«Karolus rex Francorum Robertum, fratrem Odonis, sibi congressum juxta
Suessionem cum multis suorum interfecit auxilio Lotharingorum.--Anno
II [regni Henrici]. Hic est annus XXI Karoli qui dictus est Simplex,
quod (sic) omnes proceres regni regem habent exosum propter quemdam
Haganonem obscure natum, quem rex habuit consiliarium; qui cum
injuriatus fuisset Herberto comiti Viromandensium, cui suberat omnis
terra ab Alhamarla usque Namucum[318], nec rex eidem justiciam
fecisset, conquestus est cunctis baronibus repli. Postea cum
interfuisset idem comes curie Aquisgrani, inperator volens ei addere
terram a Namuco usque Renum, insuper fecit eum prothospatarium inperii
ut laboraret id perficere, quod rex inperatori faceret hominium. Tunc
fertur Herbertum respondisse se ista lion debere, presertim cum ipsum
regem licet sibi exosum non efesticaverat[319]. Inducias querit, regem
adit, conqueritur nec ei emendatur, set magis ei conviciis injuriatur,
unde magis contra regem exasperatur. Rediit comes ad imperatorem.
Congregatur exercitus; non latuit regem neque barones regni. Comes
vero Tiebaldus Blesensis non odiosi regis amore set regni affuit regi;
et cunctis tocius regni navibus et naviculis Parisius adductis, ne
transitus fluviorum hostibus pateret[320], et tradito sibi sigillo
regio, scripsit comes memoratus cunctis regni proceribus sigillatim ne
in tali articulo deessent corone, quod fieret eis et eorum posteris
obprobrium sempiternum. Quid multa? Aderant[321] omnes, sed interim
inperator Parisius venit. Fit colloquium inter comites Herbertum et
Theobaldum, et dato Herberto signo utrum Francorum excercitus venturus
esset necne, quisque ad suum regem revertitur. Statuto vero die et
hora fuit uterque in loco sibi ante prefixo, Secane fluvio
interfluente. Tunc comes Theobaldus, secundum signum quod inter se
fecerant, erecta virga, quam manu portabat in altum, deinde submissam
viriliter fregit et frustra in Secanam projecit. Tunc cogito exercitus
et baronum adventu, Herbertus sucgesit inperatori ut recederet.
Inperatore reverso, obsedit rex Herbertum infra Peronam, qui locus
_Cignorum Mons_ vocabatur[322], quem pro tutiori loco tocius terre sue
habebat, obi proceres suos cum rebus sibi caris adesse fecerat.
Obsidione per aliquot dies perdurante, diffidunt obsessi de viribus
suis et ciborum penuria. Rex vero, procerum [fol. 104, v°] consilio
cummunicato, Herbertum nec salvo ejus honore nec ad misericordiam,
sicut se obtulerat, recipere volens, obtulit se ad regis voluntatem,
quod rex cura suis principibus annuit gratanter. Tunc Herbertus, quia
res promta ei erat, subtili et versuto dolo usus est: «Mi, inquit, rex
pro meis baronibus, qui in nullo tuam offenderunt majestatem, rogo ne
vulgi manibus tradantur. Est enim servorum condicio semper nobilitati
contraria. Benefaciens principibus tuis donativa hec tam grata, pro
inpensa libi gratia et eorum laboribus recompensa.» Tunc principes,
hac pollicitatione cecati, collaudant viri consilium. Eliguntur de
primoribus usque ad quinquaginta qui cum rege municionem ad dividenda
inter se spolia intraverunt. Set Herbertus, non immemor doli a se
excogitati, armatorum manum de abditis exire jussit et regem cum
omnibus castrum ingressis cepit et custodire mancipavit. Que res cum
innotuisset exercitui qui foris regressum suorum precelabatur, velut
grex bestiarum sine pastore collectis sarcinulis suis nimio neglectis
discedunt. Fuerunt cum rege sublimes principes [Willelmus][323] dux
Normannie, [Conanus][324] dux Britannie, [Willelmus][325] dux
Aquitanie, [Amphusus][326] dux Narbonensis provincie, [Odo][327] dux
Burgundie, comites [Fulco][328] Cenomannensis, [Galfridus][329]
Andegavensis, [Arnaldus][330] Engolismensis, Hugo[331] Campanensis,
Richardus[332] Pontuensis, Hugo[333] Parisiensis, Theobaldus[334]
Blesensis. Barones vero erant cum rege quamplurimi. Hos omnes
allocutus est Herbertus, cum esset sub ejus custodia, dicens se nullum
rancorem ad eos tenere, set tamen adversus regem, et, si vellent se ei
prestare caucionem juratoriam quod super hoc facto de cetero contra
eum arma non producerent nec ferri facerent, muneratos eos ad propria
remitteret. Juraverunt omnes arma contra eum nunquam conrepturos, ad
propria sunt restituti.
Solus vero sub custodia tenebatur rex simplex. Argrina[335] vero, cum
Ludovico filio vix quinquenni, ad patrem suum reversa est in Angliam.
Radulfus quidam, assencientibus sibi quibusdam de primoribus regni,
coronatur. Interca rex de custodia elapsus, ad lapidem qui usque hodie
extra Peronam erectus servatur ob memoriam[336] veniens, cepit
deliberare quo se verteret, sciens se nullum fidum habere amicum.
Tandem cogitante illo quod per neminem alium tam de facili posset
regnum recuperare quam per Herbertum, [fol. 105] si vellet ejus
misereri, reversus est ad custodes a quibus evaserat. Illi recognito,
de vita sua timentes si forte iterato evaderet, mandaverunt ut alios
regi provideret custodes. Comes autem adveniens, de evasione regis
furens, ipsum enervavit. Rex autem pre dolore nimio infra breve tempus
mortuus est Perone exul et martir.»
FOL. 105, v°-106.
«Ludovicus, rex Francorum, omnibus modis laboravit gratiam principum
regni Francorum obtinere et maxime Hereberti, comitis Viromandorum.
Hic, primo anno Ottonis imperatoris, curiam quam sollempnem apud
Laudunum tenuit. Cui ad mandatum et ad preces regis omnes proceres
regni interfuerunt, exceptis paucis qui se litteris suis excusaverunt.
Cumque omnes cum rege una essent in loco, ecce quidam brevigerulus in
modum cursoris apte aptatus, sicut rex ipse elam aliis ordinaverat. Is
ingeniculatus ad pedes regis, palam omnibus, quasi de Anglia tunc
advenisset, regem ex parte avi sui regis Anglorum[337] salutavit. Rex
vero ex nomine nuncium resalutavit. Erat ei nomen Galopinus[338], et
data regi epistola et a cancellario lecta subrisit rex, dicens:
«Revera dubium non est Anglos sensu esse pueriles et fatuo, nec id
mirum cum extra mundum conversentur[339]!» Tunc principibus de re
querentibus, ait rex: «Avus meus rex hec mandat: Quidam rurestris homo
dominum suum invitavit ad epulas et eum infra domum suam morte
ignobili jugulavit. Querit igitur per vos, o proceres Francie, quod
sit mortis genus ceteris magis probrosum, quo moriatur qui hoc fecit.»
Comes vero Theobaldus Blesensis, ceteris sensu et in dandis consiliis
clarior, rogatus sic ait: «Non est, meo judicio, inter mortes, que
magis heredibus et amicis in obprobrium vertatur sempiternum, quam
interire suspendio.» Hanc vero comitis sentenciam cum omnes et ipse
comes Herebertus approbassent, prosilientes armati qui aderant a rege
ordinati, arreptum eum in monte quodam, jubente rege, suspenderunt,
sic dicente rege ad eum: «Tu dominum tuum patrem meum rege[m]
invitasti, et infra domum tuam ignominiose occidisti, nunc recipe quod
meruisti.» Mons vero, in quo suspensus interiit, usque in hodiernum
diem _Mons Herberti_ appellatur.»