Basmanov.
La homoj de Basmanov kaj la rabistoj ĉirkaŭis princon Serèbrjanij.
La tataroj estis plene venkitaj, multaj kaptitaj, aliaj forkurintaj. Por
Maksimo oni elfosis tombon kaj oni lin enterigis kun honoro. Dume
Basmanov ordonis starigi ĉe la bordo de la rivero sian persan tendon,
kaj lia dvoreckij[41], unu el la ĉefmilitistoj de la taĉmento, venis
anonci al Serèbrjanij, ke la bojaro lin salutas kaj petas lin veni
tagmanĝi kune.
Kuŝante sur silkaj kusenoj, Basmanov, jam kombita kaj parfumita,
rigardis en spegulon, kiun tenis antaŭ li, starante surgenue, lia juna
ĉevalservisto. La vizaĝo de Basmanov aperigis strangan miksaĵon el
ruzeco, ambicio, dorlotita volupteco kaj senzorga braveco; kaj tra tiuj
diversaj sentoj tralumis malkonfido, kiu estis kutima por ĉiu
opriĉniko ĉe la vido de l' bojaro de zemŝĉino. Supozante, ke
Serèbrjanij devis lin malestimi, li, eĉ plenumante la devon de
gastiganto, jam primeditis la planon, kiel sin venĝi al la gasto, se li
aperigos sian malestimon. Ĉu la eniro de la princo Basmanov salutis lin
per kapmovo, sed ne leviĝis.
--Vi estas vundita, Teodoro Alekséeviĉ?--naive demandis Serèbrjanij.
--Ne,--respondis Basmanov, akceptante tiujn vortojn kiel mokon kaj
intence kontraŭmetante senhontecon: ne, vundita mi ne estas, nur iom
laca, kaj mia vizaĝo estas ŝajne sunbrunigita. Kiel vi opinias,
princo,--aldonis li, ĉiam rigardante en spegulon kaj ordigante siajn
perlajn orelringojn: kiel vi opinias, ĉu baldaŭ malaperos ĉi tiu
sunbrunaĵo?
Serèbrjanij ne sciis, kion respondi.
--Domaĝe estas,--daŭrigis Basmanov,--hodiaŭ ni ne povas preni banon:
ĝis mia bieno restas ĉirkaŭ 30 verstoj, kaj morgaŭ, princo, mi vin
invitas, tie mi regalos vin pli bone ol hodiaŭ, mi montros al vi mian
ĥorrondon,--ĉarmajn knabinojn kaj tute freŝajn junulojn, ne pli
aĝajn ol dudekjaraj!
Basmanov intence kartavis parolante.
--Dankon, bojaro, mi rapidas en la antaŭurbon,--seke respondis la
princo.
--En la antaŭurbon? Vi, ŝajne, estas forkurinta el tiea malliberejo?
--Mi ne estas forkurinta, bojaro, oni min perforte forkondukis. Ĉar mi
donis ĵuron al nia caro, mi ne rajtis forkuri kaj nuntempe mi ree min
donos al lia volo!
--Do, vi deziras esti pendigita? Liberulo iras, kien li deziras! Sed
vidu, mi vere ne scias, ĉu mi devas reveni?
--Kial do ne, bojaro?
--Aŭskultu!--respondis Basmanov, kvazaŭ ĉagrenita, aŭ eble volante
ricevi la konfidon de Serèbrjanij: tutkore mi servas al la caro, korpon
kaj animon mi donas al la caro, kaj jen la caro starigas super mi iun
Godunòv'n.
--Ŝajnas al mi, vi ĝuas la caran favoron.
--Favoron! Ĝis nun li eĉ ne konsentas, ke mi fariĝu okolniĉij[16].
Kaj ĉu li havas serviston pli fidelan ol mi? Lia Godunòv ne servas
tiel, kiel mi. Li estas homo singarda, li penas, ke la bojaroj de
zemŝĉino ne havu pri li malbonan opinion.--"He, Boriso, iru en
malliberejon juĝe esplori la bojaron!"--Bone, via cara moŝto, mi tuj
iras, sed la bojaro povos min trompi, mi ne estas sperta en similaj
aferoj, ordonu, ke Maluto iru kune!--"He, Boriso, vidu, tie ĉe la
tablo sidas bojaro, kiu malmulte drinkas! Iru, donu al li vinon, ĉu vi
komprenas?"--Mi komprenas, via cara moŝto, sed li min jam suspektas,
prefere sendu Teodoron Basmanov!--Kaj Teodoro ne rifuzas, li iras ĉien,
kien oni lin sendas. Se la caro okulsignos, mi venenos mian propran
fraton, ne demandinte eĉ pri la kaŭzo. Vi ne forgesis, princo, kiel mi
alportis al vi pokalon da vino, senditan de la caro mem? Je Dio, mi
certa estis, ke la pokalo enhavas venenon, je Dio, princo!
Serèbrjanij ridetis.
--Kie ankaŭ li trovos serviston pli belan ol mi?--daŭrigis Basmanov,
fariĝante pli kaj pli aroganta.--Ĉu vi iam vidis brovojn, similajn je
la miaj? Veraj zibelaj brovoj! Kaj miaj haroj? Ektuŝu, princo, mi vin
petas, vera silko, ĉu ne vere?
Abomenon montris la vizaĝo de Serèbrjanij. Basmanov ĝin bone rimarkis
kaj daŭrigis, por inciteti la gaston:
--Kaj miaj manoj, rigardu, princo, ĉu ili ne estas manoj de juna
knabino? Certe, hodiaŭ mi faris kelkajn kalojn. Tia estas mia
karaktero, mi neniam ŝparas miajn fortojn!
--Bojaro!--ekkriis la princo, ne povante plu deteni sian indignon: se
estas vere, kion oni rakontas pri vi...
--Kion oni rakontas pri mi?--demandis Basmanov, ruze fermetante la
okulojn.
--Sufiĉas tio, kion vi mem rakontas pri vi! Sed oni ankaŭ rakontas, ke
vi dancas antaŭ la caro en ljetniko[23] kvazaŭ knabino!
Basmanov ruĝiĝis, sed lia kutima senhonteco devis helpi al li.
--Nu bone,--li diris kun senzorga gesto: kaj se efektive mi dancas?
--Tiam adiaŭ,--diris Serèbrjanij: mi hontas ne nur tagmanĝi kun vi,
sed eĉ rigardi vin!
--Bone!--ekkriis Basmanov.--Lia ŝajniga senzorgeco malaperis, liaj
okuloj brilis kaj li jam ne kartavis:--bone, ke vi fine eldiris ĉion!
Mi scias, kion vi ĉiuj pensas pri mi! Sed sciu, ke mi kraĉas sur vian
opinion!
La brovoj de l' princo sulkiĝis, kaj li jam volis kapti sian sabron,
sed, ekmemorinte, kun kiu li parolas, li nur levis la ŝultrojn.
--Por kio vi kaptas la sabron?--daŭrigis Basmanov.--Min vi ne timigos.
Se mi ankaŭ prenos mian sabron, oni vidos, kiu el ni venkos.
--Adiaŭ!--diris Serèbrjanij kaj levis la kurtenon de l' tendo por
foriri.
--Aŭskultu!--ekkriis Basmanov, kaptante la baskon de lia kaftano: se iu
alia min same ekrigardus, mi ne pardonus al li, je Dio, ne pardonus, sed
kun vi, princo, mi ne volas malpaciĝi: tiel bonege vi batas la
tatarojn.
--Vi ne malpli bonege ilin batas,--bonkore diris la princo, haltante ĉe
la eniro kaj ekmemorante, kiel batalis Basmanov.--Por kio vi nun babilas
sensencaĵon kvazaŭ vera virinaĉo?
La vizaĝo de Basmanov ree fariĝis senzorga.
--Ne koleru, princo! Ne ĉiam mi estis tia; sed, vivante ĉe la kortego,
oni kontraŭvole fariĝas tia.
--Peko ĝi estas, Teodoro Aleksèeviĉ! Kiam mi vidas vin surĉevale,
kun sabro en la mano mi sentas ĝojon en la animo. Hodiaŭ vi montris
grandegan bravecon. Lasu viajn virinaĉajn kutimojn, tondigu la longajn
harojn, iru pentofari Kievon aŭ monaĥejon de Solovki kaj revenu
Moskvon kiel bona kristano![88]
--Nu, ne koleru, ne koleru, Nikito Romànoviĉ! Altabliĝu, mi petas, ni
manĝu kune. Mi ja ne estas hundo! Ekzistas homoj pli malbonaj, ĉu ne?
Kaj ne ĉio estas vero, kion oni diras pri mi: ne ĉiu raporto estas
vera vorto! Iafoje mi kolerante intence rakontas pri mi mem tion, kio
tute ne okazis.
Serèbrjanij estis ĝojigita, ke li povas bone klarigi al si la konduton
de Basmanov.
--Do ne estas vere, ke vi dancis, vestita per ljetniko?
--Ree tiu ljetniko! Ĉu mi ĝin surmetas laŭvole? Ĉu vi ne konas la
caron? Kaj mi tute ne deziras fariĝi sanktulo! En la antaŭurbo,
kompreneble, mi fastas por plaĉi al la caro, mi vizitas ĉiujn noktajn
diservojn, ĉiumerkrede kaj ĉiuvendrede mi faras po cent ĝisteraj
salutoj, mirinde estas, ke mia frunto ĝis nun ne estas rompita! Se vi
tutajn semajnojn devas surhavi monaĥan veston, vi ankaŭ volonte
anstataŭus ĝin eĉ per ljetniko, ĉu ne?
--Ne, ne! Mi preferus eŝafodon!--ekkriis Serèbrjanij.
--Jes?--moke diris Basmanov kaj, malice ekrigardinte la princon, li
daŭrigis konfideme:--ĉu vi opinias, princo, ke al mi estas agrable, ke
pro cara kaprico oni jam komencis min nomi Teodora[89] anstataŭ
Teodoro? Kaj kiun profiton mi havas el tio? Neniun profiton, nur honton!
Antaŭ nelonge mi rajdas tra Dorogomila antaŭurbo, kaj vilaĝanaĉoj
montras min per fingroj kaj mokas: "jen rajdas Teodora de la caro!" Mi
volis ilin puni, sed ili forkuris. Tiam mi iras al la caro kaj rakontas
al li ĉion, petante lin: "malpermesu, ke oni min moku, jen iu en
Dorogomila antaŭurbo jam nomis min Teodora!"--"Kiu li estas?"--"Se mi
scius, kiu li estas, mi ne venus vin tedi, mi mem lin mortigus!"--"Nu,
Teodĉjo,--li diris,--prenu el mia trezorejo kvardek zibelojn por fari
taliveston!"--"Por kio mi bezonas taliveston? Certe, vi ne donacos
taliveston al Godunòv, ĉu mi estas malpli bona, ol li?"--"Kion do vi
volas, ke mi donacu al vi?"--"Faru min via okolniĉij[16], por ke oni
ĉesu min moki!"--"Ne, Teodĉjo, okolniĉij vi ne estos: vi estas mia
amuzanto, kaj Godunòv--mia konsilanto, por vi mi havas monon, por
Godunòv--honoron. Kaj la Dorogomilan antaŭurbon, kie oni vin nomis
Teodora, mi ordonos enskribi en opriĉninon!" Vi aŭdas, amuzanto? Sed
de kiam ni forlasis Moskvon, ni tute ne amuziĝis. Ni nur fastas kaj
preĝas. Min tedis tia vivmaniero, kaj mi elpetis, ke la caro permesu al
mi viziti miajn bienojn. Sed tie mi ankaŭ enuis: ne eble estas ĉiutage
ĉasi leporojn aŭ koturnojn! Tial mi ekĝojis, eksciinte pri la
tataroj. Ĉu ne bone ni ilin atakis, je Dio, bonege! Multe da kaptitoj
ni venigos Moskvon! Ĝustokaze, princo, ĉu vi bone scias arkpafi?
--Kial vi demandas?
--Jen kial! Post tagmanĝo ni alligos tataron je cent paŝoj kaj faros
provon: kiu la unua trapafos lian koron? Nepre la koron, ne aliloken!
Kiam li mortos, ni alligos alian!
La serenaj trajtoj de Serèbrjanij malheliĝis.
--Ne, bojaro,--li respondis: mi ne arkpafas kunligitan homon.
--Ne? Tiuokaze ni ordonos al li kuri antaŭ ni: kiu el ni trafos lin
kurantan? Ĉu vi deziras?
--Ne, lasu, bojaro, mi ne deziras kaj al vi mi ankaŭ ne permesos. Dank'
al Dio, ĉi tie ni ne estas en Aleksandra antaŭurbo!
--Vi ne permesos?--ekkriis Basmanov, kaj ree liaj okuloj ekbrulis. Sed
kredeble li ne havis intencon malpaciĝi kun Serèbrjanij, tial li
subite ĝoje diris:
--He, he, princo, ĉu vi ne komprenas, ke mi ŝercas kun vi? Pri la
ljetniko vi ankaŭ ne kredu! Jam duonon da horo mi ridas kaj ŝercas,
kaj vi ĉion, kion mi babilas, akceptas kiel veron? Ho, princo, por mi
la antaŭurbaj kutimoj estas ankoraŭ pli abomenaj, ol por vi! Ĉu vi
opinias, ke mi havas bonajn rilatojn kun Grjaznòj, kun Vjàzemskij, kun
Maluto? Je Dio, por mi ili estas kvazaŭ katarakto en okulo! Aŭskultu,
princo,--daŭrigis li flateme: aŭskultu do! Se mi revenos antaŭurbon
pli frue, ol vi, mi elpetos por vi pardonon de la caro, sed kiam vi ree
estos en favoro, tiam vi ankaŭ devas helpi al mi. Se vi nur aludos al
la caro pri Vjàzemskij, poste pri Maluto kaj pri aliaj, vi ekvidos, ke
baldaŭ ni ambaŭ fariĝos liaj solaj konfidatoj! Kaj kion rakonti al li
pri ĉiu el ili, tion mi bone scias, sed estus pli efike, se la caro
tion aŭdos de iu alia, krom mi! Mi instruos vin, kion vi devas rakonti
al la caro, kaj poste vi mem min dankos por tio!
Strange sin sentis Serèbrjanij apud Basmanov. La braveco de l' bojaro
kaj la duone konfesita bedaŭro pri lia hontinda vivmaniero allogis la
princon. Li eĉ estis preta kredi, ke Basmanov efektive ŝercis aŭ pro
ĉagreno sin mem kalumniis. Sed la lasta propono, kiu videble enhavis
nenion ŝercan, estis por li abomena.
--Nu?--demandis Basmanov, arogante lin rigardante: ĉu vi deziras dividi
kun mi la caran favoron? Kial vi silentas, princo? Eble vi ne konfidas
al mi?
--Teodoro Aleksèeviĉ!--respondis Serèbrjanij, pensante esti kiel eble
plej ĝentila por sia gastiganto: tio, kion vi proponas, estas,--kiel mi
diros? tio estas...
--Nu?--demandis Basmanov.
--Tio estas hontindaĵo!--diris fine Serèbrjanij, opiniante, ke per sia
mola tono li malakrigis la esprimon.
--Hontindaĵo?--ripetis Basmanov, kaŝante sian koleron sub aspekto de
miro: ŝajne, vi forgesis, pri kiu mi parolis, princo? Ĉu vi simpatias
kun Vjàzemskij aŭ kun Maluto?
--Fulmotondron Dio sendu sur ilin kaj sur la tutan opriĉninon!--ekkriis
Serèbrjanij: se la caro permesos al mi paroli, mi malkaŝe rakontos pri
ili ĉion, kion mi scias kaj kion mi pensas, sed aludi ion pri ili aŭ
pri iu ajn mi ne povas, ne, ne povas, des malpli laŭ via deziro...
Malbonan rigardon ĵetis sur lin Basmanov.
--Do vi ne deziras, ke mi dividu kun vi la caran favoron?
--Ne, bojaro!--diris Serèbrjanij.
Basmanov klinis la kapon, prenis ĝin per ambaŭ manplatoj kaj komencis
balanciĝi.
--Ho ve, orfo mi estas, orfo malfeliĉa!--li kvazaŭ plorkantis: orfo
mizera! De kiam la caro ĉesis min ami, ĉiu volas min ofendi! Neniu
karesas, neniu konsolas, ĉiu min nur mallaŭdas. Ho ve, kia malĝoja
vivo! Kiel tedis min ĉi tiu hunda vivo! Pli bone estus, ke mi min
pendigu sur mia zono!
Serèbrjanij miregante rigardis Basmanov'n, kiu longe plendis kaj
ploregis, kvazaŭ virinaĉo dum enterigo[90], kaj de tempo al tempo
ĵetis arogantajn rigardojn al la princo por observi la impreson.
--Fi!--fine diris Serèbrjanij kaj volis eliri, sed Basmanov ree kaptis
lin je la basko.
--He, he!--li ekkriis,--kantistoj!
Eniris kelkaj viroj, kiuj sendube jam atendis ekstere. Ili malhelpis la
princon eliri.
--Karuloj!--sin turnis al ili Basmanov per plenda voĉo.--Kantu
malgajaĵon, por ke la animo plendu, ploru kaj forlasu la korpon...
La kantistoj komencis longan, malĝojan kanton, similan al enteriga
kanto, kaj Basmanov la tutan tempon balanciĝis kaj ripetis:
--Pli malrapide, pli plende! Ankoraŭ pli plende, miaj amikoj! Enterigu
vian bojaron, jen kiel, jen kiel! Bone! Bonege! Kial do la animo ne
forlasas la korpon? Aŭ deziras la sorto, ke mi ankoraŭ suferu en la
mondo? Se la sorto tiel decidis, oni devas obei! Se mi devas vivi, mi
vivos! Danckanton!--li subite ekkriis, kaj la kantistoj, jam
alkutimintaj al liaj kapricoj, komencis danckanton.
--Pli rapide!--komandis Basmanov, prenis du arĝentajn vazojn kaj
kunfrapadis ilin.--Karuloj, pli rapide! Pli rapide, diabloj! Kanajloj,
friponoj! Rapide!
La tuta eksteraĵo de Basmanov ŝanĝiĝis. Nenio virinsimila restis en
lia vizaĝo. Serèbrjanij rekonis la bravulon, kiu matene batalis en
plej danĝeraj lokoj kaj pelis arojn da tataroj antaŭ si.
--Jen kio plaĉas al mi!--ekkriis Serèbrjanij kun laŭdanta kapmovo.
Basmanov gaje lin ekrigardis.
--Kaj vi ree ekkredis al mi, princo? Vi kredis, ke mi vere ploris? He,
he, princo, kiel facile estas vin trompi! Nu, ni kunfrapu la pokalojn
por nia konatiĝo! Se ni kune vivos, vi vidos, ke mi ne estas tia, kia
mi ŝajnas!
La senzorga gajeco bone impresis la princon, li volonte prenis la
pokalon el la mano de Basmanov.
--Kiu povas vin kompreni, Teodoro Aleksèeviĉ? Neniam mi vidis iun,
similan al vi. Eble, efektive, vi estas pli bona, ol vi ŝajnas esti. Mi
ne scias, kion mi devas pensi pri vi, sed Dio nin kunigis en batalo,
tial--estu sana, bojaro!
Kaj li trinkis la pokalon ĝis la fundo.
--Bone, princo, bone, mia kara! Je Dio, mi vin amas. Ankoraŭ unu
pokalon, kaj pereu ĉiuj tataroj, kiuj restas en Ruslando!
Serèbrjanij ne facile fariĝis ebria, sed hodiaŭ post la dua pokalo
liaj pensoj iom konfuziĝis. Eble la vino estis tro forta, aŭ Basmanov
alŝutigis ion en lian pokalon, sed la princo sentis kapturniĝon, li
nenion vidis antaŭ si, li nur aŭdis gajegan kanton kaj ankaŭ la
ordonantan voĉon de Basmanov:
--Pli rapide, karuloj! Pli rapide! Ĉu vi dormas? Kiun vi enterigas,
kanajloj?
Kiam Serèbrjanij rekonsciiĝis, la kantado ankoraŭ daŭris, sed li jam
ne staris, sed duonkuŝis sur la persaj kusenoj, kaj Basmanov kun helpo
de sia ĉevalservisto penis vesti lin per virina ljetniko.
--Surmetu vian kaftanon, princo!--li diris: jam fariĝas malvarmete!
En la sama momento la kantistoj, fininte la kanton, iom haltis por
ripozi.
Punktoj flugis en okuloj de Serèbrjanij, liaj pensoj ankoraŭ ne estis
tute klaraj, kaj li surmetus virinan veston anstataŭ sia kaftano, sed
subite meze de silento aŭdiĝis kvazaŭ tirata ĝemblekado.
--Kiu blekas?--kolere demandis Basmanov.
--Hundo sur la tombo de Skuratov,--respondis la servisto, elrigardinte
el la tendo.
--Donu al mi pafarkon kaj sagon, mi lernigos ĝin ĝembleki, kiam mi
regalas la gaston!
Sed ĉe la nomo de Skuratov Serèbrjanij tute malebriiĝis.
--Atendu, bojaro!--li diris, leviĝante: ne tuŝu la hundon, ĝi estas
Bujano de Maksimo, ĝi vokas min al la tombo de mia frato! Tro longe mi
festenis kun vi, adiaŭ, mi devas for!
--Vi forgesis vian kaftanon, princo!
--Ne por mi ĝi estas kudrita,--respondis Serèbrjanij, ekkoninte, kiun
veston Basmanov tenas antaŭ li: surmetu ĝin mem kaj portu, kiel vi
portis ĝis nun.
Kaj, ne atendante la respondon, li kraĉis kaj eliris.
Post li aŭdiĝis malbenoj, insultoj, blasfemoj! Sed, ne atentante ilin
plu, la princo iris al la tombo de Maksimo, falis teren kaj preĝis por
sia mortinta frato, kaj poste li, akompanata de Bujano, revenis al la
rabistoj, kiuj, gvidataj de Ringo, jam aranĝis sian tendaron ĉirkaŭ
ekbruligitaj fajroj.