[Hakluyt, Principal Navigations, vol. i, pp. 509–510.]
A learned epistle, written, 1581, unto the famous Cosmographer,
M. Gerardus Mercator, concerning the riuer
Pechora, Naramsay, Cara reca, the mighty riuer of Ob,
the place of Yaks Olgush in Siberia, the great riuer Ardoh,
the lake of Kittay called of the borderers Paraha,
[and] the countrey of Carrah Colmak; giving good
light to the discouery of the northeast passage
to Cathay, China, and the Malucaes.
Inclyto & celebri Gerardo Mercatori, domino & amico singulari, in manus
proprias Duisburgi in Cliuia.
Cvm meminissem, amice optime, quanta, cum vnà ageremus, delectatione
afficerere in legendis geographicis scriptis Homeri, Strabonis,
Aristotelis, Plinij, Dionis et reliquorum, lætatus sum eo quod
incidissem in hunc nuncium, qui tibi has literas tradit, quem tibi
commendatum esse valde cupio, quique dudum Arusburgi hîc ad Ossellam
fluuium appulit. Hominis experientia, vt mihi quidem videtur, multum te
adiuuerit in re vna, eaque summis à te votis expetita, et magnopere
elaborata, dequa tam varie inter se dissentiunt cosmographi
recentiores: patefactione nimirum ingentis illius Promontorij Tabin,
celebrisque illius & opulentæ regionis sub Cathayorum rege per oceanum
ad orientem brumalem. Alferius is est natione Belga, qui captiuus
aliquot annos vixit in Moscouitarum ditione, apud viros illic
celeberrimos Yacouium & Vnekium; à quibus Antuerpiam missus est
accersitum homines rei nauticæ peritos, qui satis amplo proposito
præmio ad illos viros se recipiant, qui Sueuo artifice duas ad eam
patefactionem naues ædificarunt in Duina fluuio. Vt ille rem proponit,
quamquam sine arte, apposite tamen, & vt satis intelligas, quod quæso
diligenter perpendas, aditus ad Cathayam per orientem proculdubio
breuissimus est & admodum expeditus. Adijt ipse fluuium Obam tum terra
per Samoedorum & Sibericorum regionem, tum mari per littus Pechoræ
fluminis ad orientem. Hac experientia confirmatus certò apud se statuit
nauim mercibus onustam, cuius carinam non nimium profundè demissam esse
vult, in sinum S. Nicolai conducere in regione Moscouitarum, instructam
illam quidem rebus omnibus ad eam patefactionem necessarijs, atque
illic redintegrato commeatu, Moscouiticæ nationis notissimos iusta
mercede asciscere, qui et Samoedicam linguam pulchre teneant, & fluuium
Ob exploratum habeant, vt qui quotannis ea loca ventitant. Vnde Maio
exeunte constituit pergere ad orientum per continentem Vgoriæ ad
orientales partes Pechoræ, insulamque cui nomen est Dolgoia. Hîc
latitudines obseruare, terram describere, bolidem demittere, locorumque
ac punctorum distantias annotare, vbi & quoties licebit. Et quoniam
Pechoræ sinus vel euntibus vel redeuntibus commodissimus est tum
subsidij tum diuersorij locus proper glaciem & tempestates, diem
impendere decreuit cognoscendis vadis, facillimoque nauium aditu
inueniendo: quo loco antehac aquarum altitudinem duntaxat ad quinque
pedes inuenit, sed profundiores canales esse non dubitat: deinde per
eos fines pergere ad tria quatuorve milliaria nautica, relicta insula,
quam Vaigats vocant, media forè via inter Vgoriam & Nouam Zemblam: tum
sinum quendam præterire inter Vaigats atque Obam, qui per meridiem
vergens pertingit ad terram Vgoriæ, in quem confluunt exigui duo amnes,
Marmesia atque Carah, ad quos amnes gens alia Samoedorum accolit
immanis & efferata. Multa in eo tractu loca vadosa, multas cataractas
inuenit, sed tamen per quas possit nauigari. Vbi ad fluuium Obam
peruentum fuerit, qui quidem fluuius (vt referunt Samoedi) septuaginta
habet ostia, quæ propter ingentem latitudinem multas magnasque
concludentem insulas, quas varij incolunt populi, vix quisquam
animaduertat, ne temporis nimium impendat, constituit ad summum tria
quatuorve tentare ora, ea præsertim quæ ex consilio incolarum, quos in
itinere aliquot habiturus est, commodissima videbuntur, triaque
quatuorve eius regionis nauigiola tentandis ostijs adhibere, quàm fieri
potest ad littus proxime, (quod quidem sub itinere trium dierum
incolitur) vt quo loco tutissime nauigari possit, intelligat.
Quod si nauim per fluuium Obam aduerso amne possit impellere, prima si
poterit cataracta, eaque, vt verisimile est, commodissima, ad eumque
locum appellere, quem aliquando ipse cum suis aliquot per Sibericorum
regionem terra adijt, qui duodecim iuxta dierum itinere distat à mari,
qua influit in mare flumen Ob, qui locus est in continente, propè
fluuium Ob cui nomen est Yaks Olgush, nomine mutuato ab illo magno
profluente flumini Ob illabente, tum certè speraret maximas se
difficultates superasse. Referunt enim illic populares, qui trium
duntaxat dierum nauigatione ab eo loco abfuerunt (quod illic rarum est,
eo quòd multo ad vnum duntaxat diem cymbas pelliceas à littore
propellentes oborta tempestate perierunt, cùm neque à sole neque à
syderibus rectionem scirent petere) per transuersum fluminis Ob, vnde
spaciosum esse illius latitudinem constat, grandes se carinas præciosis
onustas mercibus magno fluuio delatas vidisse per nigros, puta
Æthiopes. Eum fluuium Ardoh illi vocant, qui influit in lacum Kittayum,
quem Paraha illi nominant, cui contermina est gens illa latissimè fusa,
quam Carrah Colmak appellant, non alia certè quam Cathaya. Illic, si
necessitas postulabit, opportunum erit hybernare, se suosque reficere
resque omnes necessarias conquirere. Quod si acciderit, non dubitat
interim plurimùm se adiutum iri, plura illic quærentum atque
ediscentem. Veruntamen sperat æstate eadem ad Cathayorum fines se
peruenturum, nisi ingenti glaciei mole ad os fluuij Obæ impediatur, quæ
maior interdum, interdum minor est. Tum per Pechoram redire statuit,
atque illic hybernare: vel si id non poterit, in flumen Duinæ, quo
mature satis pertinget, atque ita primo vere proximo in itinere
progredi. Vnum est quod suo loco oblitus sum. Qui locum illum Yaks
Olgush incolunt, à maioribus suis olim prædicatum asserunt, se in lacu
Kitthayo dulcissimam campanarum harmoniam audiuisse, atque ampla
ædificia conspexisse. Et cùm gentis Carrah Colmak mentionem faciunt
(Cathaya illa est) ab imò pectore suspiria repetunt, manibusque
proiectis suspiciunt in cœlum, velut insignem illius splendorum
innuentes atque admirantes. Vtinam Alferius hic cosmographiam melius
saperet, multum ad illius vsum adiungeret, qui sanè plurimus est. Multa
prætereo, vir amicissime, ipsumque hominem te audire cupio, qui mihi
spospondit se in itinere Duisburgi te visurum. Auet enim tecum conferre
sermones, & procul dubio hominem multum adiuueris. Satis instructus
videtur pecunia & gratia, in quibus alijsque officijs amicitiæ feci
illi, si vellet, mei copiam. Deus Optimus maximus hominis votis atque
alacritati faueat, initia secundet, successus fortunet, exitum
fœlicissimum concedat. Vale amice ac Domine singularis.
Arusburgi ad Ossellam fluuium 20 Februarij, 1581.