La senditaro de Jermako.
Multe da tempo pasis de kiam Serèbrjanij forlasis la antaŭurbon kun
siaj pardonitaj rabistoj. Multaj ŝanĝoj okazis en Ruslando dum ĉi tiu
intertempo. Sed la caro Ivano, kiel antaŭe, jen fariĝis suspektema kaj
ekzekutigis siajn plej fidelajn, plej famajn regnanojn, jen
rekonsciiĝis, faris publikan penton kaj sendis en monaĥejojn riĉajn
donacojn kaj nomaron de mortigitaj de li homoj, por ke oni preĝu pri
ili. El liaj estintaj favoratoj neniu restis. La plej ĉefa, Maluto
Skuratov, eĉ unu fojon ne estis malfavorata, sed li mortis sub la muroj
de Vejsenŝtein en Livonio, kaj je lia honoro Ivano forbruligis ĉiujn
kaptitajn germanojn kaj svedojn.
Centoj, eĉ miloj da rusoj, perdinte la tutan paciencon kaj esperon pri
pli bona tempo, are forkuris Litovujon kaj Polujon.
Dum ĉi tiu periodo okazis unu sola feliĉo por Ruslando. Caro Ivano
komprenis la malutilon de l' dividado de Ruslando en du duonoj, el kiuj
unu turmentegis la alian, kaj, instigata de Godunòv, konsentis neniigi
la malamegatan opriĉninon. Li revenis Moskvon, kaj la teruriga palaco
en la Aleksandra antaŭurbo por ĉiam restis neloĝata.
Dume, multe da malfeliĉoj frapis nian patrolandon. Malsato kaj
epidemioj dezertigis urbojn kaj vilaĝojn. Pli ol unu fojon la tatara
ĥano invadis Ruslandon, kaj li eĉ sukcesis forbruligi ĉiujn
antaŭurbojn de Moskvo kaj grandan parton de la urbo mem. Svedoj atakis
nin de Nordo, Stefano Batorio, kiun la litova deputitaro elektis post
Ĝigimondo, rekomencis la militon kaj, spite la kuraĝo de niaj
regimentoj, li nin venkis per sia sperto kaj forprenis ĉiujn niajn
okcidentajn regionojn.
La kronprinco Ivano, kvankam aprobanta ĉiujn krimojn de sia patro, tiun
fojon eksentis humiligon de l' regno kaj deziris iri kontraŭ Stefano
Batorio. Ivano la Terura suspektis, ke li intencas detronigi lin, kaj la
kronprinco, kiu iam estis savita de Serèbrjanij apud Malbenita
Ŝlimakvo, nun ne evitis kruelan morton. Dum eksplodo de frenezeco, la
patro mortfrapis lin per sia akrapinta bastono. Oni rakontas, ke
Godunòv, kiu sin ĵetis inter la patro kaj la filo, ricevis multe da
vundoj kaj ne mortis nur dank' al kuracarto de l' Perma komercisto
Stroganov.
Post tiu mortigo Ivano en sia malespero kunvokis la bojaran Duma'n,
proklamis sian deziron monaĥiĝi kaj ordonis elekti alian caron. Nur
cedante al insista petegado de l' bojaroj, li fine konsentis resti caro
kaj kontentiĝis per pento kaj riĉaj donacoj al preĝejoj. Sed baldaŭ
ree komenciĝis la mortekzekutoj. Laŭ atesto de Oderborn, li mortigis
du mil tri cent siajn militistojn pro tio, ke ili kapitulacis al la
malamiko kelkajn fortikaĵojn, kvankam Batorio mem miris pri ilia
grandega kuraĝo en milito.
Perdante siajn posedaĵojn unu post alia, ĉiuflanke ĉirkaŭita de
malamikoj, vidante plenan malorganizadon en la regno, Ivano terure
suferis, kaj tio montriĝis en liaj manieroj, en liaj vizaĝtrajtoj. Li
malzorgis siajn vestojn, lia altkreska figuro fleksiĝis, liaj okuloj
estingiĝis, la malsupra makzelo pendis kvazaŭ ĉe maljunulo kaj nur
dum kunvenoj li penadis sidi rekte, rigardi fiere kaj suspektplene, ĉu
oni ne rimarkas lian malfortecon. En ĉi tiuj momentoj li estis ankoraŭ
pli teruriga, ol dum la tagoj de lia iama majesteco. Neniam ankoraŭ
Moskvo estis suferinta tian premegon de malĝojo kaj de teruro!
Dum ĉi tiu epoko tute neatenditaj sciigoj venis de l' oriento kaj
ĉiujn kuraĝigis, aliformigante komunan malĝojon en ĝojon.
De la bordoj de l' malproksima riverego Kamo alvenis Moskvon riĉaj
komercistoj Stroganov'j. Ili posedis oficialajn leterojn de l' caro,
permesantajn al ili proprigi al si neloĝatan teritorion de l' Perma
lando, kaj tie ili loĝis kvazaŭ princoj-posedantoj, sendependaj de l'
caraj vojevodoj, havante propran administracion kaj propran
militistaron, kondiĉe ke ili devis defendi la limojn kontraŭ sovaĝaj
popoloj de Siberio, kiuj antaŭ kelkaj jaroj promesis pagi al ni
tributon, sed ne estis plene fidindaj. Ĉar la ĥano Kuĉumo pli ol unu
fojon atakis iliajn lignajn fortikaĵojn, ili fine decidis penetri trans
la Ŝtona Zono[95] kaj siavice ataki la tatarojn. Por havi pli da
sukceso, ili sin turnis al kelkaj rabistaj aŭ tiel nomataj kozakaj
hetmanoj, kiuj tiutempe ofte dezertigis la bordojn de Volgo kaj de Dono.
La plej ĉefaj el ili estis Jermako Timofèeviĉ kaj Ivano Ringo, kiu
iam estis kondamnita al mortpuno, sed prosperis forkuri de l' caraj
militistoj kaj longatempe vagadis. Jermako kaj Ringo, ricevinte de l'
komercistoj Stroganov'j donacojn kaj leterojn, alvokantajn ilin al glora
kaj honora faro, unuiĝis apud Volgo kun tri aliaj kozakaj hetmanoj, kaj
kun granda militistaro, varbita el liberamaj junaj bravuloj, ili venis
al Stroganov'j. Kvardek flosoj tuj estis provizitaj de armaĵo kaj
manĝprovizo. La malgranda taĉmento, kun Jermako kiel estro,
aŭskultinte la meson, kun gaja kantado ŝipveturis kontraŭ la fluo de
l' rivero Ĉusovaja[96] al sovaĝaj Uralaj montoj. Ĉie venkante la
malamikon, ili transportis siajn ŝipojn el unu rivero en alian kaj fine
atingis la bordojn de Irtìŝ, kie ili venkis kaj malliberigis la ĉefan
tataran vojevodon de Siberio, nomatan Mametkulo, kaj okupis la urbon
"Siberio", starantan sur kruta monto super Irtìŝ. Post ĉi tiu
almilito Jermako marŝis pluen, venkis la tataran landon ĝis la rivero
Obj kaj igis la venkitajn popolojn kisi lian sangmakulitan sabron je l'
nomo de Ivano Vasìljeviĉ, la caro de l' tuta Ruslando. Nur tiam li
sciigis la komercistojn Stroganov'j pri sia venko kaj samtempe sendis
sian amatan hetmanon Ivanon Ringon en Moskvon, por saluti la grandan
caron kaj prezenti al li nove almilititan landon. Kun ĉi tiu ĝojiga
sciigo Stroganov'j alvenis al Ivano, kaj baldaŭ poste alveturis ankaŭ
la senditaro de Jermako.
Granda triumfo ekregis en Moskvo. En ĉiuj preĝejoj estis legataj
specialaj dankpreĝoj, ĉiuj sonoriloj sonoris kvazaŭ dum Paska
semajno. La caro, favore akceptinte Stroganov'jn, destinis la tagon por
triumfa akcepto de la senditaro.
En granda salono de l' Kremla palaco Ivano, brilante per ĉiuj signoj de
sia cara majesteco, sidis sur sia trono en granda, Monomaĥa ĉapo, en
larĝa orŝtofa talaro, ornamita per sanktaj pentraĵoj kaj multekostaj
ŝtonoj.
Dekstre staris kronprinco Teodoro, maldekstre Boriso Godunòv. Ĉirkaŭ
la trono kaj ĉe la pordo staris la caraj korpogardistoj en blankaj
atlasaj kaftanoj, arĝente broditaj, kun ornamitaj hakiloj surŝultre.
La tuta salono estis plena de princoj kaj bojaroj.
Rekuraĝigita per la sciigo, alportita de Stroganov'j, Ivano jam ne
havis tian malgajan aspekton, kaj eĉ rideto de tempo al tempo aperis
sur liaj lipoj, kiam li sin turnis al Godunòv kun afablaj vortoj. Sed
lia vizaĝo multe maljuniĝis, la sulkoj pliprofundiĝis, la kapo perdis
preskaŭ ĉiujn harojn, same kiel la barbo.
Boriso Godunòv en la lastaj jaroj ĉiam pli kaj pli rangiĝis: li
fariĝis bofrato de l' kronprinco, ĉar lia fratino Ireno edziniĝis kun
Teodoro, kaj nun Boriso havis altan bojaran rangon de l' cara
ĉevalejestro. Oni rakontis, ke foje Ivano Vasìljeviĉ, por montri sian
grandan amon al Godunòv, levis supren siajn tri fingrojn kaj diris,
kalkulante ilin: "tio estas Teodoro, tio--Ireno, tio--Boriso: egalan
doloron mi sentus, se oni dehakus al mi iun ajn el tiuj tri fingroj;
same estus al mi dolorige perdi iun el miaj tri karaj infanoj!"
Tia eksterordinara favoro vekis en Godunòv nek ambicion, nek
arogantecon. Kiel antaŭe, li restis modesta, por ĉiu afabla, ne multe
kaj saĝe parolis, nur liaj manieroj ricevis pli da seriozeco kaj da
kvieta graveco, kio konvenis al lia alta rango.
Ne sen kompromisoj kun sia konscienco Godunòv atingis tian influon,
tiajn honorojn. Ne ĉiam li sukcesis per sia ruzeco sin liberigi de l'
faroj, kiujn lia konscienco ne aprobis. Tiel ekzemple li, vidante en
Maluto tro fortan kontraŭulon kaj perdinte la esperon diskreditigi lin
antaŭ la caro, fariĝis lia intima amiko kaj, por plimultigi iliajn
reciprokajn profitojn, edziĝis kun lia filino. La dudek jaroj,
pasigitaj de li ĉe la trono de l' caro Ivano, ne restis sen efiko por
lia naturo, kaj en Boriso Godunòv jam okazis tiu granda metamorfozo,
kiu, laŭ atesto de samtempuloj, faris krimulon el ĉi tiu diversflanke
talenta viro.
Rigardante la junan kronprincon Teodoron, oni tuj komprenis, ke
malfortaj estis la brakoj, kiuj post la morto de Ivano IV estis
subtenontaj la regnon. Lia bonkora, sed kvazaŭ senviva vizaĝo montris
neniun trajton de inteligenteco aŭ de spirita forto. Jam du jarojn li
estis edzigita, sed la esprimo de lia vizaĝo restis infana. Li estis
malaltkreska, malbonstatura, havis palan, kvazaŭ ŝvelintan, vizaĝon.
Li ofte ridetis kaj havis timeman rigardon. Ne senkaŭze oni diris pri
la caro, ke li, rememorante sian plej aĝan filon, parolis al Teodoro:
"preĝeja sonorigisto vi devus naskiĝi, Teodoĉjo, sed ne kronprinco!"
--Sed Dio estas favora,--pensis multaj: bone estas, ke la malforta
kronprinco similas nek patron, nek sian plej aĝan fraton! Lia bofrato,
Boriso Godunòv, povas ja lin helpi. Ĉi tiu viro ne pereigos la regnon!
Murmuro inter la korteganoj subite estis interrompita per trumpetado kaj
sonorigado. Eniris la ĉambregon antaŭirataj de ses stolnikoj la
senditoj de Jermako, post ili Maksimo kaj Nikito Stroganov'j kun sia
onklo Simeono. Post ili oni enportis multekostajn felojn, strangajn
vazojn kaj ilojn kun multe da neordinara, nenie vidata armaĵo.
Ivano Ringo, kiu iris en la fronto de l' senditaro, estis viro
proksimume kvindekjara, mezkreska, staturfortika, kun rapidaj traigaj
okuloj, kun densa nigra iom griziĝanta mallonga barbo.
--Granda caro!--li diris, starante ĉe la ŝtupoj de l' trono: via
kozaka hetmano Jermako Timofèeviĉ, kune kun ĉiuj viaj malfavoritaj
apudvolgaj kozakoj, kiujn via cara moŝto iam estis kondamnita al morto,
penadis elpagi siajn kulpojn kaj nun prezentas al vi novan almilititan
landon. Granda caro! Bonvolu aligi al viaj antaŭ nelonge akiritaj
provincoj Kazanjo kaj Astraĥano ankaŭ ĉi tiun provincon Siberion kaj
posedu ĝin tiom longe, kiom ekzistos la mondo.
Kaj post tiuj nemultaj paroloj Ringo kaj liaj kamaradoj ekgenuis kaj
salutis la caron ĝisteren.
--Leviĝu, miaj bonaj servistoj!--diris Ivano.--Ne iras hakilo al kolo
humila! Mi donacas al vi ĉiuj mian caran favoron. Aliru, Ivano!
Kaj la caro etendis la manon, Ringo leviĝis kaj, por ne tuŝi per la
piedo la tapiŝokovritajn ŝtupojn de l' trono, ĵetis antaŭen sian
ŝaffelan ĉapon, sur ĝin starigis sian piedon kaj, profunde
kliniĝinte, tuŝetis per la lipoj la manon de l' caro, kiu lin
ĉirkaŭbrakis kaj kisis je la kapo.
--Mi dankas Plejbonegan Eternan Triunuon,--diris la caro, levante la
okulojn al ĉielo: mi vidas super mi Ĉiopovan Dian Providencon. Ĉar en
la sama tempo, kiam min premegas miaj malamikoj, kiam miaj intimaj
servistoj malice intencas min pereigi, Dio Kompatema sendas al mi venkon
super malpiuloj kaj glore pligrandigas miajn posedaĵojn!
Kaj kun triumfantaj rigardoj ĉiuflanken li aldonis minactone:
--Se Dio Sinjoro nin subtenas, neniu nin ofendos! Kiu havas orelojn,
aŭskultu!
Sed tuj li sentis, ke li ne devus mallumigi la komunan ĝojadon, kaj li
sin turnis al Ringo, intence moligante sian rigardon kaj tonon.
--Ĉu plaĉas al vi Moskvo? Ĉu vi ie vidis tiajn salonojn, preĝejojn?
Aŭ eble vi estis ĉi tie pli frue?
Ringo ekridetis ruze kaj samtempe modeste, kaj liaj blankaj dentoj
kvazaŭ lumigis lian brunan sunbruligitan vizaĝon.
--Kie ni, simpluloj, povus vidi tiajn mirindaĵojn?--li diris, humile
levante la ŝultrojn: eĉ sonĝante ni ne revas pri io simila, ho,
granda caro! Apud Volgo ni vivas kiel kamparanaĉoj, pri Moskvo ni nur
aŭdis, sed neniam ni havis okazon ĝin viziti!
--Restu ĉi tie iom da tempo,--diris Ivano bonfavore: mi ordonos vin
bonege regali. Kaj la leteron de Jermako, mi legis, bone komprenis, kaj
mi jam sendis la princon Bolĥovskij kaj Ivanon Gluĥov kun kvin cent
militistoj por helpi vin.
--Grandan dankon!--respondis Ivano Ringo kun profunda saluto: sed, via
cara moŝto, ĉu ne malmulte da militistoj estas de vi senditaj?
Ivano miris pri la trobraveco de Ringo.
--Jen rapidemulo!--li diris severtone: eble vi deziras, ke mi mem tuj
flugkuru por helpi vin? Ĉu vi opinias, via Siberio estas mia sola
zorgo? Mi bezonas militistojn kontraŭ la ĥano, kontraŭ Litovlando.
Estu kontenta pri tio, kion oni donas al vi! Kaj revenante varbu
volontulojn! Sufiĉe da malriĉaj sentaŭguloj ni havas en Ruslando.
Anstataŭ ĉiutage tedi min, petante almozon, ili prefere transmigru
novajn landojn! Kaj al la episkopo de Vologdo mi skribis, ke li sendu al
vi dek pastrojn por diservi ĉe vi kaj plenumi ĉiujn sakramentojn.
--Dankon por tio al via cara moŝto!--respondis Ringo kun nova
saluto.--Bonege vi ĉion aranĝis, via cara moŝto! Sed estu malavara:
ne nur pastrojn, bonvolu doni al ni ankaŭ kiel eble pli multe da
armaĵo kaj da pulvo.
--Ne mankos al vi ĉio tio! Mi jam ordonis al Bolĥovskij.
--Kaj niaj vestoj estas sufiĉe eluzitaj, via cara moŝto!--diris Ringo,
kun flatema rideto levante la ŝultrojn.
--Ha, en Siberio vi ne havas kiun prirabi ĉe la vojoj?--diris la caro,
nekontenta pri la trudemo de l' hetmano.--Mi vidas, vi nenion forgesas
por via mastrumaĵo, sed mia malforta kapo jam ĉion antaŭe pripensis.
Vestojn liveros por vi Stròganov'j; kaj mi destinis mian salajron al
viaj estroj kaj ordinaraj militistoj. Kaj por ke vi, sinjoro mia
konsilanto, ne restu sen vesto, mi donacas al vi mian propran pelton.
Laŭ signo de l' caro du stolnikoj alportis multekostan pelton, kovritan
per orŝtofo, kaj surmetis ĝin sur Ringon.
--Via lango, videble, estas tre akra, diris Ivano: sed ĉu vi havas same
akran sabron?
--Bonega estis mia sabro, via cara moŝto, sed ĝi iom malakriĝis pro
malamikaj kapoj en Siberio.
--Prenu en mia armaĵejo sabron, kiu plej plaĉas al vi, sed elektu
bone, ne eraru. Cetere, kredeble, vi vin ne ĝenos, ĉu ne?
La okuloj de l' hetmano ekbrulis pro ĝojo.
--Granda caro--li ekkriis:--el ĉiuj viaj favoroj la lasta estas plej
granda! Estus peko, se mi min ĝenus, elektante sabron. Certe mi elektos
la plej bonan. Sed,--li aldonis post iom da tempo: se via cara moŝto
bonvolas donaci al mi sabron, permesu, ke mi ĝin transdonu al Jermako
Timofèeviĉ je via cara nomo!
--Ne klopodu pri li, mi lin ne forgesos. Sed se vi timas, ke mi ne scios
bone elekti por lia moŝto, elektu mem du sabrojn, unu por vi, alian por
Jermako.
--Vivu la granda caro!--ekkriis Ringo entuziasmigita.--Kiel bonege ni
ankoraŭ servos al via cara moŝto per tiuj ambaŭ sabroj!
--Sed krom sabroj vi bezonas ankaŭ kirasojn,--daŭrigis Ivano: por vi
mi povas trovi laŭmezure, sed por Jermako estas eble ne bone trafi. Ĉu
altkreska li estas?
--Ne pli altkreska, ol mi, sed iom pli larĝŝultra. Li similas al ĉi
tiu bravulo,--diris Ringo, sin turnante kaj montrante unu el siaj
kamaradoj, vastkorpan viron, kiu, alportinte grandegan amason da armaĵo
kaj ĵetinte ĝin teren, staris kun malfermegita buŝo kaj ĉiam miregis
jen pri la orŝtofa vesto de l' caro, jen pri la ornamitaj vestoj de l'
rindoj[44], ĉirkaŭantaj la tronon. Li eĉ provis ekparoli kun iu el
ili, por ekscii, ĉu ne estas ili ĉiuj reĝidoj? Sed la alparolata
ekrigardis lin tiel severege, ke li ne kuraĝis plu ripeti demandojn.
--Alportu,--ordonis la caro,--la grandan kirason kun agloj, kiu pendas
en la unua vico en la armaĵejo. Ni provos meti ĝin sur ĉi tiun
strigon kun elstarantaj okuloj!
Baldaŭ oni alportis pezan feran kirason kun kupraj manumoj, kun kupra
strio ĉe la malsupra rando, kun du oraj dukapaj agloj sur la dorso kaj
sur la brusto.
Bonege estis forĝita la kiraso kaj ĝi elvokis ĉirkaŭe
laŭd-aklamojn.
--Surmetu, foko!--diris la caro.
La viro obeis, sed kvankam multe li penadis, li tamen ne povis ĝin
surtiri, li povis enigi sian manon nur ĝis la mezo de l' maniko.
Ia delonge forgesita rememoro trakuris la kapon de l' caro.
--Sufiĉe!--ekkriis Ringo, kiu atente rigardis lian senrezultatan
penadon: lasu la caran kirason! Alie vi ĝin disŝiros, urso! Via cara
moŝto! la kiraso estas bonega, kaj ĝi certe taŭgos por Jermako
Timofèeviĉ. Sed ĉi tiu mia kamarado ne povas ĝin surmeti pro siaj
pugnoj. Tiajn pugnojn neniu havas, krom li!
--Nu, montru la pugnon!--diris Ivano, scivole observante la viron.
Sed la viro rigardis lin, kvazaŭ ne komprenante la ordonon.
--Ĉu vi ne aŭdas, malsaĝulo?--ripetis Ringo: montru la pugnon al lia
cara moŝto!
--Kaj se li pro tio forhakos mian kapon?--diris la viro per tirtona
voĉo, kaj lia malsaĝa vizaĝo aperigis timon.
La caro ekridis, kaj ĉiuj ĉeestantoj apenaŭ detenis la ridon.
--Malsaĝulo, malsaĝulo!--diris malkontente Ringo: ĉiam vi estis
malsaĝulo kaj ĝis nun vi restas malsaĝulo!
Kaj liberiginte la viron el la kiraso, li altiris lin al la trono kaj
montris al la caro lian larĝan manon, similan pli al ursa manego, ol al
homa mano.
--Ne koleru, granda caro, pro lia malsaĝeco! Li estas malsaĝulo, kiam
li parolas, sed bonega viro, kiam li agas. Li propramane arestis la
reĝidon Mametkulon.
--Kia estas lia nomo?--demandis Ivano,--ĉiam pli kaj pli atente lin
rigardante.
--Dmiĉjo!--respondis la viro simplanime.
--Atendu!--diris Ivano, subite rekonante Dmiĉjon: ŝajne, vi estas la
sama, kiu en la antaŭurbo batalis por Morozov kaj mortigis Ĥomjàk'n
per timonstango?
Dmiĉjo ekridetis malsaĝe.
--Mi ne tuj vin rekonis, malsaĝulo, sed nun mi bone rememoras vin.
--Kaj mi tuj de la komenco vin rekonis!--diris Dmiĉjo kontente: vi
sidis tie supre, apud la batalkampo!
Nun ĉiuj laŭte ridegis.
--Dankon al vi,--diris Ivano,--ke vi ne forgesis min, malaltrangulon.
Kiel do vi kaptis Mametkulon?
--Per ventro!--respondis Dmiĉjo apatie kaj nekomprenante, pro kio ĉiuj
ree ekridis.
--Jes!--diris Ivano, rigardante Dmiĉjon: se tia ŝtipo kuŝiĝos per
ventro sur iun, ne facile oni sin liberigos de sub li! Mi memoras, kiel
li dispremis Ĥomjàk'n! Kial do vi tiam foriris de la batalkampo? Kaj
kiel vi el la antaŭurbo trafis Siberion?
La hetmano ekpuŝis Dmiĉjon nerimarkite per kubuto, ke li silentu, sed
li komprenis tiun signon tute male.
--Li min forkondukis de l' batalkampo? kaj li montris la hetmanon per
fingro.
--Li forkondukis?--ripetis la caro, kun miro rigardante Ringon: kiel
do,--li daŭrigis, lin fikse rigardante: kiel vi ĵus diris, ke vi
venis ĉi tien la unuan fojon? Atendu, amiko, ŝajne ni estas malnovaj
konatoj! Ĉu vi ne estis iam rakontinta al mi pri la libro Kolomba? Jes,
jes, mi vin rekonas! Kaj vi ankaŭ forkondukis princon Serèbrjanij el
mia malliberejo? Kiel do, Dia homo, de tiam vi retrovis la vidkapablon?
Kie vi preĝis, kiu sanktrestaĵo vin kuracis?
Kaj ĝuante la konfuziĝon de Ringo, la caro fiksis sur lin sian
traigan, demandantan rigardon.
Ringo mallevis la okulojn teren.
--Nu,--fine diris la caro: farita ne estas refarebla,
farita--elstrekita! Sed diru al mi nun, kial vi post la Rjazanja venko
ne deziris veni por peti de mi pardonon kun aliaj viaj rabistoj?
--Granda caro!--diris Ringo tute sincere kaj sentime: tiam mi ankoraŭ
ne estis meritinta vian favoron. Mi hontis tiam aperi antaŭ viaj
okuloj, kaj kiam princo Nikito Romànoviĉ kondukis al vi kamaradojn, mi
revenis al Volgo, por kune kun Jermako Timofèeviĉ trovi okazon
ankoraŭ servi al via cara moŝto?
--Kaj intertempe forŝteli mian trezoron de l' ŝipoj, prirabi la
senditojn de Kizilbàŝ, veturantajn Moskvon al mi?
Pli mokema ol minaca estis la mieno de Ivano. De post la aroganta ago de
Ivano Ringo pasis jam deksep jaroj, kaj la venĝemo de l' caro ne
daŭris tiom longe, se samtempe ne estis ekscitita lia ambicio.
Ringo legis en la mieno de Ivano nur deziron moki lian konfuziĝon.
Konsiderante lian nunan favoron, li mallevis la kapon kaj kun zorge
detenata ruza rideto sur la lipoj diris duonvoĉe:
--Okazis tio kaj ĉio, ho granda caro! Ni estas kulpaj antaŭ via cara
moŝto!
--Bone,--diris la caro:--vi kaj Jermako Timofèeviĉ repagis viajn
kulpojn, kaj ĉio pasinta nun estu forgesita. Sed se vi tiam trafus en
miajn manojn, estus alia afero, ne ofendiĝu!
Ringo nenion respondis, sed pensis por si mem: "tial do mi ne volis tiam
alporti al vi mian kulpan kapon, granda caro!"
--Atendu!--daŭrigis Ivano: ĉi tie devas esti via amiko! He!--li
ekkriis, sin turnante al korteganoj: ĉu ĉi tie estas la kanajlara
vojevodo, nomata--mi ne memoras--ŝajne, Nikito Serèbrjanij?
Murmuro trakuris en la aro, sed neniu respondis.
--Ĉu vi aŭdas?--ripetis Ivano, plialtigante la voĉon: mi demandas,
ĉu ĉi tie estas Nikito, kiu deziris servi apud Ĵizdro kun siaj
rabistoj?
Post la dua demando de l' caro eliris antaŭen iu maljuna bojaro, kiu
iam estis vojevodo de Kalugo.
--Granda caro!--li diris kun profunda saluto: la persono, pri kiu vi
demandas, plu ne ekzistas. Li estis mortigita de tataroj antaŭ deksep
jaroj, tuj, kiam li estis veninta al Ĵizdro, kaj lia tuta taĉmento
pereis kune.
--Ĉu vere?--diris Ivano: kaj mi ne sciis tion! Nu,--li daŭrigis sin
turnante al Ringo: se li ne ekzistas, kion fari? Mi nur havis la deziron
rigardi, kiel vi kisos unu la alian.
La vizaĝo de l' hetmano aperigis ĉagrenon.
--Ĉu vi bedaŭras la kamaradon?--demandis Ivano ridetante.
--Jes, via cara moŝto!--respondis Ringo, ne timante inciti la caron per
sia konfeso.
--Sendube,--diris Ivano malestime,--ĝi devas esti tiel: egalulo ĉiam
estas kunulo!
Ĉu efektive la caro ne estis scianta pri la morto de Serèbrjanij aŭ
li nur ŝajnigis nescion, por montri, kiel malmulte li ŝatas la
personojn, kiuj ne aspiras lian favoron, Dio scias. Sed se li efektive
hodiaŭ nur aŭdis pri tiu morto, ne facile estis diveni, ĉu li
bedaŭras la pereinton aŭ ne: la vizaĝo de l' caro aperigis neniun
kompaton; ĝi ne ŝanĝiĝis post la ricevita sciigo.
--Restu ĉe ni,--li diris al Ringo: sed kiam Bolĥovskij estos preta, vi
revenu kun li Siberion... Ha, mi preskaŭ forgesis: Bolĥovskij devenas
de Rjuriko[97], tiaj altranguloj tre ŝatas sian rangon kaj ĉie vidas
humiligon. Ne ĉiuj, kiel Nikito, konsentus fariĝi rabistoj! Do, por ke
li ne ofendiĝu esti submetata al kozaka hetmano, mi nun donas al
Jermako Timofèeviĉ la rangon de Siberia princo. Ŝĉelkalov!--li diris
al apudstaranta diako: skribu al Jermako leteron, ke li bonvolu esti
vojevodo super la tuta Siberio, kaj Mametkulon, bone gardatan, li
bonvolu alsendi Moskvon. Krome, skribu leteron al Stroganov'j, ke mi
ilin rekompencas pro iliaj bonegaj servoj kaj zorgoj: al Simeono mi
donacas grandan kaj malgrandan salminejon apud Volgo kaj al Nikito kun
Maksimo mi donas la rajton komerci, ne pagante impostojn, en ĉiuj
Siberiaj urboj kaj vilaĝoj.
Stroganov'j danke salutis.
La caro komencis trarigardi felaĵojn kaj aliajn donacojn, senditajn de
Jermako, kaj adiaŭis Ringon post kelkaj same favoraj mokparoloj.
La kunvenintoj disiris.
La saman tagmezon Ringo kun Stroganov'j tagmanĝis ĉe Boriso Godunòv
en granda kompanio de invititoj.
Post kutimaj tostoj je la sano de l' caro, de l' kronprinco, de la tuta
cara familio, de l' granda ĉefepiskopo, Godunòv leviĝis kun sia ora
pokalo en la mano kaj proponis tosti Jermakon Timofèeviĉ kaj ĉiujn
liajn bonajn kamaradojn.
--Vivu ili longe je l' gloro de l' tuta Ruslando!--ekkriis la gastoj,
leviĝante kaj salutante Ivanon Ringon.
--Mi salutas vin je la nomo de l' tuta Ruslando!--diris ankaŭ Godunòv
kun profunda saluto: vin kaj Jermakon Timofèeviĉ mi salutas je la nomo
de ĉiuj princoj kaj bojaroj, de ĉiuj komercistoj, de l' tuta rusa
popolo! Akceptu nian grandan saluton pro viaj grandaj servoj al
Ruslando!
--Viaj nomoj transiru al viaj filoj kaj nepoj kaj sekvontaj posteuloj
por eterna gloro, amo kaj imitado!
La hetmano leviĝis por danki por la honoro, sed lia reagema vizaĝo
subite ŝanĝiĝis pro emocio, la lipoj ektremis, kaj larmoj, eble la
unuan fojon dum lia tuta vivo, aperis en liaj bravaj okuloj.
--Vivu Ruslando!--li diris mallaŭte kaj post saluto ĉiuflanken li ree
sidiĝis, ne aldoninte unu vorton plu.
Godunòv petis la hetmanon rakonti ion el siaj aventuroj en Siberio, kaj
Ringo, modeste silentante pri si mem, rakontis kun entuziasmo pri
eksterordinara forto, granda braveco de Jermako, pri lia amo al severa
justeco kaj pri lia kristana boneco rilate la venkitojn.
--Per sia boneco,--finis Ringo,--Jermako Timofèeviĉ ricevis, eble, pli
multe ol per sia sabro. Preninte iun malamikan urbon aŭ fortikaĵon, li
tuj karese traktis kun la loĝantaro, eĉ faris donacojn. Kaj kiam ni
malliberigis Mametkulon, li eĉ ne sciis, kiamaniere lin pli bone
honori! Sian propran pelton li demetis kaj vestis la reĝidon. En la
tuta lando estis disvastigata la famo pri Jermako, ke tute ne malfacile
estas submetiĝi al li, kaj multaj tieaj princoj mem venis al li kaj
alportis tributon. Gaja estis nia vivo en Siberio,--aldonis Ringo: mi
nur ĉiam bedaŭris, ke forestas princo Nikito Romànoviĉ Serèbrjanij:
al li certe plaĉus ĉe ni, kaj ni estus feliĉaj lin kune havi. Ŝajne,
vi, Boriso Teodòroviĉ, estis amiko lia? Permesu, ke mi nun lin tostu!
--Estu li en regno Dia!--kun ekspiro diris Godunòv, kiu sciis, ke
forestas nun iu ajn danĝero montri simpation por viro, tiom multe
respektata de lia gasto: estu li en regno Dia!--li ripetis, plenigante
sian pokalon,--ofte mi lin rememoras!
--Eternan memoron al li!--diris Ringo kaj, trinkinte sian pokalon, li
mallevis la kapon kaj enpensiĝis.
Longe ankoraŭ ili interparolis, kaj post la tagmanĝo Godunòv ne
adiaŭis la gastojn, sed invitis ilin iom ripozi kaj pasigi ĉe li la
reston de l' tago. Kelkfoje dumtage oni regalis ĉiujn gastojn, kaj
ĉiuj gaje kaj agrable kune pasigis la tagon ĝis kiam en malfrua
vespero preterrajdantaj gardistoj pli ol unu fojon admonis, ke estas
tempo estingi fajron. Tiam la gastoj disiĝis, ĉarmitaj de la gastameco
de Boriso Teodòroviĉ.
* * * * *
Pasis pli ol tri cent jaroj de post tiam, kaj ne multe da rememoraĵoj
restis en Ruslando pri la priskribita epoko. Oni povas aŭdi inter la
popolamaso legendojn kaj rakontojn pri gloro, pompo kaj krueleco de l'
terura caro, kantojn pri la kronprinco, aljuĝita al la morto de sia
propra patro, pri invado de l' tataroj en Moskvon, pri almilito de
Siberio de Jermako Timofèeviĉ, kies portretojn, kredeble ne similajn,
ĝis nun oni renkontas preskaŭ en ĉiuj domoj de Siberiaj vilaĝanoj.
Sed en ĉiuj rakontoj, kantoj kaj legendoj la vero estas intermiksita
kun fantazio, kaj la realajn okazintaĵojn ili aperigas kvazaŭ tra
moviĝanta nebulo, por ke imago laŭplaĉe rekonstruu tiujn neklarajn
figurojn.
Veran ateston pri la epoko prezentas kelkaj konstruaĵoj, kiel preĝejo
de Bazilo la Sankta, kies multkoloraj pentritaj kupoloj povas doni ideon
pri groteska arĥitekturo de l' cara palaco en la Aleksandra antaŭurbo,
aŭ preĝejo de Trifono Superlageta en Moskvo, konstruita de l'
falkĉasisto Trifono, laŭ lia sankta promeso, preĝejo, en kiu ĝis nun
oni povas vidi pentraĵon de l' sanktulo sur blanka ĉevalo, kun falko
sur gantita mano.
La Aleksandra antaŭurbo, post kiam la caro Ivano kun sia kortego ĝin
forlasis, staris forgesita kiel malgaja monumento de lia kolerega pieco,
kaj vivo aperis tie nur unu fojon, kiam la princo Mikaelo Vasìljeviĉ
Skopin-Ŝujskij, unuigita kun sveda generalo Delagardi, alcentrigis en
ĝiaj fortikaj muroj siajn regimentojn kaj de tie devigis la polan
vojevodon Sapjega'n forrifuzi la longedaŭran sieĝon de l' monaĥejo
Triunuo Sergèj.
Post kelkaj jaroj, dum malvarma januara tago, subite aperis super la
antaŭurbo nigra nubego, malleviĝis ĝuste sur la caran palacon kaj
eksplodis per fulmotondro, kiu forbruligis ĉiujn konstruaĵojn de l'
palaco kaj poste la tutan antaŭurbon. Restis neniuj postsignoj de la
ejo de lukso, malĉasteco, diboĉo, mortigoj kaj sakrilegiaj diservoj.
Dio nin ankaŭ helpu ekstermi el niaj koroj la lastajn signojn de l'
terura epoko, kies influo, kiel hereda malsano, longe ankoraŭ vidiĝis
en sinsekvaj generacioj! Ni pardonu al la peka ombro de l' caro Ivano,
ĉar ne li sola estas respondeca pri sia regno, ne li sola estas kreinta
siajn kapricojn, ĉiujn turmentegojn, ekzekutojn, denuncojn,
fariĝintajn kutimo kaj devo. Ĉi tiuj indignigaj fenomenoj estis
preparitaj de l' pli fruaj epokoj, kaj la malfeliĉa lando, kiu povis
senindigne rigardi ĉion ĉi tion, mem kreis kaj pliperfektigis Ivanon,
same kiel la sklavemaj Romanoj de l' epoko de regreso mem kreis siajn
Tiberon, Neronon kaj Kaligulon.
La viroj, kiel Bazilo la Sankta, princo Repnin, Morozov kaj
Serèbrjanij, ne malofte aperis kvazaŭ klaraj steloj sur la senĝoja
ĉielo de nia rusa vivo, sed simile al steloj ili ne povis dispeli ĝian
mallumon, ĉar ili lumis izolitaj, malkunigitaj, ne subtenataj de la
socia opinio. Do, ni pardonu al la peka ombro de Ivano Vasìljeviĉ, sed
ni danke ekmemoru la personojn, kiuj, de li dependante, tamen persistis
honeste, ĉar malfacile estis ne fali dum epoko, kiam ĉiuj ideoj
aliiĝis, kiam malnoblaĵo estis nomata virto, perfideco fariĝis leĝo,
honoro kaj homa indeco estis konsiderataj kiel krima devrompo! Paco al
viaj cindroj, honestuloj! Laŭ kredo de l' epoko, vi vidis en la terura
caro elmontraĵon de l' Dia kolerego kaj pacience lin toleris; sed vi
mem iris rektan vojon, timante nek malfavoron, nek morton; kaj via vivo
ne pasis senutile, ĉar nenio en la mondo malaperas; ĉiu faro, ĉiu
vorto, ĉiu penso kreskas kiel arbo el malgranda ĝermo; kaj multe da
bono kaj malbono, ĝis nun, kiel enigma fenomeno, ekzistanta en la rusa
vivo, havas la radikojn, kaŝitajn en mallumaj profundegaĵoj de l'
pasinteco.
Tabelo de enhavo.
Paĝoj.
Antaŭparolo I
Ĉapitro I. La opriĉnikoj 1-9
Ĉapitro II. La novaj konatuloj 10-14
Ĉapitro III. Sorĉaĵo 14-18
Ĉapitro IV. Bojaro Morozov kaj lia edzino 19-26
Ĉapitro V. Renkontiĝo 26-32
Ĉapitro VI. La gasto 32-42
Ĉapitro VII. Aleksandra antaŭurbo 42-48
Ĉapitro VIII. Tagmanĝo 48-59
Ĉapitro IX. Juĝa esploro 59-68
Ĉapitro X. Patro kaj filo 68-73
Ĉapitro XI. Nokta procesio 73-80
Ĉapitro XII. Kalumnio 80-86
Ĉapitro XIII. Ivaĉjo Ringo kaj liaj kamaradoj 86-93
Ĉapitro XIV. Survango 93-100
Ĉapitro XV. Ceremonio de kisado 101-108
Ĉapitro XVI. Forrabo 109-114
Ĉapitro XVII. Ensorĉado de sango 114-123
Ĉapitro XVIII. La malnova konatulo 123-127
Ĉapitro XIX. Rusa homo ne forgesas bonaĵon 127-133
Ĉapitro XX. Gajaj homoj 133-146
Ĉapitro XXI. Fabelo 146-159
Ĉapitro XXII. Monaĥejo 159-164
Ĉapitro XXIII. La vojo 164-170
Ĉapitro XXIV. Ribelo de la rabistoj 170-180
Ĉapitro XXV. Preparado al batalo 180-184
Ĉapitro XXVI. Kunfratiĝo 185-191
Ĉapitro XXVII. Basmanov 191-199
Ĉapitro XXVIII. La disiĝo 199-202
Ĉapitro XXIX. Samtempa esploro de du kontraŭuloj 202-209
Ĉapitro XXX. La ensorĉita sabro 209-214
Ĉapitro XXXI. Dia juĝo 214-224
Ĉapitro XXXII. La talismano de Vjàzemskij 224-226
Ĉapitro XXXIII. La talismano de Basmanov 226-230
Ĉapitro XXXIV. La arlekena kaftano 230-237
Ĉapitro XXXV. Ekzekuto 237-244
Ĉapitro XXXVI. Reveno en la antaŭurbon 244-251
Ĉapitro XXXVII. Pardono 251-258
Ĉapitro XXXVIII. Elmarŝo el la antaŭurbo 258-263
Ĉapitro XXXIX. La lasta revido 263-270
Ĉapitro XL. La senditaro de Jermako 271-283