uica nang alila, cung sinong may sulat,
ang pagcatin~gin co,i, sa puso,i, may sugat
at ang ninanasa marahil ay lunas.
Agad napan~giti at di napiguilan
niyong catutubong bait, cahinhinan,
sa malaquing hiya,i, tumun~go na lamang;
pinunit ang sobre,t, binasa pagcouan.
Sa calaguitnaan nang pagbasa niya
sandaling tumiguil nagmasid pagdaca,
at baca sacaling may nacacaquiquita,
cauicaan niya,i, cahiyahiya pa.
Mana,i, nang matapos pagbasa nang sulat
sa puno nang cahoy humilig na agad,
na larauang bato ang nacacatulad:
ganito ay dinguin man~ga pan~gun~gusap.
«Mundong sinon~galing, sumandaling layao,
«touang sa sangquisap, asóng mapaparam,
«lumayo ca hayo,t, ualang cararatnan
«sa aquin ang iyong camandag na alay.
«Caran~gala,t, yaman agad cumucupas,
«tulad sa sampagang biglang nalalagas,
«isinusumpa cong di ca matatangap
«niring aquing pusong dili pabibihag.
«Malicmatang ganda,t, balo-balong diquit,
«magdarayang touang may paing pan~ganib,
«magbago cang hanay at di mahihilig
«aco sa ligayang puno nang ligalig.
«Mahabaguin lan~git, iyong tinutunghan
«acong na sa guitna nang casacunaan,
«mahina cong lacas iyong saclolohan
«nang upang matamo ang pagtatagumpay.
«At icao, o Virgeng matibay na cuta,
«sa baua,t, dumulog na napa-aaua,
«sa mahal mong puso,i, nagtatagong cusa
«itong alipin mong napacacalin~ga.
«Sa harap co,t, licod sa caliua,t, canan
«nagcalat ang silo nang lilong caauay,
«cundi mo amponi,t, anong cararatnan
«niring catutubong aquing cahinaan.
«¿Mangyayari caya namang paghatiin
«yaring aquing puso,t, papagdalauahin,
«ang isa,i, ibigay sa Nacop sa aquin,
«at ang icalaua,i, sa may sintang hain?
«Cayong sari-saring naritong bulaclac,
«ang sinasacsi co nitong pan~gun~gusap,
«na sucdang maguho ang sang maliuanag
«di co dudun~gisan yaring pagca-uagas.
«Sucdan sa madurog magcauaray-uaray
«ang laman at buto nang aquing catauan,
»cay Jesus cong poon aquing iaalay
«ang libo mang puso,t, ang libo mang buhay.
«Cung pag-uariin co,t, timban~gin sa isip
«ang lahat nang yaman nitong sandaigdig,
«sa dalagang buhay at in~gat na linis
«alan~gang di palac na ipaquiparis.
«Icao, camatayang aquing iniirog,
«baga man sa iba,i, caquilaquilabot,
«gamitin mo hayo tabac na pang-lagot
«pagca,t, ang nasa co,i, hinin~ga,i, matapos.
«Cung gunitain ca,i, iquinalulumbay
«nang pusong alipin nang samundong layao,
«n~guni,t, cung sa aqui,i, quita,i, minamahal
«at inaanantay ca sa gabi at arao.
«Camatayan lamang ang nacapipinid
«sa aqui,t, sa Poong ligaya nang dibdib,
«icao,i, siyang uacas nang dalita,t, saquit,
«at mula nang toua na hindi malirip.»
Sa mauica ito,i, tambing na linisan
ang masayang jardin na dating aliuan,
binalot nang paño ang binasang liham
at saca nagtuloy pumanhic sa bahay.
Pagca,t, binaui na sa sang maliuanag
nang arao ang huli,t, malamig na sinag;
saca unti-unti namang nacacadcad
ang tabing sa gabing maitim na ulap.
Nang macapanhic na ang bunying dalaga
umupo sa sillang malapit sa mesa,
tintero,i, binuhat, guinamit ang pluma,
sinagot ang sulat ganito ang badya.
«_Sa may sintang handog_.»
«Houag mong hanapin, sa imbi cong sulat
«ang maranghang tula nang man~ga poetas
«ualang talinghaga aco cung man~gusap,
«dati cong ugali,i, magsabi nang tapat.
«Averno,t,[7] Olimpio[8] hindi maquiquita
«sa titic nang aquing maralitang pluma,
«gayon si Apolo,t,[9] masayang musa
«sucat ang matanto ang ipagbabadya.
«Ligaya sa mundo ang iyong pan~gaco
«igauad sa aquing tumatan~ging puso,
«dalisay na sinta,t, tunay na pagsuyo
«n~guni,t, ualang daan ang iyong pagsamo.
«Tahas na nica cong bilang pahimacas
«na di magmamalio, buhay ma,i, mautas
«at cung uulitin ang hin~gi co,i, tauad
«ito,i, mabuti ring iyong matalastas.
«Madla na sa aquin ang nagsipagsaysay
«nang tungcol sa sinta na gaya mo naman;
«n~guni,t, tiniyac cong anomang caratnan
«dili matatangap niring calooban.
«Pagca,t, malaon nang tinica nang diua
«na aquing lisanin ang sa mundong daya,
«at sa isang silid na lubhang payapa,i,
«maglingcod sa Hari nang lan~git at lupa.
«Hanganan co rito,t, dapat nang mabatid
«na ang iyong nasa,i, camandag sa dibdib:
«Pag-utusan naman itong nagnanais
«mabilang sa tanang lingcod mo at cabig».
Ang taguisuyo mo.
Ano,i, sa mayari,i, biglang isinara
nang bunying dalagang n~gala,i, Eufrasia,
saca sinutsutan ang alilang isa,
cusang ibinulong ang pagpapadala.
¿Anong loob caya itong nag-aantay
na pilit lalasap nang malaquing lumbay?
mana,i, sa mabasa ang may lasong liham
limang buan halos na umotay-otay.
Sa nagpipighati,i, marahang nag-uica
yaong si Hortensio,t, malaqui ang aua
aco sa lagay mo,i, nagtatacang lubha
ang dating ugali,i, tila sinisira.
Bayani mong loob cusang napatalo
sa dahas nang sintang iquinagugulo,
iyong linilimot sampong pagca tauo,
anaqui,i, uala nang babayi sa mundo.
Pag-uari catoto,i, dili yata dapat
na ang buong puso,i, lubos na pabihag,
at siyang isipin sa lahat nang oras
ang di nabighani sa iyong pagliyag.
Gayon ma,i, mabuti ang iyong parunan,
baca hari na n~gang siya,i, malunusan:
isang gabi n~gani pinagsadya naman
pagsunod sa hatol nitong caibigan.
Tinangap din siya nang magandang loob
bagaman sa nasa,i, ayao pahinuhod,
anyong sasabihin ang haing pag-irog
mahal na dalaga,i, tambing na sumagot.
Banta co,i, sucat na ang catagang uica
sa isang gaya mong marunong maghaca;
doon pa sa sulat dapat na maunaua
ang aquing pag-ayao, yamang di ca bata.
Sa pagcacagayo,i, hindi nacaquibo
itong sumisinta,t, parang ipinaco,
mata,i, itinun~go, at ang quinucuro
ang cahalay-halay na pagcasiphayo.
Dalaga ay parang naacay nang habag
sa cay Eliseo,i, tambing na nan~gusap:
puso,i, itahimic houag mabagabag:
¿anóng magagaua ay hindi mo palad?
Ang nangyaring yao,i, parang di pinansin
at sa ibang bagay cusang inahinguil
yaong salitaan, at nang di mailing,
malubos ang hiya at pagcahilahil.
At ang uica niya,i, ang tauong mahiya
dapat cahabagan at caaua-aua,
baga ma,t, di ibig ayunang ang nasa
nang houag malubos ang pagdaralita.
Mapamayamaya,i, parang natauhan
ang naabang sintang tumangap nang ayao,
sa caniyang puso,i, nanariua naman
ang hatol nang pili niyang caibigan.
Yaong si Hortensio, ang uica sa aquin,
ang talagang ayao ay houag pilitin
at baca matulad aco sa nagtanim
nang halamang lanta ay dinidilig din.
Inari lamang tunay na capatid
ang di nabighani sa suyo,t, pag-ibig,
sa sarili lamang nihang pag-iisip:
¿Anong gagauin co,i, di loob nang lan~git?
Yayamang hindi mo aco capalaran,
uica nang dalaga, quita,i, tuturuan
«magmula na rito ay icao,i, bumilang
at sa icaualong bahay ca humangan.»
CAPÍTULO IX.--_May dalahirang banayad at may mahinhing talipandas._
«Sa bahay na yaon ay may magcapatid
dalauang dalaga unahan nang diquit,
aquing sasabihin nang iyong mabatid
ang cani-canilang ugali at hilig.
Ang bilang pan~ganay n~gala,i, Esperanza,
malouag ang loob na ualang balisa,
cataua,i, magaan at lubhang masigla
ang ano mang hirap inaalintana.
Sa caniya,i, uala munti mang bagabag
parang namamayan sa lupang mapalad,
sa capoua tauo,i, lubos ang pagliyag
inaari niyang capatid na lahat.
Ang mumunting sira ay pinaraan,
hindi alumana cahit masahol man,
dunong na mag-in~gat sa capahamacan
nang paraang sucat na macahahadlang.
May magandang nasa, at ang panaghili
ay di man sumun~gao sa pinto nang budhi,
mababa ang loob na di caugali
ang nacacatulad isang batang munti.
Cung maquita niya sino mang may hapis
ang luha sa mata,i, dadaloy na pilit,
at di pa magcasiya sa habag ang dibdib
ang tulong at lin~gap agad icacapit.
N[)g]uni,t, cung sacali nama,t, ang mamasdan
ay ang nagtatamong toua,t, capalaran,
puso,i, lumulucso sa caligayahan,
iquinalulugod ang sa ibang dan~gal.
Sa cay Esperanza,i, ualang masisilip
na hindi mabuti at ugaling pan~git
liban sa salita nang masamang bibig
na ang cahinhina,i, nagculang nang muntic.
Sapagca,t, sa loob na lubhang masaya
at magaang bibig sa balang maquita,
ang naguiguing dahil ipula nang iba
dito sa uliran nang man~ga dalaga.
Capatid na bunso n~gala,i, Eduvigis,
timtimang babayi, anaqui,i, tahimic,
at sa silid niya,i, laguing lumiligpit
anopa at parang buhay, taga lan~git.
Yaong cagaslaua,i, malayong malayo,
at ang cahihina,i, parang catutubo,
ang lahat nang quilos mabini at uasto;
n~guni,t, hindi gayon ang lagay nang puso.
Ang man[)g]a salita,i, hindi nasisinsay
sa iguinuguhit nang magandang asal,
dili maibiguin lumabas nang bahay
at cung sacali ma,i, tun~go,i, sa simbahan.
Caya,t, sa caniyang isip, uica,t, gaua
ualang ipipintas, mabuting paua,
sampo pa nang tanang man~ga binabanta
n~guni,t, nalilihim ang nacasasama.
Sapagca,t, ang boo niyang pagca-isip
ay caniya na lamang ang tan~ging matouid:
ang sa ibang uica cung baga,t, marinig
cahit di masama ay minamapait.
Ang quilos nang iba cahit hindi mahalay
ay minamasama,t, quinamumuhían,
ang caniyang haca ay siya na lamang
babaying nabucod sa sang sinucuban.
Ualang puno,t, mula biglang napopoot
ang babaying itong cabanala,i, bantog,
lahat nang marinig iquinababagot,
at hindi macuhang magtipid nang loob.
Baquit lubhang hilig sa pagtataniman
ang dalagang bunyi cung sa cabaitan,
ang muc-hang payapa,t, quilos na timtiman
di taglay sa puso,t, paimbabao lamang.
Sucat masuclam ang macamamalas
capag-nagagalit mata,i, nagninin~gas,
at uala mang quibo,t, hindi nan~gun~gusap
ay daig ang tanang halimao sa gubat.
N~guni,t, ang lalong camandag sa budhi
ang siya,i, magcusa na unang bumati,
ito,i, catutubong caniyang ugali
na inaari pang caran~galang tan~gi.
Capag nangyayari ang nasa at ibig
muc-ha,i, maligayang parang taga lan~git;
n~guni,t, pag hindi na,i, agad magn~gin~gitn~git
at ualang demonio acong maiparis.
Magandang ugali,i, agad mabibiling
sisin~gao na pilit ang casamang lihim,
ang capalaloua,t, pagca-masumbatin
at saca ang nasa na siya,i, purihin.
At cung sacali pa,t, mayroon umayo
lalong mag-uulol ang malaquing labo,
at ang paimbabao na hinhing palalo
ay di na maquita,t, cung saan nagtago.
Lubos sa uari co,i, ang nacacabagay
ay tubig sa laua cundi guinagalao,
anaqui ay bubog na lubhang malinao,
n[)g]uni,t, ang ilalim ay carumal-dumal.
Itong magcapatid alit ang ugali,
caya sa dalaua icao ay mamili,
nang houag sisihin aco cung sacaling
mapalisiya ca sa iyong pagpili.
Ang cay Eliseo na ipinagturing
aco,i, uala riang itulac cabiguin;
ang isa,i, masaya,t, ang isa,i, mahinhin;
n~guni,t, ang pan[)g]anay yata ang magaling.
Cung gayon ang uica nitong capanayam,
icao ang bahala nang upang macamtan;
ang isa cong bili,i, pacatatandaan
sa paquiquiusap ay magpacarahan.
CAPÍTULO X.--_Ang catampalasanan ni Neron at ang matandang
mangagauay_.
Mana,i, sa matapos yaong salitaan
ay si Eliseo,i, umoui nang bahay;
agad sinalubong mula sa hagdanan
nang parang capatid niyang caibigan.
Di agad tinanong muna ang nasapit
nitong si Hortensiong may in~gat na bait,
niyayang cumain nang macapagbihis
ang parang nagdaan sa landas na guipit.
Nang cumacain na,i, napagsalitaan
yaong sa cay Nerong catampalasanan;
ang bagay na ito,i, tiquis na binucsan
nang ang nagugulong loob ay malibang.
«Ang lilong si Neron, uica ni Hortensio,
cung sa calupita,i, pang-ulo sa mundo,
sampo nang asaua[10] ay pinatay nito
si Burro,t, Séneca[11] at si Británíco.[12]
At inibig niyang ang sang catauohan
ualang maguing ulo cundi isa lamang,
nang sa minsang taga,i, mapucsang paminsan
ang lahat nang tauo sa sang sinucuban.
Tila nacucutya ang man~ga dila co
tumauag sa gayon nang pan~galang tauo,
cundi isang Furiang galing sa infierno,
sun[)g]ay ang corona na putong sa ulo.
Ito,i, Emperador sa Romang calac-han,
cuhila,t, mabagsic, daig ang halimao,
may alilang tigreng pinacamamahal,
na catulad niya cung sa caban~gisan.
Febea sa tigre ang ipinamagat
nang capoua tigreng may coronang hauac,
laguing guinagamit nitong lilo,t, sucab
sa man~ga cristiano nang pagpapahirap.
Sapagca,t, si Nero,i, malupit na ganid
na uala munti mang aua at pag-ibig,
cung caya ang puso ay doon nahilig
sa capoua niyang hayop na maban~gis.
N~guni,t, ano caya, sagot nang causap,
ang napala niya,t, anong naguing uacas
niyong gayong asal, puso,i, nagagalac
pumatay nang tauo,t, laguing magpahirap.
Sa palaciong bantog nang lilong si Pluton[13]
caloloua niya ay doon humantong,
ang hirap, dalita, pighati,t, lingatong
laguing linalasap nitong tauong pusong.
Di maca aalis magpacailan man
ang Can-Cerbero,i,[14] bantay sa pintuan
ang balang pumasoc pinababayaan,
n~guni,t, ang paglabas ay ibinabaual.
Ang Can-Cerbero ay may tatlong ulo,
at pauang serpiente yaong balahibo,
ualang casing ban~gis na ang cagat nito
ay nacatataos sa utac nang buto.
Sa tabing Estigia,i,[15] doon nagtatanod,
tanicalang ajas siyang nacagapos,
ito ang tinalo niyong semi-dios
anac ni Jupiter, Hércules[16] na bantog.
Ang sinomang tauo,i, dapat quilabutan
sa dalitang hindi masayod na turan,
ang lalong-lalo na tanang tampalasan,
catulad ni Neron niyong nabubuhay.
Ani Eliseo,i, may isang matanda,
Bárbara ang n[)g]alan lubhang solipica,
na cay Eufrasiang tunay na alila,
ang muc-hai,i, masun~git, baquit sadyang tina.
Maputi ang buhoc, madilim ang noo,
matulis ang cucong parang aliman~go,
n~gipi,i, sincol-sincol, at cung may catalo
mata,i, nanlilisic, daig ang demonio.
Ang caniyang ulo naman ay mahaba,
tain~ga,i, piing-piing na parang sinadya,
muc-hang mangagauay, pagca,t, ualang baba
quinatatacutan nang lahat nang bata.
Main~gay ang bibig na tila pacacac,
anaqui ang dila,i, puno nang camandag
loob ay sucaban, ualang pagtatapat,
saca cung maupo ang tuhod ay yacap.
Sa gayong catanda ay lubhang masiba,
laguing nagbubuncal siya sa cusina,
nagdadahandaha,t, baca mahalata
nang man~ga casama na capoua alila.
Ualang quinausap na di nacaauay,
ang balang maquita ay pinipintasan,
damit sa cataua,i, mistulang basahan
at n~gun~guyan~guyang parang camatayan.
Hindi co malaman cung saan nunuha
nang ipagtitiis ang man~ga casama,
lalong lalo na n~ga ang bunying dalaga
na di nababagot sa matandang bruja.
At canina lamang aco ay doroon
ay nan~gun~guaco at un~gol nang un~gol,
saca nang utusang pacunin nang apoy
malaonlaon din na nagmuc-hang tuntong.
Aquing napagmasdan anyong malalapit
na ang paa pala,i, tila sa sulyasid,
tatlo ang daliri na nagcacadiquit,
aco,i, napalin~gon at di co matiis.
Dahil sa ugali ay aquing nasabi
ito,i, siyang Neron nang man~ga babayi,
na uala isa mang guinauang mabuti,
matulis ang dila na parang putacti.
Houag nang litisin ang matandang iyan
pinalalaqui mo ang mumunting bagay,
uica ni Hortensio,t, ang sabihin naman
cung anong nasapit nang iyong pinacay.
Ani Eliseo,i, hindi ninanasa
ang pag-aasaua,t, cusang isinumpa
sa harap nang lalong Mahal at Daquila
ang tica nang puso halos pagcabata.
Gayon man ay aco,i, pinamili niya
sa cay Eduvigis at cay Esperanza,
sila,i, magcapatid hiuaga nang ganda,
at man~ga ulila sa ama at ina.
Itong si Hortensio,i, nan~giti nang muntic
at naala-ala niya ang nasapit,
niyong dacong arao na si Eduvigis
nag-asal lalaqui tungcol sa pag-ibig.
Datapoua,t, hindi ibig ipamalay
gayong sa catoto,t, sa tauong sinoman,
cusang inilihim nang di madun~gisan
puri nang dalagang nabucod sa tanan.
Bagcus ang sinabi iyo nang tun~guhin
cung sinong lalo mo na minamagaling
n~guni,t, ang hatol co,i, iyong paglinin~gin
ang sa habang buhay ay cacasamahin.
Datapoua,t, tayo ay magpahin~galay,
bucas na tapusin itong salitaan;
dalauang binata,i, agad nagtindigan
sa cani-canilang quinaluluclucan.
CAPÍTULO XI.--_Ang pagtatagumpay nang cababaan at pagcaduhagui nang
capalaluan_.
Bahag-ya na lamang ipinamamalas
nang arao ang muc-ha niyang maliuanag;
ay nan[)g]aguising na itong magcausap,
tila may gagauing hindi nalulutas.
Malicsing nagbihis, nanaog sa bahay,
parang inaalio ang pusong may lumbay,
nag-uica ang isa, catoto,i, pagdaha,t,
ibig cong matanto ang tun~go nang pacay.
Sagot nang tinanong ang aquing pasiya
ay ang piliing co ay si Esperanza,
at si Eduvigis cung iyong macuha
magbibilas tayo na ualang pagsala.
Cung sa ganang aquin, cay Hortensiong uica,
ang bagay na iya,i, di co ninanasa,
tanto mo nang lubos aco,i, maralita
sa isang mataas ma-aalipusta.
Hindi nila tantong may nacaririnig
na dalauang tauong lacad ay mabilis,
nang malalapit na,i, pagdaca,i, nagsulit
binabanta ninyo,i, lisiya sa matouid.
Nahahaling yata, ani Eliseo,
ang ating casabay na dalauang tauo,
¿anong mauauala sa alin ma,t, sino
sa mabuti,i, dili ang ninanasa co?
Nang muling magsulit agad naquilalang
isa sa canila,i, si Valerio pala;
uica,i, houag ninyong iraos ang tica
sa cay Eduvigis at cay Esperanza.
Di pa natatapos ang sinabing ito,i,
pagdaca,i, sumagot bunying si Hortensio;
(na parang paglibac sa sucab at lilo)
cami,i, sumusunod sa baua,t, utos mo.
Agad nahalatang siya,i, tinutuya
caya biglang biglang namula ang muc-ha,
puñal ay binunot patain ang nasa
itong si Hortensiong dating inaaba.
Ang casama niya,i, dili macaimic,
pagca,t, natatantong uala sa matouid,
sucab na Valerio ulol ang caparis,
at munti ma,i, hindi nabahirang bait.
Dinaluhong na n~ga,t, parang inudyocan
nang sang infierno itong tampalasan,
ang dalauang mata ay binubucalan
nang gahasang apuy niyong cagalitan.
Abang si Hortensio,i, iniuaang agad,
¡salamat sa lan~git siya,i, nacaiuas!;
dalauang casama nama,i, nagmamalas
sa maguiguing hanga niyong paglalamas.
Sa muling pag-iua,i, pagdaca,i, naagao
sa camay nang lilo ang puñal na tan~gan,
tuloy inihaguis na pina-ilandang
pang di nagnanasang matay sa sinoman.
Nang capoua uala nang sandata,t, naghamoc
dalauang bayaning lumilipad halos;
ang suntoc at sicad caquila-quilabot,
na daig pa mandin ang taga at ulos.
Ang init nang arao di pa dinaramdam
nang pamulan nila itong paglalaban
hangang sa mataas di pa nagtatahan
at nang mag-uauagui dili maalaman.
Ang lacas nang suntoc lintic ang catulad
cahiman at sino,i, pilit magugulat;
at cung ang dugo ma,i, hindi nagdaranac
ay ang pauis naman ang tumatagactac.
Pagtataca,i, labis nang piling catoto
sa naquitang dahas nitong si Hortensio,
na di nagpalalo sa sino mang tauo
ay cung maquihamoc parang ipo-ipo.
Ang caniyang asal, quilos at salita,
sampong pag-iisip niya,t, ninanasa,
ualang cataasan at budhing cuhila,
palibhasa,i, galing sa pusong payapa.
Nasa ni Valerio,i, cumitil nang buhay,
si Hortensio,i, hindi,t, nagtatangol lamang,
di caguinsa-guinsa,i, biglang napipilan
yaong may masama,t, budhing tampalasan.
Saca ang guinaua ay ibinaligtad,
tinampal sa muc-ha,t, binayo nang sicad,
ang boong cataua,i, binugbog nang hampas;
nang di mamihasa sa gauang magsucab.
Itong nagtagumpay na bagong bayani
quinulong nang isang Homerong[17] magpuri
na bucod sa lacas, catapan[)g]a,t, licsi,i,
may uagas na pusong ayao maghiganti.
Cung pag-iisip ang tanang guinaua
nitong si Valerio sa ulila,t, duc-ha,
di man camag-anac tutulo ang luha
at acayin din nang gauing maaua.
Ang dalauang ito,i, nang nagcacasama
sa bahay nang pari na binanguit co na,
gaua ni Valeriong may budhing vivora
ang imbing Hortensio,i, laguing minumura.
Sa balang mauala,i, pinagbibintan~gan
ang abang ulilang ualang casalanan,
hindi nan~gin~gimi yaong man~ga camay
na ang maralita,i, hampasi,t, sugatan.
Sampo nang cacaning ipinacucuha
itong tampalasan sa ibang casama,
caunting tinapay ang itinitira,t,
ang lalong masama ang pinipili pa.
At ang guinagaua na parang aliuan
paglibac, pagcut-ya, pag-api,t, pag-uyam
dito cay Hortensiong inaalalayan
nang daquilang aua ninyong calan~gitan.
Tatlong taong sincad binata nang diua
ang balabalaquing hirap at dalita,
¿baquit natitiis caya nitong lupa
at hindi lamunin yaong alibugha.
¿Baquit, man~ga lan~git, at di ibulusoc
sa bayan nang apoy, nang doon magduop?
at hangang may mundo,t, ang Dios ay Dios
yaong pagdurusa,i, hindi matatapos.
Iyong inaampon at pinagpapala
ang tanang malupit at budhing masama,
sa lahat nang bagay pinapagsasaua
at ang mabubuti siyang inaaba.
¡Oh hindi mataroc na lihim nang lan~git!
¡oh dagat na ualang pangpang mang ó guilid!
¡oh daquilang Dios iyong nababatid
ang lahat nang bagay nitong sandaigdig!
Sa buhay na ito,i, itinutulot mo
sambahi,t, igalang ang sucaba,t, lilo;
saca sa cabila naman ibubunto
ang tanang pahirap doon sa infierno.
Ang tapat na loob pinapag-titiis
sa balat nang lupa nang dalita,t, saquit,
saca puputun~gan sa bayang tahimic
nang coronang ualang sucat macauan~gis.
Datapoua,t, n~gayo,i, ipatuloy co na
ang guinaua nitong Marteng pan[)g]alaua,
sandaling inisip ang masamang tica
nang maghihiganting lilong nacabaca.
Cung caya n~ga hindi niya itinulot
na macapagban~gon sa pagcasubasob,
ang dalauang camay binaliting bagcus,
nang upang magbauas pagca-asal hayop.
At pinag-uicaan sa pagayong anyo:
iyo nang natatap, Valeriong palalo,
ang bun~gang masaclap niyang panibugho
na lumilingatong na lagui sa puso.
¿Masdan mo ang iyong dan~gal na quinamtan,
aco,i, alipin mo lamang cung sa bagay?
¿nahan ang maraming iyong cayamanan
sa oras na ito,i, di ca matulun~gan?
Cundi ca susuco,i, anomang masapit
sa lagay na iya,i, di ca ma-aalis;
itong pan~gun~gusap ano,i, sa marinig
ay halos magputoc cay Valeriong dibdib.
Datapoua,t, di rin munti man lumubag
yaong pusong bato yata ang catulad,
yayamang ayao rin biglang nagsilacad
ang bagong nag-uagui,t, ang catotong liyag.
Pinabayaan nang baliti ang camay
culang na maghapon sa guitna nang arao,
cung caya guinaua ang ganitong bagay
nitong si Hortensio,i, nang magbagong asal.
Saca ang casama nang lilong Valerio
ay pinagsabihan nang dalauang ito,
na houag calaga,t, nang upang magbago
ang caniyang ugaling higuit sa demonio.
Siyang naguing dahil nang pagcacasaquit,
pitong bouang halos naratay sa banig:
ang nangyaring ito,i, ano,i, nang mabatid
nang amaing pari ay naghinanaquit.
Doon sa inampon halos pagcabata,
caya n~ga,t, ang bagay ay pinag-usisa,
at si Hortensio rin ang nagpaunaua
nang dahil nang caniyang doo,i, ninanasa.
Hindi co po ticang patai,t, masactan
ang iyong pamanquing pinacamamahal,
at ang guinaua co,i, nang madala lamang
magbauas nang munti ang capalaluan.
Bucod dito,i, dapat mo pong matalastas
ang caniyang pita,i, buhay co,i, mautas,
at cung sacali pang n~gayon ay malacas
pilit na quiquitlin hinin~ga cong in~gat.
Natanto co pong dapat patauarin
ang balang caauay at may nasang linsil;
n~guni,t, hindi baual nang Dios sa atin
na pacain~gatan ang buhay na angquin.
Cundi co guinayo,i, inaacala co
na aco,i, uala na,t, nasa isang mundo;
cayo ang magsabi, yamang alam ninyo
ang asal na ganid nitong si Valerio.
Pari,i, naniuala at lalong minahal
ang hindi pamangquin na may cabaitan
sapagca,t, minsan ma,i, hindi nadun~gisan
bibig ni Hortensio nang cabulaanan.
Toto,t, sa caniyang loob na sarili
ay siya ang tan~gi na hamac at imbi;
n~guni,t, ang matouid capag sinasabi
hindi nan~gin~gimi na parang bayani.
Laguing uiniuicang ang catotohana,i,
tiquis ilaladlad sa harap ninoman;
at ang puso niya,i, sapagca,t, dalisay
ay di nagagahis niyong catacutan.
Dili maibiguing maquisalamuha
sa man[)g]a guinoo, mayama,t, timaua;
datapoua,t, hindi iquinahihiya
yaong casalatan niya,t, pagcaaba.
Mama ni Valerio,i, sumapayapa na,
at hindi sinisi tauong ualang sala:
dito napanatag yaong magcasama
pagca,t, masusunod ang canilang pita.
Isang gabi n~ganing parang nabibitin
ang buan sa caniyang liuanag na angquin,
itong si Hortensio,i, ganito ang turing
sa catoto niyang lubhang guiniguilio.
Samantalahin mo ang caliuanagan
nang tanglao sa gabi,t, sa madaling arao,
n~gayon di,i, lumacad, pagca,t, caraniuan
malamig ang ulo nang cadalagahan.
At si Eliseo pagdaca,i, sumunod
sa mabuting hatol niyong nag-uutos
minulan na rito yaong paglilingcod
sa cay Esperanzang may ugaling ayos:
Mataric na bundoc ang nacacatulad,
na cung salun~gahin ay lubhang mahirap;
tatlong taon halos saca pa naagnas
yaong batong pusong ualang casing-tigas.
Ang bagay na ito,i, sandaling ihimpil
pagbalican natin ang linisang Fidel,
sa cay Eliseo mana,i, sa darating,
doon sa colegio,i, bagong cagagaling.