume contains:
Capgrave's _New Legende_, beginning imperfectly in the Table
De S. Esterwino abbate. fo. xxxviii.
This is preceded by two inserted leaves of paper: on the first are the
missing items of the Table, supplied in a rough hand of cent. XVI. On
the second, in a hand of cent. XVIII, is:
Printed at London by Richard Pynson
Printer to the Kings Noble Grace the 20th
day of February 1516. Vid. Page 133.
Newcastle upon Tyne.
This book was found in the Town Clerk's
Office about the latter end (of) the year 1765.
(?) A P G.
At the end of the Table (before A I) is written in a hand of cent. XVI:
The abbridgement of henry the syxthes lyfe ys fastned to the ende
of this booke.
At top of A I (cent. XVI) is: T. T. Collected by Caxton.
On A VIII _b_, B II _a_ is the name (cent. XVI):
Alexander Ridley of ye brom hills.
He has written a good many marginal notes in the book.
_Collation_: Table 2 ff. A8 B4 C8 D4 E8 F4 G8 H4 I8 K4 L8
(i-iii signed) M4 N8 (as L) O4 (i-iii signed) P8 (as L) Q4 R8 (as
L) S4 (i-iii signed: ii, iii both numbered i) T8 (+ 1: 4 leaves
CIX-CXII on the 11000 Virgins inserted after CVII* instead of after
CVIII) U6 (6 blank unnumbered) X8 (Life of S. Byrgette) Y6.
Followed by tract of Walter Hylton: 'to a deuoute man in temperall
estate howe he shulde rule hym' etc. A8 B8 (leaves not numbered).
On CXIX _b_ is Pynson's device: no date.
On CXXXIII _a_ (Life of S. Byrgette) the date M.CCCCCXVI. XX Feb. On the
verso Pynson's device with break in lower border.
At the end of Hylton's tract B VIII _a_ the date MCCCCCXVI last daye of
Feb.
On the verso Pynson's device with break in lower border.
Hearne's preface to _Otterbourne_ (I, p. xliv) contains some interesting
matter bearing on the tract, which I summarize here.
No one, he says, except John Blakman has yet written a special
life of Henry VI, and Blakman's is not an _opus absolutum_ but a
"fragmentum duntaxat operis longe majoris alicubi forte nunc etiam
latentis."
Vita haecce qualiscunque in lucem prodiit Londini A.D. M.D.X. a
Roberto Coplandio ... excusus. Eiusdem exemplaria adeo rara sunt ut
vix reperias in bibliothecis etiam instructissimis. Penes se autem
habet amicus excultissimus Jacobus Westus, qui pro necessitudine
illa quae inter nos intercedit, non tantum mutuo dedit, sed et
licentiam concessit exscribendi. Id quod feci.
West had acquired his copy by purchase, among a number of printed books
formerly the property of Archbishop Sancroft.
On p. xlix Hearne tells us that Sancroft had written the following note
in his copy of the tract:
Hunc libellum conscribendum curavit Henricus VIIus, cum Julio papa
II agens de Henrico VI in Sanctorum numerum referendo. De quo vide
Jac. Waraei annales H. 7. Aº 1504.
Ware (and Hearne) print the Bull of Julius, directing an inquiry into
Henry's sanctity and miracles. I may add that some part of the results
of this negotiation may be seen in the manuscript collection of Henry
VIth's miracles preserved in the Royal MS. 13. C. VIII and in the MS.
Harley 423 (a partial copy of the other), both in the British Museum.[1]
Furthermore Hearne reprints what is properly called a _Memoria_ of King
Henry VI such as is to be found in a fairly large number of Books of
Hours or Primers both manuscript and printed. Hearne's text is taken
from _Horae_ printed by Wynkyn de Worde 1510, f. cli _a_, and is as
follows.
_A prayer to holy kynge Henry._
Rex Henricus sis amicus nobis in angustia
Cuius prece nos a nece saluemur perpetua
Lampas morum spes egrorum ferens medicamina
Sis tuorum famulorum ductor ad celestia.
Pax in terra non sit guerra orbis per confinia
Virtus crescat et feruescat charitas per omnia
Non sudore uel dolore moriamur subito
Sed viuamus et plaudamus celis sine termino.
_Ver._ Ora pro nobis deuote rex Henrice.
_Resp._ Ut per te cuncti superati sint inimici.
Oremus. Presta, quesumus, omnipotens et misericors deus, ut qui
deuotissimi regis Henrici merita miraculis fulgentia pie mentis
affectu recolimus in terris, eius et omnium sanctorum tuorum
intercessionibus ab omni per te febre, morbo, ac improuisa morte
ceterisque eruamur malis, et gaudia sempiterna adipisci mereamur.
Per Christum dominum nostrum. Amen.
Here is another form, which occurs in the Fitzwilliam MS. 55 (a Norfolk
book of about 1480):
_Antiphon_. Rex Henricus pauper(um?) et ecclesie defensor ad
misericordiam semper pronus in caritate feruidus pietati deditus
clerum decorauit, quem deus sic beatificauit.
_Vers._ Ora pro nobis deuote Henrice.
_Resp._ Ut digni efficiamur promissionibus Christi.
Oremus. Deus sub cuius ineffabili maiestate vniuersi reges
regnant et imperant, qui deuotissimum Henricum Anglorum regem
caritate feruidum, miseris et afflictis semper compassum, omni
bonitate clemenciaque conspicuum, ut pio (pie) creditur inter
angelos connumerare dignatus es: concede propicius ut eo cum
omnibus sanctis interuenientibus hostium nostrorum superbia
conteratur, morbus et quod malum est procul pellatur, palma
donetur et gratia sancti spiritus nobis misericordiam tuam
poscentibus ubique adesse dignetur. Qui uiuis, etc.
Yet another form is seen in a manuscript (V. III. 7) in Bishop Cosin's
Library at Durham, of cent. XV late: it is written, with a good many
other miscellaneous verses, at the end of the book.
O rex Henrice vincas virtute pudice
Anglorum vere cum recto nomine sexte
[Es] wynsorie natus et ibi de fonte leuatus
Atque coronatus in Westm(ynster) veneratus
Et post ffrancorum rex es de iure creatus
Post mortem carnis miracula plurima pandis
Confirmante deo qui te preelegit ab euo
Et tibi concessit plures sanare per illum
Cecos et claudos cum debilitate retentos
Atque paraliticos egrotos spasmaticosque
In neruis plures contracti te mediante
In te sperantes sanantur et auxiliantur
Et laudes domino per te semper tribuantur.
Ora pro nobis dei electe rex Anglie Henrice sexte.
Ut digni, etc.
Oremus. Omnipotens eterne deus qui electis tuis multa mirabilia
operaris: concede quaesumus ut electi tui Anglorum regis Henrici
sexti meritis et precibus mediantibus et intercedentibus mereamur
ab omnibus angustiis anime et doloribus membrorum liberemur(-ari).
Et cum illo in vita perpetua gloriari. Per, etc.
These three forms of _Memoriae_ are probably not all that exist; but
they will suffice as representative specimens of the popular devotions
used in honour of our Founder.
Besides the _Memoria_ Hearne gives two prayers, attributed to the King
himself, and largely identical in language with that which is prefixed
to Blakman's tract. He takes them from the same printed _Horae_ of 1510
whence the _Memoria_ comes. They are on p. lv _a_ and run thus:
_Two lytell prayers whiche King Henry the syxte made._
Domine Ihesu Christe, qui me creasti, redemisti, et preordinasti
ad hoc quod sum: tu scis quid de me facere vis: fac de me secundum
voluntatem tuam cum misericordia.
Domine Ihesu Christe, qui solus es sapientia: tu scis que michi
peccatori expediunt: prout tibi placere[2] et sicut in oculis tue
maiestatis videtur, de me ita fiat cum misericordia tua. Amen.
Pater noster. Aue Maria.
Of John Blacman or Blakman, the author of our tract, not a great deal is
known. He was admitted Fellow of Merton College, Oxford, in 1436, and of
Eton in 1447: he was Cantor of Eton College, and, as we read in the
title of his book, a bachelor of Divinity, and later a Carthusian monk.
But before he 'entered religion' he held an important post in University
circles, for, in 1452, on the death of Nicholas Close, he was appointed
by the Provosts of Eton and King's (who at that time owned this piece of
patronage) Warden of King's Hall at Cambridge, that royal foundation
which was eventually absorbed into Trinity College. As Warden (I quote
from Mr W. W. Rouse Ball's privately printed account of King's Hall) he
introduced into the College "some scheme of reorganization, which
involved a division of the Society into four classes, fellows, scholars,
commoners, and servi-commoners.... The scheme, whatever it was, was
abandoned on Blacman's resignation" which took effect on 11 July 1457.
Blacman then entered the Carthusian house of Witham in Somerset, and
subsequently that of London, where he probably died. When, and for how
long, he held the post of spiritual director or confessor to Henry VI, I
have no evidence to show.
Of one thing about him, namely, his literary possessions, we know more.
The Bodleian manuscript Laud. Misc. 154 contains two lists, one short,
and one long and elaborate, of books given by him to the Witham
Charterhouse. Several of these exist in the Bodleian and other
libraries, and one, a notable copy of the Polychronicon, which contains
the earliest known picture of Windsor Castle (and of Eton), very
probably drawn by Blacman himself, has in recent years been acquired by
the library of Eton College. The full list of Blacman's books is given
in a separate note.
In reprinting Hearne's text I have retained his spelling, which does not
correspond completely with that of Coplande's print. Hearne gives _ae_
for _e_ throughout, and expands contractions without notice. Had I had
access to the original tract before Hearne's text was put into type, I
should have retained the medieval spelling; but I did not think it worth
while to make the change _apres coup_. The actual words of the text
represent Blacman as faithfully as possible; and that is the chief
matter.
I need not, I think, say much by way of commending this little memorial
of our Founder to the _pietas_ of the many who have owed and still owe
to his bounty such pleasant and peaceful years, and such opportunities
for the gaining of knowledge and the forming of friendships, as he
himself never enjoyed. The evils which his weak rule brought upon
England have faded out of being: the good which in his boyhood he
devised for coming generations lives after him. _Pro eo quod laborauit
anima eius, uidebit et saturabitur._
M. R. J.
Footnotes:
[1] See a special Note on these.
[2] Read _placet_, as in a vellum-printed Paris _Horae_ of 1572 (?),
reported to Hearne by a friend.
Mr Cosmo Gordon of King's College tells me that these prayers also occur
in W. de Worde's Primer of 1494 (sig. F 8 _b_). In this edition the
words read "prout tibi placeret," but a copy at Lambeth in which the
page has been reset, has "prout tibi placet." The prayers also occur in
some Sarum _Horae_ printed in France, e.g. Jean Jehannot's of 1498, of
which there is a copy in the Sandars collection in the University
Library.
COLLECTARIUM
MANSUETUDINUM ET BONORUM MORUM
REGIS
HENRICI VI.
EX COLLECTIONE
Magistri JOANNIS BLAKMAN bacchalaurei theologiae,
et post Cartusiae monachi Londini.
[A II _a_] _Oratio ejus devota._
Domine Jesu Christe, qui me creasti, redemisti, et ad id quod sum
praedestinasti, tu scis, quid de me facturus sis, fac de me secundum tuam
misericordissimam voluntatem. Nam scio et veraciter confiteor, quod in
tua manu cuncta sunt posita, et non est qui possit tibi resistere: quia
Dominus universorum tu es. Ergo Deus omnipotens, misericors & clemens,
in potestate cujus sunt regna omnia atque dominationes, et cui omnes
cogitationes, verba et opera nostra praeterita, praesentia et futura
continue sunt cognita et aperta, qui solus habes scientiam & sapientiam
incomprehensibilem. Tu scis, Domine, quae michi misero peccatori
expediunt: prout tibi placet, et in oculis tuae divinae majestatis videtur
de me fieri, ita de me fiat. Suscipe, pater clemens et misericors Deus
omnipotens, preces mei indignissimi servi tui: et perveniant ad aures
misericordiae tuae orationes, quas offero coram te et omnibus sanctis
tuis. Amen.
PROHEMIUM.
Scriptum est, quod neminem laudabimus ante mortem suam, sed in fine erit
denudatio operum ejus, unde, cessante jam omni impedimento verae laudis,
Quia coeli gloriam Dei omnipotentis enarrant, & omnia quae fecit
Dominus ipsum in factura sua laudant, idcirco in laudem Dei &
serenissimi principis regis Henrici. VI. corpore jam defuncti, quem
licet minime peritus laudare anticipavi, aliqua tractare necessarium
duxi. Maxime quia sanctos Dei laudare, quorum in cathologo istum puto
regem eximium, ob sancta sua merita quoad vixit per eum exercitata,
merito computari, omnipotentis Dei laus est & gloria, ex cujus
coelesti dono est, ut sancti sint. De praenobili ejus prosapia, quomodo
scilicet ex nobilissimo sanguine & [A II _b_] stirpe regia antiqua Angliae
secundum carnem progenitus erat, et qualiter in duabus regionibus,
Angliae s. & Franciae, ut verus utriusque regni heres coronatus fuerat,
tacere curavi, quasi manifestum & notum. Maxime propter casum ejus
infaustissimum, qui eidem inopinate postea evenit.
_Virtutum ejus commendatio._
Verum ut de virtutibus non paucis istius regis, quibus Deus omnipotens
animam ejus insignivit, aliquid edicam, &[3] pro modulo meo Deo propicio
prout noverim, & ex relatu fidedignorum, quondam ei assistencium,
didicerim, propalabo. Fuerat enim, quasi alter Job, vir simplex, &
rectus, Dominum Deum omnino timens, & a malo recedens. Erat autem vir
simplex, sine omni plica dolositatis aut falsitatis, ut omnibus constat.
Nulli enim dolose egerat: aut falsum aliquod cuiquam proferre solebat:
sed veridica semper exercuerat eloquia. Fuerat & rectus et justus, per
lineam justiciae semper in actis suis procedens. Nulli vero injuriam
facere voluit scienter. Deo & omnipotenti quod suum erat fidelissime
tribuerat. quia decimas & oblationes, Deo et ecclesiae debitas,
amplissime persolvere studuit. simul cum religiosissimo cultu etiam hoc
peregit, ita quod ipse & regalibus infulis trabeatus, diademateque regio
coronatus, tam profundas sibi instituit exhibere Domino inclinativas
supplicationes, ac si fuisset juvenis quispiam religiosus.
_Timor Domini inerat ei._
Quod & princeps iste timorem habuerat filialem ad Dominum, patet in
quammultis ejus actis et devotionibus. Primo referre solebat quidam
Angliae reverendus antistes, se per decem annos confessoris sui officio
functum apud ipsum regem Henricum fuisse. Sed neque per tantum tempus
mortalis alicujus [A III _a_] criminis maculam animam ejus tetigisse
asserebat. O! quanta vigilantia! O! quanta diligentia placendi Deo in
tam sublimi et juvenili persona reperta est! Attendite reges & principes
universi, juvenes et virgines & populi quique, & laudate Dominum in
sanctis ejus. Hunc quoque regem virtute imitamini, qui malum fecisse
poterat & non fecit: sed omnino dum vixit refugit, in quantum potuit,
propter Dei displicentiam, hujuscemodi malum vel noxam.
_Cultor Dei sedulus erat._
Sedulus & verissimus Dei cultor erat rex iste, magis Deo et devotioni
orationum deditus, quam mundanis vel temporalibus rebus tractandis, aut
vanis ludis vel occupationibus exercendis: qualibus ut frivola ab eo
despectis, aut in orationibus, aut in scripturarum vel cronicarum
lectionibus assidue erat occupatus, ex quibus non pauca eloquia
hauserat, ad ipsius aliorumque consolationem spiritualem. Unde omni
statui, omnique conditioni hominum et aetati sedulus hortator & consultor
extiterat, juvenibus consulens, ut a vitiis declinarent, et virtutis
viam assequerentur. Provectaeque aetatis viros et presbiteros, ut virtutis
complementum, braviumque aeternae vitae prosequendo attingerent, ammonuit,
proferens id psalmi: _Ite de virtute in virtutem: videbitur enim hinc
Deus deorum in Syon._
_Devota habitudo ejus in ecclesia._
In ecclesia vel oratorio nunquam sedere sibi complacuit super sedile,
aut huc illuc ve, ut moris est mundanorum, deambulare: sed nudato semper
capite, dum divina saltem celebrarentur officia, rarissime regios
erigens artus, quasi continue coram libro genua flectens, oculis ac
manibus erectis, missalia, oracula, epistolas, euangelia
internis visibus[4] promere gestiebat cum celebrante. Nonnullis etiam
solebat clericis destinare epistolas [A III _b_] exhortatorias, coelestibus
plenas sacramentis et saluberrimis admonitionibus, in stuporem multorum.
Item & ubic[~u]que fuerat rex iste, semper devotissimus sanctae crucis,
aliorumque Christianae religionis sacramentorum vel sacrorum, cultor et
sedulus adorator extiterat. In hujusmodi enim opere nudato capite
devotius insedere[5] solebat, etiam in itineribus equitando. ita quod
regale caputium terram petere ultro saepius faciebat, etiam dextrario
insidens, nisi id manus suorum sitius[6] apprehenderet. Unde et maluit
sanctae crucis signorum seriem in corona sua regia situari, quam florum
vel foliorum similitudines quasc[~u]que, juxta illud sapientis: _Corona
aurea super caput ejus, expressa signo sanctitatis_. &c. Tempestive
valde, et quasi in initio divinorum officiorum solebat interesse. Sed et
de prolixa protractione divinorum officiorum nusquam fastidium passus
erat, quanquam ultra meridiem protelabantur.
Item in ecclesia nullatenus accipites,[7] gladios, basillardos,[8]
contractus, confabulationes ve fieri sinebat: sed orationibus etiam
suis potentatibus & proceribus, juxta illud Salvatoris eloquium, _Domus
mea domus orationis est_, jussit crebrius esse vacandum, quod et
fecerunt devote.
_Pudicitia ejus._
Pudicus enim & purus fuerat rex iste H. ab ineunte aetate sua. Omnem vero
lasciviam verbo & opere dum juvenis erat declinaverat, quoadusque
duxerat, nubilibus venientibus annis, praenobilem dominam, dominam
Margaretam, regis Ceciliae[9] filiam, ex qua unicum tantummodo procreavit
filium, Edwardum s. praenobilem & virtuosum principem, cum qua & cui
conjugale foedus syncerissime omnino servaverat, etiam in ipsius
dominae absentia, quae aliquando perlonga fuerat: nullam aliam a sua
feminam tota sua [A IV _a_] vita impudice tangens. Non etiam ad praefatam
suam conjugem effrenate, vel more impudicorum, habere solebat accessum dum
insimul commanserunt: sed tantummodo ut ratio et rei necessitas, servata
semper inter eos honestate conjugali et cum magna gravitate.
_Exemplum._
In argumentum vero suae servatae pudicitiae, omnino consueverat effugere
nuditatem et virorum et mulierum incantius[10] aspicere. ne, ut David,
amore illicito caperetur, cujus animam, prout legimus, oculi depraedati
fuerant. Propterea princeps iste pepigerat cum oculis suis foedus, ut
nec saltem impudice quamlibet aspicerat[11] feminam.
_Aliud exemplum._
Unde semel contigit, quod tempore natalis Domini choreas, vel
spectaculum quoddam generosarum juvencularum, resolutis sinibus suis
nudatas mamillas proponentium, quidam adduceret magnus dominus coram eo,
ut ante regis aspectum juvenes illae mulierculae sic denudatae
tripudiarent, ad probandum forsan eum, vel ad alliciendum regis
juvenilem animum. Sed rex iste non improvidus, nec diabolicae fraudis
ignarus, his spretis praestigiis, nimium indignatus, oculos avertens,
dorsum ejus citius posuit, et ad cameram suam exivit dicens, =Fy fy, for
shame, forsothe ye be to blame.=
Alias juxta Bathoniam equitans, ubi calida sunt balnea, quibus, ut
dicitur, se refocillant et lavant se homines illius patriae ex
consuetudine, dum introspiceret rex balnea, vidit homines in eis quasi
in toto nudos et vestibus plene exutos. Ad quod indignans rex citius
abiit, nuditatem hujusmodi quasi grande facinus abhorrens, non immemor
illius Francisci Petrarchae assertionis: _Nuditas beluina in hominibus
non placet: sed pudori amictus honestate consulitur._ Praeteria,[12] non
tantum sibiipsi, sed et domesticis suis, de castimonia magnam [A IV _b_]
cautionem adhibere solebat. Nam ante nuptias suas adoloscens[13]
castitatis alumnus existens, curiose per secretas suae camerae fenestras
aspicere solebat, ne feminarum introeuntium stulta debacharetur
insolentia, in suorum saltem domesticorum ruinam. Eandem etiam cautionem
adhibuerat idem rex duobus suis fratribus utriuis,[14] Dominis
videlicet Jaspere[15] et Edmundo, dum pueri et juvenes erant: quibus pro
tunc actissimam[16] & securissimam providebat custodiam, eos ponens sub
tutela virtuosorum et honestissimorum sacerdotum, tum ad erudiendum, tum
ad virtuose vivendum, et conversandum, ne scilicet indomitae
adolescentulationes succrescerent, si omnino suppressore carerent. Non
minorem iterum diligentiam adhibere solebat rex iste, ut dicitur, circa
alios sibi attinentes, ut vitia declinarent vel vitarent simul cum
contione viciosorum vel dissolutorum, et virtutes apprehenderent,
ammonens eos.
_Contra avaritiam._
_Liberalitas ejus._
Contra pestem avaritiae, qua quamplurimi inficiuntur et languent, etiam
terreni principes, Rex iste H. de quo loquimur, cautissimus, et
erectissimus omnino fuerat. Quia nec donariis praefulgidis sibi donatis,
nec excellentissimis divitiis, quas ipse possiderat[17] aliquotiens
illicito amore captus fuerat. Sed ad pauperes omnino liberalis erat,
eorum inopiam sublevando. Alios etiam quamplures largitate ditabat
donorum, aut officiorum, vel saltem omnem ab eis egestatem amovebat.
Nequaquam suos opprimebat subditos immoderatis exactionibus, ut ceteri
agunt principes et magnates: sed tanquam pius pater inter filios
conversatus, eos decentissime ex suis relevans, propriis contentus
maluit [A V _a_] sic juste inter eos vivere quam ipsi deficerent egestate,
sua suppressi crudelitate. Quod de suis contentus fuerat, alienarum rerum
minime cupidus, patet variis exemplis verissimis. Unde quidam magnus
dominus optulit eidem regi preciosum coopertorium, ad lectum suum
cameralem, undique nobilibus aureis in magna multitudine stratum, cum
talibus verbis dicens: _De talibus sit vobis cura._ Sed regis animus,
coelestia et spiritualia magis inhians, hujusmodi terrena postponens,
minime attendebat hujusmodi munera.
Alias venientibus ad eundem regem executoribus reverendissimi domini
cardinalis et episcopi Winto[=n]. sui avunculi, cum praegrandi summa,
duorum videlicet millium lib. auri eidem regi conferend'. ad suos
usus, & ad necessaria regni pondera sublevanda, penitus respuit munus,
nec quoquomodo habere voluit, dicens, _ipse fuerat pergratus mihi
avunculus, & multum nobis beneficus, dum vixerat: Dominus retribuat ei.
facite vos de bonis suis prout tenemini. nos nolumus ea recipere._ Ad
quod dictum regium attoniti executores illi, supplicaverunt magestati
regiae, ut saltem reciperet donum illud de manibus eorum, ad dotationem
duorum collegiorum suorum, quae tunc quasi de novo fundasset, apud
Cantabrigiam et Eton. Cui supplicationi et donationi libentissime
favebat rex, mandans, ut, pro relevamine animae praefati sui avunculi,
conferrent donum praedictis collegiis. Qui concito gradu mandatum regium
expleverunt.
Item in suae liberalitatis ostentationem, qua cum aliis pollebat
virtutibus rex iste, in confusionem avariciae largissimus erat in donis,
ut sui quondam testabantur. Donaverat enim uni de capellanis suis, dum
audierat eum intentum ad sacerdotalia vestimenta resarcienda, plus quam
decem mutatoria casularia de pannis suis sericis, ad missas in ecclesia,
cui tunc praeerat idem sacerdos, celebrandas. Alias audiens unum de
famulis suis multis furtive expoliatum [A V _b_] bonis, misit ei idem rex,
in recompensationem sui dampni, XX nobilia, cum hoc consulens, ut ammodo
magis providus esset de custodia bonorum suorum, et nec quicquam juris
ageret cum fure illo. Ecce quomodo misericordia & veritas obviaverunt
sibi, justicia & pax osculatae sunt in nostro terreno principe.
O! rara[18] pietas & piissima charitas in homine inventa! Unde & idem
princeps, tandem utroque privatus regno, Angliae videlicet & Franciae,
quibus ante imperaverat, cum rebus & bonis suis, non fracto, sed aequo id
tulit animo, omnia temporalia parvipendens, dummodo Christum lucraretur
et aeterna. Non tantum in temporalibus distribuendis largus, sed etiam in
ecclesiasticis et spiritualibus benefitiis[19] conferendis, multum cautus
et providus erat rex iste & discretus, ne indignis, vel quoad seipsum
indigne, i. symoniace, talia conferret, prout res ostendit in personis
ab eo promotis: immunis semper erat a symonia. Nam virtuti semper
intendens, virtuosorum promotioni omnino vacabat, atque eos plurimum
amabat. Accensae vero charitatis perurgebatur affectu, quando successori
celeberrimi cardinalis Winto[=n] dixerat praefatus rex H. magistro
Wilelmo Waynflet: _Accipe Wintonicam intronizationem, ut sis illic,
sicut solent praedecessores praesules esse. sis longaevus super terram, et
in virtutis via succrescens et proficiens._ Episcopos etiam Wurcestriae
et Cestriae[20] simul, cum multis aliis, pari liberalitate promovit, ut
res satis innotuit. Unde ad ampliandum domum Dei, et cultum divinum,
duo praeclara principatus sui tempore fundavit collegia praedicta, quae
amplissimis dotavit praediis et redditibus, ad sustentationem pauperum
scholarium non paucorum, in quibus non tam divina cotidie devotissime
celebrantur officia, ad Dei omnipotentis laudem, quam scolastica dogmata
cum ceteris actibus continue exercentur, ad scientiae incrementum. Ad
istorum vero duorum collegiorum [A VI _a_] iniciationem et fundamen,
perquisivit ubique optimos lapides vivos, optime expeditos in virtute &
scientia juvenculos, et sacerdotes qui ceteris praeessent ut doctores &
tutores. Unde quoad presbyteros habendos dixerat rex suo legato in hac
causa, _Minorascere eos potius tolleramus in musicalibus, quam in
scripturarum scientiis._ Et quo ad pueros vel juvenculos, ei adductos ad
scholatizand'. voluit eos rex omnino educari et nutriri, tam in virtute,
quam in scientiis. Unde cum aliquos eorum sibi obviam habuit aliquoties
in castro de Wyndesoor, quo interdum irent, ad servos regis, eis notos,
visitandos, comperto quod sui essent, admouit[21] eos de virtutis via
prosequenda, dando cum verbis etiam pecunias ad alliciendum eos, dicens:
_Sitis boni pueri, mites et docibiles, et servi Domini._ Et si aliquos
eorum curiam suam visitare deprehenderit, aliquando cohibuit corripiendo
eos, ne hoc amodo iterarent, ne agnelli sui perditos suorum curialium
actus vel mores saperent: vel proprios bonos mores in parte vel in toto
amitterent, more agnorum vel ovium, quae inter vepres vel spinas
pascentes, sua vellera dilaniant, et saepius in toto amittunt.
_Humilitas regis._
Loquendo de magna regis istius humilitate, sciendum, quod multum clarus
fuerat virtute illa humilitatis. Non enim erubuit rex iste piissimus
sacerdoti, celebranti coram eo, diligens minister fieri, respondendo ad
missam, _Amen._ _Sed libera nos_, et similia. Ita vero fecit etiam michi
communiter indigno sacerdoti. In mensa etiam succinctam faciens
refectionem, quasi religiosus cum concitata surrectione silentium
servans stando Deo gratias totiens quotiens devotissime persolvit. Unde
etiam, teste magistro doctore Tow[=n]. instituit idem rex, quod per
elemosinarium suum quidam discus, V. Christi vulnerum, quasi
sanguinerubentium, repraesentativus, [A VI _b_] mensae suae, quando se
reficere habuit, ante omnia alia fercula poneretur, quibus effigiebus
devotius intentis,[22] ante quorumlibet ciborum attactum mirabiles Deo
persolvebat devotiones.
Item equitando semel in strata quadam, jacente extra cemiterium ad
orientem cujusdam ecclesiae, ubi pixis super altare pendens carebat
sacramento eucharistiae, eo igitur non nudante caput, ut semper alias vel
ante assolet agere cum magna devotione propter reverentiam sacramenti:
admirantibus inde suis dominis et compluribus magnatibus, rationem
reddit rex dicens: _Scio,_ inquit, _ibi non esse Dominum meum Iesum
Christum, ob cujus honorem tanta facerem._ Quod ita repertum est ut
dixit. unde et dicunt, qui eidem secreti erant, quod rex iste
frequenter viderat Dominum nostrum Iesum, in forma humana repraesentantem
se in sacramento altaris inter manus sacerdotis.
Consueverat etiam, ex permaxima humilitate & devotione, nocte et
Dominicae resurrectionis tempore propria manu gerere magnum tortum, ob
reverentiam Dominicae resurrectionis et fidem.
_Humilitas regis._
De ipsius etiam humilitate in incessu, in vestibus et aliis corporalibus
indumentis, in verbis et ceteris corporis gestibus compluribus,
constat, quam[23] obtusis sotularibus et ocreis a juventute uti
consueverat adinstar coloni. Togam etiam longam cum capucio rotulato ad
modum burgensis, et talarem tunicam ultra genua demissam, caligas,
ocreas, calceos omnino pulli coloris &c. omnimoda curiositate per
eum prohebita[24] in consuetudine habuit.
Voluit etiam in principalibus anni festis, sed maxime quando ex
consuetudine coronaretur, indui ad nudum corpus suum aspero cilitio, ut
per asperitatem talem corpus ejus [B I _a_] arctaretur a lascivia, potius
vero ut omnis arrogantia vel inanis gloria, quae ex hujusmodi oriri solet,
reprimeretur.
_Labor et exercitium ejus._
De occupatione regis, qua[25] bene dies et tempora transigerat,[26]
compluribus notum est adhuc viventibus, quod omnino dies solemnes, &
Dominicos in divinis officiis audiendis, et devotis orationibus ex parte
sua pro se et populo suo omnino dedicare solebat, ne sabbata ejus hostes
deriderent. Et ad similiter agendum etiam alios inducere diligenter
studuit. unde et nonnulli, quondam eidem assistentes, asserunt, quod
tota ejus exultatio et gaudium erat in Dei laudibus et divinis servitiis
rite & devote persolvendis. Ceteros vero dies etiam minus solemnes, non
in ocio aut vanitatibus, non in commessationibus aut ebrietatibus, non
in vaniloquiis aut ceteris nocivis dictis aut loquelis (quae amnia[27]
semper dum viveret declinabat,) immo paucissimis eloquiis, ut verbis
aedificariis vel ceteris utilibus omnino usus fuerat: Sed dies illos aut
in regni negotiis cum consilio suo tractandis, prout rei exposcerat
necessitas, aut in scripturarum lectionibus, vel in scriptis aut
cronicis legendis non minus diligenter expendit. Unde et de eo testatus
est miles quidam honorandus, quondam sibi camerarius fidelissimus,
dominus Ricardus Tunstall, verbis et scriptis suis testimonium de eo
dedit dicens: _In lege Domini fuit voluntas ejus die ac nocte._ In hujus
etiam rei testimonium ipse Dominus rex graviter conquestus est michi in
camera sua apud Eltham, quando solus cum eo ibidem essem in sanctis suis
libris cum eo laborans, ejus salubribus monitis & profundissimae
devotionis suspiriis intendens: dato pro tunc interim sono super hostio
regio a quodam potentissimo regni duce, rex ait: _Sic inquietant me, ut
vix raptim per dies et noctes valeam sine [B I _b_] strepitu aliquorum
sacrorum dogmatum lectione refici._ Simile etiam quoddam huic semel
contigit, me praesente apud Wyndesor. In attestationem etiam suae eximiae
devotionis ad Deum, dicunt complures adhuc superstites, eidem etiam
principi quondam familiares, quod quasi continue oculos suos ad coelum
attollere consueverat, quasi coelicola quidam aut raptus, nec seipsum
pro tempore, nec se circumstantes sentiens, quasi esset homo extaticus,
vel subcoelestis, conversationem suam in coelis habens, juxta illud
apostoli, _Conversatio nostra in coelis est._
_Juramenta ejus._
Item nulla unquam habere solebat alia juramenta, ad confirmanda dicta
sua veredica, quam haec verba proferendo, =Forsothe, and forsothe.= Ut
ceteros[28] faceret, quos alloquibatur,[29] de dictis suis. Unde et
quamplures, tam magnates, quam plebeos,[30] a gravibus juramentis, tum
blande consulendo, tum dure corripiendo, compescuit. Quoniam
abhominabilis erat eis[31] quisque jurans. Audiens autem rex quendam
magnum dominum, sibi camerarium, ex abrupto et improvise graviter
jurare, graviter increpavit eum, dicens: _Prohdolor! vos dominus familiae
multae dum juramenta sic editis contra Dei mandatum, pessimum exhibitis[32]
exemplum servis et subditis vestris. ipsos enim similia facere provocatis._
_Pietas et patientia ejus._
De patientia istius regis, & benignissima ejus misericordia, quas per
totam suam vitam in transgredientes sibi exercuit, dum regnaret,
complurima verissime dici possunt.
Primo, cum semel descenderet a villa sancti Albani Londonias per
Crepylgate, videns supra portam ibi quartarium hominis positum super
sudem sublimem, quaesivit, quid hoc esset? Et respondentibus [B II _a_] sibi
dominis suis, quod erat IIII. pars cujusdam proditoris sui, qui falsus
fuerat regiae majestati, ait rex, _Auferatur. Nolo enim aliquem
Christianum tam crudeliter pro me tractari,_ & continuo sublatum est
quartarium. Qui hoc vidit, testimonium dicit.
Item IIII. nobiles generosos, de proditione & crimine laesae majestatis
regiae convictos, et super hac re legittime per judices condemnatos, et
morte turpissima plectissima"[33] plectendos piissime relaxavit, et a
morte illa acerbissima eripuit, cartulam suae perdonationis pro eis
liberandis ad locum supplicii citissime emittens.
Aliis tribus magnis dominis regni, in necessitate ejusdem[34] regis
conspirantibus, infinita quasi multitudine armatorum hominum congregata,
ambitione quadam regii culminis intentata, prout res postea manifestius
claruit, rex iste non minorem exhibuit misericordiam. Condonabat enim
omnibus tam capitaneis, quam ceteris sibi subditis, quod ei tunc maligne
intenderant, dummodo se ei submitterent.
Consimilem etiam misericordiam compluribus aliis ostendit, specialiter
autem duobus, mortem ei intendentibus, quorum unus collo suo grave
vulnus inflixit, volens excerebrasse, vel decollasse eum, quod tamen rex
patientissime tulit, dicens, =Forsothe, & forsothe, ye do fouly to smyte
a kynge enoynted so.=
Alter vero cum sicca[35] percussit eum in latere, dum in turri fuerat
carcere detentus, qui post hoc commissum facinus putans, se regem ex suo
ictu nephario occidisse, timens se capiendum fore, citissime aufugit,
deprehensum tamen eum, & eidem regi postea adductum, convalescens rex,
et e carcere illo eductus, et ad regalia fastigia, Deo favente et
agente, iterum sublimatus sine bellis post longa exilia et diutinam ejus
incarcerationem, pardonavit eum ex summa sua clementia, sicut et
praedictum suum persecutorem.
Unde et famuli quondam eidem regi asserunt, quod nullam personam,
quantumcunque [B II _b_] sibi noxiam, voluit aliquoties mulctari. Quod
etiam in quam multis liquet personis, quibus valde fuerat gratiosus et
misericors imitator effectus illius qui ait: _Misericordiam volo, & nolo
mortem peccatoris, sed magis ut convertatur & vivat._ qui etiam, ut
apostolus ait, _Omnium hominum salutem affectabat._ nec mirum. Quoniam
etiam non inerat ejus animae vana illa gloriatio, qua etiam venatores
potiuntur captis bestiis ex nimia complacentia, videlicet ut intueretur
appetitum animal in interitu suo cum truculentia contaminari, nec caedi
innocui quadrupedes[36] aliquando voluit interesse. Quid plura? Certe
inter quos et quibus tam benignus et misericors extiterat rex iste, hos
tandem invenit ingratissimos, ut Christus Judaeos. Nam quem dextera Dei
in tantam sublimaverat gloriam, ut supra habetur, isti patriales,[37]
insimul conglobati, rabie quadam crudilissima[38] praefatum regem
misericordissimum potestate regia privaverunt, et a suo regno et
regimine expulerunt, qui tandem post latebras, quas ad tempus, propter
sui tutelam, secretioribus fovebat locis, inventus etiam captus, velut
proditor & maleficus Londonium adductus in turri ibidem incarceratus
erat, ubi famem, sitim, obprobria, irrisiones, blasphemeas,[39] aliasque
injurias complurimas, ut verus Christi sequester, patienter tolleravit,
et tandem mortis ibi corporis violentiam sustinuit propter regnum, ut
tunc sperabatur, ab aliis pacifice possidendum. Anima autem ipsius, ut
pie credimus, ex miraculorum, ubi corpus ejus humatur, diutina
continuatione, cum Deo in coelestibus vivente, ubi, post istius seculi
aerumnas, cum justis in aeterno Dei contuitu feliciter gaudet, pro terreno
& transitorio regno hoc patienter amisso, aeternum jam possidens in aevum.
_Revelationes ei ostensae._ [B III _a_]
Praeterea, de coelestibus sacramentis, eidem regi ostensis, silendum
esse non puto. In turri enim Londoniarum detentus, interrogatus erat a
quodam sibi capellano erga festum Paschae, quomodo anima ejus concordaret
in hoc sacratissimo tempore cum instantibus suis tribulationibus
inevitabiliter emergentibus? Et respondit rex dicens, _Regnum
coelorum, cui me semper ab infantia mea devovi, appellans exposco. De
regno isto transitorio & terrestri non magna nobis cura est. Cognatus
noster de Marchia se interponit, ut sibi placet. Hoc ipsum tantummodo
requiro, quatinus sacramenta Paschalia & ecclesiastica cum aliis
Christicolis in die coenae recipiam, ut moris nostri est,_ unde &
propter nimiam suam devotionem, quam ad Deum, et ad ejus sacramenta,
semper habuerat, non incongrue videtur, quod coelestibus sacramentis
fuisset saepius illustratus, & in suis tribulationibus consolatus. Fertur
enim a nonnullis secretioribus sibi personis, quibus solebat secreta sua
reserare, quod frequenter viderat Dominum Iesum in manibus celebrantis
tractatum in forma humana ei apparere sub sacramento. Dixerat iterum
apud Waltha[=m] olim existens cuidam in secretis, aliis tamen a retro
hoc audientibus, de multiplici revelatione Dominica sibi facta per tres
annos continuos in festo sancti Edwardi, quod in vigilia Epiphaniae
accidit de gloria Domini, in effigie humana apparentis, de ejus corona,
& de assumptione beatae Mariae in corpore & anima ostentione.
Item de absentia sacramenti a pixide, dum per quoddam equitaret
cimiterium, propter quod desiit a veneratione solita sacramenti, ut
supra habetur.
In ipso etiam arcto guerrarum discrimine in boriae partibus, deficiente
ad tempus pane commilitonibus vel turbis suis, dicitur ab inde
venientibus, quod de exigua [B III _b_] tritici annona meritis ejus et
precibus a[40] Deo multiplicati fuerant panes, ut querentibus[41] et
petentibus sufficientia cum superfluo respondebat suis, ceteris vero
suis hostibus penuriam panum patientibus.
Insuper continuata longo tempore dira ac ingratissima suorum rebellione,
post plurima bella a suis rebellantibus ei gravissime illata, tandem cum
paucis ad locum secretum, a suis fidelibus sibi provisum, fugit. unde
dum per aliquod spacium diliteret,[42] vox corporalis insonuit per XVII.
dies antequam caperetur insinuans ei, quod proditione traderetur, ac
sine honore, quasi fur aut exul quidam, Londonias, & per medium ejus
manu duceretur, multa ac varia pravorum hominum ingeniis mala exquisita
subiturus, et infra turrim illic incarcerandus, quae omnia ex beatae Mariae
virginis revelatione, Sanctorumque Joannis baptistae, Dunstani, &
Ancelmi, quorum consolationibus ad tunc, sicut etiam alias, potitus
fuit, per eosdem ad patientiam edoctus & confirmatus ad haec et similia
patienter tolleranda. Quae cum quibusdam de suis tunc retulerat,
videlicet magistris Bedon & Mannynge, incrudeli[43] illi minime credere
voluerunt, sed diliramenta et vana quaedam deputaverunt, quoadusque rei
exitus eos certos fecit.
Fertur etiam, quod rex iste, dum in turri fuisset inclusus, viderit
mulierem quandam a dextra sua infantulum submergere nitentem, quam per
nuncium ammonuit, ne tantum flagitium & Deo odiosum peccatum
perpetraret. Cujus ammonitione correpta illa, ab incepto opere cessavit.
Item quaesito ab eodem rege H. dum in turri fuerat incarceratus, quare
injuste vendicaverat et possiderat[44] coronam Angliae tot annis,
respondere solebat, _Pater meus rex fuerat Angliae[45] pacifice,
coronam Angliae possidens per totum regni sui tempus. Et suus pater,
avus meus, ejusdem regni rex fuit. Et ego puer, quasi in cunabilis[46]
[B IV _a_] pacifice, et sine omni interruptione coronatus approbatus fueram
rex a toto regno, coronam Angliae gerens quasi per_ XL. _annos,
singulis mihi dominis homagium regium facientibus, et fidem michi
praestantibus sicut & aliis antecessoribus meis. Vnde, et cum
Psalmista dicere possum_: Funes ceciderunt michi in praeclaris: etenim
hereditas mea praeclara est michi. Justum enim adjutorium meum a
Domino, qui salvos facit rectos corde.
Laus Deo.
Footnotes:
[3] _omitte_ et.
[4] _Lege_, vocibus.
[5] incedere M. R. J.
[6] _Sic, pro_ citius.
[7] _Sic. Lege_, ancipites. [_potius_ accipitres M. R. J.]
[8] _Id est_, pugiones, =daggers=.
[9] _Potius_, Siciliae.
[10] _Sic. L._ incautius.
[11] _Sic. L._ aspiceret.
[12] _Sic._
[13] _Sic._
[14] _F._ uterinis.
[15] _Sic. Potius_, Jaspero.
[16] _Sic. L._ artissimam.
[17] _Sic._
[18] _L._ cara M. R. J.
[19] _Sic._
[20] Cicestriae M. R. J.
[21] _Sic. L._ admonuit.
[22] _An_, intentus?
[23] _F._ quoniam.
[24] _Sic._
[25] _F._ quam.
[26] _Sic, perinde ac si_ transegerat _reponend. esset_. _Rectius tamen
forsitan_ transigeret.
[27] _Sic, pro_ omnia.
[28] _Sic. F._ certos.
[29] _Sic._
[30] _Sic._
[31] _F._ ei.
[32] _Sic._
[33] _Sic. Sed delend. ni fallor._
[34] [_Sic. qu._ necem M. R. J.]
[35] _Sic. pro_ sica.
[36] _Sic. F._ quadrupedis.
[37] [=pr]iales.
[38] _Sic._
[39] _Sic._
[40] _F._ adeo.
[41] _Malim cum diphthongo._
[42] _Sic, pro_ deliteret.
[43] _Sic, pro_ increduli.
[44] _Sic._
[45] _Commate forsitan post_ Angliae _non post_ pacifice _distingui malint
alii. Sed distinctioni nostrae favet Codex, quo usus sum._
[46] _Sic, pro_ cunabulis.
A COMPILATION
OF THE MEEKNESS
AND GOOD LIFE
OF
KING HENRY VI.
GATHERED BY
Master JOHN BLAKMAN, Bachelor of
Divinity and afterward monk of the
Charterhouse of London.
_A devout Prayer of his._
O Lord Jesu Christ, who didst create me, redeem me, and foreordain me
unto that which now I am: Thou knowest what Thou wilt do with me: deal
with me according to thy most compassionate will. I know and confess in
sincerity that in thy hand all things are set, and there is none that
can withstand Thee: Thou art Lord of all. Thou therefore, God Almighty
compassionate and pitiful, in whose power are all realms and lordships,
and unto whom all our thoughts, words, and works, such as have been,
are, and shall be, are continually open and known, who only hast wisdom
and knowledge incomprehensible: Thou knowest, Lord, what is profitable
for me poor sinner: be it so done with me as pleaseth Thee and as
seemeth good in the eyes of thy divine Majesty.
Receive, O compassionate Father and merciful God Almighty, the prayer of
me thy most unworthy servant; and let my supplications, which I offer
before Thee and thy saints, come unto the ears of thy mercy. Amen.
PROLOGUE.
It is written that we are to praise no man before his death, but that in
the end shall be the exposing of his works: hence, now that every
obstacle to sincere praise is out of the way, and inasmuch as the
heavens declare the glory of Almighty God, and all things that the Lord
hath made praise Him by the fashion of them, I have therefore thought
fit to treat of some matters to the praise of God and of the serene
prince King Henry VI now deceased; whom, though I be of little skill, I
have taken in hand to celebrate; and this especially because to praise
the saints of God, (in the register of whom I take that excellent king
to be rightly included on account of the holy virtues by him exercised
all his life long) is to praise and glorify Almighty God, of whose
heavenly gift it cometh that they are saints.
Now of his most noble descent, how he was begotten according to the
flesh of the highest blood and the ancient royal stock of England, and
how in the two lands of England and France he was crowned as the
rightful heir of each realm, I have purposely said nothing, as of a
matter plainly known to all, and not least known because of that most
unhappy fortune which befell him against all expectation in
after-times.
_A commendation of his virtues._
But that I may set forth somewhat concerning the many virtues of that
king, wherewith Almighty God adorned his soul, I will according to my
small ability, with God's help, publish such things as I have known and
have learned from the relation of men worthy of credit who were formerly
attendant on him.