Survango.
Dume Maluto kun Ĥomjàk, akompanataj de dudek opriĉnikoj, sin direktis
kun sia kaptito al Malbenita Ŝlimakvo, Serèbrjanij sidis ĉe Godunòv
antaŭ kovrita tablo kun du pokaloj da vino.
--Diru, mi petas, Boriso Teodòroviĉ,--demandis la princo: kio fariĝis
la lastan nokton al la caro? Kial la tuta antaŭurbo leviĝis noktomeze?
Ĉu ofte ĝi okazas ĉe vi?
Godunòv levis la ŝultrojn.
--La granda caro,--li respondis,--ofte ploras nokte pri siaj malamikoj,
preĝas por iliaj animoj. Ne estas mirinde, ke li nin kunvokis noktomeze
por preĝi. Vi scias, en la dua letero de Bazilo la Granda al Gregoro
Nazianzin staras la vortoj: "kio por unuj estas mateno, tio estas
noktomezo por homo pia kaj preĝanta". Meze de nokta silento, kiam nek
okuloj, nek oreloj donas danĝerajn impresojn, tiam decas al la homo
resti en la ĉeesto de Dio!
--Boriso Teodòroviĉ! Antaŭe mi ankaŭ estis vidinta, kiel preĝis la
caro, sed ĝi okazis ne tiel, kiel nun. Nuntempe ĉio fariĝas
alimaniere. Kaj la opriĉninon mi tute ne povas kompreni. Ne monaĥoj
estas viaj opriĉnikoj, sed veraj rabistoj. Ne multe da tagoj mi vivas
en Moskvo, sed mi jam aŭdis, mi vidis tiom da teruraĵoj, ke ne facile
estus kredi... Eble, oni ensorĉis la caron. Boriso Teodòroviĉ, vi
estas intima kun la caro, la caro amas vin,--se vi dirus al li pri
opriĉnino?
Godunòv ekridetis pro la naiveco de l' princo.
--La caro estas al ĉiuj favora,--li diris kun ŝajniga humileco: kaj mi
ne estas inda je lia favoro. Ne konvenas al mi juĝi pri la caraj aferoj
aŭ instrui la caron! Sed la opriĉnino ne estas malfacile komprenebla.
La tuta Rusujo apartenas al la caro, ni ĉiuj estas liaj sklavoj: kion
prenas la caro por si mem, tio estos lia, kion li bonvolas lasi al ni,
tio estas nia; kiun li ne volas havi apud si, tiu restas en lia
sekvantaro; kiujn li ne volas alproksimigi, tiuj restas malproksime. Jen
kio estas la opriĉnino!
--Ne, Boriso Teodòroviĉ, kiam vi tion rakontas, ĉio ŝajnas esti bona,
sed en realeco ĉio estas tute alia. La opriĉnikoj pereigas kaj detruas
la zemŝĉinon pli multe ol la tataroj. Ekzistas neniu juĝo kontraŭ
ili. La tuta lando pereas pro ili. Vi diru pri tio al la caro! Al vi li
kredos!
--Princo Nikito Romànoviĉ, multe da malbono ekzistas en la mondo! Ne
pro tio homoj pereigas homojn, ke unuj estas opriĉnikoj kaj aliaj
bojaroj, sed pro tio, ke ili ĉiuj estas homoj! Se mi eĉ dirus al la
caro, kio sekvos? Ĉiuj ekkoleros kontraŭ mi kaj la caro ankaŭ!...
--Bone! Li ekkoleru, sed vi do faris laŭ konscienco, vi diris al li la
veron!
--Nikito Romànoviĉ! Ne multe da tempo oni bezonas por diri la veron,
sed oni devas scii ĝin elparoli. Se mi kontraŭdirus al la caro, jam de
longe mi ne estus ĉi tie, kaj se mi ĉi tie ne estus, kiu hieraŭ estus
savinta vin, princo!
--Vi estas prava, Boriso Teodòroviĉ, donu Dio sanon al vi! Sen vi mi
nun ne ekzistus plu!
Godunòv pensis, ke li estis konvinkinta la princon.
--Jen, Nikito Romànoviĉ!--li daŭrigis: bone ĝi estas defendi la
veron, sed unu sola soldato ne povas esti hetmano... Kion vi farus,
ekzemple, se en via ĉeesto kvardek rabistoj atakus senkulpulon?
--Kion mi farus? Mi tuj min ĵetus kun sabro en la mano al ili ĉiuj kaj
mi ilin batus ĝis kiam mi estus mortigita!...
Godunòv ekrigardis lin mirigite.
--Kaj post kiam vi mortigus kvin, eble dek rabistojn, vi nepre estus
mortigita kaj la restintaj rabistoj mortigus la senkulpulon. Ne, princo!
Ĉu ne estus pli bone ne sin enmiksi, sed, kiam ili estos senvestigantaj
la mortigitan, tiam krii al ili, ke Stepĉjo prenas pli multe ol Miĉjo,
kaj ili tranĉos la gorĝojn unuj al aliaj!
Ne plaĉis ĉi tiu ekzemplo al Serèbrjanij. Godunòv rimarkis ĝin kaj
ŝanĝis la temon.
--Rigardu, princo!--diris li rigardante tra fenestro:--kiu tie galopas
tiel rapidege? Ŝajne, via ĉevalservisto?
--Mi dubas!--respondis Serèbrjanij:--li forrajdis hodiaŭ matene al
malproksima pilgrimado!
Sed tio estis Miĥeiĉ, pala, sur neselita ĉevalo. Ŝajne, li prenis la
unuan ĉevalon, kiun li trafis, kaj nun li, spite kutimoj, enrajdis en
la korton, rekte al la fenestroj.
--Kara princo!--li kriis jam de malproksime: vi sidas, manĝas kaj
trinkas kaj ne scias, kio okazis! Mi ĵus renkontis Maluton Skuratov
kun Ĥomjàk, ambaŭ surĉevale, kaj inter ili--kun ligitaj brakoj,--ĉu
vi scias, kiu?--la kronprinco mem, jes, la kronprinco! Sur lian kapon
ili metis nigran kapuĉon, sed la vento forlevis la kapuĉon, kaj tial
mi rekonis la kronprincon! Li ekrigardis min, kvazaŭ petante pri helpo,
kaj Maluto algalopis kaj surŝovis la kapuĉon ĝis la mentono!
Serèbrjanij salte leviĝis.
--Vi aŭdas, vi aŭdas, Boriso Teodòroviĉ?--li ekkriis, brilante
per okuloj.--Ĉu nun oni povas atendi ĝis kiam la rabistoj
intermalpaciĝos?--Kaj li sin ĵetis eksteren.
--Ĉevalon!--li ordonis, prenante la bridon el la manoj de Miĥeiĉ.
--La ĉevalo ne konvenas por vi, karulo,--kriis Miĥeiĉ,--malbona
ĉevalaĉo, eĉ ne selita, ĉu eble estas kun tiu ĉevalo iri al la
caro?
Sed la princo jam rajdis, certe, ne al la caro, sed al persekuto de
Maluto...
* * * * *
Forgesis Serèbrjanij, ke li ne kunhavas sabron, nek pafilon, ke li
sidas sur maljuna ĉevalo! Siatempe la ĉevalo estis bonega: pli ol
dudek jarojn ĝi bone servis en milito, sed ne ricevis ĝi ripozon por
siaj maljunaj jaroj, nuntempe ĝi servis kiel akvoportisto, ricevante
nur putran fojnon kaj bastonbatojn. Sed hodiaŭ ĝi eksentis sur sia
dorso lertan rajdiston, kaj ĝi ekmemoris pri siaj iamaj tagoj, kiam ĝi
surportadis heroojn dum militiroj, kiam ĝi estis nutrata per plej bona
aveno... Kaj ĝi plenblovigas siajn ruĝajn naztruojn, etendas la kolon
kaj galopas, streĉante siajn ĉiujn fortojn por atingi Maluton
Skuratov.
Maluto rajdas kaj rajdas en densa arbaro kun siaj opriĉnikoj. Li
rapidigas ilin por atingi Malbenitan Ŝlimakvon, ordigante la kapuĉon
sur la kapo de l' kronprinco, por ke ne sciu la opriĉnikoj, kiun ili
akompanas al la morto. Se ili konus la kaptiton, ili rifuzus helpi al
Maluto, eble ĉiuj forkurus. Ĝis nun ili kredas, ke simplulo rajdas
inter Maluto kaj Ĥomjàk, ili ne povas nur kompreni, por kio oni
decidis lin ekzekuti tiel malproksime.
Maluto rapidigas la opriĉnikojn, Maluto koleras kontraŭ la ĉevaloj,
li vipas la ĉevalojn senkompate.
--La caro eble ŝanĝos sian intencon, la caro eble sendos post ni por
nin revenigi!
Galopas la maljuna Maluto en densa arbaro, birdoj scivole rigardas post
li, etendante la koletojn, nigraj korvoj flugas super li, jam proksime
estas la Malbenita Ŝlimakvo.
--He!--diras Maluto al Ĥomjàk:--ŝajnas al mi, mi aŭdas ĉevalan
piedfrapadon post ni!
--Ne!--respondis Ĥomjàk:--vi aŭdas piedfrapadon de niaj propraj
ĉevaloj.
Pli kaj pli rapidigas Maluto la opriĉnikojn, pli kaj pli ofte ili vipas
siajn ĉevalojn.
--He!--diras Maluto al Ĥomjàk:--ŝajnas al mi, mi aŭdas kriojn post
ni!
--Ne!--respondis Ĥomjàk:--vi aŭdas la eĥon de niaj propraj voĉoj!
Multe koleras Maluto kontraŭ la ĉevaloj...
--Ĉu oni ne persekutas nin?
Subite Maluto aŭdas post si la voĉon:
--Haltu, Gregoro Lukìĉ!
Serèbrjanij estis post lia dorso. Bone servis al la bojaro lia maljuna
ĉevalo!
--Haltu, Maluto!--ripetis la princo kaj, streĉinte ĉiujn siajn
fortojn, li donis al li survangon.
Forta estis la ekfrapo de Nikito Romànoviĉ! Ĝia sono ektondris
kvazaŭ pafo: ekbruis la arbaro, ekfalis la folioj; arbaraj bestoj
flugkuris en densejon; strigoj kun larĝe malfermitaj okuloj elflugis el
siaj kavernoj, kaj kamparanoj, kiuj tre malproksime de tie estis
senŝeligantaj la tiliojn, rigardis unuj la aliajn kaj parolis:
--Kia krakado! Ĉu ne rompiĝis la maljuna kverko super la Malbenita
Ŝlimakvo?
Maluto falis el la selo. Malfeliĉa maljuna ĉevalo de Serèbrjanij
faletis, renversiĝis kaj mortis.
--Maluto!--ekkriis la princo, tuj leviĝante: ne taŭgan pecon vi volis
engluti! La peco vin sufokos! Kaj, elingiginte la sabron de Maluto, li
eksvingis ĝin por dehaki lian kapon.
Sammomente alia sabro ekfajfis super la kapo de Serèbrjanij. Mateo
Ĥomjàk venis helpi al sia mastro. Batalo ekbolis inter Ĥomjàk kaj la
princo. Aliaj opriĉnikoj kun nudaj sabroj ankaŭ atakis la princon,
kiun defendis nur la altaj arboj kaj la densega arbetaro.
--Certe, mi pereos,--li pensis dum batalo,--kaj ne savos mi la
kronprincon! Se mi povus elteni nur duonon da horo, eble alvenus iu ajn
helpo!
Apenaŭ li ĝin ekpensis, akra ekfajfo eksonis en la arbaro, poste
laŭtaj krioj.
La opriĉniko, kiu jam levis la sabron super la princo, falis kun
dishakita kapo, kaj super lia kadavro jam staris Ivaĉjo Ringo,
svingante sian sangkovritan ĉekanon. Samtempe rabistoj, simile je aro
da lupoj, sin ĵetis sur la opriĉnikojn de Maluto, kaj komenciĝis
manbatalo! Maluto volonte mem atakus la malamikojn, sed en la densejo li
ne havis sufiĉe da loko. Multaj opriĉnikoj jam kuŝis mortigitaj, sed
aliaj baldaŭ retrovis la fortojn, kriadis: "ha, ha, hurà!" kaj
piedpremadis la rabistojn per siaj ĉevaloj. Eĉ Ringo, ricevinte vundon
de l' brako, ne tiel fervore batis per sia ĉekano. Sed subite nova
ekfajfo ekaŭdiĝis en la arbaro.
--Vigle tenu vin, bravuloj!--ekkriis Ringo: la avo Vulturo venas helpi
nin!
Kaj li ankoraŭ ne finis siajn vortojn, kiam Vulturo kun sia taĉmento
atakis la opriĉnikojn, kaj ree ekbolis granda, kruelega manbatalo!
En densa arbaro la rajdantoj sentis sin ne tiel oportune, kiel la
infanterianoj. La ĉevaloj stariĝis sur postajn piedojn, falis sur la
dorson, premante la rajdantojn. Malespero ekkaptis la opriĉnikojn. La
sabro de Ĥomjàk fajfis kiel vento, kvazaŭ fulmoj brilis super lia
kapo.
Subite io nova okazis en komuna tumulto. La forta Dmiĉjo, dispuŝante
la batalantojn, ekcelis Ĥomjàk'n, renversante ĉiujn senescepte, la
siajn same kiel la fremdajn. Dmiĉjo ekkonis tiun, kiu estis rabinta
lian fianĉinon. Tenante sian pezan bastonegon per ambaŭ manoj, li
ekfrapis per ĝi sian malamikon. Ĥomjàk deflankiĝis, la ekfrapo
trafis la kapon de l' ĉevalo, la besto falis morta, la bastonego
rompiĝis.
--Atendu, atendu!--diris Dmiĉjo, sin ĵetante sur Ĥomjàk: nun vi ne
foriros!
La batalo estis finita. Forestis la malamikoj: ĉiuj opriĉnikoj falis
mortaj, nur Maluto forgalopis sur sia rapidega ĉevalo.
La rabistoj ankaŭ perdis multe da siaj.
--Jen, via bojara moŝto!--diris Ringo al princo Serèbrjanij,
forviŝante la ŝviton de sur sia vizaĝo.--Jen kie ni ree renkontiĝis!
La princo, ĉe la apero de la rabistoj, sin ĵetis al la kronprinco kaj
prenis lian ĉevalon flanken. La kronprinco estis alligita al la selo.
Serèbrjanij per sabro distranĉis la ŝnurojn, helpis al la kronprinco
deĉevaliĝi kaj demetis la tukon de antaŭ lia buŝo. Dum la batalo
Serèbrjanij staris antaŭ la kronprinco, protektante lin.
--Via kronprinca moŝto!--li diris, vidante, ke la rabistoj jam prirabas
la mortigitajn kaj kaptas la forkurantajn ĉevalojn:--la batalo estas
finita, ĉiuj viaj malamikoj mortis, nur Maluto forkuris, sed, ŝajnas
al mi, ne multon li ankaŭ gajnis, ĉar sendube la caro juĝe esploros
la kazon!
Ĉe la nomo de kronprinco Ringo posteniris.
--Ĉu vere?--li demandis: tio estas la kronprinco mem? La filo de l'
caro? Jen kiun defendi mi havis la feliĉon! Jen kiun la hundoj venigis
tien ĉi kunligitan!--Kaj la hetmano falis al la piedoj de Ivano
Ivànoviĉ.
La sciigo rapide disvastiĝis inter la rabistoj. Ĉiuj lasis la
mortigitajn kaj venis saluti la caran filon.
--Dankon al vi, bonuloj!--li diris afable, sen sia kutima fiereco: kiu
ajn vi estu, dankon al vi!
--Ne dankinde, via kronprinca moŝto--respondis Ringo: se mi scius, kio
minacas al vi, mi kunprenus ne kvardek, sed ducent bravulojn, kaj ne
forkurus de ni tiu Skuratov. Ni nepre kaptus lin vivantan kaj tuj
pendigus lin en via ĉeesto! Cetere, ŝajne, restis ĉe ni lia
ĉevalservisto, ankaŭ mia malnova konatulo; se la fiŝoj mankas, oni
kontentiĝas per kraboj[65].--He, bravulo, ĉu vi tenas Ĥomjàk'n?
--Jes!--respondis Dmiĉjo, kuŝante surventre kaj ne ellasante sian
viktimon.
--Ellasu lin, ne timu, nun li ne forkuros. Nu, bravuloj, faru fajron por
esplorado, alportu ŝnuregon kaj vergojn!
Dmiĉjo leviĝis. El sub li leviĝis forta altkreska junulo; kiam li
turnis la vizaĝon al la rabistoj, ĉiuj ekkriis mirigitaj:
--Ĥlopko! Li estas Ĥlopko! Ĥlopkon li premadis anstataŭ opriĉnikon!
Dmiĉjo rigardis ĉirkaŭen kun malfermegita buŝo.
Ĥlopko apenaŭ spiris.
--Jen kiun mi kaptis!--fine eldiris Dmiĉjo.--Kial do vi ne parolis?
--Ĉu eble estis paroli, kiam vi premadis mian gorĝon?
--Kiel do vi trafis sub min?
--Kiel, kiel? Vi, urso, ekfrapis la ĉevalon je la kapo, kaj la rajdanto
falis sur min, kaj tuj vi, anstataŭ lin, min ekkaptis kaj eksufokis!
--Jen kio!--malrapide diris Dmiĉjo, gratante al si la nukon.
La rabistoj ekridegis. La kronprinco ankaŭ ridetis. Ĥomjàk'n oni ne
povis trovi.
--Ne venis ankoraŭ lia tempo,--diris Ringo,--domaĝe, tre domaĝe! Nu,
eble Dio donos, mi havos lin ankoraŭ en la manoj! Kaj nun permesu, via
kronprinca moŝto, ke mi vin akompanu kun miaj bravuloj ĝis la ŝoseo!
Hontinde estas por mi, via kronprinca moŝto! Ne konvenus al mi,
malaltrangulo, eĉ paroli kun via kronprinca moŝto, sed kion fari? sen
mia helpo vi ne eliros de ĉi tie!
--Nu, kamaradoj,--daŭrigis Ringo: venu akompani lian kronprincan
moŝton! Vi, bojaro,--li diris al Serèbrjanij, montrante sian
ĉevalon:--surĉevaliĝu, mi prenos alian ĉevalon. Vi, Vulturo, povas
piediri kaj Dmiĉjo tiom pli!
--Por kio?--diris Dmiĉjo, ekkaptis la kolharojn de iu ĉevalo, preskaŭ
faliginte ĝin:--mi ankaŭ povas rajdi!
Li levis la piedon al piedingo, sed, ĉar li ne povis trovi ĝin per la
piedo, li surventre kuŝiĝis sur la dorson de l' ĉevalo, tiamaniere
tragalopis kelkajn paŝojn kaj nur poste trafis en la selon.
--He, he!--li ekkriis, balancante per la piedoj kaj levante la kubutojn.
La kronprinco direktis la ĉevalon hejmen, antaŭ- kaj postirata de la
tuta bando.
Kiam fine oni venis en la kamparon kaj ekvidis de malproksime tegmentojn
de l' antaŭurbo, Ringo haltis.
--Via kronprinca moŝto,--li diris, saltante for de la ĉevalo: jen
estas via vojo, jen la antaŭurbo! Ne konvenas, ke mi restu plue kun via
kronprinca moŝto. Krome, mi rimarkas tie polvon super la vojo:
kredeble, militistoj! Adiaŭ, via kronprinca moŝto! Ne koleru: neceseco
nin kunigis!
--Atendu, bravulo!--diris la kronprinco, kiu, sentante sin en
sendanĝereco, reprenis siajn antaŭajn manierojn:--atendu, bravulo!
Diru antaŭe, al kiu bojara familio vi apartenas, kial vi portas
orkovritan kaftanon?
--Via kronprinca moŝto,--modeste respondis Ringo: ekzistas ĉi tie
multe da tiaj bojaroj senfamiliaj, multe da princoj sennomaj! Ni
surhavas tion, kion sendas al ni Dio!
--Ĉu vi ne scias!--severtone daŭrigis la kronprinco,--ke por tiaj
princoj, kiel vi, estas starigita alta konstruaĵo sur la placo? Vi mem
ne estas inda ĉi tiun kaftanon! Se vi ne estus farinta al mi la
hodiaŭan servon, mi ordonus al tiuj militistoj kapti vin ĉiujn kaj
venigi en la antaŭurbon. Sed pro hodiaŭa via faro mi pardonas al vi
la antaŭan rabadon kaj mi defendos vin antaŭ mia patro, se vi volas
nun peti lian pardonon!
--Dankon por viaj afablaj paroloj, via kronprinca moŝto, grandan
dankon, sed ne venis ankoraŭ tempo, ke mi petu pardonon de la caro!
Grandegaj estas miaj pekoj antaŭ Dio, multenombraj miaj kulpoj antaŭ
la caro; ne povas min pardoni lia cara moŝto, kaj se eĉ li min
pardonus, mi ne povas nun forlasi miajn kamaradojn!
--Kion mi aŭdas?--miris la kronprinco: vi ne volas lasi vian rabistan
vivmanieron, kiam mi mem promesas al vi mian protekton kaj helpon!
Certe, rabado estas pli profita, ol honesta laborado?
Ringo karesis sian nigran barbon kaj ruze ridetante aperigis du vicojn
da ebenaj blankaj dentoj, pro kio lia sunbruligita vizaĝo ekŝajnis
ankoraŭ pli bruna.
--Via kronprinca moŝto!--li diris: por tio vivas ezoko en la maro, ke
karaso ne dormetu[66]. Mi ne estas alkutiminta al militista ofico nek al
komercista afero. Adiaŭ, via kronprinca moŝto: la polvo tie
alproksimiĝas, ni devas foriri: fiŝo serĉas dronon, homo serĉas
bonon, kaj ni, rabistoj, sendanĝeran rifuĝejon.
Kaj Ringo malaperis inter la arbetaro. Ĉiuj rabistoj ankaŭ malaperis
en la arbaro, kaj la kronprinco kun princo Serèbrjanij ekgalopis al la
antaŭurbo, kaj baldaŭ ili renkontis taĉmenton de rajdistoj,
kondukatan de Boriso Godunòv...
* * * * *
Kiamaniere Maluto sukcesis klarigi sian kalumnion kaj ree ricevi la
caran favoron, ni ne scias. Eble Ivano, kiam lia ekscitita koro
kvietiĝis, aljuĝis la agon de sia favorato al trompita fervorego, eble
li parte konservis siajn suspektojn kontraŭ sia filo. Ĉiuokaze
Skuratov ne nur ne perdis la caran favoron, sed de nun fariĝis ankoraŭ
pli kara al Ivano. Ĝis tiam Rusujo malamegis Maluton, de nun
ekmalamegis lin la kronprinco. La caro estis la sola apogilo de Maluto.
Komuna malamego kontraŭ Maluto atestis al Ivano pri lia fideleco. Aludo
kontraŭ Basmanov ankaŭ ne restis sen sekvo. En la koro de Ivano restis
grajno de suspekto, kaj kvankam ĝi ne enradikiĝis, sed ĝi multe
plimalgrandigis lian favoron al Basmanov, ĉar neniam la caro pardonis
al tiu, kiu iam igis lin tremi, se eĉ li mem siatempe vidus sian
eraron.