Ni uzas la okazon donitan de la longe-esperita Deklaro de Paco inter
niaj du nacioj por saluti vin, kiel kunsuferintojn en la granda aflikto
kiun la regantoj de la mondo venigis al ĝiaj loĝantoj, kaj--ni
kuraĝas fidi--kiel "kamaradoj de pli feliĉa estonteco". Ni ĝojas kun
vi ke la buĉado de la "konskriptaj" soldatoj de Eŭropo grandparte
ĉesis; ni ĝojas egale ke jam nun finiĝos la blokado permalsata,
kies malrapida torturado indulgis nek junecon nek plenaĝon, nek la,
novpatrinon nek la infaneton ĉe la mamo; kvankam ni timas ke mankado
ankoraŭ restados en via lando. Ni sopiras pacon kun ĝia nova mondo,
komenci novan kaj pli bonan vojon de vivado. Ni do bedaŭregas la
pacon perfortan kiu baras la vojon antaŭ ni ambaŭ, kaj antaŭ la
tuta Eŭropa, pacon kiun la konscienco de la mondo kondamnas, kiun
Laboro ĉiulande malkonfesis, kaj pri kiu eĉ la nuna Primo de Anglujo
diris ke ĉiu aranĝo ĝia povas esti nur provizora. Ni promesas
labori anstataŭigi ĝin per interkonsento kiu fidele efektivigos la
principojn de memdeterminado, sinrespekto, egala justeco kaj egala
eblaĵo por la vivo. Kiam tio plenumiĝos, ni povos esperi ke el la
doloregoj de la homaro naskiĝos epoko nova kaj pli feliĉa.
Ni scias ke la tuta homaro fariĝis el la sama teksaĵo, kaj ni ne
supozas ke la tuta kulpo pri la milito restas nur sur unu flanko
sole. Ni ne forgesas, kiel forgesis multaj el niaj samnacianoj, ke
dum monatoj kiuj fariĝis jaroj, vi celis al la paco, kaj devigis
viajn regantojn fari ripetitajn klopodojn ĝin atingi. Ni salutas kiel
amikon ĉiun en ĉiu lando kiu laboris por la paco, ĉiun kiu hodiaŭ
laboras por repaciĝo. Ni scias ke kelkaj el vi suferis pro rifuzo
partopreni en la milito, same kiel suferis kelkaj el ni. En unueco
inter samcelanoj kuŝas la forto; ni aspiras, kiel Ligo, esti ĉenero
en mondkunularo de viroj kaj virinoj bonvolaj--nova framasonaro,
kunigita spirite, ne ceremonie. Se ĉiuj fortoj de la bonvolo en la
mondo unuiĝus, ili estus nerezisteblaj.
Dum la nuboj de milita propagando, kaj la sangaj nebuloj de la pasio
kelkaj el ni ne forgesis kiom la mondo ŝuldis en la pasinto al
via klereco kaj pacienca esplorado, al via genio por organizado,
via inventa kaj krea povo. Kaj ni ne dubas ke en la nova epoko
komenciĝanta--la epoko ne tiom de nacieco, kiom de homeco--ili trovos
celon ankoraŭ pli vastan kaj altan. Aŭskultante la vortojn de unu
el viaj plej noblaj vivantaj virinoj: "Ni apenaŭ memoras la tempon
antaŭmilitan kiam la vivo nin amikigis kaj kiam ni estis membroj de la
homa familio," ni pensas pri la diro de unu el la plej grandaj el niaj
propraj poetoj: "Ni lernas per sufero kion ni instruas per la kanto."
Ni ja povas kredi ke inter la plej altvaloraj donoj kiujn via raso
portos al la komuna trezoro, kelkajn vi akvumis en la pasintaj jaroj de
suferado tia, kian spertis eble neniu alia popolo. Certe la lando de la
feinrakonto kaj de la Kristnaska abio, de ame prizorgata infaneco kaj
feliĉa familia vivo, la hejmo de muziko kaj filozofio, de alta inspiro
kaj humila pieco, faros kontribuaĵojn kiujn la mondo ne malatentus
sen grandega perdo.
Mil jarojn antaŭ 1914 la paco inter niaj du nacioj restis sen rompo:
mil jarojn plu ĝi restu nerompita. La veraj interesoj de tutaj
laborantoj de l' mondo estas identaj, kaj nur per la unueco kaj
kunlaboro ili povas akiri la riĉan kaj plenan vivon kiu estas ilia
rajto. Ni esperas labori kun vi por ke nia Tero estu hejmo de gefratoj
anstataŭ la kampo de armitaj tendaroj kiujn ni hodiaŭ vidas.
Kredu nin
Viaj por Mondamikeco.
Estu permesate al mi mencii tiurilate ankaŭ okazintaĵeton kiu ne
estis tute sen ero de humoro. En oktobro 1919 aperis en Londona
ilustrata ĉiutaga gazeto, ĉefe legata de la "supraj dekmiloj",
artikolo kies verkisto videble en la ŝvito de sia vizaĝo malkonsilis
la lernon de Esperanto ĉar--la bolŝevistoj en sovjeta Rusujo
fervorege disvastigas la konon de tiu "filingvo" por siaj propraj celoj
plivastigante tiamaniere la propagandon de siaj abomenaj doktrinoj.
Ĉu ne envenis en la cerbon de tiu ĉi lertega skribemulo ankaŭ la
ideo ke, laŭ lia propra principo, oni estus devigata senigi sin je la
enspiro de aero ĉar tiu lastenomita objekto ankaŭ estas uzata de la
bolŝevistoj por iliaj "propraj celoj?" Sed eble la gazeto timis nur
ke, se ĝia legantaro komprenus Esperanton, la danĝero ekzistus ke
la legantoj povus esti konvinkigataj pri la vero de l' bolŝevistaj
doktrinoj, kaj, sekve de tio, la distinga ĵurnalo povus perdi sian
"High Life" abonantaron al bolŝevistaj gazetoj. Sed kia peko kontraŭ
la sankta spirito de l' homa progreso ne estas farata nuntage--ĉio
por konservi la legantaron! En kazo de bezono, ne gravas, gaje oni
skribas--sensencaĵon.
Ankoraŭ kelkaj vortoj estu permesataj al mi rilate aferon de sufiĉa
graveco, sciu pri certaj lingvaj demandoj. En Britujo regas en la
samideanaro ĉie la firme fondita opinio ke sub iuj kondiĉoj ni
devas nepre subteni la laŭregulan gramatikan konstruaĵon tiel kiel
D-ro Zamenhof starigis ĝin. Ne pro sentimentaj kaŭzoj, sed tute
simple pro gravaj konsideroj de plej triviala utilo! La reformuloj
havas certe sufiĉan grandan sferon por praktiki sian lertecon per
la elpensado de necesaj novaj vortoj, teknikaj terminoj, k. t. p.
kiuj povas esti bezonataj por la pluenevoluo de nia lingvo. Sed ni
energie kaj celkonscie kontraŭstaras ian kaj ĉian tuŝon de la
gramatika skeleto--eĉ kiam ĝi reprezentus veran plibonigon per si
mem. Ĉar, eĉ tiam, la profito, kreskonta el tio, apenaŭ egalvalorus
la malutilon kreotan per la ekzistado de pli ol unu gramatiko
de la "universala" mondhelplingvo. Ni, tiam, eble havus svisan
parolmanieron, britan dialekton, germanajn esprimojn k. t. p. Kien
tio kondukus nin? Ĉu ni jam vere estas sufiĉe potencaj por indulgi
la lukson ke ni mem liveras la armilojn al niaj kontraŭuloj? Ĉu
ili ne avidege falus unu super la alian por pruvi al la kuntempuloj
ke Esperanto evidente ne povas taŭgi por universala interkomprenilo
ĉar inter ĝiaj adeptoj mem ne ankoraŭ ekzistas harmonio pri gravaj
gramatikregulaj detaloj?
La starigo de l' demando--jen jam la respondo! Kaj la unueco--jen nia
ĉefa afero!
Mi finu citante la parolojn de l' sama eminentulo kies eldiro staras
jam komence de tiu ĉi raporto, sciu:--
"Es ist ein friedlicher Kampf und
ein großes Ziel, welches uns
alle zusammenhält!"
"Paca estas la batalado, kaj
grandega la celo per kiu ni
estas unuigataj ĉiuj!"