Juĝa esploro.
Ĥomjàk eĉ ne estis lavinta la vizaĝon, male, li intence makulis per
sango sian bandaĝon kaj siajn vestojn, por ke la caro vidu, kiel kruele
oni lin batis.
Proksimiĝinte al Ivano, li falis teren kaj surgenue atendis la permeson
paroli.
Ĉiuj scivole rigardis Ĥomjàk'n. Caro la unua rompis la silenton.
--Kontraŭ kiu vi plendas?--li demandis: kiel okazis la afero? Rakontu
de l' komenco!
--Mi mem ne scias, via cara moŝto, kontraŭ kiu mi plendas. La hundo ne
diris al mi sian nomon! Kaj mi surgenue plendas nun al via cara moŝto,
ke mi estas batita kaj kripligita de nekonata viro!
La komuna atento plialtiĝis; oni eĉ ne kuraĝis spiri. Ĥomjàk
daŭrigis:
--Ni venis, via cara moŝto, kiel reviziistoj, en vilaĝon Medvedevka,
kaj subite atakis nin malbenitaj nekonatoj. Ili falis sur nin, kiel
neĝo sur la kapon, trapikis, dishakis unu dekon da viroj, la aliajn
ligis; kaj ilia bojaro, kanajlo, jam volis nin ĉiujn pendigi, kaj la
du rabistojn, kiujn ni estis kaptintaj dum revizio, li liberigis.
Eksilentis Ĥomjàk kaj ordigis sian sangmakulitan bandaĝon sur la
kapo. Nekredema surda murmuro ekaŭdiĝis inter la opriĉnikoj. La
rakonto ŝajnis nekredinda. La caro ankaŭ dubis.
--Ĉu la veron vi parolas, amiko?--li diris, trapikante Ĥomjàk'n per
sia agla rigardo.--Eble vi estis ebria? Eble bona kruĉo da "brago"[49]
sekvigis tiun kripligon?
--Mi estas preta ĵuri antaŭ kruco, ke mi diras la veron; aŭ, pli
bone, mi ĵuras per mia kapo!
--Sed diru do, amiko, kial la nekonata bojaro vin ne pendigis?
--Kredeble, li ŝanĝis sian intencon, li neniun pendigis, li nur
ordonis vipi nin ĉiujn.
Murmuro ree trakuris inter la aŭdantaro.
--Ĉu vi estis multaj en la taĉmento?
--Kvindek viroj, mi la kvindekunua.
--Kaj la liaj?
--Mi ne volas mensogi,--ili estis pli malmultenombraj, ĉirkaŭ dudek
aŭ tridek...
--Kaj vi permesis, ke oni vin ligu kaj vipu, kvazaŭ vi estus
virinaĉoj! De kie venis tia timegeco? Ĉu viaj brakoj estis
paralizitaj? He, vi, bravulo en via angulo, veran ridindaĵon vi
rakontas! Kiu do estas la bojaro, kiu dum plena tago kuraĝas ataki la
opriĉnikojn? Neeblaĵo!.. Certe, la bojaroj deziras neniigi la
opriĉnikojn, sed ili ne kuraĝas! Min ili ankaŭ volonte formanĝus,
tamen--okulo vidas, sed lango ne trafas! Aŭskultu, se vi deziras, ke mi
kredu al vi, diru la nomon de la bojaro, alie konfesu vian mensogon. Kaj
se vi ne povas ĝin nomi kaj ne konfesos,--malbone al vi estos, amiko!
--Via cara moŝto!--diris la ĉevalservisto tre firme: Dio scias, ke mi
diras la veron. Vi povas min ekzekutigi, mi ne timas la morton, mi timas
la mensogon, estu ĉiuj viaj homoj miaj atestantoj!
Kaj li montris la opriĉnikojn, kvazaŭ alvokante ilin esti atestantoj.
Subite lia rigardo falis sur Serèbijanij'n.
Ne facile estas priskribi, kio fariĝis en la koro de Ĥomjàk. Miregon,
dubon kaj fine ĝojon, malican ĝojon revidigis en si liaj trajtoj.
--Via cara moŝto!--li ekkriis: se vi deziras scii, kiu nin atakis, kiu
mortigis la kamaradojn kaj ordonis nin vipi, diru, ke ĉi tiu bojaro
deklaru sian nomon!
Ĉies okuloj sin turnis al Serèbrjanij. La caro kuntiris siajn
senharajn brovojn kaj fikse observadis la princon tute senparole. Nikito
Romànoviĉ staris senmova, trankvila, sed pala.
--Nikito!--fine diris la caro, malrapide eldirante ĉiun vorton: venu
ĉi tien, respondu, ĉu vi konas ĉi tiun homon?
--Jes, via cara moŝto!
--Ĉu vere vi estis atakinta lin kaj liajn kunulojn?
--Via cara moŝto! Ĉi tiu homo kaj liaj kunuloj mem atakis la
vilaĝanojn...
Ĥomjàk interrompis la princon. Por pereigi la malamikon, li decidis ne
indulgi sin mem.
--Via cara moŝto!--li diris: bonvolu ne fidi al la bojaro! Li mensogas!
Li volas min kalumnii, ĉar mi estas servisto, ĉar mi ne estas
altrangulo, kaj tiamaniere vi ne ekkonos la veron. Ordonu, via cara
moŝto, juĝe esplori la aferon, bonvolu demandi miajn kamaradojn aŭ,
prefere, ordonu nin ambaŭ turmente esplori, kaj vi vidos la veron!
Serèbrjanij rigardis Ĥomjàk'n kun malestimo.
--Via cara moŝto,--li diris: mi ne malkonfesas mian agon. Mi atakis ĉi
tiun homon kaj liajn kamaradojn, mi ordonis ilin vipi...
--Sufiĉas!--severe interrompis la caro.--Respondu: kiam vi ilin atakis,
ĉu vi sciis, ke ili estas miaj opriĉnikoj?
--Ne, via cara moŝto!
--Kaj kiam vi volis ilin pendigi, ili diris al vi, kiu ili estas?
--Jes, via cara moŝto!
--Kial do vi ilin ne pendigis?
--Ĉar mi preferis, ke viaj juĝistoj ilin juĝe esploru!
--Kial do vi tuj de komenco ne sendis ilin al miaj juĝistoj?
La princo ne sciis, kion diri.
La caro ekzamenis lin per rigardo, penetranta ĝis en la fundon de lia
animo.
--Ne pro tio vi ilin ne pendigis, ke vi ekdeziris ilin sendi al miaj
juĝistoj, sed pro tio, ke ili sin nomis caraj servistoj! Kaj
vi,--daŭrigis la caro kun ĉiam kreskanta kolero,--vi, sciante, ke ili
estas miaj servistoj, vi ordonis ilin vipi?
--Via cara moŝto...
--Sufiĉe!--ektondris Ivano.--La esploro estas finita. Frataro!--li sin
turnis al siaj favoratoj: diru, kion meritas la bojaro Nikito? Konigu
viajn pensojn, mi deziras scii, kion pensas ĉiu el vi!
La voĉo de la caro estis firma, sed lia rigardo diris, ke li jam estis
decidinta en sia koro la sorton de l' princo, kaj ke malfeliĉo atendas
tiun, kies verdikto estos pli malsevera, ol lia.
--Nu, diru, homoj!--li ripetis, plilaŭtigante la voĉon,--kion meritas
Nikito?
--Morton!--diris la kronprinco.
--Morton!--ripetis Maluto, Grjaznòj, pastro Levkij kaj ambaŭ
Basmanov'j.
--Li do ricevu la morton!--diris Ivano trankvile,--ĉar skribite estas:
kiu levis la glavon, per glavo pereos! Prenu lin!
La princo silente salutis la caron. Kelkaj viroj tuj ĉirkaŭis lin kaj
elirigis lin el la ĉambrego. Multaj sekvis ilin por vidi la ekzekuton,
aliaj restis. Malsonora murmuro aŭdiĝis en la ĉambrego. La caro sin
turnis al la opriĉnikoj. Lia mieno estis solena.
--Frataro!--li demandis: ĉu justa estis mia juĝo?
--Justa, justa! ekaŭdiĝis inter la plej proksimaj opriĉnikoj.
--Justa, justa!--ripetadis la pli malproksimaj.
--Ne justa!--diris unu sola voĉo.
La opriĉnikoj ekscitiĝis.
--Kiu diris? Kiu eldiris la vorton? Ne justa estas la juĝo de l'
caro?--aŭdiĝis ĉie.
Ĉies vizaĝoj esprimis miron, ĉies okuloj ekbrilis per indigno. Nur
unu, la plej kruela, ne montris koleron. Maluto fariĝis pala, kiel
morto.
--Kiu diras, ke ne justa estas mia juĝo?--demandis Ivano, penante doni
al siaj trajtoj plej trankvilan esprimon.--Kiu diris ĉi tion, elpaŝu
antaŭen!
--Via cara moŝto!--diris Maluto, treege ekscitita: inter viaj fidelaj
servistoj nun estas multe da ebriaj, multe da tiuj, kiuj parolas, ne
demandinte sian prudenton! Ne serĉu ĉi tiun drinkulon, via cara
moŝto! Kiam li estos sobra, li mem ne kredos, ke li tion eldiris en
ebria stato.
La caro nefideme rigardis Maluton.
--Sankta paraklisiarĥo!--li diris, ridetante: de kiam vi fariĝis tiel
bonkora?
--Via cara moŝto!--daŭrigis Maluto: ne ordonu...
Sed estis jam tro malfrue.
La filo de Maluto jam elpaŝis antaŭen kaj respektplene staris antaŭ
la caro. Maksimo Skuratov estis la sama opriĉniko, kiu ĵus savis
Serèbrjanij'n de l' urso.
--Ha, Makĉjo, do estas vi, kiu mallaŭdas mian juĝon,--diris Ivano,
rigardante kun malbona rideto jen la patron, jen la filon.--Nu, diru,
Makĉjo, kial do ne plaĉis al vi mia juĝo?
--Via cara moŝto, vi ne ĝis fino aŭskultis la princon Serèbrjanij,
vi ne permesis al li sin pravigi, vi eĉ ne demandis lin, pro kio li
volis pendigi Ĥomjàk'n.
--Via cara moŝto, ne aŭskultu lin,--petegis Maluto,--li estas ebria.
Ĉu vi ne vidas, li estas ebria. Bonvolu lin ne aŭskulti! For,
drinkulo, jen kiom multe vi drinkis! For, for de ĉi tie!
--Maksimo drinkis nek vinon, nek mieltrinkaĵon,--malice rimarkis la
kronprinco.--Mi lin observadis la tutan tagmanĝon, li eĉ ne trempis la
lipharojn!
Maluto ĵetis sur la kronprincon rigardon, kiu estus tremiginta ĉiun
alian. Sed la kronprinco opiniis sin neatingebla por la venĝo de
Maluto. La dua filo de Ivano la Terura, la kronprinco Ivano Ivànoviĉ
posedis preskaŭ ĉiujn malvirtojn de sia patro, kaj la malbonaj
ekzemploj ĉiam pli kaj pli malaperigis la bonajn trajtojn de lia
karaktero. La kronprinco jam ne konis kompaton.
--Jes,--li ripetis, ridetante: Maksimo nenion drinkis nek manĝis
hodiaŭ. Li ne ŝatas nian vivmanieron. Abomena estas por li via
opriĉnino, patro!
Dum li parolis, Boriso Godunòv fikse lin rigardis. Ŝajne, li studis
lian vizaĝon kaj poste senbrue, ne rimarkite li eliris el la
manĝoĉambro.
Maluto falis teren antaŭ la caro.
--Via cara moŝto! Patro nia, Ivano Vasìljeviĉ!--li balbutis, kaptante
la baskojn de l' cara supervesto. Hodiaŭ matene mi, malsaĝulo, sovaĝa
kamparanaĉo, petis vin donaci al mi bojaran rangon. Kie estis mia
prudento? Kie estis mia homa konscio? Ĉu mi, sklavo malbonodora, indas
porti bojaran ĉapon? Forgesu, via cara moŝto, pri miaj malsaĝaj
paroloj, ordonu demeti de mi ĉi-tiun orkovritan kaftanon, ordonu, ke mi
surmetu bastaĵon,--nur pardonu al Maksimo lian kulpon! Juna li estas,
via cara moŝto, juna kaj malsaĝa, li mem ne scias, kion li parolas.
Sed se vi iun ajn volas ekzekuti, ekzekutu min, por ke mi, malsaĝulo,
ne permesu al mia filo drinki tiel multe! Permesu, via cara moŝto, ke
mi suriru la eŝafodon, aŭ ordonu, ke mi mem min tuj mortigu?
Kompatinda fariĝis lia vizaĝo, malesperegon esprimis la trajtoj, kiuj
ĝis nun nenion rebriligis, krom sentoj de sovaĝa besto.
La caro ekridis.
--Por kio mi ekzekutos vin aŭ vian filon!--li diris: Maksimo estas
prava!
--Kion vi diras, via cara moŝto?--ekkriis Maluto.--Kiel Maksimo povas
esti prava?--Kaj pro ĝojo kaj mirego li komencis stulte rideti, sed
baldaŭ ree nebuliĝis lia vizaĝo, ĉar ekŝajnis al li, ke la caro lin
mokas. Ĉi tiuj rapidaj ŝanĝoj de lia vizaĝo estis tiel ridindaj, ke
la caro, lin rigardante, ree komencis ridi.
--Maksimo estas prava,--li ripetis fine kun tute serioza mieno: mi tro
rapidis. Neeble estas, ke Serèbrjanij propravole ion entreprenu
kontraŭ mi. Mi rememoras Nikiton ankoraŭ antaŭ la litova milito. Mi
ĉiam lin amis, li estis mia bona servisto. Vi, malbenitoj, daŭrigis la
caro, sin turnante al Grjaznòj kaj Basmanov'j,--vi ĉiam estas kulpaj
pri tio, ke mi verŝigas la sangon! Ĉu ne sufiĉas por vi niaj
mortigoj? Nun vi ekdeziris, ke mi pereigu mian fidelan bojaron! Kial vi
staras tie, sovaĝaj bestoj? Kuru, ĉesigu la ekzekuton! Ne, ne iru,
estas jam malfrue... Sendube, lia kapo jam estas forhakita. Vi, vi ĉiuj
pagos al mi por lia sango!
--Ne estas malfrue, via cara moŝto,--diris Godunòv, ree enirante la
ĉambregon.--Mi ordonis haltigi la ekzekuton. Kompato estas via eco; mi
scias, ke vi pli ol unu fojon kondamnis la krimulon kaj poste lin
pardonis. Sed la princo jam metis sian kapon sur la ŝtipon, kaj la
ekzekutisto sen kaftano staras, suprenvolvinte la manikojn, kaj atendas
vian caran ordonon.
Sereniĝis la vizaĝo de Ivano.
--Boriso, li diris,--iru al mi, mia kara servisto! Vi sola konas mian
koron. Vi sola scias, ke mi verŝigas la sangon ne pro amuzo, sed por
ekstermi la perfidon. Vi min ne opinias sangavida! Iru al mi, Boriso
Teodòroviĉ, mi vin kisos!
Godunòv klinis la kapon. La caro kisis lin.
--Alproksimiĝu ankaŭ vi, Maksimo, mi donos al vi mian caran manon por
kisi. Ĉiam diru la veron! Faru same en estonteco! Mi donacas al vi
zibelajn felojn por pelto!
Maksimo falis teren kaj kisis la manon de l' caro.
--Kiun salajron vi ricevas?--demandis Ivano.
--Kutiman salajron de ordinara opriĉniko, via cara moŝto!
--Mi vin egaligos kun ĉefaj opriĉnikoj. Vi ricevos salajron kaj
provizon, kiel ĉiuj estroj! Sed, ŝajnas al mi, vi havas ankoraŭ ion
por diri; diru senĝene, petu, kion vi bezonas!
--Via cara moŝto, mi ne meritas vian grandan donacon, mi ne indas
riĉan vestaron, donu al aliaj, pli altrangaj ol mi! Pri unu nur mi
petas vin, via cara moŝto! Permesu al mi militiri Litovujon aŭ
Livonujon, aŭ Rjazanon por batali kontraŭ tataroj!
Io simila je suspekto ekaperis en la okuloj de l' caro.
--Kial vi ekdeziris militiri, bravulo? Ĉu tedis al vi nia vivmaniero?
--Jes, via cara moŝto!
--Kial do, bravulo?--demandis Ivano, fikse rigardante Maksimon.
Maluto ne permesis al li respondi.
--Via cara moŝto,--li diris,--vi vidas, li deziras servi al via cara
moŝto. Li volonte meritus grivnon[50] sur ora ĉeneto el la manoj de
via cara moŝto. Tial li ekdeziris militiri kontraŭ tataroj aŭ
litovoj! Varmega estas lia sango!
--Ne por tio li deziras esti forsendita,--diris la kronprinco: sed por
ke ĉio fariĝu laŭ lia kaprico, por ke li povu diri al si mem: mi ne
deziras esti opriĉniko kaj mi ne estos opriĉniko. Estu tiel, kiel mi
volas, sed ne tiel, kiel volas la caro!
--Jen kio?--diris Ivano ironie: vi, Makĉjo, ekdeziris esti pli forta ol
mi? Kia heroo! Ĉu mi, malfeliĉulo, povas vin venki? Nu, bone, se vi ne
volas esti opriĉniko, mi vin enskribigos kiel...
--Via cara moŝto!--interrompis lin Maluto: kien ajn vi bonvolus
enskribigi Maksimon, ĉie li estos preta servi al vi kaj plenumi viajn
ordonojn. Iru hejmen, Maksimo, jam estas malfrue, diru al la patrino, ke
ŝi min ne atendu, mi estos okupata en malliberejo: ni faras
perturmentan esploron de bojaroj Kòliĉev'j. Iru, Maksimo, iru!
Maksimo foriris. La caro ordonis enirigi Serèbrjanij'n. La opriĉnikoj
enkondukis lin kun kunligitaj manoj, sen kaftano, en malbutonumita
ĉemizo. Lin sekvis la ĉefa ekzekutisto Terĉjo, kun suprenvolvitaj
manikoj, kun brilanta hakilo en la manoj: li ne sciis, ĉu la caro
pardonas la princon aŭ deziras nur ŝanĝi manieron de l' ekzekutado.
--Iru ĉi tien, princo!--diris Ivano.--Miaj servistoj estas tro
rapidemaj. Ne koleru! Tia estas ilia kutimo; ili ĉiam komencas
sonorigi, ne eksciinte, kiu festo estas![51] Ili forgesis, ke por
mortigi la homon oni ĉiam trovos la tempon; male, kiam la kapo estas
forhakita, oni ĝin ne povos alglui al la korpo. Dankon al Boriso! Sen
li, vi jam estus nun en alia mondo, kaj mi ne havus la eblon iun demandi
pri Ĥomjàk. Rakontu, pro kio vi lin atakis?
--Pro tio, via cara moŝto, ke li mem atakis senkulpajn vilaĝanojn.
Tiam mi ankoraŭ ne sciis, ke li estas via servisto, mi eĉ ne aŭdis
pri opriĉnino. Mi estis revenanta el Litovujo Moskvon kaj survoje mi
ekvidis, ke Ĥomjàk kun siaj kamaradoj atakis la vilaĝon kaj mortigis
la vilaĝanojn.
--Sed se vi scius, ke ili estas miaj servistoj, ĉu vi ilin estus
atakinta?
Ivano fikse rigardis la princon. Serèbrjanij meditis momenton.
--Jes, tiam mi same estus ilin atakinta,--li respondis simplanime: mi ne
povus kredi, ke ili mortigas laŭ via ordono.
Ivano fiksis sur Serèbrjanij malhelan rigardon kaj longe silentis. Fine
li diris:
--Bone vi respondis, Nikito! Ne por tio mi fondis en Rusujo la
opriĉninon, ke miaj servistoj mortigu senkulpulojn. Mi ilin destinis,
por ke ili, kvazaŭ fidelaj hundoj, gardu miajn ŝafojn kontraŭ lupoj
atakantaj, por ke mi povu respondi dum la Lasta Dia Juĝo tion, kion
diras la profeto: mi estas kune kun infanoj, kiujn donis al mi Dio! Bone
vi respondis. Mi diras malkaŝe: vi kaj Boriso, vi solaj ekkonis min.
Aliaj pensas alimaniere: oni min nomas sangavida, sed oni ne scias, ke,
verŝante la sangon, mi dronas en larmoj! Sangon ĉiu vidas, ĝi estas
ruĝa, videbla por ĉiu; sed mian koran ploregon neniu vidas, la
senkoloraj larmoj falas en mian animon kaj kvazaŭ varmega peĉo
tramanĝas ĝin, trabruligas ĝin ĝis la fundo! (ĉe tiuj ĉi vortoj la
caro levis la okulojn supren kun esprimo de profunda ĉagreno). Same
kiel iam Raĥelo,--li daŭrigis (kaj la pupiloj de liaj okuloj tute
malaperis sub la palpebroj). Same kiel iam Raĥelo ploris pri siaj
infanoj, tiel same mi nun ploras pri miaj malamikoj kaj perfiduloj! Bone
vi respondis, Nikito! Mi pardonas al vi vian agon. Malligu la manojn de
l' princo, Terĉjo, kaj foriru! Mi vin ne bezonas plu... Ne, atendu
iomete!
Ivano sin turnis al Ĥomjàk.
--Respondu!--li demandis severege: kion vi kuraĝis fari en Medvedevka?
Ĥomjàk strabe ekrigardis Terĉjon, la princon kaj ekgratis al si la
nukon.
--Mi iomete tuŝis la vilaĝanojn!--li respondis, duonarogante,
duonruze: mi ne malkonfesas, ni estas kulpaj, via cara moŝto, ke ni iom
maltrankviligis viajn nefavoratojn. La vilaĝo apartenas al bojaro
Morozov!
La severa mieno de Ivano moliĝis. Li ekridetis.
--Ĉu vi estas kontentaj je la vipbatoj de l' princo?--li
demandis.--Sufiĉas por vi? Bone, estu tiel, mi pardonas al vi. Iru for,
Terĉjo, hodiaŭ estas tia tago, en kiu mi vin ne bezonas.
La favoro de l' caro al Serèbrjanij vekis murmuron de kontentiĝo inter
la bojaroj de zèmŝĉino. La akrasentaj oreloj de Ivano aŭdis ĉion,
kaj lia suspektplena kapo klarigis ĉion laŭ sia propra maniero. Kiam
Ĥomjàk kaj Terĉjo estis for el la ĉambrego, Ivano fiksis sian
traigan rigardon sur la bojaroj.
--Vi, homoj!--li diris severege: vi ne revu, vidinte ĉi tiun mian
juĝon, ke mi vin indulgos!
Kaj samtempe en lia malkvieta animo naskiĝis la penso, ke eble ankaŭ
Serèbrjanij klarigos la pardonon per lia malforteco; li jam bedaŭris
pri sia bonkoreco kaj deziris korekti sian eraron.
--Aŭskultu, princo!--li diris al Serèbrjanij: hodiaŭ mi pardonis vin
pro viaj veraj paroloj, mi ne reprenos mian pardonon. Sed sciu, ke se vi
havos iun ajn novan kulpon, mi punos vin ankaŭ por la hodiaŭo. Kaj
tiam vi, sciante, ke vi estas kulpa, ne kuraĝu forkuri Litovujon aŭ
Tatarujon, kiel faras aliaj, sed ĵuru al mi tuj, ke kie ajn vi estus,
vi ĉiam atendos la punon, kiun mi destinos por vi!
--Via cara moŝto!--respondis la princo: mia vivo estas en viaj manoj.
Min kaŝi de vi ne estas mia kutimo. Mi ĵuras al vi, ke se mi iam estos
kulpa, mi atendos vian juĝon kaj ne forkuros!
--Ĵuru antaŭ ĉi tiu kruco!--gravmiene diris Ivano kaj etendis al
Serèbrjanij la ornamitan krucon, kiu pendis al lia kolo, kaj samtempe
ĵetis straban rigardon flanken, kie sidis bojaroj de zèmŝĉino.
Meze de komuna silento oni aŭdis nur la tintadon de la ora ĉeno, kiam
Ivano ĵetis sur sian bruston la krucifikson, kiun Serèbrjanij, sin
krucesigninte, estis kisinta.
--Nun iru!--diris la caro: kaj preĝu la Sanktan Triunuon kaj ĉiujn
sanktulojn, ke ili vin gardu kontraŭ nova, eĉ malgranda kulpo! Kaj
vi,--li aldonis, rigardante la bojarojn de zèmŝĉino: vi, kiuj aŭdis
nian kontrakton, ne atendu novan pardonon por Nikito kaj ne provu peti
min pri li, se li ankoraŭ unu fojon meritos mian koleron!
Tiamaniere la ebleco de lia estonta arbitra ago kontraŭ Serèbrjanij
fariĝis kvazaŭ lia morala rajto, kio tre kontentigis Ivanon.
--Nun iru ĉiu al sia ofico! La bojaroj de zèmŝĉino administru la
prikazojn[52], kiel antaŭe, kaj la opriĉnikoj, miaj elektitaj
servistoj kaj militistoj, ne forgesu vian perkrucan ĵuron kaj ne
konfuziĝu, ke mi hodiaŭ pardonis al Nikito: ĉar senpartia mi estas
rilate al ĉiu mia regato!
Oni komencis disiĝi. Ĉiuj iris hejmen, unuj kun teruro, aliaj kun
malĝojo, kun kolero, kun diversaj esperoj, kelkaj tute simple kun ebria
bruado en la kapo. La antaŭurbo dronis en mallumo, el super la arbaro
aperis nova luno. Terura ŝajnis la malluma palaco kun siaj kupoloj,
siaj akradentaj pezaj muroj. De malproksime ĝi similis kunvolviĝintan
monstron, pretan salte leviĝi. Unu malfermita fenestro brilis kvazaŭ
okulo de l' monstro: ĝi estis en la dormoĉambro de l' caro. Tie
fervore preĝis Ivano. Li preĝis pri dezirinda paco en Rusujo, li
petis, ke Dio helpu lin venki perfidon kaj malobeemon, ke Dio lin benu
plenumi malfacilegan taskon--egaligon de l' fortaj kaj malfortaj, por ke
en Rusujo neniu estu pli alta ol aliaj, ke ĉiuj estu egalaj, ke li
sola, la caro, staru super ĉiuj kvazaŭ kverko meze de l' kampoj.
La caro preĝis, ĉiumomente falante teren. Lin rigardis tra la fenestro
la helaj steloj kaj fariĝis malhelaj, kvazaŭ pensante: ha, granda
caro, Ivano Vasìljeviĉ! Vi grandan agon komencis, ne demandinte nian
konsilon, kaj ne havos vi sukceson: same kiel ne ekzistas du egalaj
spikoj en la grenkampo, same kiel ne eble estas egaligi altajn montojn
kun malgrandaj altaĵoj,--same estas neeble malaperigi en Rusujo la
bojaran rangon!