Derde Druk.
Met illustraties van JOH. BRAAKENSIEK.
AMERSFOORT
VALKHOFF & Co.
Er bestaat over het verblijf van Czaar Peter den Grooten te Zaandam
reeds een uitgebreide litteratuur. De Heer Jac. Scheltema, die
als vrederechter in deze stad heeft gewoond, vond er belangrijke
aanteekeningen door den Zaandammer lakenkoopman en vroedschap Jan
Cornelisz Noomen over dat verblijf bijna dagelijks genoteerd, en
hij gaf toen in de jaren 1814 en 1817 belangrijke werken over Czaar
Peter en over Rusland in betrekking tot de Nederlanden in het licht,
die door hunne nauwkeurigheid en historische waarheid veel verschilden
met de fantastische verhalen van vroegeren tijd. Zoover mij bekend is,
bestaat er echter nog geen uitgebreid verhaal over dit onderwerp voor
jeugdige lezers.
De Heer Kieviet, de bekende schrijver voor de jeugd, heeft deze taak
op zich genomen, en verzocht mij het verhaal eens door te lezen vóór
het ter perse ging. Ik heb het met zeer veel genoegen gedaan en mij er
in verheugd, dat de bijzonderheden van het verblijf van den Czaar te
Zaandam zoo nauwkeurig zijn medegedeeld, terwijl het niet anders kan,
of het voor het licht brengen van de Groenlandsche visscherij geeft
aan het geheel een meer locale kleur. De walvischvaart, die sedert
jaren niet meer in Nederland wordt uitgeoefend, was eenmaal voor
de Nederlandsche Provinciën een zeer belangrijke tak van handel,
die duizenden menschen werk verschafte en waarvoor velen zich
interesseerden. Vooral in de Zaanlanden werden tal van schepen ter
walvischvangst uitgerust en vonden velerlei ambachten en neringen
daardoor een grooten steun. Het kan niet anders of de jongens van
het oud-Zaandam voelden zich tot de avontuurlijke reizen naar het
Noorden aangetrokken. De in dit verhaal genoemde jongens hebben voor
het meerendeel in dien tijd geleefd, maar zij waren in dat jaar
van 1697 iets jonger of ouder. Het is een der voorrechten van den
romanschrijver, dat hij den leeftijd van de optredende personen mag
pasklaar maken voor zijn geschiedkundige werken. Zoo was Arend Bloem,
die een zoon was van Burgemeester Claas Arendsz. Bloem, geboren in
het jaar 1678 en zag Nicolaas Calff in 1677 het levenslicht. Beide
jongelui waren dus reeds 20 jaren. Vooral Nicolaas Calff werd een
bijzonder bekend en bemind burger te Zaandam: hij stond aan het hoofd
van een groot handelshuis, en was ook een beoefenaar van kunsten en
wetenschappen. Hij heeft veel gereisd, Duitschland, Frankrijk, Spanje
en Italië bezocht, en een menigte kunstvoortbrengselen en antiquiteiten
zijn door hem verzameld op zijn fraaie buitenplaats Polanen bij Halfweg
Haarlem. De eigenaar van de scheepswerf, waarop Czaar Peter gewerkt
heeft, Lijnst Tewisz. Rogge was in 1697 nog een jonge man; zijn 4
zonen waren toen òf nog zeer jong òf nog niet geboren. Cornelis
Gerritsz. Jongekees, de man onder den Beer, die de jongens zijn
avontuur bij Groenland vertelt, was reeds in 1677 overleden.
Het verblijf van Czaar Peter in Holland en te Zaandam is voor de
Nederlandsche gewesten een belangrijke episode geweest. De energieke
vorst bracht daarmede een eeresaluut aan de groote nijverheid en
handel van het oude, kleine Holland.
Nog steeds is het voor het nageslacht welgevallig met de gedachte zich
in het gouden tijdperk onzer historie te verplaatsen, en het kan niet
anders, of bij jongelieden wordt dan de lust opgewekt tot navolging
van de daden der voorvaderen. Boeken als Jongens van Oudt-Holland
van den Heer Kieviet werken daartoe zeker mede!