ang mga nagsisigasig sa pagbangon ng "Kabataang Sikat". Sa mungkahi
ni G. Angel de los Reyes, ay binago ang pamagat at pinalitán ng "Kami
Naman". "Kami Naman" ang ipinamagat, sapagka't sa ibabaw ng kalansay ng
mga samahang nabuwag na, ang ibig sabihin ay "Kami naman ang magtutuloy
ng layong itaguyod ang buhay ng mahihirap sa tugatog ng dangal"....
Katulad din ng ibang mga Samahan at Kapisanan ay inabot ng sakit
na ningas-kugon ang "Kami Naman". Salamat sa ilang matatalinong
manggagamot at ang sakit ay naihanap din ng lunas. Baga man ang "Kami
Naman" noon ay para ng bangkay na malamig, dahil sa pagpapabaya ng
ilan, ay muling sumigla. At noong ika 19 ng Oktubre ng taong 1912 rin,
ay nagbitiw ng tungkulin si G. Francisco V. Dizon at si G. Angel de
los Reyes ang napahalili, na naging Pangulo ng Samahan.
Ang bagong pangasiwaan ay nagpahayag noon din ng bagong palakad at
binago na pati ang layon ng "Kami Naman". Boong puso namang pinagtibay
ng lahat at sinalubong ng magiliw na palakpakan.
Ang mapanglaw na daing ng mahirap, ang malungkot na taghoy ng api,
ang malumbay na hibik ng mahina, iyan, iyan ang nagbukas ng bagong
isipan sa puso at diwa ng bagong Pangulo. Binago nga ang dating saligan
ng Samahan. Ang layong magliwaliw at magpatalino ay dinagdagan ng
pagdadamayan. Sa gayon, ay hindi pawang kabataan lamang ang yumakap sa
"Kami Naman", kung hindi sampu ng may mga gulang na ay nakitulong.
"Buhayin ang naghihingngalong pagkakapatiran" ang naging saligan na
ng "Kami Naman". At ang naging pananalig ay "Ang hirap ay bunga ng
kapabayaan, at na sa tiyagá ang pagtatagumpay".
Kapalaran mandin ang siyang sumubaybay sa bagong pangasiwaan at ng
sumunod na Sabado ng pagkahalal sa kanila ay nagtanyag na ng kanilang
di karaniwang lakas at magagawa. Sa bahay paaralan sa daang Dart,
Pako, ay ginanap ang pagtatanghal ng Samahan. Sa lamayang yaon
ay may apat na raang tao ang dumaló. Ilang matatalino at litaw na
mananalumpati ang nagpaningning sa pagdiriwang. (Ang buong tala ng
kasayahang yaon ay matutunghayan sa pangalawang aklat ng Aklatang
"Kami Naman" na Tuntunin ng Pulong.)
Dahil sa bagyong nanalanta sa Sebú noong Oktubre ng 1912, ang "Kami
Naman" ay nagsimula ng pakikisama sa bayan. Binahaybahay na tinawagan
ang maawaing pusó ng pilipino sa Sapote, at lumikom ng isang halagang
iniabuloy sa mga nasawi. At dahil sa pagkamatay ng ilang angkan ng
mga kanayon na kapwa anak-dalita, ay dumulog na naman ang "Kami Naman"
sa bahaybahay upang abuluyan ang kapatid na dinatnan ng palad. Dapat
talastasing ang mga unang inabuluyan ng "Kami Naman" ay mga taong ni
ayaw man lamang makiyakap sa Samahang ito.
Sa ikapapaanyo ng damayan ay bumalangkas ng mga batas na susundin ng
magkakapatid; at mula ng unang araw ng Disyembre ng 1912 ay nagsimula
sa pag-iral. Marami rin ang mga namatay at namatayang mga kapatid. Sa
malinis at maselan na pangangasiwa ng Ingatyamang si G. Dario Malonzo,
lahat ay pawang tumanggap ng abuloy na nararapat. Walang nabinbin sa
kanyang karapatan, bagkus ang lahat ay pawang nagtamo ng nauukol sa
kanila sa lalong madaling panahon.
Dumatal ang ika 30 ng Disyembre ng 1912, araw na ipinangingilin ng
lahat ng pilipino. Ang "Kami Naman" at ang nayong Sapote ay nagtuwang
sa pagbubunyi sa lalong dakilang taga Silangan. Nagdaos ng isang dulang
hayag, nagkaroon ng tugtugan, nagilaw ang boong nayon at nagtayo ng
mga arko. Ang lalong kapunapuna ay ang pagiisa ng nayon na pawang
parol ng "Kami Naman" ang ginamit. At natapos sa ganap na kasyahang
loob ng lahat. Ang salaping lumabis sa pagdiriwang ay inihandog sa
"Kami Naman" ng kapulungan ng nayon, na parang ganting pala sa maayos
na pangangasiwa sa pagdiriwang.
Sumunod na ibinunsod ng Samahan ay ang balak ni G. Marcelino Dizon na
lumikom ng isang kusang ambagan upang ibili ng kasangkapang pang-apula
ng sunog. Nakatagpo ang balak na ito ng mga balakid at binaka ng
ilang di nasisiyahan. Gayon man ay pinangatawanan din ng Samahan at
nakabili rin ng mga palakol at timba na magagamit karakaraka sa isang
simula ng sunog. Hanggang ngayon ay nakatanghal at nakahanda ang mga
kasangkapang ito sa nayong Sapote.
Ang munisipyo ng Maynila ay siya namang hinarap ng "Kami
Naman". Sunodsunod na daing at kahilingan ang iniharap upang ang nayong
kinatatayuan ng Samahan ay ipaayos. Pinilit na maglagay man lamang
ng gripo, sapagka't noon ay nagkakahalaga ng anim ó limang sentimos
ang bawa't dalawang timba ng inumin sa pook na yaon. Bihirang linggo
ang walang panawagan sa pitak ng pahayagan sa Maynila. At humangga
sa paglalagay nga ng gripo at pagtatakda ng pamahalaan ng apat na
libong piso sa ikaaayos ng nayon. Ito ang lalong malaking tagumpay
na tinamo ng "Kami Naman".
Upang iligtas sa sakit ang mga kanayon dahil sa malabis na paglulusak
sa pook ng Sapote, ang "Kami Naman" ay nagtayo ng mga tulayang kawayan
sa tulong ng nayon.
Nang hakutin ng mga sanitaryo ang mga kawani sa Limbagan ng
Pamahalaan at kulungin sa Pagamutang San Lasaro, dahil sa mikrobyo ng
dipterya, ang "Kami Naman" ay siyang tangi at kusang umabuloy sa mga
napinsalaang yaon. Wala ni isang kasapi sa "Kami Naman" na napalahok
doon, datapwa't ginawa ang pagdamay sa paniniwalang magkakapatid na
lahat ang mahirap. At ito'y tinugon ng di gagaanong pasalamat ng mga
dinamayan. Noon ay Marzo ng 1913.
Sa gayong mga ipinakisama ng "Kami Naman" sa bayan ay marahang
sumusungaw ang kanyang kabantugan. At lalo pang nabantog siya
pagkatapos ipagbunyi ang ika isang taong buhay ng Samahan. Paano'y
dalawang araw na ginawa ang kasayahan: ika 13 at ika 14 ng Septiyembre
ng 1913. Nagbukas ng timpalak ng mga dula at gilasan ng artista,
na siyang kaunaunahang timpalak na may ganitong uri na idinaos sa
sangkapuluang Pilipinas. Nagdaos pa ng isang misang alaala sa lahat ng
mga kasaping nangamatay sa ilalim ng watawat ng "Kami Naman". Nagkaroon
ng binyag at kumpil at maghapong mga palaro. Ang nabantog na banda ng
Meralko ay siyang tumugtog. At tinapos ang kasayahan sa isang magiliw
na salosalong kapatid. Alinsunod sa mga pahayagan dito sa Maynila
ay mahigit na apat na libong tao ang dumalo sa mga pagdiriwang na
yaon. Dapat namang magkatotoo, pagka't may mga nagtayo pa ng mga
tindahan at lahat halos ng tahanan sa Sapote ay may kanikanyang
handa. Ano pa't ang pagdiriwang ng "Kami Naman" ay naging parang
pista ng nayon. Sapul na noon ang "Kami Naman" ay nabantog na ng
gayon na lamang at ang lalong nakatawag sa diwa ng marami ay ang mga
kartelong nagsabit sa trambiya na nagbansag ng kasiglahang ipamamalas
ng "Kami Naman".
Ang isa pa sa mga pagdiriwang ng Samahang ito na hinangaan din ng madla
ay ang pagtatanghal ng mga "Bituin" ng "Kami Naman". Ginanap noong
ika 21 ng Disyembre ng 1913, sa Dulaang Angel sa Singalong. Mahigit
sa tatlong libong tao ang nanood. At noon ay minsan pang itinampok
ang mayamang uri ng mga babaing pilipina.
Sa mga pamamahayag ng bayan ang "Kami Naman" ay palaging nakikilahok;
nguni't pakikilahok na di sa gayongayon na lamang, kung hindi
pakikilahok na kapunapuna; yaong nakapagpaparingal at umaani ng
papuri. Kung walang karrosa ang "Kami Naman" ay nakalulan naman
sa sasakyan ang kanyang mga kinatawan. Datapwa't hindi sa iisang
sasakyan lamang kung hindi sa pito o labing apat kaya. At sa loob
ng dalawang taon ay labing dalawang ganting pala ang tinamo ng
"Kami Naman". ¿Ano pang sigla ang hahanapin? ¿Ano pang kilos ang
magagawa? Wala na. Hanggan diyan na lamang talaga ang isang samahan.
Kasabay ang pagsisigasig na magtamo ng lalo at lalong karangalan, ang
"Kami Naman" ay nagpapakatatag sa kanyang tayo. Inakala ng Pangulong
De los Reyes na ang pagkakaibaiba ng hilig ng mga kasapi ay dapat
tapatan ng kanikanyang ikasisiyang loob. Dahil dito ay binahagi niya
ang "Kami Naman" sa iba't ibang Lupon na may kanikanyang uri, layon,
pananalapi, at mga kaanib.
Ang unang Lupon ay ang Damayan. Magabuloy sa namatay o namatayang
kasapi ang layon. Lupon sa Kalakal ang pangalawa at nagsimula ng
pagkilos noong Pebrero ng 1913. Disyembre ng 1913 itinatag ang Lupon ng
mga Bituin na binubuo ng pawang mapanghalinang binibini. Sila ay mga
kasaping pangdangal sa "Kami Naman". Disyembre ring yaon ng itatag
ang Lupon sa Pagpapalakas. Bago sumipot ang masikap at masiglang
Lupon ng mga Manunulat.
Lahat ng lupon na ito ay nagtanghal ng kanikanyang lakas at
magagawa. Bawa't isa'y naghandog ng matatayog na papuri sa boong
Samahan. At sa lubos na paghanga ng isang kasapi sa "Ilog Beata"
sa kakisigan ng "Kami Naman" ay tinula niya ang kasunod:
"KAMI NAMAN"
Bayang inaapi, ako'y nananalig
na ang bawa't sikat ng araw sa langit,
taglay ang tinig mong malungkot na tinig.
At iya'y hindi ko matalos kung bakit
ikaw'y lumuluha, ikaw'y tumatangis
gayong may lakas ka't may Bayaning Bisig.
Subali't hintay ka; aking ibubuhay
ang isang alagad na dapat asahan.
Lumingon ka roon, sa dakong Timugan
at mamamalas mong na nawawagayway
ang isang Bandilang kapitapitagan
ng kilala't bantog na ang KAMI NAMAN.
Yao'y Kapisanang sagana sa lahat,
sagana sa dunong, sagana sa lakas
at hindi marunong matakot sa tawag
ng kanyang kalabang mayaman sa gilas,
pagka't alam niya't kanyang natatatap
na ang Mundong ito'y Mundo ng pangarap.
Isang Kapisanang ang bawa't kasapi
ay may siglang taglay na kahilihili:
isang Kapisanang ang hakbang ay laging
tungo sa pagsulong, tungo sa lwalhati:
sapagka't ang kanyang darakilang Mithi'y
itanggol ang api: matwid ay maghari.
Yao'y binubuu ng dukha't mayaman
ng mangmang at paham, bata at may gulang,
sapagka't ang kanyang isang patakaran
na salig sa loob noong Kapisanan,
ang dukha'y ibangon, ang aba'y tulungan,
wala ni mataas; pawang pantaypantay.
At, ito'y tulain ng mga makata,
dakila sa lalong Samahang dakila,
maningning sa lalong maningning na tala;
at sapagka't ito'y butihing diwata,
ako, ikaw, sila, ang lahat na'y pawa
namang gumigiliw at nagsisihanga.
Kay Francisco Dizon dapat kilalanin
ang pagkakatatag ng napakagiting
na Samahang yaong may tanging layunin:
siya ang pumukaw, siya ang gumising
sa nangatutulog na mga damdaming
na nangalalango sa pagkakahimbing.
Angel de los Reyes: iyan ang pamagat
ng kanyang pangulo nang ito'y matanyag;
Rosendo S. Cruz: isa ring masikap;
Yaman na ang Bayan sa gitna ng gubat
ay hindi nagtamo ng magandang palad
kung kaya nangyaring yao'y itinatag.
Hindi ba't ang taong likha ni Bathala
ay taglay sa kanyang pagsipot sa lupa
ang mga Tuntuni't Batas ng Paglaya?
Kung ito'y totoo: ¿bakit lumuluha
tayong naririto? Pangarap nga yata
lamang ang umasa't maghintay sa wala.
Hindi lamang yoon para sa lalaki
kung hindi laan din sa mga babai:
naron si Pascuala Pintor na may iwing
ngiti na ang bawa't ngiti ay pagkasi;
naron si Conchita; at isa pang saksi,
si Anitang laging dinidilidili.
Nangagsapisapi ang mga binata,
ang kadalagaha'y humalo sa haka
na ang Langit nati'y itanghal, ipala,
sapagka't ang ating darakilang nasa'y
ibangon ang bayan nating lumuluha't
humarap sa lalong malakas sa lupa.
Oo nga at tunay na dito'y nagkalat
ang mga Samaha't Kapisanang tanyag
subali't tulutang aking maisaad
na ang KAMI NAMAN Samahang mahirap,
sa matuling agos ng luha ng palad,
ay ito ang siyang darampi, huhugas.
Ramon S. Torres
Taga "Ilog-Beata".
Tundo, Maynila, K. P.
Sa likod ng mga papuring ito sa "Kami Naman" ay mayroon namang mga
naiinis sa di maalamang sanhi. Aywan kung anong suliranin ang nagbubuyo
at ang mga ito ay nagpapakaimbi sa pagwawasak ng Samahan. Kinakalaban
ang sariling damdamin, niyuyurakan ang sariling dangal, at binubulag
ang sariling paningin. Hindi pa man ipinanganganak ang "Kami Naman"
ay binanta ng lasunin. Sa kanila ang lahat ng kilos ng "Kami Naman"
ay pawang hindi matwid. Salamat sa pusong matimpi ng Pangulong De
los Reyes at di man siya natukso. Salamat din sa kalamigang loob ng
mga kasapi at di man sila nabalino. Talagang gayon: ang tao habang
natatanyag ay lalong dumadami ang kaaway. At ang Samahan upang mabuhay
kung minsa'y dapat magkaroon ng mga kalaban.
Kung paanong sa kasaysayan ng Pilipinas ay may isang siglo oscuro o
isang daang taong madilim, ang "Kami Naman" ay nagkaroon din. Dahil
sa katapangan ng isang kalulwa at dahil sa pagkatupad ng wikang ang
pagtitiwala'y nakamamatay, ay nagkaroon ng isang maalingawngaw na
usapin ang mga nagtataguyod ng Samahan. Dapat malamang ang usapin ay sa
ilang tao lamang at di ng boong Samahan. Ang Pangulo at ang Ingatyaman
ay kapuwa inupasalaang umano'y mga magnanakaw. Hinubaran ng puri at
tinanghal na mga magdaraya. Hindi na kinilala ang pagkatao ng mga
nagbintang at pinagbibintangan. Hindi na siniyasat ang kasaysayan
ng isa't isa. ¡Kay taas na ganting pala sa nagpapakamatay sa
pagtataguyod ng isang Samahan! Sa gayo'y umawit ng tagumpay ang mga
sumasamantala sa sigalot. Ang pagkatagpo nila ng babaing lumabag sa
kanyang kahinhinan ay siyang nagpatibay sa paguusig na ito. Nguni't
sa pitak ng mga pahayagan ay tahasang inilahad ni G. De los Reyes,
ang boong nangyari. At sa likod ng sigalot na ito ang mga umusig din
ang nagpapahayag na batid nilang walang salaping nawawala. Ano pa't
paghihiganti o pagkainis lamang ang kanilang ginawa. Matapat na awa
ang dapat iyukol sa namamatay sa pagtupad sa kanyang pananalig....
Ipalagay ng ang Pangulong De los Reyes at ang Ingatyamang Malonzo,
ay nagkasala; bulagin na natin ang ating dangal at bingihin na natin
ang ating damdamin; aminin ng sila'y nagkamali: ¿ano ngayon? ¿Anong
kapinsalaan mayroon sa Samahan? ¿Ang G. De los Reyes ba at ang
G. Malonzo ang "Kami Naman"? ¿Sila bang dalawa ang bumubuo ng
Samahan? ¡Hindi! ¡Hindi! At ang sumamba sa gayon ay walang pagsampataya
sa kanyang dangal....
Upang pabulaanan pa ang kumalat na balita, na ang "Kami Naman" ay
naligalig, ay na ito naman ang bahagi ng ilang salaysay ni G. De
los Reyes:
"....Sa isang Samahang na walang tumitiwalag ni itinitiwalag
na kaanib, ang Samahang iyan ay buo, matatag, at buhay. Iyan ay
pinaghaharian ng kapayapaan at sapupo ng lalong matamis, dalisay,
at matimyas na pagkakapatiran...."
Palibhasa'y lubos ang pagtitiwala ng mga kaanib sa "Kami Naman"
sa kanilang Pangulo at Ingatyaman ang Samahan ay di mang naligalig
sa sigalot na nangyari sa mga nagtataguyod ng Samahan. Bagkus lalong
nagibayo ang sikap at sigla. At upang lalong mapaayos ang Damayan ay
itinigil ng may dalawang buwan. Ang Damayan lamang ang itinigil dahil
sa pagbibitiw ng tungkulin ni G. De los Reyes. Pagkatapos ayusin ay
naghahalili ng Pamahalaan ng Samahan. Ano pa't malaking kabulaanan ang
ipinamamansag ng iba na nalansag na raw ang "Kami Naman". Hindi, hindi
nalalansag. Hayan at kumilos ng boong sigla at boong ningning. Gaya
rin ng dati ay nakatayo pa ang kanyang mga haligi.
Sa kabantugan ng "Kami Naman" ay malaki ang naitutulong ng Lupon ng
mga Manunulat. Nagbukas ito ng isang aklatan sa kapakinabangan ng
lahat. Kasapi at hindi sa "Kami Naman" ay binibigyan ng laya. Doon
ay sarisaring pahayagan at iba't ibang aklat ang nagaantabay sa
kahi't kanino.
Bukod sa pagsisikap ng Lupon ng mga Manunulat ng "Kami Naman" na
makapagpalabas ng mga akda, ay naguukol din ng panahon sa paglilinang
ng wikang tagalog. Ang katotohana'y napalaban na sila sa tanyag
na Aklatang Barusog. Ang mga taga "Kami Naman" ay ayaw gumalang sa
pagpatay ng N sa piling ng G. Ano pa't hindi sila kaayon sa modang
ang ANG ay isulat ng AG (pinatay ang N). Ang mga taga Aklatang Barusog
ay nagtanggol naman sa kabilang panig.
Sa mga ikinilos na ito ng Lupon ng mga Manunulat ng "Kami Naman" ay
kinilala ni G. Sofronio G. Calderon ang kanilang pagsusumakit. At na
ito ang isa niyang lathala na tumutukoy sa:
KAPAKANAN ÑG WIKANG TAGALOG
Ito ngang wikang Tagalog, itong wika nina Solima't Lakandula,
nila Balagtas at Pilapil, nila Rizal na ngayo'y kasalukuyang
pinagmamasakitan ng Aklatang KAMI NAMAN, ay hindi lihim, at sa
katunayan ay nariyan ang lagda ng mga bantog na mananalaysay
na kumilala ng kasakdalan ng wikang ito, palibhasa'y ang wikang
Tagalog ay isang wikang may sariling likas, may sariling ganda, may
sariling yaman at isang wikang maipagbabadiya ng tanang saloobin at
damdaming sumasapuso't ísip ng tao; anopa't sa katagang sabi, itong
wikang Tagalog na ating kinamulatan, nilakhan at pinaka kaluluwa
ng ating bayan ay may dakilang kapakanan ayon sa pagkakaakma't
pagkakabalangkas sa isang paraang tumpak at kagilagilalas.
Sofronio G. Calderón.
Dahil sa talino ng isa sa mga "Bituin" ng "Kami Naman" ang Lupon ng
mga Manunulat ay nagkamit ng karangalang sa "Kami Naman" nanggaling
ang ikatlo sa mga babaing pilipina na kumatha ng kasaysayan. Iyan
ay si Bb. Pascuala Pintor na sumulat ng nobelang "Tagumpay ng Api",
na siyang unang aklat na pinalabas ng Lupon ng mga Manunulat. Kung
¿ano ang "Tagumpay ng Api"? ang isang liham ni G. Aurelio Tolentino
ang dapat sumagot:
"Bb. Pascuala Pintor.
"Mahal na binibini:
"Tinanggap ko po at pinasasalamatan ang mahalagang handog ninyo sa
akin, isang salin ng inyong matalinong nobelang "Tagumpay ng Apí".
"Kulang ang lahat ng papuring kaya kong sabihin, upang tumbasan
ang hiwagang sarap ng aklat na nabanggit. Bukod sa talagang
may kalugodlugod na ganda sa pagkakahanay ng mga salitang bihis
ng kanyang mayayamang isipan, ay naghahandog pa sa damdamin ng
ulirang buhay na gaya ng kay Teban, aralan gaya ng kay Titay at
katarungang gaya ng kay Mameng at kay Leon.
"Palibhasa'y marami na ang mga nobelang Tagalog; dahil sa mga
mahahalaga rin naman ay maitutulad sa isang kuwintas na gintong
sinasagisag ng bagong buhay. Ang "Tagumpay ng Apí", ngayong
mapakituhog sa kuwintas na iyan, ay naging pinakamaluningning
na «relicariong» tinampakan ng makikinang na batong diamante,
at may mahal na laman sa loob, ang buhay na larawan ng kabaitang
nagtagumpay sa dagok ng kapaslangang binigti ng katarungan ng
sariling damdamin.
"Naghihintay pagutusan ang talisuyo nilang si
"Aurelio Tolentino.
"Maynila, ika 30 ng Junio ng 1914."
Sumunod na pinalabas ng mga manunulat ng "Kami Naman" ang aklat ni
G. Rosendo S. Cruz. "Tuntunin ng Pulong" ang pamagat at gaya rin ng
"Tagumpay ng Api" ay nagtamo ng mga bati at papuri. Isa na rito ang
kalatas ng isang taga Malabon, Rizal, na si G. Amado Jacinto. Aniya'y
"Malabon, Rizal, S. P.
"Ika 30 ng Okt., 1914.
"G. Rosendo S. Cruz.
"Mahal na kaibigan: Tinanggap ko ang isang salin ng iyong mahalaga
at munting aklat na ang pamagat ay "Tuntunin ng Pulong", at ako'y
nagpapasalamat ng marami.
"Rosendo, ang iyong aklat, sa ganang sarili ko, ay dapat mong
ipagkapuri. ¿At bakit? Sapagka't sa aklat mong itong maliit at mura
lamang ay mayroon kang isang dakilang bagay na matuturo. At ito'y
ang pagpapakilala mo sa iba, na ang kahalagahan ng isang katha'y
wala sa kapal at sa laki, kundi nasa uri at saka sa layon: uring
siyang bilang pinakapagaari ng isang aklat, at layon namang siyang
tunay na ariariang kinapapalamnan ng dañgal ng isang kumatha.
"Ang uring tinutukoy ko rito ñgayon ay hindi ang tungkol sa
kalinisan o karumham ng literatura, kundi ang kung nakapagtuturo
o hindi nakapagtuturo; at ang sa layon nama'y kung mabuti o híndi,
samakatuwid ay kung ang pakinabañgan o makinabang lamang.
"Kapag ang isang aklat ñga'y may uring nakapagtuturo at may
mabuting layon, para sa akin ay sukat na, upang kalugdan kong
basahin at hanggang sa purihin pa pati ng kumatha.
"¡At lalo pa marahil, kung ang kumathang iya'y isang kaibigang
katulad mo! ¿Hindi ba?
"Tungkol sa pagbabasa ng mga aklat ay aking maipagtatapat sa iyong
ako ñga'y mayroon ng kakaibang panglasa kay sa dati, at ang sabi
ko'y ganito, sapagka't hindi na ako nalulugod ñgayon sa mga Felipe
Trigo at Eduardo Zamacois, diyan sa mga mapaglarawan at mapaglikha
ng mga kuwadrong nakapagpapagalaw ng laman at nakapagpapakalam
ng balat, na sa mahinang loob ay sapat makapagdulot ng isang
masidhing pagkakilití; kundi doon na unti-unting nawiwili ang
aking loob sa mga Heberto Spencer at Samanuel Smiles, sa mga Noé
Porter at Tomas Stanley.
"At dahil sa ganitong pagbabago ng aking hilig, ay huwag ilalaki ng
iyong loob na ipalagay at sabihing kong ang aklat mo'y lalo pang
kapuri-puri kay sa di iisa't dadalawang naghahalaga riyan ng 40
at 50 sentimos, sa pagka't ang iyo'y nakatutulong sa pagtitipid
ng panahon ng mga samahan kung sila'y may pinagpupuluñgan,
samantalang ang mga yao'y pawang mga awit ding mistula ng nakalipas
na panahon natin, iba ñga lamang ang pañgalan, anyo at bihis;
dapuwa'y sing-isa ring walang nagagawa kundi ang magparami ng
mga pañgahas, pilyo, at palalo.
"Iyan ang mga sanhi, kung kaya't baga man may kulang at di mo
binuó ang "Tuntunin ng Pulong" na iyong sinulat, ay hinahandugan
din kita ng isang maligayang bati, na kasabay ng pakikikamay ko'y
tanggapin mo rito sa tapat, at natatalaga mong kaibigan.
(May lagda.) "Amado Jacinto."
Ang ikatlong aklat na ipinalimbag ay ang "Agawan ng Dangal" na akda
naman ni Bb. Fausta Cortes. Ang nagpanukala't nagtatag ng mga balitang
"Ilaw at Panitik", "Aklatang Barusog" (mga Samahan ng mga manunulat na
tagalog) at "Hijos del Siglo" na si G. Honorato H. de Lara ay siyang
nagpakilala sa madla kung ano ang "Agawan ng Dangal".
Isang liga ng indoor base ball ang itinanyag naman ng Lupon sa
Pagpapalakas. Ang bituing Concepcion Magallanes ay siyang naghagis
ng unang pukol ng bola. Limang team ang lumaro at ito'y ang "Marte",
"Katubusan", "Sinag Kapuluan", "Makabayan", at "Kami Naman". Ang
"Marte" ang nagtamo ng tanging gantingpala.
Ang Lupon ng mga Bituin ay kalabisan ng sabihin pa kung ano ang
nagawa at ginagawa. Sukat ang ipagtapat na utang sa mga "bituing"
ito, ang lahat ng ikinilos ng "Kami Naman". Paano'y sila ang buhay
at kalulwa ng Samahan.
Patuloy sa magiliw na pagdadamayan ang Lupon sa Damayan.
Nguni't ang Lupon sa Kalakal ay napahimbing. Ang Lupon na ito lamang
ang nagmintis. Gayon ma'y nakapagtayo rin ng tindahan noong Febrero
ng 1913, baga man nabuhay ng may anim na buwan lamang.
Sa mga kasiglahang ito ng mga lupon ng "Kami Naman" ang Samahan ay
palaging nakapagwawasiwas ng watawat ng tagumpay sa lahat ng kanyang
balak. At man sa tuwing bago siyang panukala, ang mga pahayagan ay
nangagsabing «Bagong maningning na dahon na naman ang mapaparagdag
sa hinahangaang kasaysayan ng "Kami Naman".»
At dapat namang dakilain ang "Kami Naman", palibhasa'y isang samahang
nakikipagkapatiran sa lahat, sampu sa mga nagpapakaimbi sa pagpatay
sa kanya. Kung totoo mang may mga kamaliang nagawa ay totoo rin namang
lalong marami ang tumpak na pinangatawanan.
Diyan natapos ang dalawang taong pamamahala ni G. Angel de los Reyes
na nagwagi sa tatlong halalang sunod-sunod sa pagka Pangulo ng Samahan.
¡¡¡Panahon ang humatol sa magiging kapalaran ng mga samahang katulad ng
"Kami Naman"!!!
HANGGA