La arlekena kaftano.
En la sama tago frumatene du stolnikoj de l' caro venis al la bojaro
Morozov, kiu, plenumante la caran volon, restis en la antaŭurbo, kaj
invitis lin tagmanĝi ĉe la cara tablo.
Kiam Druĵino Andrèeviĉ alrajdis al la palaco, la opriĉnikoj jam
svarmis tie, la tabloj estis pretigitaj, servistoj, riĉe vestitaj,
preparis manĝaĵon.
Ĉirkaŭrigardinte, la bojaro ekvidis, ke el la bojaroj de zemŝĉino li
sola ĉeestis, kaj li komprenis, ke la hodiaŭa invito estis speciala
favoro por li.
Eksonoris la sonoriloj de l' palaco, aŭdiĝis trumpetoj, kaj la caro
Ivano kun afabla, bonfavora mieno eniris la ĉambregon, akompanata de l'
ĉefepiskopo Levkij, de Bazilo Grjaznòj, de Aleksiso Basmanov, de
Boriso Godunòv kaj de Maluto Skuratov.
Interŝanĝinte salutojn kun la ĉeestantoj, li altabliĝis, kaj ĉiuj
sekvis lian ekzemplon, sidiĝante laŭ rangoj. Restis unu libera loko
pli malsupera ol tiu de Godunòv[19].
--Altabliĝu, bojaro Druĵino!--diris la caro afable, montrante la
liberan seĝon.
La vizaĝo de Morozov ruĝiĝis.
--Via cara moŝto,--li respondis: kion Morozov faris dum sia tuta vivo,
tion li estos faranta ĝis la morto! Maljuna mi estas, via cara moŝto,
por preni novajn kutimojn! Bonvolu ree puni min per via malfavoro, pelu
min for de viaj okuloj, mi ne sidiĝos pli malsupren ol Godunòv!
Ĉiuj interŝanĝis miregitajn rigardojn. Sed la caro ŝajne atendis
tian respondon. Lia vizaĝo restis trankvila.
--Boriso!--li diris al Godunòv: antaŭ du jaroj mi, pro la sama
respondo de l' bojaro Druĵino, promesis al vi lian kapon. Sed kredeble
venis tempo, ke mi ŝanĝu mian kutimon. Kredeble, venis tempo, kiam ne
mi ordonos al la bojaroj, sed la bojaroj al mi! Kredeble, mi ne estas
plu mastro en mia propra domaĉo! Venis tempo, kiam mi, mizerulo, devas
forkuri ien kun ĉiuj miaj servistoj, kunportante mian mizeran havaĉon!
Oni min volas forpeli de ĉi tie. Same kiel el Moskvo oni min forpelis!
--Via cara moŝto,--humile respondis Godunòv, volante savi la bojaron
Morozov: pri la lokoj juĝi estas ne nia, sed via cara volo! Sed
maljunuloj ĉiam ŝatas malnovajn kutimojn, kaj ne koleru, via cara
moŝto, kontraŭ la bojaro, kiu memoras la rangojn. Se vi permesos, via
cara moŝto, mi cedos mian lokon al la bojaro kaj sidiĝos pli
malsupren. Ĉe via tablo ĉiuj lokoj estas same bonaj!
Li jam estis leviĝonta, sed Ivano detenis lin per rigardo.
--Vi estas prava, Boriso, maljuna estas Morozov!--li diris
malvarmtone,--kaj lia trankvileco ĉe la vido de evidenta malobeemo igis
ĉiujn atendi ion eksterordinaran. Neeble nur estis diveni, kiamaniere
elmontriĝos la cara kolero, kies antaŭsignoj jam estis videblaj en
konvulsietoj de l' vizaĝo, similaj je malproksima sentondra fulmado.
Ĉiuj koroj estis premitaj kvazaŭ antaŭ ventego.
--Jes,--daŭrigis Ivano trankvile: maljuna estas Morozov, sed lia
prudento estas kvazaŭ ĉe infano. Li ŝatas ŝercojn. Mi ankaŭ ŝatas
ŝercojn kaj dum libertempo mi volonte amuziĝas. Sed de kiam mortis mia
arlekeno Nogtev, mi neniun havas por min amuzi. Videble, al Druĵino
plaĉas ĉi tiu profesio! Kaj ĉar mi promesis donaci al li mian
favoron, tial mi nun lin nomas mia unuaranga arlekeno. Alportu la
kaftanon de Nogtev, surmetu ĝin sur la bojaron!
La konvulsioj sur la vizaĝo de l' caro plifortiĝis, sed lia voĉo
restis trankvila.
Morozov staris kvazaŭ tondrofrapita. Lia purpura vizaĝo paliĝis, la
sango alfluis al la koro, la okuloj ekbrilis, kaj la brovoj kuntiriĝis
tiel minace, ke eĉ en ĉeesto de l' caro Ivano lia mieno ŝajnis
teruriga. Li ankoraŭ ne fidis al siaj oreloj, li dubis, ĉu vere la
caro deziras publike senhonorigi lin, la fieran bojaron, kies meritoj
kaj kies multjara braveco estis de longe famekonataj.
Li staris silente, fiksante sur Ivanon senmovan demandantan rigardon,
kvazaŭ atendante, ke li ŝanĝos sian intencon kaj reprenos sian
ordonon. Sed Bazilo Grjaznòj, laŭ signo de l' caro, aliris la bojaron
Morozov, tenante en la manoj arlekenan kaftanon, faritan duone el
orŝtofo, duone el maldelikata drapo, kun multaj flikaĵoj kaj
sonoriletoj.
--Surmetu, via bojara moŝto!--diris Grjaznòj: la granda caro donacas
al vi ĉi tiun kaftanon de sia lasta arlekeno Nogtev!
--For!--ekkriis Morozov, forpuŝante la opriĉnikon: ne kuraĝu,
kanajlo, tuŝi la bojaron Morozov, al kies prapatroj viaj prapatroj
servis kiel sklavoj kaj hundgardistoj!
Kaj, sin turnante al Ivano, li diris per la voĉo, tremanta pro indigno.
--Via cara moŝto! reprenu viajn parolojn! Ordonu mortigi min! Vi povas
disponi mian kapon, sed ne mian honoron!
La caro ekrigardis siajn opriĉnikojn.
--Ĉu mi ne estis prava, dirante, ke Druĵino ŝatas ŝercojn? Ĉu vi
aŭdis? Mi ne havas la rajton donaci al li la kaftanon!
--Via cara moŝto,--daŭrigis Morozov: mi petegas vin per la nomo de
Sinjoro nia Dio, reprenu viajn parolojn! Via cara moŝto ankoraŭ ne
ekzistis, kiam via bonmemorinda patro min honoris. Tiam mi kun Ĥabàr
Simskij venkis ĉuvaŝojn kaj ĉeremisojn[92] apud la rivero Sviago,
tiam mi kun princoj Odojevskij kaj Mstislavskij forpelis for de
Oka-rivero la krimean reĝidon kaj savis Moskvon de l' tataroj. Multajn
vundojn mi ricevis, multe da sango mi perdis dum la servado al via
patro kaj ankaŭ al via cara moŝto! Mi ne ŝparis miajn fortojn en
milito, same kiel en bojara Duma mi disputadis, kiam vi estis infano,
kun princoj Ŝujskij kaj Bjelskij, defendante vin kaj patrinon vian! Unu
solan trezoron mi havis dum mia tuta vivo,--mian honoron, kaj al neniu
mi permesos ĝin makuli! Kaj nun, ĉu vere vi deziras senhonorigi mian
grizan kapon? Ĉu vere vi deziras ofendi la serviston de via patro?
Mortigu min, via cara moŝto, ordonu, ke mi supreniru eŝafodon, kaj mi
gaje iros al turmentego, kiel iam mi iradis al milito!
Ĉiuj silentis, frapitaj de l' fiera kaj majesta parolado de Morozov;
sed meze de profunda silento subite eksonis la minaca voĉo de Ivano:
--Sufiĉe vi babilaĉis!--li diris, kaj kolerego aŭdiĝis en lia ĝis
nun ironia voĉo: viaj malsaĝaj paroloj, maljunulo, montras, ke vi
estos bonega arlekeno. Surmetu la kaftanon!
--Nu!--daŭrigis la caro, sin turnante al opriĉnikoj: helpu al la
bojaro, li estas alkutiminta, ke oni lin helpu!
Se Morozov obeus aŭ, falinte teren antaŭ la caro, humilege petus lian
pardonon, eble Ivano cedus al lia peto. Sed Morozov havis tro fieran
aspekton, tro decidplenan voĉon; eĉ en lia peto aŭdiĝis
nefleksebleco, kaj tion Ivano ne povis toleri. Li ĉiam sentis
nevenkeblan malamon kontraŭ la fortaj karakteroj, kaj la ĉefa kaŭzo,
kial li, kvankam senkonscie, deturnis sian koron de Vjàzemskij, estis
la konata sendependeco de l' princo.
En unu momento la opriĉnikoj deŝiris de Morozov lian superveston kaj
surmetis la arlekenan kaftanon.
Post la lastaj vortoj de l' caro Morozov plu ne kontraŭparolis. Li ne
malhelpis, ke oni lin vestu, kaj silente staris dum la opriĉnikoj
ridante ordigis lian kaftanon. Liaj pensoj ŝajnis esti ie profunde, lia
koro estis okupita de ia interna laboro.
--Kaj la ĉapon ni forgesis,--diris Grjaznòj, kapkovrante Morozov'n per
multkolora kloŝo, kaj poste li posteniris kaj salutis la bojaron
ĝisteren.
--Druĵino Andrèeviĉ,--li diris: ni salutas vin okaze de via nova
ofico! Amuzu nin, kiel nin amuzis la mortinta Nogtev!
Tiam Morozov levis la kapon kaj ĉirkaŭrigardis.
--Bone!--li diris laŭte kaj firme: mi akceptas la novan caran favoron.
Ne konvenis al bojaro Morozov sidi apud Godunòv, sed konvenas al la
cara arlekeno sidi ĉe la cara tablo apud Grjaznòj kaj Basmanov.
Deflankiĝu, sklavoj, donu lokon al la nova arlekeno! Donu al li lokon
kaj aŭskultu vi ĉiuj, kiel li estos amuzanta la caron Ivanon!
Morozov faris ordonantan geston, kaj la opriĉnikoj kontraŭvole
deflankiĝis.
Tintante la sonoriletojn, la bojaro aliris la tablon kaj sidiĝis sur
benkon antaŭ la caro kun tiel majestaj manieroj, kvazaŭ li surhavus ne
arlekenan kaftanon, sed caran veston.
--Kiamaniere mi vin amuzos, via cara moŝto?--li demandis, apogante
siajn kubutojn sur la tablon kaj rigardante rekte en la okulojn de l'
caro.--Strangaj fariĝis viaj amuzaĵoj, ne facile estas vin per io
mirigi! Multe da ŝercoj oni ŝercis en Ruslando, de kiam vi fariĝis
caro! Kiel junulo, vi amuziĝis en la stratoj de Moskvo, piedpremante la
popolon per via ĉevalo; vi amuziĝis kiam vi ĉasante ordonis, ke viaj
hundgardistoj mortigu la princon Ŝujskij; vi amuziĝis, kiam la
deputitaro el Pskovo venis plendi al vi kontraŭ via vojevodo, kaj vi
ordonis ŝmiri iliajn barbojn per varmega peĉo!
La opriĉnikoj volis salte leviĝi kaj sin ĵeti sur Morozov'n, sed la
caro per kapmovo detenis ilin.
--Sed,--daŭrigis Morozov: tio estis amuzo de infano, ĝi baldaŭ tedis
vin. Vi komencis perforte monaĥigi la famekonatajn virojn, prenante
iliajn edzinojn kaj filinojn por via plezuro. Sed ankaŭ tio vin tedis!
Tiam vi komencis kapti viajn plej fidelajn servistojn kaj turmentegi
ilin. Jen estis plej gajiga amuziĝo! Sed ne longedaŭra! Ne ĉiam oni
povas moki kaj malhonori la bojarojn kaj la popolon! Ankaŭ la Dian
preĝejon oni povas senhonorigi! Kaj vi kunvokis ĉiajn drinkulojn,
sentaŭgulojn, ĉiajn malindajn kanajlojn, vi igis ilin sin vesti
monaĥe, vi mem surmetis monaĥan veston, vi komencis tage mortigi kaj
nokte kanti preĝojn. Vi mem, sangkovrita, kantis, sonorigis kaj,
ŝajne, mem diradis la meson, kvazaŭ pastro. Ĉi tiu amuziĝo estis
plej gaja, krom vi neniu povus elpensi ion similan!
--Kion plu mi diros al via cara moŝto? Kiamaniere mi ankoraŭ amuzos
vin? Jen kion mi ankaŭ rakontos al vi. Dum vi kun viaj opriĉnikoj
amuziĝas, sonorigante en preĝejoj kaj sattrinkante la homan sangon,
venos la litova Ĝigimondo el okcidento, venos germanoj el nordo, kaj de
sudo kaj de oriento leviĝos la tataroj. La ĥano tatara kun sia
militistaro atakos Moskvon, kaj mankos la vojevodoj por defendi la Diajn
sanktaĵojn! Ekflamos la rusaj preĝejoj kun sanktrestaĵoj, revenos la
tempoj de la unua tatara invado de Batìj. Kaj vi, la caro de l' tuta
Ruslando, falos teren antaŭ la ĥano kaj surgenue kisos lian piedingon!
Morozov eksilentis.
Neniu interrompis lin; la ĉeestantoj apenaŭ spiris. La caro
aŭskultis, sin klininte antaŭen, pala, kun brulantaj okuloj, kun
ŝaŭmantaj lipoj. Konvulsie li premadis per la manoj la apogilojn de
sia seĝo kaj, ŝajne, ne preterlasis eĉ unu vorton el la parolado de
Morozov, ĉion engravurante en sian memoron, por ke poste li elpagu
ĉiun sian vorton per aparta turmentego.
Ĉiuj opriĉnikoj estis palaj; neniu kuraĝis ekrigardi la caron.
Godunòv mallevis la okulojn kaj preskaŭ ne spiris, por ne altiri ies
atenton. Eĉ Maluto sin sentis ĝenata.
Subite Grjaznòj eligis sian tranĉilon, alkuris al la caro kaj
demandis, montrante Morozov'n.
--Permesu, via cara moŝto, ke mi ŝtopu lian gorĝon!
--Silentu!--respondis la caro, preskaŭ murmurete kaj sufokiĝante pro
ekscitiĝo: lia moŝto bonvolu fini sian paroladon!
Morozov fiere ĉirkaŭrigardis.
--Vi atendas ankoraŭ miajn ŝercojn, via cara moŝto? Bone, mi vin
ankoraŭ amuzos! Restis ĉe vi unu fidela servisto, bojaro altranga, el
bona malnova familio; lian ekzekuton vi prokrastis, eble timante la Dian
koleron, eble, ĉar vi ankoraŭ ne elpensis por li indan ekzekuton. Li
vivis en izoliteco, en malfavoro, kaj vi povus forgesi pri li, sed via
cara moŝto neniun forgesas... Vi sendis al li vian malbenitan
Vjàzemskij'n, por bruligi lian domon kaj forrabi lian edzinon. Kaj kiam
la bojaro venis al vi plendi kontraŭ Vjàzemskij kaj peti justan
juĝon, vi ordonis al ili interbatali en via ĉeesto, por amuzi vin...
Vi esperis, ke la juna Vjàzemskij mortigos vian maljunan serviston. Sed
Dio ne permesis, ke li pereu, Dio aperigis la veron.
--Tiam, kion vi faris, via cara moŝto? Tiam,--daŭrigis Morozov, kaj
lia voĉo ektremis, kaj la sonoriletoj de lia vesto ektintis: tiam vi
trovis, ke tro da honoro restas ĉe via servisto, kaj vi decidis lin
senhonorigi per maniero ankoraŭ ne aŭdita...
--Tiam,--ektondris Morozov, forpuŝante la tablon kaj rektiĝante,--tiam
via cara moŝto surmetis arlekenan kaftanon sur la bojaron Morozov kaj
ordonis, ke li, kiu estis defendinta Moskvon kaj Tulon, amuzu vin kune
kun viaj sklavoj kaj krimaj servistoj!
Minaca estis la aspekto de l' maljuna vojevodo meze de silentantaj
opriĉnikoj. Lia arlekena vesto ricevis tute alian sencon. El sub la
densaj brovoj brilis fulmoj. La blanka barbo majeste kovris la bruston,
kiu iam akceptis multe da malamikaj ekbatoj kaj nun estis kovrita per
multkoloraj flikaĵoj; kaj lia indignanta rigardo esprimis tiom da
indeco, tiom da nobleco, ke, kompare kun li, la caro Ivano montriĝis
malŝatinda.
--Via cara moŝto!--daŭrigis Morozov, plialtigante la voĉon: via nova
arlekeno staras antaŭ vi. Aŭskultu lian lastan ŝercon! Dum via vivo
la buŝo de l' rusa popolo estas sigelita de timo; sed finiĝos via
bestsimila regado, kaj restos en Ruslando nur memoro pri viaj agoj, kaj
transiros via nomo de posteuloj al posteuloj por eterna malbeno, ĝis
fine venos la terura Lasta Juĝo! Kaj tiam centoj kaj miloj da viroj kaj
virinoj, da infanoj kaj maljunuloj, ĉiuj, kiujn vi pereigis kaj
mortigis, ĉiuj stariĝos antaŭ Sinjoro Dio, plendante kontraŭ vi,
ilia turmentinto. Kaj en tiu terura tago venos ankaŭ mi antaŭ la
Eterna Juĝisto, mi venos en la nunaj vestoj kaj mi repostulos de vi
mian honoron, kiun vi prenis hodiaŭ de mi! Kaj vi ne havos plu viajn
opriĉnikojn, por silentigi la plendantojn. Kaj la Sinjoro Juĝisto
ekaŭdos ilin, kaj ĵetita vi estos en eternan flamon, preparitan por la
diablo kaj por liaj servistoj!
Morozov eksilentis kaj kun malestimega rigardo por la caraj favoratoj li
turnis al ĉiuj la dorson kaj malrapide foriris.
Neniu lin haltigis. Majeste li iris inter la vicoj de tabloj, kaj nur
kiam ne aŭdiĝis plu la tintado de liaj sonoriletoj, la opriĉnikoj
kvazaŭ elrigidiĝis, kaj Maluto, leviĝante, demandis la caron:
--Ĉu via cara moŝto ordonas tuj mortigi lin aŭ lin malliberigi?
--Malliberigi!--diris Ivano, kun peno spirante.--Gardu lin! Ke li manĝu
kaj vivu! Ne turmentegu lin, ke li ne mortu antaŭtempe: vi respondos
per via kapo!
Vespere la caro havis kun Maluto specialan interkonsiliĝon.
La bojaroj Kòliĉev'j, kiuj jam de longe sidis en malliberejo kaj estis
turmentegitaj de Maluto, parte konfesis sian kulpon, parte estis sufiĉe
kulpigitaj per atestoj de siaj amikoj kaj servistoj, kiuj ne povis
suferi la turmentegojn kaj ilin denuncis. Ankaŭ multaj aliaj personoj
estis enmiksitaj en la sama afero. Kaptitaj laŭ la ordono de l' caro
kaj kruele elturmentitaj ĉu en Moskvo, ĉu en la antaŭurbo, tiuj
personoj siavice nomis multajn aliajn, kaj la nombro de turmentataj kaj
turmentotaj kreskis ĉiutage kaj fine atingis tri cent.
Ivano, ŝatante la opinion de alilandaj reĝoj, decidis atendi la
forveturon de la litovaj senditoj, kiuj tiam gastis en Moskvo, kaj poste
aranĝi por ĉiuj kondamnitaj komunan ekzekuton; kaj por ke ĝia efiko
estu pli frapanta kaj teruriga por la estontaj ribeluloj, la ekzekuto
estis plenumota en Moskvo publike.
En la sama tago estis ekzekutotaj Vjàzemskij kaj Basmanov. La muelisto,
kiel sorĉisto, estis bruligota sur lignaro, kaj por Vulturo, kiu havis
trobravecon enŝteliĝi en la caran dormoĉambron kaj kiun oni gardis
por solena spektaklo, Ivano destinis specialan, tute novan turmentegon.
La sama sorto atendis la bojaron Morozov.
Pri la detaloj de tiu komuna ekzekuto la caro interparolis kun Maluto
ĝis malfrua nokto, kaj la kokoj jam dufoje kantis, kiam li adiaŭis
Maluton kaj foriris en sian dormoĉambron.