"Y GYMRAEG YN EI DISGLEIRDEB"
THOMAS JONES o'r Amwythig.
Llanuwchllyn, AB OWEN
Conwy, R. E. JONES A'I FRODYR.
1905.
Rhagymadrodd.
Amcan y Geiriadur hyr bwn yw rhoddi ychydig gymorth i efrydwyr Cymraeg y
canol oesoedd. Denwyd fi at y gwaith, oherwydd nad oes Eiriadur hawdd ei
gael i lenyddiaeth Cymreig y cyfnod rhwng Gruffydd ab Cynan a Beibl 1588.
Fy amcan cyntaf oedd cywiro a thalfyrru cyfieithiad Thomas Jones o
_Dictionarium Britannico-Latinum_ Dr. Davies. Y Geiriadur Cymreig a
Lladin a Lladin a Chymraeg hwn yw'r goreu eto; ond y mae yn anghyflawn,
ac nid yw yn hawdd i'w gael. Ysgrifennodd y Dr. Davies ei ragymadrodd
i'w Eiriadur y dydd olaf o Fai, 1632. Cyhoeddodd Thomas Jones ei
gyfieithiad ohono yn 1688.
Drwy annog yr Athraw J. Morris Jones, penderfynais wneyd ychwaneg na
chywiro a chrynhoi; gwnes y Geiriadur mor gyflawn ag y gallwn drwy fy
narllen fy hun, a chymorth Geiriaduron diweddarach. Defnyddiais, yn
enwedig, _Archaeologia_ Edward Lluyd, 1707; Geiriadur Dr. W. Owen Pughe,
1803, rhyfeddod o wybodaeth a llafur, er ei ddamcaniaethau ofer a'i
ddychmygion gwyllt; a Geiriadur anghyflawn fy hen athraw D. Silvan Evans,
gyda'r hwn y bu farw yn 1903 gymaint o gof o bethau Cymreig.
Mor bell ac y gallwn farnu,--oddiwrth lenyddiaeth, enwau lleoedd, a'r
defnydd wneir ar lafar o eiriau'n awr,--yr oedd pob gair sydd yn y
Geiriadur hwn ar arfer yn 1588. Felly nid yw'r llyfr bychan hwn yn
rhoddi cymorth i ddangos fel y tyfodd yr iaith er cyfnod cyfieithu'r
Beibl.
Edrychodd yr Athraw J. Morris Jones drwy y rhan fwyaf o'r proflenni.
Achubodd fi o amryw byllau, ychwanegodd rai geiriau, a bu ei gyngor yn
dra gwerthfawr. Ond na ddalier ef yn gydgyfrifol am un gwall; gallai fod
yn y llyfr wallau na welodd ef, a hwyrach na ddilynwyd ei gyngor bob
amser.
Gwnes fy ngoreu, ond gwn fod y llyfr yn amherffaith. A gaf fi ofyn i
efrydwyr hanes a llenyddiaeth Cymru yn y canol oesoedd roddi prawf arno,
a gwneyd rhestrau o eiriau a dyfyniadau, fel y gallaf ei wella?