Een deel der bourgeoisie wenscht de sociale misstanden te verhelpen, om
het voortbestaan der burgerlijke maatschappij te verzekeren.
Tot dit deel behooren: staathuishoudkundigen, menschenvrienden,
humanitairen, verbeteraars van den toestand der arbeidende klassen,
organiseerders der weldadigheid, dierenbeschermers, stichters van
matigheidsverenigingen, hervormers van de bontst geschakeerde soorten.
En ook tot geheele systemen is dit bourgeois-socialisme uitgewerkt.
Als voorbeeld voeren wij aan Proudhon’s Philosophie de la Misère.
De socialistische bourgeois willen de levensvoorwaarden der moderne
maatschappij zonder de noodzakelijk daaruit voortkomende strijd en
gevaren. Zij willen de bestaande maatschappij na aftrek der haar
omwentelende en vernietigende elementen. Zij willen de bourgeoisie
zonder het proletariaat. De bourgeoisie stelt zich natuurlijk
de wereld, waarin zij heerscht, als de beste wereld voor. Het
bourgeois-socialisme werkt deze troostvolle voorstelling tot een
half of heel stelsel uit. Wanneer het het proletariaat oproept, zijn
stelsels tot werkelijkheid te maken, en in het nieuwe Jeruzalem in te
gaan, dan verlangt het in den grond der zaak alleen, dat het in de
tegenwoordige maatschappij blijft staan, maar zijn hatelijke gedachten
over die maatschappij aflegt.
Een tweede, minder systematische maar meer practische vorm van
dit socialisme trachtte iedere revolutionaire beweging voor de
arbeidersklasse te verbitteren, door te bewijzen, dat niet deze of
gene politieke verandering, maar alleen een verandering der materieele
levensverhoudingen, der economische verhoudingen, haar van nut zou
kunnen zijn. Onder verandering der stoffelijke levensverhoudingen
verstaat dit socialisme evenwel volstrekt niet de afschaffing der
burgerlijke productieverhoudingen, die alleen langs revolutionairen
weg mogelijk is, maar administratieve verbeteringen, die op den bodem
dezer productieverhoudingen geschieden, dus aan de verhouding van
kapitaal en loonarbeid niets veranderen, maar in het beste geval
voor de bourgeoisie de kosten harer heerschappij verminderen en haar
staathuishouding vereenvoudigen.
Zijn volkomen uitdrukking bereikt het bourgeois-socialisme eerst daar,
waar het tot bloote redekunstige figuur wordt.
Vrijhandel! in het belang der arbeidende klasse: beschermende rechten!
in het belang der arbeidende klasse: cellulaire gevangenissen! in het
belang der arbeidende klasse: dat is het laatste, het eenige ernstig
gemeende woord van het bourgeois-socialisme.
Het socialisme der bourgeoisie bestaat juist in de bewering, dat de
bourgeois bourgeois zijn--in het belang der arbeidende klasse.