DANIEL HEJRE
Babilajxo! Montru. (rigardas kaj redonas gxin) Tiun vi povas uzi por
ekbruligi vian cigaron.
STENSG[*A]RD
Kio do? Ankaux la nomo de la skribinto --?
DANIEL HEJRE
Falsa, juna sinjoro; falsigita, tiel certe kiel mi nomigxas Daniel.
Oni bezonas ja nur rigardi gxin per la akra rigardo de malfido --
STENSG[*A]RD
Sed kiel do eblis --? Monsen devus ja ne esti sciinta --
DANIEL HEJRE
Monsen? Ne, tiu ulo havas scion nek pri siaj propraj paperoj nek pri
tiuj de aliuloj. Sed bone estas, ke tio cxi havu finon, sinjoro
Stensg[*a]rd! Estas kontentigo al la morala sento. Ho, mi ofte sentis
min ekfajrigita de honesta kolero, se mi mem kuragxas tion diri,
irante cxi tie kiel atestanto al --; nu suficxas. Sed la ridindajxo
pri cxio estas _tio_, ke kiam nun Monsen falas, li unue kuntiras
grandkomerciston Bratsberg; la grandkomercisto kuntiras la
cxambelanon --
STENSG[*A]RD
Jes, tion diris ankaux Lundestad.
DANIEL HEJRE
Sed kompreneble estas metodo en la bankroto. Atentu; mi estas maljuna
auxguristo: Monsen metigxos en la punejon, la grandkomercisto ricevos
pagkompromison kaj la cxambelano metigxos sub administrado; tio
signifas ke liaj kreditoroj donacas al li kelkajn mil talerojn jare
kiel vivdauxran pension. Tiel tiajxo farigxas, sinjoro Stensg[*a]rd! Mi
scikonas tion; mi scikonas tion. Kion do diras la klasikulo? _Fiat
justitia, pereat mundus_; tio signifas: Fi, kia justico estas en cxi
tiu putra mondo, sinjoro!
STENSG[*A]RD
(pasxante sur la planko) La unua kaj la alia! Ambaux vojoj baritaj!
DANIEL HEJRE
Kio diable --?
STENSG[*A]RD
Kaj tio gxuste nun! Nun, -- nun!
LIBROPRESISTO ASLAKSEN
(venas de dekstre) Gratulon; gratulon, sinjoro elektulo!
STENSG[*A]RD
Elektita?
ASLAKSEN
Per 117 vocxoj, -- kaj Lundestad 53. La aliuloj disventigxis.
DANIEL HEJRE
Do, via unua pasxo sur la kariero de la honoro, sinjoro Stensg[*a]rd!
ASLAKSEN
Tio aldone kostos bovlon da puncxo --
DANIEL HEJRE
Jes, estas ja la unua pasxo kiu kostas, oni diras.
ASLAKSEN
(dekstren, vokante) Puncxo sur la tablon, sinjorino Rundholmen! La
nova elektulo regalas!
(_Bienulo Lundestad_ kaj _pluraj vocxdonintoj_ lauxe venas de
dekstre.)
DANIEL HEJRE
(kompate al _Lundestad_) 53! Jen la rekompenco al la griza civitano!
LUNDESTAD
(flustre al _Stensg[*a]rd_) Cxu vi nun staras fikse en tio kion --?
STENSG[*A]RD
Kiel utilas stari fikse, kie cxio falas?
LUNDESTAD
Cxu vi pensas, ke la ludo estus perdita?
ASLAKSEN
(returnen de maldekstre) Sinjorino Rundholmen mem elspezos por la
puncxo; -- sxi estas la plej proksima al tio, sxi diras.
STENSG[*A]RD
(frapita de penso) Sinjorino Rundholmen! La plej proksima al --!
LUNDESTAD
Kio?
STENSG[*A]RD
La ludo ne estas perdita, sinjoro Lundestad! (eksidas cxe la tablo
dekstre kaj skribas)
LUNDESTAD
(mallauxte) Auxdu, Aslaksen; cxu vi akceptos ion en la gazeton por
postmorgaux?
ASLAKSEN
Jes, je Dio, certe. Cxu gxi estas kruda?
LUNDESTAD
Certe ne kruda.
ASLAKSEN
Nu, sensignife; mi tamen akceptos gxin.
LUNDESTAD
Estas mia politika testamento; mi skribos gxin cxi-vespere (transiras
la plankon)
SERVISTINO
(de maldekstre) Jen puncxo de la sinjorino.
ASLAKSEN
Hura; nun vivigxas la lokaj rilatoj!
(Li metas la bovlon sur la mezan tablon, versxas por cxiuj, kaj dum
la sekvo li ripetade trinkas. _Bastian Monsen_ intertempe envenis de
dekstre.)
BASTIAN
(mallauxte) Nu, vi certe memoras mian leteron?
ASLAKSEN
Fidu; (frapas sian brustposxon) Jen mi havas gxin.
BASTIAN
Kaj do vi prizorgos gxin plej eble tuje; -- kiam vi vidas ke sxi
estas libera, vi komprenas.
ASLAKSEN
Komprenas; komprenas! (krias) Venu! Jen la glasoj estas plenigitaj!
BASTIAN
Je la diablo, vi ne faros tion por nenio.
ASLAKSEN
Bone; bone. (al la servistino) Citronon, Karen; -- ventrapide!
(Bastian malproksimigxas.)
STENSG[*A]RD
Auxdu vorton, Aslaksen; cxu vi preterpasos cxi tie morgaux vespere?
ASLAKSEN
Morgaux vespere? Jes, volonte.
STENSG[*A]RD
Bone; eniru kaj donu cxi tiun leteron al sinjorino Rundholmen.
ASLAKSEN
De vi?
STENSG[*A]RD
Jes. Metu gxin en la posxon. Jen, jen. Do morgaux vespere.
ASLAKSEN
Gxuste; estu trankvila.
(_La servistino_ alportas la menditajxojn. _Stensg[*a]rd_ iras al la
fenestro.)
BASTIAN
Nun, vi, -- cxu vi parolis al sinjorino Rundholmen?
STENSG[*A]RD
Parolis? Nu jes, mi iomete parolis --
BASTIAN
Kaj kion vi opinias?
STENSG[*A]RD
Jes, -- ja, ni interrompigxis; mi ne povas diri al vi ion certan.
BASTIAN
Mi tamen provos; sxi multe bedauxras la vidvinan staton. Post horo mi
deziras decidigi tion.
STENSG[*A]RD
Post horo?
BASTIAN
(vidas _sinjorinon Rundholmen_, kiu envenas de maldekstre) Tsxsx;
nenion atentigu! (iras trans la planko)
STENSG[*A]RD
(al _Aslaksen_, mallauxte) Redonu al mi la leteron.
ASLAKSEN
Vi volas rehavi gxin?
STENSG[*A]RD
Jes, tuj; mi prizorgos gxin mem.
ASLAKSEN
Bonvolu; jen gxi estas.
(_Stensg[*a]rd_ metas la leteron en la posxon kaj eniras inter la
aliulojn.)
SINJORINO RUNDHOLMEN
(al _Bastian_) Kion do vi diras pri la baloto, Monsen?
BASTIAN
Cxion bonan; mi kaj Stensg[*a]rd estas bonaj amikoj, vi sciu. Mi ne
mirus cxu li trovus lokon en la parlamento.
SINJORINO RUNDHOLMEN
Sed tion via patro certe ne sxatus.
BASTIAN
Ho patro, li havas tiom da feroj en la fajro. Cetere, se ili sendas
Stensg[*a]rd, la honoro tamen restos en la familio, mi pensas.
SINJORINO RUNDHOLMEN
Kiel tio?
BASTIAN
Li iras svatante --
SINJORINO RUNDHOLMEN
Dio do; cxu li ion diris?
BASTIAN
Jes; kaj mi promesis paroli por li; tio iros; mi certe opinias ke
Ragna sxatas lin.
SINJORINO RUNDHOLMEN
Ragna?
LUNDESTAD
(proksimigxas) Nu; pri kio vi parolas tiel vigle, sinjorino
Rundholmen?
SINJORINO RUNDHOLMEN
Imagu, li diras ke Stensg[*a]rd iras svatante --
LUNDESTAD
Nu jes; sed la cxambelano ne estas facile fleksebla --
BASTIAN
La cxambelano?
LUNDESTAD
Li eble konsideras sxin iom tro supera por ordinara advokato --
SINJORINO RUNDHOLMEN
Kiu; kiu?
LUNDESTAD
La frauxlino; la filino, kompreneble.
BASTIAN
Li do ne svatas frauxlinon Bratsberg, mi scias?
LUNDESTAD
Je mia savo, li faras.
SINJORINO RUNDHOLMEN
Kaj pri tio vi sakras?
BASTIAN
Kaj al mi li diris --! Audu; mi parolu kun vi! (_Lundestad_ kaj
_Bastian_ al la fono)
SINJORINO RUNDHOLMEN
(proksimigxas al Stensg[*a]rd) Vi devas stari garde, Stensg[*a]rd!
STENSG[*A]RD
Kontraux kiu?
SINJORINO RUNDHOLMEN
Kontraux malbonaj homoj; trovigxas personoj kiuj incidas kontraux vi.
STENSG[*A]RD
Ke ili faru, -- se ili nur ne incidas je iu certa.
SINJORINO RUNDHOLMEN
Kiu estas tiu?
STENSG[*A]RD
(sekrete donas la leteron al sxi) Jen; legu tion kiam vi estas sola.
SINJORINO RUNDHOLMEN
Ahx, tion mi ja sciis! (eniras dekstre)
FERFAREJA ADMINISTRANTO RINGDAL
(de dekstre) Nu, mi auxdas ke vi venkis, sinjoro advokato.
STENSG[*A]RD
Jes, mi faris, sinjoro administranto; kaj tion malgraux la klopodadoj
de via altestimata cxefo.
RINGDAL
Pri kio li klopodadis?
STENSG[*A]RD
Por min forvocxdoni.
RINGDAL
Li uzas sian vocxdonrajton kiel cxiu ajn.
STENSG[*A]RD
Domagxe ke li versxajne ne pli ofte uzos gxin.
RINGDAL
Kion tio signifas?
STENSG[*A]RD
Mi pensas, cxar estas diverse pri la paperoj --
RINGDAL
Pri la paperoj! Kiaj paperoj? Kion vi entreprenis?
STENSG[*A]RD
Ho, vi ne bezonas konduti kvazaux vi nenion komprenis. Cxu ne estas
ventego atendinda? Bankroto en granda skalo?
RINGDAL
Nu, tion mi auxdas de cxiuj flankoj.
STENSG[*A]RD
Kaj cxu ne kaj la cxambelano kaj la grandkomercisto estas enmiksitaj?
RINGDAL
Permeso, cxu vi estas freneza?
STENSG[*A]RD
Nu, estas ja nature, ke vi provas kasxi tion.
RINGDAL
Kion tio utilus? Cxu tiajxo povas esti kasxata?
STENSG[*A]RD
Cxu tio do ne estas vero?
RINGDAL
Ecx ne silabo rilate al la cxambelano. Sed kial vi povus kredi
tiajxon? Kiu kredigis tion al vi?
STENSG[*A]RD
Je la momento mi ne diras.
RINGDAL
Indiferente. Sed en kiu ajn kiu tion faris, sube kusxas iu intenco.
STENSG[*A]RD
Intenco --!
RINGDAL
Jes, pripensu; cxu ne estas iu, kiu konsiderus avantagxon teni vin
for de la cxambelano --?
STENSG[*A]RD
Je mia savo; jes, jes; estas!
RINGDAL
La cxambelano funde alte taksas vin --
STENSG[*A]RD
Cxu li faras?
RINGDAL
Jes, kaj tion oni volas interrompi; -- oni bazigas sin sur tio, ke vi
ne konas la rilatojn cxi tie, kaj ke vi estas ekflamigxema kaj
kredema; ke --
STENSG[*A]RD
Ho, tiuj sauxroj! Kaj sinjorino Rundholmen kiu havas mian leteron!
RINGDAL
Kiun leteron?
STENSG[*A]RD
Ho, nenion. Sed ankoraux ne estas tro malfrue! Kara sinjoro Ringdal,
cxu vi renkontos la cxambelanon cxi-vespere?
RINGDAL
Certe.
STENSG[*A]RD
Diru al li, ke estas nur frazajxo, tiuj minacoj pri kiuj li certe
scias; diru al li, ke morgaux mi venos mem por cxion klarigi.
RINGDAL
Cxu vi venos?
STENSG[*A]RD
Jes, por pruvi al li; -- ahx, pruvi! Jen, sinjoro Ringdal; donu al la
cxambelano cxi tiun kambion de mi.
RINGDAL
La kambion --!
STENSG[*A]RD
Jes, jes; estas io kion vi ne komprenas; sed nur donu gxin al li --
RINGDAL
Vere, sinjoro Stensg[*a]rd --
STENSG[*A]RD
Kaj vi nur aldonu cxi tiujn simplajn vortojn de mi: estas tiel ke mi
agas kontraux tiuj homoj, kiuj volas forvocxdoni min el la
elektul-baloto.
RINGDAL
Vi povas fidi tion. (eliras fone)
STENSG[*A]RD
Jen auxdu, sinjoro Hejre, -- kiel vi povis imagigi al mi tiun
historion pri la cxambelano?
DANIEL HEJRE
Kiel mi povis imagigi al vi --?
STENSG[*A]RD
Jes, efektive; tio estas ja la plej nigra mensogo --
DANIEL HEJRE
Ej; jen vidu; gxojigas min kore! Imagu, sinjoro Lundestad, ke estas
mensogo, tio pri la cxambelano.
LUNDESTAD
Tsxsx; malgxusta spuro; efektive gxi estas pli proksima.
STENSG[*A]RD
Kiel pli proksima?
LUNDESTAD
Mi nenion scias! sed oni parolas pri sinjorino Rundholmen --
STENSG[*A]RD
Cxu!
DANIEL HEJRE
Nu, cxu mi ne antauxdiris tion! Tiuj rilatoj kun la proprietulo en
Storli --
LUNDESTAD
Li forveturis cximatene, antaux ol tagigxis --
DANIEL HEJRE
Kaj la familio eliris por sercxi lin --
LUNDESTAD
kaj la filo aferadas por prizorgi sian fratinon --
STENSG[*A]RD
Prizorgi! "Morgaux", sxi diris; kaj sxia maltrankvilo por la patro --!
DANIEL HEJRE
He-he; vidu ke li eble iris por pendigi sin!
ASLAKSEN
Cxu iu pendigis sin?
LUNDESTAD
Sinjoro Hejre diras ke Monsen en Storli --
PROPRIETULO MONSEN
(de la fono) Cxampanon sur la tablon!
ASLAKSEN kaj PLURAJ
Monsen!
MONSEN
Jes, Monsen, jes! Cxampanomonsen! Monomonsen! Vino, pro diabla hauxto
kaj osto!
DANIEL HEJRE
Sed, altestimata --!
STENSG[*A]RD
Vi! De kie vi venas?
MONSEN
De komercado! Enspezis cent mil! Hej; morgaux mi faros resonan
tagmangxon en Storli. Cxiuj estas invitataj. Cxampanon, mi diras!
Gratulon al vi, Stensg[*a]rd, Vi ja farigxis elektulo.
STENSG[*A]RD
Jes, mi klarigos al vi --
MONSEN
Pa; cxu tio koncernas min? Vino? Kie estas sinjorino Rundholmen?
(volas eniri maldekstre)
LA SERVISTINO
(kiu jxus elvenis) Neniu envenu; la sinjorino sidas legante leteron --
BASTIAN
Ho, morto kaj plago! (al la fono)
STENSG[*A]RD
Cxu sxi legas leteron?
LA SERVISTINO
Jes, kaj krome sxi estas tute konfuzita.
STENSG[*A]RD
Adiaux, sinjoro Monsen; morgaux tagmangxon en Storli --
MONSEN
Adiaux; morgaux!
STENSG[*A]RD
(mallauxte) Sinjoro Hejre, bonvolu fari al mi servon.
DANIEL HEJRE
Certe, certe.
STENSG[*A]RD
Kolorigu min iom nigra por sinjorino Rundholmen; parolu iom dubesence
pri mi; -- vi faras tion tiel elegante.
DANIEL HEJRE
Kio diable estas tio?
STENSG[*A]RD
Mi havas miajn kialojn; estas sxerco, mi diru, -- veto kun -- kun iu
al kiu vi havas neamikajn sentojn.
DANIEL HEJRE
Aha, mi komprenas --; suficxe dirite!
STENSG[*A]RD
Do, nenion koruptigu; nur igu sxin iom dubema en sia estimo pri mi;
iomete necerta gxis plue, vi komprenas.
DANIEL HEJRE
Fidu min; estos por mi kora plezuro --
STENSG[*A]RD
Dankon, dankon, gxis plue! (transen al la tablo) Sinjoro Lundestad,
ni du interparolos morgaux antauxtagmeze cxe la cxambelano.
LUNDESTAD
Cxu vi havas esperon?
STENSG[*A]RD
Trioblan!
LUNDESTAD
Trioblan? Sed mi ne komprenas --
STENSG[*A]RD
Ne bezonigxas; de nun mi helpos min mem. (elen en la fono)
MONSEN
(apud la puncxujo) Ankoraux glasplenon, Aslaksen! Kie estas Bastian?
ASLAKSEN
Li elkuris. Sed mi havas leteron prizorgendan por li.
MONSEN
Cxu vi havas?
ASLAKSEN
Al sinjorino Rundholmen.
MONSEN
Nu, fine!
ASLAKSEN
Sed ne antaux morgaux vespere, li diris; nek pli frue nek pli
malfrue; gxustatempe! Je via sano!
DANIEL HEJRE
(al _Lundestad_) Kia diabla sekretado estas tio inter tiu sinjoro
Stensg[*a]rd kaj sinjorino Rundholmen.
LUNDESTAD
(pli mallauxte) Li svatas sxin.
DANIEL HEJRE
Cxu mi ne imagis? Sed li petis min nigrigi sin, suspektigi sin --;
suficxe dirite --
LUNDESTAD
Kaj tion vi promesis?
DANIEL HEJRE
Jes, kompreneble.
LUNDESTAD
Lauxdire li estas dirinta pri vi, ke kion vi promesas oriente, vi
plenumas okcidente.
DANIEL HEJRE
He-he; la kara animo, -- efektive cxi tiun fojon li estos
miskalkulinta.
SINJORINO RUNDHOLMEN
(kun malfermita letero; cxe la pordo maldekstre) Kie estas advokato
Stensg[*a]rd?
DANIEL HEJRE
Li kisis vian servistinon kaj foriris, sinjorino Rundholmen!
Kurteno
KVINA AKTO
(Granda akceptejo cxe la cxambelano. Enirejo en la fono; pordoj
dekstre kaj maldekstre.)
(_Ferfareja administranto Ringdal_ staras apud tablo foliumante
paperojn. Iu frapas.)
RINGDAL
Envenu!
DOKTORO FJELDBO
(de la fono) Bonan matenon!
RINGDAL
Bonan matenon, sinjoro doktoro!
FJELDBO
Nu, cxio bone statas?
RINGDAL
Jes, dankon; suficxe bone; sed --
FJELDBO
Sed?
RINGDAL
Jes, vi ja certe auxdis la grandan novajxon?
FJELDBO
Ne! Kio estas tio?
RINGDAL
Cxu? Vi ne auxdis pri tio, kio okazis en Storli?
FJELDBO
Ne!
RINGDAL
Monsen forkuris cxinokte.
FJELDBO
Forkuris? Monsen?
RINGDAL
Forkuris.
FJELDBO
Sed bona Dio --?
RINGDAL
Strangaj onidiroj cirkulis jam hieraux; sed jen Monsen revenis; li
estas sciinta simuli --
FJELDBO
Sed la kialo? La kauxzo?
RINGDAL
Nemezurebla perdo en cxarpentajxa komerco, dirigxas; paro da firmaoj
en Kristianio cxesis kaj jen --
FJELDBO
Kaj li forkuris!
RINGDAL
Foren al Svedlando, versxajne. Cximatene venis la auxtoritatoj al
Storli; oni registras kaj sigelas --
FJELDBO
Kaj la malfelicxa familio --?
RINGDAL
La filo vere cxiam tenis sin ekstere; almenaux nun li sxajnigas
kvazaux nenio okazis mi auxdas.
FJELDBO
Jes, sed la filino?
RINGDAL
Tsxsx; la filino estas cxi tie.
FJELDBO
Cxi tie?
RINGDAL
La familia instruisto kondukis sxin kaj la etulojn cxi tien
cximatene; la frauxlino zorgis pri ili en silento.
FJELDBO
Kaj kiel sxi eltenas tion cxi?
RINGDAL
Ho, mi pensas, suficxe tolere. Vi povas kompreni, ke post la traktado
kiun sxi spertis hejme --; kaj krome mi povas rakonti al vi, ke sxi
-- Tsxsx; jen la cxambelano.
LA CXAMBELANO
(de maldekstre) Jen vi estas, kara doktoro!
FJELDBO
Jes, mi venis suficxe frue. Cxu mi rajtas felicxigi vin pri la
datreveno de via naskigxo, sinjoro cxambelano!
LA CXAMBELANO
Ho, Dio zorgu pri la felicxo kiun tiu portos; sed dankon al vi; mi
scias ke vi deziras al mi cxion bonan.
FJELDBO
Kaj cxu mi kuragxas demandi al vi, sinjoro cxambelano --
LA CXAMBELANO
Unue vorton; de nun vi delasu tiun titolon.
FJELDBO
Kion tio signifas?
LA CXAMBELANO
Mi estas ferfareja posedanto, gxuste kaj rekte.
FJELDBO
Ho, sed kia absurdajxo do estas tio cxi?
LA CXAMBELANO
Mi rezignis titolon kaj oficon. Mia humila letero sendigxos jam
hodiaux.
FJELDBO
Pri tio vi tamen devus iomete dormi.
LA CXAMBELANO
Kiam mia regxo montris al mi la gracon akcepti min en sian plej
proksiman medion, tio okazis pro la reputacio, kiun mia familio dum
longa parencaro estis sciinta konservi.
FJELDBO
Jes, kaj kio krome?
LA CXAMBELANO
Mia familio estas malhonorigita, same multe kiel proprietulo Monsen.
Jes, vi do auxdis pri Monsen?
FJELDBO
Jes, mi auxdis.
LA CXAMBELANO
(al _Ringdal_) Cxu oni nenion pli scias?
RINGDAL
Nenion alian ol ke li tiras kun si vicon da junaj bienuloj.
LA CXAMBELANO
Kaj mia filo?
RINGDAL
Via filo sendis al mi kvitigon. Li povas pagi al cxiu ajn la sxuldon;
sed nenio restos.
LA CXAMBELANO
Hm. Do bonvolu pretskribi mian petskribon.
RINGDAL
Estos farata. (elen tra la antauxa pordo dekstre)
FJELDBO
Sed cxu vi pripensis? Cxio povas ja esti arangxata en silento.
LA CXAMBELANO
Cxu? Cxu mi povas fari min mem nescia pri kio okazis?
FJELDBO
Ho, kio estas do okazinta? Li ja skribis al vi, kaj konfesis sian
malkonsiderecon, petegis pri pardono; tio cxi estas ja la sola fojo
kiam li faris sin kulpa pri tiajxo; kio do estas, mi demandas?
LA CXAMBELANO
Cxu vi volis agi kiel mia filo agis?
FJELDBO
Li ne volas tion refari; tio estas la cxefa afero.
LA CXAMBELANO
Kaj el kio scias vi ke li ne volas refari tion?
FJELDBO
Se ne el io alia, mi scias tion el la sceno, kiun vi mem rakontis al
mi; tiun pri via bofilino. Kio ajn kio rezultos el tio, li tamen
skuigxas al sincereco.
LA CXAMBELANO
(pasxadante) Mia bedauxrinda Selma! Nia trankvila paco kaj felicxo
forjxetita!
FJELDBO
Estas io kio rangas pli alte. Tiu felicxo estis sxajno. Jes, mi diru
al vi: Sur tio, kiel sur multo alia vi konstruis sur kava fundo; vi
estis blindigita kaj fiera, sinjoro cxambelano!
LA CXAMBELANO
(haltas) Mi?
FJELDBO
Jes, vi! Vi insistis pri la honesteco de via familio; sed kiam estis
tiu honesteco metita sur provo? Cxu vi scias, ke gxi tolerus la
tenton?
LA CXAMBELANO
Vi povas sxpari al vi cxian predikon, sinjoro doktoro; la eventoj de
la lastaj tagoj ne pasis sur mi senspure.
FJELDBO
Tion ankaux mi kredas; sed permesu ke tio montru sin en iom pli milda
jugxo kaj en pli klara konscio. Vi riprocxas vian filon; sed kion vi
faris por tiu filo? Vi zorgis por eduki liajn talentojn, sed ne por
fondi en li karakteron. Vi faris prelegojn pri kio li sxuldas al sia
honesta familio; sed vi ne kondukis, fleksigis kaj formis lin tiel,
ke farigxis subkonscia neceso konduti honeste.
LA CXAMBELANO
Cxu tion vi opinias?
FJELDBO
Mi kaj kredas kaj tion scias. Sed estas ja tiel ordinare cxi tie; oni
akceptas la taskon _lerni_ anstataux _esti_. Ni vidas al kio tio
kondukas; ni vidas tion en la centoj da talentaj homoj, kiuj nur
duone evoluis, kaj estas io en sentoj kaj animstatoj kaj io tute alia
en ago kaj kondutmaniero. Jen vidu Stensg[*a]rd --
LA CXAMBELANO
Stensg[*a]rd, jes! Kion vi diras pri Stensg[*a]rd?
FJELDBO
Flikajxo. Mi konas lin ekde la infaneco. Lia patro estis velka
sentauxgulo, mizerulo, iu neniu; li komercis etan detalejon kaj
flanke pruntedonadis; aux pli gxuste, estis la edzino kiu komercis.
Sxi estis krudeca virino, la plej nevirina kiun mi iam konis. La
edzon sxi sukcesis meti sub kuratorecon; neniu kora penso ekzistis en
sxi. En tiu hejmo Stensg[*a]rd elkreskis. Krome li vizitis la gimnazion.
"Li studu," diris la patrino; "li farigxu lerta enkasisto." Malbeleco
en la hejmo; altigxo en la lernejo; la animo, la karaktero, la volo,
la talentoj, -- cxio disen tirita. Al kio alia povis tio konduki,
krom al disigxo en la personeco?
LA CXAMBELANO
Mi ne scias al kio tio povus konduki. Sed mi sxatus scii kio estas
suficxe bona por vi. El Stensg[*a]rd oni povas nenion atendi; ecx ne el
mia filo; sed el vi kompreneble; el vi --!
FJELDBO
Jes, el mi; gxuste el mi. Ho, vi ne devas rideti; mi ne fanfaronas;
sed mi ricevis tion kio fondas la ekvilibron, kaj faras onin certa.
Mi elkreskis en simpla mezklasa familio. Mia patrino estas virino
tute kaj fide; hejme cxe ni neniam estis deziroj transen de la
talentoj; neniu postulo pereis sur la sxero de la rilatoj, neniu
morto perturbis postlasante malplenecon kaj senecon en la rondo. Tie
estis amo al beleco; sed gxi kusxis intime en la vivkoncepto, ne
flanke de gxi; tie estis nek la ekscesoj de la intelekto nek de la
animstato --
LA CXAMBELANO
Jen, jen; do tial vi farigxis tiel senmezure perfekta?
FJELDBO
Fore de tio mi min imagas. Mi nur diras, ke la vivkondicxoj prezentis
sin tiel senfine favoraj por mi; kaj tion mi sentas kiel respondecon.
LA CXAMBELANO
Ke tiel estu; sed cxar Stensg[*a]rd neniun tian respondecon havas, tiam
estas des pli bele, ke li tamen --
FJELDBO
Kion? Kiajxon?
LA CXAMBELANO
Vi prijugxas lin false, mia bona doktoro! Jen vidu. Kion vi diras pri
tio cxi?
FJELDBO
La kambio de via filo?
LA CXAMBELANO
Jes, gxin li sendis min reen.
FJELDBO
Libervole?
LA CXAMBELANO
Libervole kaj sen kondicxoj. Bele; noble; -- kaj tial de hodiaux mia
domo staros malferma por li.
FJELDBO
Pripensu! Pro vi mem kaj pro via filino --
LA CXAMBELANO
Ho preterlasu min! Laux ecoj li multe antauxas vin; almenaux li
malferme aliras; sed vi, vi aliras kasxe.
FJELDBO
Mi?
LA CXAMBELANO
Jes, vi! Farigxis la estranto en cxi tiu domo; Vi eliras kaj envenas;
mi petas vian konsilon en cxio ajn, -- kaj tamen --
FJELDBO
Nu ja, tamen?
LA CXAMBELANO
Tamen estas io kasxe cxe vi; io damnita; io -- io distingita kiun mi
tute ne sxatas!
FJELDBO
Sed pliklarigu do!
LA CXAMBELANO
Mi? Estas vi kiu priklarigus, nepre! Sed nun estu por vi kiel estas.
FJELDBO
Sinjoro cxambelano, ni du ne komprenas unu la alian. Mi ne havas
kambion por resendi; sed povus okazi, ke mi alportus ecx pli grandan
oferon.
LA CXAMBELANO
Cxu? Per kio?
FJELDBO
Per silento.
LA CXAMBELANO
Per silento. Cxu mi diru al vi kion mi dezirus? Farigxi kruda, sakri,
eniri la asocion de la junuloj! Vi estas distingita rigidnukulo,
sinjoro farejkuracisto; -- kaj tio ne konvenas en nia libereca
asocio. Jen Stensg[*a]rd; li ne estas tia; kaj tial li povos veni en cxi
tiun domon; li devos --; li devos --! Ho, mi ne emas, je mia benata
felicxo --! Nun estu por vi kiel estas; kiel oni sternas, oni dormas.
LUNDESTAD
(de la fono) Felicxo pri la tago, sinjoro cxambelano! Permesu ke mi
deziras al vi honoron kaj cxion bonan --
LA CXAMBELANO
Ho, je diablo, -- mi preskaux diris. Cxio estas flikajxo, mia kara
Lundestad. Nenio funde toleras provon en cxi tiu mondo.
LUNDESTAD
Jes, tiel ankaux diras la kreditoroj de proprietulo Monsen.
LA CXAMBELANO
Jes, tio cxi pri Monsen! Cxu tio ne frapis vin kiel fulmo?
LUNDESTAD
Ho, vi jam longe antauxdiris tion, vi, sinjoro cxambelano.
LA CXAMBELANO
Hm, hm; -- jes, certe mi faris; ne estas pli longe ol de
antauxhieraux ke li venis pete --
FJELDBO
Eble por savigxi.
LUNDESTAD
Neeblus; li sinkis tro profunden; -- kaj tio kio okazas, efektive
estas la plej bona.
LA CXAMBELANO
Bone efiku! Cxu vi ankaux trovas tion la plej bona ke vi venkigxis en
la elekto hieraux?
LUNDESTAD
Mi ja ne venkigxis; cxio iris ja laux mia propra volo. Kun Stensg[*a]rd
oni ne kornobatu; li havas tion, por kio ni aliuloj devas mordi
niajn fingrojn.
LA CXAMBELANO
Nu, tiun esprimon mi ne tute komprenas --?
LUNDESTAD
Li havas la kapablon kuntiri la homamason. Kaj cxar li estas tiel
bonsxanca, ke li nek malhelpigxas de karaktero aux de konvinko aux de
socia stato, estas tre facile por li esti liberala.
LA CXAMBELANO
Mi vere opinius, ke ankaux ni estas liberalaj.
LUNDESTAD
Je Dio, ni estas liberalaj, sinjoro cxambelano; neniu dubo pri tio.
Sed pri tio estas direnda, ke ni estas nur liberalaj en la nomo de ni
mem; sed nun Stensg[*a]rd venas kaj estas liberala en la nomo ankaux de
aliuloj. Tio estas la nova en la afero.
LA CXAMBELANO
Kaj tiun renversadon vi volas subteni?
LUNDESTAD
Mi legis en malnovaj libroj pri historio, ke en pli fruaj tempoj
estis homoj kiuj povis elsorcxi fantomojn; sed ili ne povis ilin reen
forsorcxi.
LA CXAMBELANO
Sed kara Lundestad, kiel povas vi, kiel erudita viro --?
LUNDESTAD
Mi ja scias ke tio estas papista supersticxo, sinjoro cxambelano; sed
estas pri novaj ideoj kiel pri fantomoj; oni ne povas reen forsorcxi
ilin; kaj tial oni devas arangxi sin kun ili plej eble bone.
LA CXAMBELANO
Jes, tamen nun kiam Monsen estas falinta, kaj versxajne la tuta
sekvantaro de perturbuloj kun li --
LUNDESTAD
Se Monsen estus falinta du aux tri tagojn pli frue, multo estus alia.
LA CXAMBELANO
Bedauxrinde; vi estis tro rapida --
LUNDESTAD
Mi havis ankaux konsiderojn rilate al vi, sinjoro cxambelano.
LA CXAMBELANO
Rilate al mi?
LUNDESTAD
Nia partio devas konservi sian honestecon en la okuloj de la homoj.
Ni reprezentas la malnovan, fundamente fiksan norvegan honestecon. Se
mi estus perfidinta Stensg[*a]rd, -- vi ja scias ke li havas certan
paperon --
LA CXAMBELANO
Nun ne plu.
LUNDESTAD
Kio?
LA CXAMBELANO
Jen gxi estas.
LUNDESTAD
Cxu li sendis gxin reen al vi?
LA CXAMBELANO
Jes. Persone li estas honestulo; tiun ateston mi devas doni al li.
LUNDESTAD