ALFABETISCH REGISTER
DER NEDERLANDSCHE EN LATIJNSCHE NAMEN.
Bladz.
Achtarm, gewone 107
Achterkieuwigen 109, 112
Actinia equina 176
Actiniën 176
Actinoloba dianthus 176
Adamsia palliata 178
Adamsia Rondeletti 178
Aeolis 114
Aequorea forscalea 183
Alciope 92
Alcyonium digitatum 193
Alcyonium palmatum 193
Alikruik 120
Amber-horenslak 40
Ancylus fluviatilis 17
Anemonia sulcata 175
Antedon rosacea 158
Antipathes larix 194
Aphrodite aculeata 89
Aplysia depilans 112
Aporrhaïs 122
Apus productus 39
Arca barbata 139
Arenia, broze 92
Arenia, fragilis 92
Arenicola piscatorum 90
Argonauta argo 108
Argyroneta aquatica 45
Arkschelpen 139
Armpoliep, bruine 23
Armpoliep, groene 23
Armpootige weekdieren 99
Ascidiën 96
Asellus aquaticus 44
Astacus fluviatilis 27
Astarta 137
Asterias glacialis 162
Asterias rubens 162
Astraea radians 195
Astroïdes calycularis 195
Astropecten aurantiacus 162
Aulacostomum gulo 37
Avicula 135
Badspons, gewone 199
Balanus tintinnabulum 55
Bandtongigen 120
Barnsteenslak 40
Bekerkwal 171
Bekerpoliep 171
Berenkreeft 67
Beroë Forskaliï 170
Bisschopsmuts 127
Blaasdrager, in ’t water zwevende 180
Blaashorenslak 42
Blaaskwallen 180
Blaasslak, gespikkelde 113
Bladkreeften 64
Bladpootigen 39
Blauwslak 125
Bloedegel, gewone 9
Bloedkoraal 192
Bloedzuiger, medicinale 48, 58
Bloedzuiger, zwarte 37
Bloempoliepen 171, 173, 189
Bonellia viridis 94
Boogkrabben 75
Boomblad, vertakte 188
Boorpissebed 82
Boorschelpen 144
Boorspons 200
Boorworm 145
Borstelwormen 39, 85
Botryllus violaceus 97
Branchipus 43
Bron-blaashoren 42
Bryozoa 7
Buccinum 128
Buikpootigen 19
Buiskwallen 180
Buispoliepen 186
Bulla ampulla 113
Bythinia tentaculata 52
Calappa granulata 68
Callianira bialata 170
Callianira, tweevleugelige 170
Cancer pagurus 75, 76
Carcinas moenas 75
Cardium edule 141
Carmarina hastata 184
Cassis testiculum 124
Cerianthus membranaceus 176
Cerithium 122
Cestum Veneris 171
Charybdea grandis 169
Chiton elegans 111
Cidaris papillata 151
Ciona intestinalis 97
Clavellina lepadiformis 97
Clepsine bioculata 10
Clione borealis 116
Columbella mercatoria 128
Comatula rosacea 158
Conus marmoratus 128
Corallium rubrum 192
Cordylophora lacustris 184
Crangon vulgaris 64
Crania anomala 100
Crinoïeden 157
Cucumaria doliolum 156
Cyclas rivicola 32
Cynthia microcosmos 97
Cypraea mauritiana 123
Cypraea moneta 123
Cypraea tigris 123
Cytherea dione 143
Dadelslak 127
Darmholtedieren 20, 165, 183
Dendrophyllia ramea 188
Dentalium elephantinum 117
Diepslak 52
Doliolum tritonis 99
Dolium galea 124
Dolium perdix 124
Doodshoofdschelp, ongelijke 100
Doômansduim 193
Dorippe lanata 69
Doris tuberculata 114
Draadslak 114
Draadwormen 49
Dreissena polymorpha 15
Driehoekkrabben 77
Dromia vulgaris 70
Duifje 128
Dunschaal 142
Echinocardium cordatum 153
Echinus esculentus 152
Edelkoraal, roode 192
Edelkoraal, zwarte 194
Eendenmossel 53
Eenspierigen 133
Elysia viridis 115
Emarginula 130
Ephydatia fluviatilis 26
Eremietkreeft 177
Erwtenschelp 15
Euplectella aspergillum 201
Euspongia officinalis 199
Fissurella graeca 129
Flustra foliacea 99
Fluweelslak, groene 115
Fuikhorenslak 127
Fungia patella 195
Galatea strigosa 72
Gammarus pulex 3
Gaper, stompe 143
Gaperschelpen 143
Garnaal 64
Gatschelp 100
Geleikorst, stervormige 97
Geleikorst, vioolblauwe 97
Geodia gigas 201
Geweikoraal 194
Glasbuisspons 201
Glassponsen 199, 201
Glasspons van Siebold 202
Gordius aquaticus 49
Gorgonia verrusca 192
Goudkam 88
Haarster, rozeroode 158
Haarsterren 157
Haliotis tuberculata 111
Hamerschelpen 134
Hartschelpen 141
Heliactis bellis 177
Helmslak 124
Hermione hystrix 89
Hermione, stekelvarken 89
Hippopodius luteus 182
Hirudo medicinalis 48
Holothuria tubulosa 154
Holothuriën 153
Holtedieren 20, 165, 183
Homarus vulgaris 59
Hoornkoraal, lariksvormig 194
Hoornkoraal, wrattig 192
Hoornslakken 122
Hoornsponsen 199
Hoornwier, bladerig 99
Hyalea tridentata 117
Hyalonema Sieboldiï 202
Hydra fusca 23
Hydra viridis 23
Hydractinia echinata 178
Hydractinia, gestekelde 178
Ilea nucleus 68
Ilea, pitvormige 68
Inachus chiragra 79
Inachus Kämpferi 80
Infusiediertjes 35
Inktvisch, gewone 106
Inktvisschen 101, 102
Isocardia 137
Jacobsmantel 135
Janthina communis 125
Kalkkokerwormen 87
Kalksponsen 199
Kamkieuwigen 119
Kamkieuwwormen 88
Kamschelp, gemarmerde 140
Kamschelpen 135
Kamster, oranjekleurige 162
Kaphorenslak 17
Kauri’s 123
Kegelslak, gemarmerde 128
Kelk-sterkoraal 195
Keverslak, sierlijke 111
Kielpootigen 115
Kieuwloozen 113
Kieuwpoot 39, 43
Kiezelsponsen 199, 200
Kinkhoren 128
Klapschelp 136
Klitkomkommer, klevende 156
Klokdiertje 36
Kluizenaarskreeft 177
Knotspoliepen 186
Kogelegel, gekorrelde 152
Kokerworm, goudharige 88
Kokerworm, spiraalvormige 86
Kokhanen, Kokkels 141
Koordworm 49
Koppootigen 101, 102
Koraaldieren 189
Krabben 73
Kraken, gewone 101, 107
Kreeften 3, 27, 59
Kreeften, kortstaartige 74
Kreeften, tienpootige 59
Kristalslak 117
Kruisdraagster 93
Kuifcelpoliep 5
Kurkspons 200
Kwallen 165
Kwalpoliepen 167, 183, 184
Lambrus mediterraneus 80
Langoeste 63
Langworm 93
Lans-tulband, wrattige 151
Lazarusklep 136
Lederkoraal 193
Lepas anatifera 53
Limnaea auricularia 51
Limnaea palustris 51
Limnaea peragra 51
Limnaea stagnalis 41
Limnoria terebrans 82
Limulus moluccensis 56
Limulus polyphemus 56
Lineus gesserensis 93
Lineus longissimus 93
Lithodomus dactylus 140
Littorina littorea 120
Loligo vulgaris 107
Lucernaria Leuckarti 171
Lucina jamaicensis 142
Lumbriculus variegatus 38
Mactra solida 142
Madrepora corymbosa 194
Maja squinado 77
Mantel-aktinie 178
Manteldieren 95
Mantelschelpen 135
Medusahoofd 164
Meduse, spiesvormige 184
Medusen 165
Meerknotspoliep 186
Meleagrina margaritifera 135
Meloenkwal 170
Mesheft 144
Messcheede 144
Millepora nodosa 187
Milleporidae 187
Mitra episcopalis 127
Modiola 139
Moerashorenslak, levendbarende 18
Moeraspoelslak 51
Mosdiertjes 5, 99
Mossel, gewone 138
Mossels 10, 131
Muntslakken 123
Murex brandaris 110
Murex erinaceus 110
Murex tenuïspina 110
Muts-meduse 184
Muts, Poolsche 124
Mya arenaria 143
Mya truncata 143
Mytilus edulis 138
Naaktkieuwigen 113
Narrenkap 137
Nassa reticulata 127
Natica 121
Nautilus pompilius 108
Nemertes gracilis 93
Nemertinen 93
Nephelis vulgaris 9
Nephrops 67
Neptunuskrab 80
Neptunus Sayi 80
Nereïs pelagica 90
Neteldieren 27, 165
Netelkwallen 168
Netelkoraal, celvormig 99
Nootje 140
Notenslak 127
Nucula rostrata 140
Obliehorens 113
Octopus maximus 107
Octopus vulgaris 107
Oculina diffusa 195
Oerdieren 35
Oester 11, 133
Olifantstand 117
Olijfslak 127
Oliva 127
Oogkoraal 195
Ophiotrix fragilis 163
Ophiura albida 163
Orchestia littorea 82
Ossenhart 137
Ostrea edulis 133
Paalworm 145
Paardevoet, gele 182
Paarlemoer-nautilus 108
Paarlemoerneut 140
Paarlemoerschelp 135
Paddestoelkoraal, schotelvormig 195
Pagurus bernhardus 177
Palaemon squilla 66
Palinurus vulgaris 63
Palmipes pentagonaster 162
Paludina vivipara 18
Papiernautilus, gewone 108
Parelmossel 135
Parelschelp 135
Patella vulgata 109
Patrijs 124
Pecten jacobaeus 135
Pecten maximus 136
Pectinaria auricoma 88
Pectunculus glycymeris 140
Pelagia noctiluca 168
Pelgrimsschelp 136
Pelikaansvoet 122
Penaeus 66
Pennatula phosphorea 192
Pentacrinus caput Medusae 164
Peperschelp 142
Perspectiefslakken 126
Phallusia, bultige 97
Phallusia, doorzichtige 97
Phallusia, mammillata 97
Pholaden 144
Pholas dactylus 144
Phronima sedentaria 83
Phyllosomae 64
Physa fontinalis 42
Physophora hydrostatica 180
Pijlinktvisch 107
Pijltongigen 128
Pinna nobilis 139
Pisa tetraödon 78
Piscicola geometra 9
Pisidium amnicum 15
Pissebed, zoetwater 54
Plaatkieuwigen 15
Planaria gonocephala 33
Planaria torva 33
Planorbis corneum 40
Planorbis vortex 32
Platschelpen 92
Platwormen 8, 33
Plooikwal, zachte 183
Plooislak 126
Pluimdrager, vijver 18
Plumatella fungosa 5
Plumatella repens 5
Poelslak, begroeide 51
Poelslak, gewone 41
Poelslak, moeras 51
Poelslak, oorvormige 51
Polia crucigera 93
Polycelis nigra 39
Poolsche muts 124
Poriënkoraal, gelobd 194
Porites furcatus 194
Porseleinslak, getijgerde 123
Posthorentje 41
Pterotrachea coronata 115
Puntkoralen 187
Purperslak 128
Purpura lapillus 128
Pyrosoma atlanticum 83, 98
Rankpootigen 54
Retepora cellulosa 99
Reuzenpoliep 107
Reuzenschelp 137
Reuzenschorsspons 201
Rhizostoma pulmo 168
Rhynchonella, papegaai-snavelige 100
Rhynchonella, psittacea 100
Ribkwallen 169
Rijenvoet, koninklijke 155
Rijstkorrel 127
Ringkreeften 81
Ringwormen 8, 45, 85
Rissoa costata 121
Rissoa, geribde 121
Rivierfijnschaal 15
Rivierhorenschaal 32
Rivierkreeft 27
Riviermossel 15
Rivierparelmossel 31
Rivier-zoetwaterspons 31
Roeislakken 116
Rogkreeft 56
Rondmondslak 130
Roofborstelwormen 89
Rugpootkrabben 69
Sabella gracilis 86
Sabella, sierlijke 86
Salpa maxima 99
Salpe, tonvormige 99
Salpen 95, 98
Scalaria preciosa 126
Schaaldieren 3, 27, 68, 73
Schaalhoren, gewone 109
Schaamkrab 68
Scheepsboot 108
Schelpdieren 10, 131
Schelpkokerworm 87
Schermkwallen 168, 183, 184
Schijfhoren, gewone 40
Schijfhorenslak 32
Schijfzwempoliep 182
Schildkrab 70
Schipperkreeft 83
Schorskoralen 191
Schroefslak, gevlekte 129
Scrobicularia piperata 142
Scyllarus latus 67
Sepia officinalis 106
Serpula contortuplicata 86
Serpula, gewrongen 86
Sertularia argentea 185
Sertularia pumila 185
Sint Jacobsmantel 135
Siphonophoren 180
Sipunculus nudus 95
Slakegel, tweeoogige 10
Slakken 16
Slangenkop 123
Slangster, witte 163
Slangsterren 162, 163
Sleutelgathoren, Grieksche 129
Slibworm, broze 38
Sluierslak 113
Smaltongigen 126
Snijder 177
Snoerworm, gegroefde 93
Snoerworm, sierlijke 93
Solen ensis 144
Solen vagina 144
Sphaerechinus granularis 152
Spirographis Spalanzaniï 86
Spondylus gaederopus 136
Spongilla lacustris 25
Sponsen 25, 197
Sprinkhaankreeft 71
Spuitworm, naakte 95
Squilla mantis 71
Steekmossel 139
Steenboorders 144
Steendadel 140
Steenkoralen 191, 194
Steensponsen 199, 201
Stekelhoren 110
Stekelhuidigen 149
Stekelkrab 77
Stekelpurperslak 110
Stekelslangster, broze 163
Sterkoraal 195
Sterreslak, knobbelige 114
Sterworm, groene 94
Steurkrab 66
Stichopus regalis 155
Stormhoed 124
Strandgaper 143
Strandkrab 75
Strandschelp 142
Strandspringer 82
Strandvloo 82
Strombus gigas 123
Strombus pes pelecani 122
Stroommossel 60
Struikkoraal 194
Suberites massa 200
Succinea 40
Sycones capillosum 199
Sympodium coralloïdes 193
Synapta inhaerens 156
Talitrus locusta 81
Tandhorenkoraal, kleine 185
Tandhorenkoraal, zilverwitte 185
Teerlingkwal 169
Tellina virgata 142
Tepelhoren 121
Terebella nebulosa 87
Terebra maculata 129
Terebratula vitrea 100
Teredo navalis 145
Tethys leporina 113
Tiara pileata 184
Tonslak 111, 124
Torenslak, schroefvormige 121
Trekmossel 15
Tridacna gigas 137
Trilworm, bruine 33
Tritonium lotorium 124
Tritonium variegatum 125
Tritonshoren 124
Trompethoren 125
Tubularia larynx 186
Turbo pica 130
Turritella terebra 121
Tweespierigen 138
Uitsnijdingsslak 130
Unio margaritifera 31
Unio pictorum 50
Valvata piscinalis 18
Vedertongigen 125
Veeloog, zwarte 39
Velella spirans 182
Venusgordel 171
Venusschelp, echte 143
Venusschelp, maagdelijke 142
Venus virginea 142
Verfmossel 50
Vermetus gigas 110
Vijvermossel 14
Vingerschelp 144
Vinpootigen 116
Vioa celata 200
Vischegel 9
Vlakpootigen 109, 119
Vleugelslakken 122
Vlookreeften 3
Voluta scapha 126
Voorkieuwigen 109, 119
Vorticella 36
Vuurkoraal 187
Vuurlijven 83, 95, 98
Waaierkoraal 192
Waaiertongigen 129
Walvischaas 116
Walvisch-vleugelslak 116
Wasbloem, vliezige 176
Waschspons 199
Waterkanspons 201
Waterspin 45
Wenteltrap 126
Wolkrab 70
Wormslak 110
Wulk 128
Zakpijpen 96
Zandgarnaal 64
Zandschelp, eetbare 141
Zandschelpen 141
Zandspringer 81
Zandworm 90
Zee-anemone, gegroefde 175
Zee-anemonen 173
Zee-anjelier 176
Zeeappel, groote 152
Zee-augurk, klimmende 156
Zee-augurken 153
Zeebeurs 156
Zeebeurzen 153
Zeeduizendpoot 90
Zeeëgel, eetbare 152
Zeeëgels 151
Zeegarnaal 64
Zeehaas 112
Zeeklit, hartvormige 153
Zeekomkommer, buisvormige 154
Zeekomkommers 153
Zeekrab, gewone 75, 76
Zeekreeft 59
Zeekurk 193
Zeekwal, lichtende 168
Zeeleliën 157
Zeelong 168
Zeemuis, fluweelen 89
Zeenereïs 90
Zeeoor, knobbelige 111
Zeepaddestoel 168
Zeepen, lichtende 192
Zeepier 90
Zeepok 55
Zeepoliep 107
Zeeroos, gewone 176
Zeerozen 176
Zeerups 89
Zeeslakken 109
Zeespin, groote 77
Zeester, breedvoetige 162
Zeester, IJszee 162
Zeesterren 161
Zeetand 117
Zeetulp 55
Zeeveder, lichtende 192
Zeevlinders 116
Zeevloo 81
Zee-zwemslakken 115
Zoetwatergarnaal 5
Zoetwater-pissebed 44
Zoetwaterpoliepen 20
Zoetwaterspons, gewone 25
Zoetwaterspons, rivier- 26
Zonne-zee-anemone 177
Zwaardscheede 144
Zwaardstaart 56
Zwamkoraal, schotelvormig 195
Zweepgarnaal 66
Zwemslak, gekroonde 115
_VOORWOORD._
_De fraaie platen van Dr. Aug. Schleyer: „Aus der Tiefen der Gewässer”
geven zulk een uitmuntend beeld van de lagere dierenwereld uit het
water, dat ik niet geaarzeld heb, aan het verzoek van den uitgever te
voldoen, om daarbij een verklarenden tekst in onze taal te schrijven._
_Het bleek echter noodig, om van de oorspronkelijke beschrijving, die
niet veel meer is dan een eenvoudige, vrij dorre opsomming van de
uiterlijke kenmerken der, nummersgewijs behandelde, dieren, geheel en al
af te zien. Ik heb daarom een geheel nieuwen, aanzienlijk uitgebreiden
tekst voor het werk samengesteld, in de overtuiging, dat deze moest
beantwoorden aan het doel: voorlichting van den oningewijde omtrent het
verband en de onderlinge betrekkingen der verschillende diervormen en
omtrent hun doen en laten in het levenselement, waar zij zich ophouden._
_Tot dat doel, en tot het verkrijgen van een meer samenhangend geheel,
heb ik ook, in korte trekken, het een en ander medegedeeld over de
organisatie der hoofdgroepen, waartoe de afgebeelde soorten behooren,
zoodat een beter inzicht verkregen wordt in de algemeene eigenschappen
en de onderlinge verwantschap der behandelde soorten._
_En dan heb ik mij beijverd om, waar dit slechts mogelijk was, losse
schetsen, in algemeen verstaanbaren en bevattelijken vorm, te leveren,
met belangwekkende opmerkingen over de levenswijze, over nut en schade
enz., vooral met het oog op Nederland. Daardoor hoop ik, dat het werk
voor velen niet slechts een nuttige, doch ook een aangename handleiding
zal zijn, bij het bezichtigen der fraaie afbeeldingen op de platen en
bij het waarnemen der dieren zelf in het aquarium of in de natuur._
_DE SCHRIJVER._
_INLEIDING._
_De natuur is onuitputtelijk in hare wonderen. Allerwegen heeft zij die
met kwistige hand verspreid, zoowel op en in den duisteren aardbodem als
in de blauwe lucht, in de koele wateren van beek of rivier en in de
onpeilbare diepten der zee._
_En in die wateren was moeder natuur zeker wel het vrijgevigst in het
uitstrooien van hare gaven. Beelden van ongeëvenaarde schoonheid,
oneindig wisselende vormen, van den zeldzaamsten en avontuurlijksten
aard, treffen ons oog bij het beschouwen van die dierenwereld, zoowel in
haar rijke verscheidenheid in de kalme binnenwateren, als in haar
fabelachtige pracht in de woelende en kokende golven van den oceaan._
_Fantastische tooneelen van een onafgebroken kamp op leven en dood, van
een onverbiddelijken strijd om het bestaan, doch ook liefelijke
tafereeltjes van innige vriendschap en onbaatzuchtige samenwerking,
ontmoeten wij in menigte, hetzij wij, in onze verbeelding, afdalen in de
duizelingwekkende afgronden der zee, of den blik laten dwalen over den
stillen waterplas, het zacht murmelende beekje of den bruisenden stroom.
Alles is daar vol van het krachtigste en vruchtbaarste dierlijke leven,
een oneindige afwisseling van worden en vergaan, een onophoudelijk komen
en gaan van geslachten en soorten, in de bontste verscheidenheid._
_Vooral merkwaardig is echter de onnoemelijke rijkdom aan vormen, die de
~ongewervelde~ en ~lagere~ dieren in die waterwereld ten toon spreiden,
vormen en tafereelen, die nu eens onze aandacht boeien door het
bekoorlijke en liefelijke, dan weer onze belangstelling wekken door het
avontuurlijke en zeldzame._
_En daarom willen wij ons--met terzijdestelling van de visschen en
hoogere dieren--hier slechts bepalen tot die lagere levende wezens en
den lezer in de volgende bladzijden de interessante vormen van deze
dierenwereld uit het water, in eenige losse schetsen, zonder veel
geleerden omhaal van woorden, voor den geest roepen._
_Wij willen onzen ontdekkingstocht in het water ondernemen, gewapend met
een goeden voorraad geduld en opmerkzaamheid. Daar wij echter voor den
lezer een veilige gids hopen te zijn in die diepten der wateren, zoo
volge hij ons vol moed en onvervaard: een rijke schat van
wetenschappelijk genot zal onze moeite loonen._