De vorigen. Kniertje.
KNIERTJE (buiten). Waarom is ’t gordijn neer?
JO (haar vinger op den mond). Sst! (gaat voor Geert staan).
KNIERTJE (binnen). Wat voer je uit? – Wat is ’r met ’t spiegeltje
gebeurd? – Wie zit...
GEERT (opstaand). Dag ouwetje...
KNIERTJE (schrikkend). God-allemachtig!
GEERT. Nee – ik – Geert...
KNIERTJE (neerzittend). O, o daar krijg ’k ’n hartklopping van...
GEERT. Hahaha!... Die ’s verdomd goed!... (wil haar pakken).
KNIERTJE. Nee – nee – stràkkies...
GEERT (driftig). Strakkies? Waarom stràkkies?
KNIERTJE (angstig-verwijtend). Je heb me zoo’n boel plezier gedaan...
JO (sussend). Wees nou maar stil...
GEERT. Ben je van plan te gaan verwijte? ’k Heb genoeg an me kop gehad.
En anders...
KNIERTJE. Anders...
GEERT. ... Pak ’k me boeltje!...
KNIERTJE. Da’s z’n thuiskomst.
GEERT. Wou je da’k op ’t zondaarsbankie ging zitte? Dànk jou.
KNIERTJE (angstig – op schreien af). Al die tijd het ’t dorp ’r schande
van gesproke... Je kon geen boodschap doen of...
GEERT (norsch). Wie wat van me te zegge heeft – mot ’t doen, waar ’k
bij ben. ’k Ben geen dief en geen inbreker.
KNIERTJE. Née – maar je heb je hand opgeheve tegen je meerdere.
GEERT (woest). ’k Had ’m z’n strot motte dichtknijpe.
KNIERTJE. Jongen, jongen – je maakt ons allemaal ongelukkig (begint te
snikken).
GEERT (plomp stappend). Nommer twee... As ’n béést behandeld en hier
gebliksem op de koop toe (grijpt z’n pakje). ’k Ben in geen bui om – om
jou (bij de deur – aarzelt – smijt ’t pakje neer). Nou! (zachter). Huil
niet, moeder. ’k Zou zelf wel... Verdomd!
JO. Toe – tantetjelief...
KNIERTJE. Je vader leit erges in de zee – nooit zou-ie je meer angekeke
hebbe – nóóit... En die het ook wat te verdure gehad.
GEERT. ’k Ben blij da’k ànders ben – niet zoo onderworpen. ’n Heele eer
om je te láte trappe! Ik heb geen visschebloed... Nou dan? Hoùen we
regen?
KNIERTJE (hem omhelzend). As je maar tot inkeer komt.
GEERT (opstuivend). Morgen zou ’k ’m weer de tande uit z’n bek slaan.
KNIERTJE. Wat is ’r dan voorgevalle?
JO. Hè ja – vertel nou is alles – ga nou is rustig zitte.
GEERT. ’k Heb lang genoeg gezèten, hahaha!... La-me maar loope – dan
hou ’k ’r de gang in. (de pijp weer opstekend) Bah!
JO. Rook dan niet, ezel!
GEERT. Nou wil ’k! – Zonder jóu zou ’t niet gebeurd zijn...
JO (lachend). Nee – diè is goed.
GEERT. Goed... goed... ’k Had je voor ’m gewaarschouwd...
JO. Voor wie? Wat kles je nou!
GEERT. Voor die ploert... Weet je nog dat je met ’m gedanst heb in de
herberg van de rooie?
JO. Gedanst?... Ik?...
GEERT. .. De avond vóor we uitzeilde.
JO. Met die schele kwartiermeester? – As ’k ’r ’n woord van begrijp!...
Heb je met diè... En je wou ’t zèlf...
GEERT. Kan je nee zegge, as ’n „supérieur” – An boord had-ie smoesies,
hoorde ’k ’m de schipper vertelle dat ie...
JO (driftig). Wat?
GEERT. Dat-ie. – Dondert niet!... Hij sprak van je asof je de eerste de
beste matrozenhoer...
JO. Ik! Zoo’n geméene...
GEERT. Toen die in de kuil kwam na de hondewacht heb ’k ’m met ’n
korvijnagel op z’n smoel getimmerd – Vijf minute later zat ’k in de
boeie – zes dage ’r in gebleve – (spottend) de provoost was vòl – toen
veertien dage provoost – zes maande cel – en verbod om in de eerste
tien jaar bij jè kòninklijke Marine te diene. Dat verbod is goddoome ’t
ergst!... Je zou je twee hande late kappe om ’r weer bij te komme, wéer
genegerd te worde, weer uitgevloekt as ’n schooier, wéer geregeerd as
’n slááf...
KNIERTJE. Geert, Geert... Zeg toch niet zulke woorde. ’r Staat
geschreven...
GEERT (grimmig). Geschreven! Stònd ’r maar wat geschreven voor òns...
KNIERTJE. Schaam je...
JO. Het-ie dan geen gelijk?
KNIERTJE. As-ie fasoenlijk was gegaan na de kommandant...
GEERT. Hahaha! Je had matroos motte worde, moeder! Hahaha! Fasoenlijk?
Ze ware blij dat ze me knippe en sjeeze konde! Toen ’k in de provoost
zat, vonde ze krànte in me bulle, die ’k niet leze mocht – en
brochures, die ’k niet leze mocht – dat dee de deur dicht... Anders
hadde ze me derde klasse gemaakt...
KNIERTJE. Krante, die je niet léze mocht?... En wáarom las je ze
dan?...
GEERT. Waarom? Goeie sul!... Ach – as ’k jouw onderworpen gezicht zie –
snap ’k geen kans om te zegge wáarom! Waarom deserteere ze – waarom
heeft nog geen twee weke vóor dat met mijn gebeurde, Piet de stoker
twee van z’n vingers afgesneden? Enkel om de lol! Moedwil! ’k Kan ’t
jullie niet kwalijk neme – jullie wist niet beter en ik von ’t pakkie
mooi – maar nou ’k hersens in me kop heb, zou ’k elkeen wel wille
waarschouwe – ’n kind, ’n kwajongen, die zich voor véértien jaar
verbindt om te moorde...
KNIERTJE. Om te moorde? Jongen, zeg toch niet zulke vreeselijke dinge –
je ben nog wat opgewonde...
GEERT. Opgewonde? Nee... heelemaal niet – eerder kapot. In Atjeh heb ’k
meegevochte – ’n arme verdommeling met ’n bajonet in z’n donder
gestoken dat ’t bloed in me ooge spoot. Daarvoor kreeg ’k de
Atjeh-medaille. Die kan je nog vinde in me pakkie. Geef is op! (Jo
raapt het pakje op. Barend komt binnen, kijkt toe). Waar zit dat ding?
(rukt de medaille van z’n matrozenjekker, smijt haar uit het raam).
Vort! ’t Heeft lang genoeg op me borst geklungeld!
KNIERTJE. Geert! Geert! Wie het je zoo gemaakt! ’k Herken je niemeer...
GEERT. Wie? Wiè hebbe ’n stomme kwajongen, die geen tien kon telle voor
véértien jaar geronseld? Wie hebbe ’m gedrild en gefokt voor ’n
hòndenleven? Wie hebbe ’m in de boeie geslagen toen-ie voor z’n mèid
optrad? De boeie – je had is motte komme kijke – hoe ’k ’r in liep te
kreune as ’n béést – met ’n ander beest in me buurt die ook met ijzers
an z’n poote liep, omdat-ie ’n brutaal woord had gezeid an de
officier-van-de-wacht. Zes dage met die verdomde ijzers an je klauwe –
en geen kracht om ze te breke – zes dage minder dan ’n dier – enkel
vrij om gelucht te worden en te loope na ’t galjoen!...
JO. Praat ’r nou niet verder over... Je ben nog zoo moe...
GEERT (in één grimmigheid-van-verhaal)... Toen de provoost!... Dat
stinkende, donkere hok waar je varkenskot ’n paleis bij is – ’n hok
zonder raam, zonder licht, ’n hok waar je niet staan kan, niet legge
kan – ’n hok waar ze je water en brood toesmijte: Hier hond – vreet! –
D’r was ’n storm in die dage – twee sloepe werde stukgeslage – je dacht
dat je na de verdommenis ging – dat je geen kip meer zou terugzien –
jou niet en jou niet en jou niet – na de verdommenis in zoo’n stinkend
donker hol – zonder anspraak – zonder de poot van ’n kammeraad... Nee,
laat me uitprate. ’t Lucht me! Eén druppie nog (drinkt vlug). Uit de
provoost kwam ’k voor de krijgsraad. Dáar heb je wat in te brenge!
Smoel houen. Opzitten. Antwoord geven. Je bek weer houen. Gouwe
epaulette die oordeele motte over ’t tuig, dat God op de wereld
geschòpt het om te diene, te salueere, te...
KNIERTJE. ... Jongen – jongen...
GEERT. ... Zès maande... zès maande om me te betere, te betere bij
vreten dat je niet slikke kon – roggemik, gort, èrretesoep, rats...
drie maande zakkies geplakt en as ’k kans zag van hònger de zure, rotte
stijfsel gevrete – drie maande erwte gezocht – èn – nou zal je me niet
geloove – ’k zal geen zee meer zien as ’k ’n wóórd lieg – ’s avonds,
boven ’t gaslicht, kookte ’k in me vuilwateremmer de errete die ’k
gàppe kon. Dan werd ’t hengsel heet, kon je ’t niet meer vasthoue, vrat
je ze – halfgaar – had je ’n vòlle maag... Dat, om je te betere, bij
òns, om je te betere as je in drift ’n schoft geranseld heb die je meid
– ’n hoer noemde – en as je krante leest, die je niet leze màg...
KNIERTJE (angstig). Da’s wèl onrechtvaardig...
GEERT. Onrechtvaardig! Hoe dùrf je ’t zegge! Versch van de zee – in ’n
cèl – geen wind en geen water en geen lucht – ’n raampie met tralies in
de hóogte zoo groot as ’n patrijspoort – en de stank van je éigen vuil
in de emmer – en de nachte – de verdomde nachte as je niet slape kon –
de nachte dat je opsprong en stapte as ’n krankzinnige heen en weer –
heen en weer – afgepast vièr stappe – de nachte dat je maar zat te
bidde om niet, niet – dòl te worde – en alles vervloekte, alles,
àlles!... (laat het hoofd in de handen zakken).
JO (na eene lange stilte op hem toegaand, slaat de armen om z’n hals.
Kniertje huilt. Barend staat suf)... Geert!...
GEERT. Nou! Laten we niet... (gromt, z’n tranen bedwingend) Vlammetje!
(rookt). Nou, moeder! (scharrelt op ’t raam toe – tot Barend) Leg je
lekkers maar neer... (haalt het raamgordijn op)... De haan zit goddoome
op ’t dak, hahaha!... Wil je geloove da’k zoo dáálijk zou kenne
uitzeile... Twee dage zee, zée, zéé – en ’k ben weer de ouwe, wat?...
Waarom loopt Truus te huile?... Truus!
KNIERTJE. Ssst!... Niet anroepe! De Anna is net binnengeloope zònder
d’r man... (eenige zachtpratende, bedrukte vrouwen gaan het raam
voorbij)... Stakker!... Zes kindere...
GEERT. ... Is Ari?... (zij knikt)... Da’s verdomd... (laat
somber-denkend ’t raamgordijn zakken).