De Leges de Indias (wetten van de Indiën) erkennen met geestdrift de
ongeregtigheden en onregtvaardigheden, waarvan de Indianen voortdurend
de slagtoffers zijn, en trachten de geneesmiddelen daartegen te
verschaffen; zij verklaren onbillijke overeenkomsten nietig, gelasten
de overheden om daden van verdrukking streng te straffen en zeggen
ronduit, dat de transactiën van de Spaansche kolonisten dikwijls
zijn geweest «de ondergang van de Indianen». Zij doen uitkomen, dat
in sommige gevallen door schraapzucht, in andere door vadsigheid,
misdadige handelingen zijn gepleegd door de Mestizen, die gewoonlijk
de tusschenpersonen zijn bij overeenkomsten tusschen kolonisten
en inlanders. De plaatselijke ordenanzas, die talrijk zijn en zeer
vele punten behandelen, hebben ten doel den Indiaan de vruchten van
zijn' arbeid te verzekeren--hem te beschermen tegen zijne eigene
ondoordachtzaamheid en de schraapzieke afpersingen van hen, tot wie
hij zich wendt, als hij in moeijelijkheden verkeert; zij voorzien
tegen de usurpatie van zijne gronden, verklaren den souverein tot
regtmatigen eigenaar van hetgeen door geen erfgenaam wordt opgeeischt,
en dringen er op aan, dat de Indiaan overal van den grond, dien hij
bebouwt, op eene voldoende wijze de middelen van bestaan zal erlangen;
de ophooping van eigendommen, welke door kerkelijke ligchamen van de
Indianen zijn verkregen, wordt er in verboden, en desniettegenstaande
zijn onmetelijke landerijen in het bezit van de monniken-orden. Er
bestaan ook bepalingen, om gemeentegronden voor algemeen gebruik af te
zonderen, afgescheiden van de private bezittingen. Verscheidene dier
verordeningen hebben zulk een onbepaald karakter, dat men daardoor
zeker kan zijn, dat zij niet worden nageleefd; andere dalen tot
zulke particulariteiten en specialiteiten af, dat het onmogelijk is,
ze op te volgen. Het een-en-zeventigste artikel bijv. noodzaakt de
Indianen «om nuttige boomen, geschikt voor den grond, te planten»,
om tarwe, rijst, maïs, groenten, katoen, peper, enz. op geschikte
plaatsen te zaaijen--om te onderhouden «elk soort van vee, eigenaardig
aan de localiteit»; om «vruchten te doen groeijen in hunne tuinen en
boomgaarden rondom hunne huizen»; om te houden «op zijn minst twaalf
kippen en een haan» (eene zeer overtollige wetsbepaling) en «een jong
varken van het vrouwelijk geslacht»; zij moeten aangemoedigd worden om
kleederen en touwwerk te vervaardigen en als zij gedurende twee jaren
in deze verpligtingen te kort schieten, zullen zij hunne landerijen
verliezen, die bij eene publieke proclamatie aan anderen zullen
worden geschonken. Er bestaat inderdaad geen onbeperkt eigendomsregt
op den grond onder de Indianen; de grond kan altijd worden genomen
en weder toegeëigend door de Spaansche autoriteiten. De landerijen
worden bezeten onder voorwaarde, dat zij bebouwd zullen worden. Er
zijn gronden, die door Spanjaarden en voornamelijk door corporatiën
van de geestelijkheid bezeten worden en in naam huur betalen aan de
kroon, maar die huur is zóó klein, dat zij niet noemenswaardig is. Er
bestaat geene moeijelijkheid om gronden voor niet te krijgen, slechts
onder de voorwaarde om ze in kultuur te brengen. Langdurig gebruik en
langdurig bezit hebben ongetwijfeld regten doen geboren worden, waaraan
zulk eene waarde wordt gehecht, dat zij kunnen gehandhaafd worden
tegen private vorderingen of eischen van algemeen nut. Er ontstaan
geschillen over hetgeen door het woord «kultuur» moet worden verstaan,
en het land is vol van geschillen en processen over landbezit. De
groote grondeigenaars spreken altijd van de moeijelijkheid om
onafgebroken arbeid te verkrijgen, van de noodzakelijkheid om
voortdurend voorschotten aan den landbouwer te moeten geven, van den
roof, waaraan de rijpe oogst bloot staat. Daarom zijn zij gewoon de
landerijen aan de bebouwers in het klein te verhuren, die geringe en
onvoldoende voordeelen aan de eigenaars en aan de markt bezorgen. Zij
beklagen zich over den naijver en den onwil van de Indianen, over
hun geheimen en openlijken tegenzin tegen vreemdelingen en over de
te groote toegevendheid van de «wet van de Indiën». Het schijnt mij
toe, dat er een ruim veld bestaat voor voordeelige landbouwkundige
proeven, misschien niet zoo zeer in de onmiddellijke nabijheid van
groote en volkrijke plaatsen, dan wel op de uitgestrekte plaatsen
van onbebouwd terrein, waarvan men eene ruime opbrengst kan trekken
alleen door attentie en kapitaal, volharding en kennis. De landbouwer
zou zich ongetwijfeld een vast en onherroepelijk bezit kunnen
verzekeren. Eenmaal door het gouvernement in bezit gesteld, moet
hij tegen elke verkorting van zijn regt beschermd worden. Ik geloof
niet aan de onoverwinnelijke traagheid van de Indianen, wanneer zij
behoorlijk worden aangemoedigd. Ik vernam toch, dat een inlander in
een der meest verwijderde dorpen, dat ik in Pinay bezocht, door een
monnik was aanbevolen suiker te planten. Hij deed dit en verkreeg
vijf honderd dollars voor de opbrengst, die hij voor de eerste maal
naar Iloilo bragt. In het tweede jaar verkrijgt hij een duizendtal; en
anderen volgden nu zijn voorbeeld. Een weinig meer arbeid produceert
zooveel dat de geringste impulsie groote resultaten oplevert, vooral
waar die over eene groote uitgestrektheid wordt aangewend. Maar de
Indiaansche luiheid is niet alleen nadeelig door de weinige hulp,
die daardoor geboden wordt aan den landbouw in de voorbereiding,
het zaaijen, bezorgen en inhalen van den oogst; men mist daardoor
ook die groote werkzaamheid, welke veeleer als van publiek dan
van particulier belang kan geacht worden. Van daar het gemis aan
gemakkelijke irrigatie, de onvoldoende toestand van de rivierwerken,
het gebrek aan kanalen, de slechte toestand der wegen op zoo menige
plaats. De jaargetijden brengen de stroomen aan en de bergstroomen
scheppen de geulen, maar het water verdwijnt in de zee en de landbouwer
brengt zijne producten, zoo goed hij kan, te midden van rotsen, van
zand en modder, die de watervallen achter hem hebben gelaten. Ik heb
lastbeesten gezien, die vruchteloos poogden zich met hunne lasten
uit de poelen te trekken, waarin zij waren gevallen en waar hunne
geleiders ze eindelijk achterlieten. Men heeft mij zelf naar volkrijke
plaatsen in palanquins gedragen, terwijl de dragers, soms 16 in getal,
tot hunne enkels in dikke modderpoelen, losse steenen of vaste groeven
vielen. De Mas zegt, dat de landbouw drie vijfden van de producten
absorbeert, terwijl hij twee vijfden aan den eigenaar en kapitalist
overlaat; maar de voorwaarden van den arbeid loopen zoo zeer uiteen,
dat het moeijelijk is eenige algemeene berekening te maken, buiten het
feit dat kapitalist noch landbouwer eenige van die voordeelen geniet,
welke beiden onder een beter systeem zouden verkrijgen; dat de kosten
veel grooter, de opbrengst veel kleiner is en dat de algemeene welvaart
lijdt onder den toestand van elk in het bijzonder. Wat men dan ook
van de ontzenuwende werking van het klimaat en het gemis van prikkels
voor de industrie moge zeggen, het is waarschijnlijk dat alle natiën,
zelfs de meest industriële en vermogende, perioden van luiheid en
werkeloosheid hebben doorloopen. China strekt tot voorbeeld om te
bewijzen dat het klimaat alleen geen onoverwinnelijke hinderpaal voor
krachtige werkzaamheid in de verschillende takken van veldarbeid,
en dat het bezit van veel geen noodzakelijk beletsel is voor het
verlangen om meer te verkrijgen en meer te genieten. De waarde der
landerijen is zeer verschillend. De Mas zegt, dat de quinon (van 1000
vierk. vademen), in Pangasinan voor 220 à 250 dollars wordt gekocht; in
de Laguna voor f 250 à f 300; in Ilocos Sur voor 300; in de omstreken
van Manilla voor 1000. Hij schijnt de suiker over het algemeen als
de beste kultuur te beschouwen. Hij geeft verschillende tabellen van
de kosten en lasten van verschillende tropische producten, maar de
groote onzekerheid, de kosten van bouw, de wisselvalligheden van het
klimaat, de verwoestingen der insecten, de fluctuatie in het bedrag en
de waarde van verkrijgbaren arbeid en de ebbe en vloed van aanbod en
vraag maken alle berekeningen illusoir. Zijne apuntes zijn intusschen
wel waardig geraadpleegd te worden door belanghebbenden. Hij geeft als
een resultaat van de rijstkultuur eene winst van 24 pCt. als minimum,
een voordeel van 76 pCt. als maximum per jaar op. Dit zou reeds een
aanloksel genoeg zijn, vooral daar men zegt, dat de Spanjaarden meer
van den landbouw dan van eenigen anderen tak van bedrijf, en meer van
landbezit dan van eenigen anderen eigendom houden, volgens hun oud
lied.--Indigo zou, volgens de Mas, 100 pCt. opleveren. Met koffij,
zegt hij, kan men zijn kapitaal in vier jaren verdubbelen. Cacao
levert 90 pCt. op. Pogingen om moerbeziën-kultuur voor zijdewormen
in te voeren, zijn niet gelukt, ofschoon de soorten, die men naar
Europa gezonden heeft, om hunne uitmuntende kwaliteit bekroond zijn
geworden. De wormen vereischen meerdere aandacht dan de Indianen
daaraan wijden en hetzelfde kan men zeggen van muskaatnoten, kaneel
en van elk product, dat onafgebroken zorg vereischt. De weelderige
producten der Philippijnen zullen niet ligt eene meer doelmatige
wijze van kultuur ondergaan.
De eigendomsregten behooren verzekerd en erkend te zijn in een land,
dat niet opgemeten of gekadastreerd is; waar de vreemde bevolking
heen en weêr trekt en onzeker is; waar de titels van eigendom voor het
grootste gedeelte ontbreken en toeëigening van den grond weinig door de
hoogere autoriteiten wordt gecontroleerd; waar geen landregt bestaat
en de godsdienstige corporatiën de inlanders leiden. Het bezit van
kleine grondstukken vermeerdert noodzakelijk de kosten van productie
en het zou niet gemakkelijk zijn voor groote kapitalisten zich te
vestigen, zonder dat het verkrijgen en de bebouwing van uitgestrekte
gronden was gemakkelijk gemaakt. Zulke kapitalisten zouden de noodige
verbeteringen in de landbouw-wetenschap invoeren; zij zouden met zich
brengen heldere hoofden en flinke handen en zij zouden practische
werking aan hoogere kennis geven. Algemeen wordt dan ook het verlangen
uitgedrukt om landbouw-maatschappijen op te rigten, maar deze zijn
veeleer de kinderen, dan wel de ouders van den vooruitgang en het
talrijke en aanzienlijke genootschap, dat reeds te Manilla onder de
benaming van de «Sociedad Economica» bestaat, heeft geene gewigtige
veranderingen te weeg gebragt. Er bestaat in het Spaansche karakter
eene te groote neiging om de «autoriteit» te beschouwen als de bron
en den steun van alle hervormingen; maar de autoriteiten brengen in
de meeste gevallen van producerende industrie de grootste voordeelen
door werkeloosheid en terugtrekking te weeg; niet hare tusschenkomst,
maar die van de personen zelve is noodig; het is met de opheffing
van beperkende bepalingen, de wijziging van wetten, die men zegt dat
beschermen en begunstigen, maar die bescherming en begunstiging is
eigenlijk de opoffering van de velen aan de weinigen. Het gouvernement
kan ongetwijfeld het algemeene welzijn zeer bevorderlijk zijn door de
kennis, die het kan verzamelen en verspreiden. Niets is wenschelijker
dan dat de rijke gronden van de Philippijnen geheel door werkelijk
wetenschappelijke kennis worden geëxploiteerd. Geologen, chemisten,
mechaniciens, botanisten, allen kunnen ons veel leeren nopens de
ruwe materialen van deze menigvuldige eilanden, die zoo aanlokkelijk
voor den exploiteur zijn en zoo weinig geëxploiteerd worden. Bergen,
bosschen, vlakten, beeken, rivieren, dat alles eischt nasporing en
verbetering, die zij gewis zouden beloonen.
Van de inlandsche producten, die door de Spanjaarden gevonden zijn,
schijnt de drooge bergrijst het voornaamste artikel geweest te zijn,
dat de Indianen tot voedingsmiddel gecultiveerd hebben, daar de
wijze van irrigatie weinig bekend is en de wijze van kultuur op de
eenvoudigste manier geschiedt. De zendelingen leerden de Indianen
hunne landen te verdeelen, hun landbouw te verbeteren, hun oogst
in te zamelen en over het algemeen hun toestand door meer kennis en
doorzigt te verbeteren. Maïs en tarwe werden uit Amerika ingevoerd,
ofschoon geruimen tijd het gebruik van tarwebrood ten dienste van de
massa beperkt was. Tegenwoordig is de voorraad aan de behoeften van
den verbruiker geëvenredigd. Meloenen, watermeloenen en verschillende
vruchten, erwten, pompoenen, uijen, komkommers, knoflook en andere
gewassen vonden spoedig hunnen weg uit Mexico naar de kerktuinen en
van daar tot eene meer uitgebreide kultuur. Koffij sproot op het
eiland Luzon in het wild voort, zonder dat zij door de inlanders
werd ingezameld. Tabak werd onder bescherming van het gouvernement
ingevoerd en is de belangrijkste bron van bestaan geworden. Peper
en cassia groeijen ongemerkt, maar de klapperboom en de plantaan
behoorden onder de meest kostbare van de bezittingen der Indianen
en de areca werd niet minder hoog geschat. Indigo was inheemsch
en voor den wilden katoenboom werd geen zorg gedragen; het kan
niet anders dan betreurenswaard genoemd worden, dat tegenwoordig
zulk eene ongeëvenredigde zorg voor de oorspronkelijke producten
van het land wordt gedragen en zoo weinig doeltreffende maatregelen
worden genomen tot verbetering der hoeveelheid en tot uitbreiding der
kultuur. Tegenwoordig bestaan er weinige gronden, waaraan behoorlijke
arbeid en voldoend kapitaal besteed wordt. Voor die, welke in het
bezit van de godsdienstige corporatiën zijn, kan weinig ten opzigte
der verbetering van den landbouw verwacht worden, maar de bebouwde
landen zijn meestal in handen van kleine inlandsche eigenaars. Waar de
arbeider wordt gehuurd, verkrijgt hij eene dagelijksche bezoldiging,
die van eene halve tot eene en een halve reaal (3 1/2 tot 10 stuivers)
verschilt in de onderscheidene provinciën.
De quinon is de gewone landmaat; hij wordt verdeeld in 10 baletas, deze
in 100 loanes, die 31,250 Castiliaansche varas vertegenwoordigen. Drie
werklieden zijn voldoende voor de bebouwing van een quinon. In 1841
vaardigde de kapitein-generaal Urbiztondo een decreet uit, waarbij de
invoer van Chinesche landbouwers door landeigenaars werd aangemoedigd,
vooral met het oog op de suiker-, indigo en hennep-kultuur. Men
verwachtte een gunstige ommekeer van dit besluit--het bleef echter eene
doode letter. Ingevoerde arbeid, aan alle soort van dwang onderhevig,
kan op den duur niet met vrije inlandsche arbeid mededingen.
Dit vraagstuk is van zeer groot belang in zijne vertakkingen en
invloed op de koloniale belangen, als daarbij de vrije handel en de
vrije arbeid van de mededingende wereld wordt ter sprake gebragt. Ik
betwijfel zeer of de krachten van de West-Indiën--afhangende van
aangevoerde en kostbare immigranten--met de rijke velden van de Oost
kunnen wedijveren, als kapitaal en vlijt toegepast worden op den meer
vruchtbaren grond, het beter klimaat en de minder kostbare middelen van
productie. De vooruitgang is daar slechts de natuurlijke ontwikkeling
van de elementen, waarmede de Voorzienigheid die landen bedeeld heeft,
terwijl in de West-Indische koloniën alles gedwongen en onnatuurlijk
is tegen ontzaggelijke sommen aangekocht en door voortdurende offers
onderhouden wordt.