Die Delwerye! wat roep dit voor ons oog?
=Armoede! Ellende! Ontaarding! Sedeloosheid!=
Dis wat die meeste mense, met g’n bekendheid daarvan, dink.
Die Delwerye! daar lê skatte begrawe—en die mense stroom van al die dele
van Suid-Afrika daarheen in die mening dat dié skatte hulle uit hulle
armoede sal red en hulle ellende sal laat ophou, dog teleurstelling
wag die meeste, en teleurstelling bring bitterheid van gevoel teen die
samelewing, teen die Kerk en soms teen God.
Die Delwerye! daar lê skatte begrawe,—skatte van menselewens, van
mensekrag, van mensemateriaal. Skatte vir die Staat, vir die Kerk, vir
die Letterkunde. Die Staat moet rekening hou met die Delwerye, want
tevergeefs sal ons die Russiese Bolsjewisme buite ons grense probeer
hou, terwyl ons die gees van daardie kwaad kweek in ons eie midde. Die
Kerk moet planne beraam om die Troos en Krag wat die Evangelie alleen kan
gee, meer gereeld en gedurig te bring aan dié wat anders hulle troos sal
soek in wêreldse middels: brandewyn en ydel vermake. Die skrywers kan
gerus hulle aandag wy aan die opeengehoopte mensemateriaal wat skatte
inhou wat ons opbloeiende letterkunde tot groter heerlikheid sal bring.
Die Skrywer van die „Delwerysketse” doen baanbrekerswerk—prospekteerwerk.
Hier en daar, soos sy opvoedkundige werk hom toegelaat het en in
aanraking met die delwersgemeenskap gebring het, het hy gate gemaak en
orals het hy bewyse gekry van diamanthoudende grond. Hy het gesien watter
skatte daar verborge lê en het gedronge gevoel om dit aan die wêreld van
Staat en Kerk en Letterkunde bekend te stel. Vir dié ontdekking sal ons
hom altyd dankbaar bly, en ons sal altyd sy „Ontdekkersregte” in ag neem
en respekteer.
Delwerswerk is op die oog morsig—in die stowwerige aarde en in die
morsige klei moet gegrawe word. Hope waardelose „rof” word deur die
„bebe” afgeskud voor ’n mens met die wassery kan begin. Die wassery is
’n eentonige besigheid, en dis tog ’n kuns—nie te vinnig nie, ook nie te
stadig moet die masjien draai nie, en die „porrel” moet steeds dieselfde
dikte hou. Jou klere en gesig word meesal vuil bespat en gee vir die
meeste ’n afkeer van die werk. Al die kante van die delwerswerk word deur
die Skrywer getoon: die „rof”—die vloeker en drinker; die „porrel”—die
mengelmoes-gemeenskap wat deur die lewensmasjien deurmekaar gedraai word,
’n ondeursigtige moddermassa; die sif, waarmee die „gravitating” geskied
en die egte diamant sy karakter bewys deur bo te lê as die sif omgekeer
word. Die egte diamant word maar hier en daar gekry; ’n geoefende oog is
nodig om, as die sif omgekeer word, uit die miljoene blink klippies die
ware diamant te sien, maar as die edelgesteente in ons hand lê en ons
bewonder sy skoonheid, dan vergeet ons die harde werk, die vuil klere en
al die waardelose weggekrapte „was” in ons blydskap oor die skat wat ons
uitgehaal het.
In die hoop dat dit die Skrywer mag geluk om deur sy sketse by ons Volk
op te wek ’n groter belangstelling in en groter liefde vir die skatte
wat begrawe lê in die delwerye, beveel ons die lesing daarvan van harte
aan by almal wat Suid-Afrika en sy Volk liefhet.
E. J. J. van der HORST.
Wolmaransstad, 26 Februarie 1925.