Kniertje. Geert. Jo. Cobus. Daantje. Bos.
BOS (brusk door kookhok binnentredend). Ben jij soms óok van plan niet
mee te gaan?
GEERT (norsch). Heb jij ’t – tegen mìjn?
BOS (driftig). Tegen jóu, já! Schipper Hengst het me orders, begrepen?
GEERT (rustig). Dol geworden...
BOS (driftiger). De waterschout is gewaarschouwd!...
GEERT (ingehouden). ’k Heb maling an jou èn an de waterschout. (Cobus
en Daantje sluipen weg, blijven luistren voor ’t raam). Ben jij
bedonderd! Wie zègt jou dat ’k niet na boord zal gaan?...
KNIERTJE. Ja, meneer, hij staat kláár...
BOS. Die àndere jongen van je, die Hengst as oudste gemonsterd het...
verdomt ’t!
KNIERTJE. O, goeie God ...
BOS (tot Cobus en Daantje). Valt ’r wat te luistere (ze groeten
benauwd, loopen door)... ’t Lijkt hier wel ’n kroeg – zuipe en
oproer...
JO (verontschuldigend). Tante is jàrig...
GEERT (driftig). En as moeder nièt jarig is – doen we nog wat we zélf
wille.
BOS. Jij most jouw toon...
GEERT (opstuivend). Mijn toon? ... Uitgerukt!...
KNIERTJE (angstig). Ach – lieve Geert – Neem ’m toch niet kwalijk,
meneer – hij’s driftig en in drift zeg je dinge...
BOS. ... Dinge niet te pas komme! Stront voor dank! Ben je goed voor je
mensche dan... dan... (dreigend) As je niet binnen de tien minute an
boord ben... laat ’k je door de politie hale!...
GEERT. Jij láát hale... Wie denk jíj dat je voor heb?...
JO. Toe Geert – wees nou stil...
BOS (heftig). ... Wie ’k voor me heb – vraagt-ie, dùrft-ie te vrage
(tot Kniertje.) Jij mot weer’s ’n goed woord doen voor ’n oproerling,
die de Marine niet meer hebbe wil...
GEERT (spottend). Heb jij ’n góéd woord gedaan? Hahaha! ’t Is om je te
bedoen! Jij betaalt loon – ik geef me werk. Voor de rest lap ’k je an
me zool!
BOS. Je ben ’n héele gróote kwajongen – da’s alles!
GEERT (grimmig). As ’k ’t voor moeder niet liet (dreigend)... dan...
JO (haar armen om hem slaand). Geert! Geert!... (een lange stilte).
BOS. En dat in jòùw huis... Goeie dag – (bij de deur) ... Knier, Knier
weet wèl wat je begint... Te goeder trouw heb ’k je voorschot
gegeven...
KNIERTJE. Ach ja meneer, ach ja...
BOS. Heb ik jóú óoit gemeen behandeld?...
KNIERTJE. Nee, meneer – u en de pastoor...
BOS. Je eene zoon wil niet mee – je àndere – jij komt nog is verkeerd
terecht, vrindje...
GEERT. Hou uit je stagfok! Fokkeschoot vast!... An boord ben ’k matroos
– hier schipper – ’t kan niet bezopener! ’n Reeder die dit niet wil en
dat niet wil, die z’n neus door ’t raam boort, as je zingt wat ’m niet
anstaat...
BOS. Voor mijn part zing je... ’n Redelijk matroos, die op ’t punt
staat te trouwe, most blij zijn dat z’n patroon ’t goeie met ’m voor
het. Zou je vader, die ’n door en door braaf man was, ’n reeder hebbe
dùrve dreige? Jullie, jonge jonges hebbe nog geen respekt voor grijze
hare!...
GEERT. Mooi zoo. Weer ’n afstraffing op de voorparade – Respekt voor
grijze hare? Wis en donders! Maar dan voor grijze haren, die grijs zijn
geworden in gebrek en beroerdheid...
BOS (schouder-ophalend). Je móeder het me as kind voor de prikkebakke
zien staan – ik heb óok bij ’n oostenwind die je ooren afsnee
prikkekoppen gebeten...
GEERT. Doe maar geen verdere verhale, meneer. Je heb je knap opgewerkt
– je ben ’n man van cente geworden – èn ’n tyrannetje. – Best! – Je zal
wel niet slechter dan andere zijn – pissebed of kakkebed! – in me húis
laat je me met rust! Me vader was van ’n ander slag dan ik. – We worde
àllemaal van ànder slag – misschien beleve mìjn zoons ’t nog is – dat
as ze nèt as ik, twaalf jaar gelejen, bij de reeder op kantoor komme om
huilend te vrage of ’r al nieuws is van vader en twéé broers – ze nièt
d’r patroon vinde bij ’n groccie en ’n warme kachel en ’n sekure
brandkast – nièt godverdomme hoore spele omdat ’r zoo dikkels om ’t
zelfde geloope wordt – nièt de deur uit worde gesnáúwd met de
boodschap: dat às ’r nieuws is je ’t wel hóóre zal...
BOS (ruw)... Dat lieg je – dat heb ’k toen niet gedaan!...
GEERT. ’k Wil ’r geen woord over vuil make – me zorg! – as je maar
weet, dat ’k ’t onthoue heb. – Me vàder had grijze hare – me moeder het
grijze hare – Jelle, de arme bliksem die geen plaasie kan krijge in de
diakenie omdat-ie eéns in z’n leven lange vingers gehad het – Jelle het
óók grijze hare en wàt ’n grijze...
BOS. Heel braaf! Redeneering zonder kop of staart. Of je hem hoort of
de kromme Jacob: koekoek-één-zang! (tot Kniertje) Komt ’t uit? – Maar
nou wil ’k je nog ’n lesje geve vrindje, voor je onder zeil gaat – Je
heb ’n ouwe moeder – je heb lust om te trouwe – góed – je heb zes
maande gezeten – ’k praat ’r niet over – je heb me angeblaft op ’n
onbehoorlijke manier – in je éigen huis – maar as je grappies uithaalt
an boord van de Hoop, dan zal jij ondervinde, dat ’r ’n monsterrol is.
GEERT. Dàt weet ’n kind van ’n jaar.
BOS. En – as je wat ouwer geworden – wat wijzer – dan zal jij je schame
over je brutaliteite – de reeder bij ’n groccie, ’n warme kachel...
GEERT (spottend) ... En ’n brandkast...
BOS (driftig)... En bij zorge, waarvan jij geen benul heb! Wie geeft
jullie àllemaal te vrete?...
GEERT (bedwongen-rustig). Wie haalt de visch uit zee? – Wie waagt z’n
leven elk uur van de dag? – Wie komme in geen vijf, zes weke uit d’r
kleere? – Wie loope met hande vol zoutvreters? – Wie hebbe geen water
om d’r kop en d’r poote te wassche? – Wie slape as beeste in ’t
volkslogies in kooie twee an twee? – Wie late moeders en vrouwe achter
om aalmoeze te bédele? – Met twaalef koppe gaan we strakkies in zee –
van de heele besomming krijge wij vijf en twintig – jij vijf en
zeventig procent – wij doen ’t werk – jij zit veilig thuis. – Je schip
is geassureerd – en wij – wij kenne verrekke as ’n ongeluk gebeurt –
wij zijn de assurantie niet waard...
KNIERTJE (sussend)... Geert! Geert! Geert!
BOS. Da’s ’n vermakelijk jong! Jij most clown worde in ’n circus!...
Zèven en twintig procent zijn ’m niet genoeg...
GEERT. Van jouw gulheid zal ik geen labberdaan vrete! ’t Heele aandeel
in „winst en verlies” as ’t góéd loopt, brengt je acht gulden in de
week in – ’n gulden per dag – as ’t góéd loopt – ’n gulden om op zéé
voor de mensche in de stad – zoutevisch klaar te make – lippies en
keeltjes – schelvisch met levertjes – hahaha! – ’n gulden as ’t góéd
gaat – en je niet verzuipt... Jullie wete wel waarom je ons op déél
laat vare... (Verschijnen voor het venster jonge en oude
visscherskoppen. Een stem: „Ga je mêe?” Bos wordt beleefd gegroet) Ik
kom zoo daalijk na...
BOS. ... Goeie reis manne! – Zeg an de schipper – zeg maar niks – ’k
kom zelf. (een stilte) Vijf minute vóor half drie. Nou, dan nog twéé
minute warhoofd, ezelskop, om je iets onder je neus te wrijve dat ik al
driemaal zegge wou, maar dat me driemaal weer in me kouse zakte, omdat
je me niet an ’t woord liet komme. As je vannacht in je kooi leit – as
’n béést natuurlijk! – probeer dan is te denke over mijn risico’s, bij
’n slechte vangst, as de beug of de vleet verloren raakt, bij averij,
bliksem in de mast, stoote op grond en God weet wat meer! – Van de
Jacoba zijn pas de luike weggeslagen – van de Koningin Wilhelmina is de
halve verschansing door ’n stuk water weggespoeld. – Dat reken jij
niet, dat heb jij niet te betale! – Drie maande gelejen kwam de
Verwachting in aanvaring met ’n stoomboot – zonder te denke an ’t
schip, de vleet, de vangst, sprong de bemanning over – ’t schip blééf
drijve! Wie dacht an mijn belange? – Daar lach jij om, joggie, omdat je
niet weet, wat ik voor zorge heb! – Op de Mathilde hebbe ze de vorige
week jenever en tabak in d’r bultzakke gesmokkeld om an de Engelsche te
verkoope. Nou leit ’t schip an de ketting. Betaal jij ’t losgeld?
GEERT. Pluk veere van ’n kikker, hahaha!
BOS. Mopper over de toestande in Middelharnis of Pernis. Dàn zou je
gelijk hebbe. Bij mij hebbe jullie niet te zorge voor havenkoste, aas,
sleeploon, proviand, tonne, zout – ik laat jullie ’t verlies van tuig
niet betale – ik draai ’r zelf voor op, as ’r ’n gaffel of ’n
kluiverboom breekt. Je moeder heb ’k voorschot gegeven. En je broer
Barend deserteert...
KNIERTJE (huilerig). Nee, meneer, dat màg ’k niet geloove...
BOS. Hengst het me van de haven getelefoneerd – anders was ’k niet hier
gekomme, om op de koop toe beleedigd te worde door je oudste zoon die
met schandelijke liedjes de buurt bij mekaar brult!... Bejour – ik ga
na ’t schip! – (driftig). As je niet tijdig an boord ben, pas ik
artikel zestien toe – vijf en twintig gulden boete.
GEERT. Waarom niet? ’t Kan lijjen!
BOS (tot Kniertje). En jou – jou kan me vrouw voorloopig niet meer
gebruike. ’t Is hier ’n bénde geworden...
KNIERTJE (angstig). Ach, meneer, ik heb toch geen schuld!...
GEERT. Mot je dat ouwe mensch nou nog mishandele?...
BOS. Dat komt ’r van as de eigen zoons ’t nest beschijte!... Na de
geepreis kan jij ’n andere reeder zoeke, die ’r meer plezier in het –
parele voor de zwijne te smijte!...
GEERT. En nou vort! Vort! (duwt de deur achter Bos dicht).