Kniertje. Jo. Barend. Bos.
BOS (glimlachend). Precies d’r mama. ’n Katje, hè? Ja – bij tijden mot
je ’n duvel zijn, hahaha! Anders zouen m’n vrouw en m’n dochter de
reederij waarnemen – en ik in de keuken de aardappels schillen, hahaha!
Ofschoon ’k dat ook wel gedaan heb in me jonge jare.
KNIERTJE. Of ’k me dat herinner...
BOS. Aarpels met ’n versche haring (smakt met de lippen). Maar voorbij,
voorbij. Met ’n vloot van acht loggers staat je kop na andere zaken –
(glimlachend) al zie ’k nog graag zoo’n paar zwarte oogies, brutaaltje!
Mag ’k toch wel zeggen? Ongevaarlijk – tijd gehad – hahaha!
KNIERTJE. Gaat uw gang maar...
BOS. En ons vrindje?
KNIERTJE. Doe dan je bek open!
BAREND. Ik wou liever...
KNIERTJE (nijdig). Liever... lièver!
JO. Hè – wat ’n mispunt!...
BOS. Kinderen! Geen ruzietjes!... Jong, je mot ’t zelf weten. De Hoop
van Zegen heeft ’t vorig jaar op de haringvangst, in ’n teelt van vier
reizen, de besomming van veertien duuzend gulden gemaakt – de equipage
is compleet – Hengst is schipper – de matrozen zijn ’r op één na... de
jongste, de reepschieter, de afhouer – alles voorzien – nou dacht de
schipper an jou as oudste – driekwart, jong.
BAREND (zenuwachtig-aarzelend). Nee – née, meneer...
KNIERTJE. O, zoo’n koppig kreng! ’k Kan ’m niet na boord rànsele...
JO. As ik ’n man was...
BOS. Ja maar dat ben jij nou niet – jij ben ’n knappe meid – hahaha! –
Zulke matroosjes kunne wij niet gebruike. – En waarom wil jij niet,
vadertje? Bang voor zeeziekte? Je heb toch al ’n teelt meegemaakt as
afhouer en as middeljongen...
KNIERTJE. En as speeljongen, meneer!...
JO. Hij slentert en schooiert liever – Uh, wat ’n pietermannetje!...
BOS. Je doet èrg dom, jong. Met je grootvader heb ’k zelf gevaren – ja,
toen had ’k ook liever bij moeders pappot gezeten, dan prikken levend
gehouen met handen as klompies ijs – en liever in ’n versche boterham
gehapt dan prikkekoppen afgebeten... En je vader...
BAREND (heesch). Me vader is verzope – èn me broer Jozef – èn me broer
Hendrik – Nee – ik vertrap ’t!...
BOS (opstaand, vrindelijk). Ja – as-die zóó denkt, is ’t beter ’m niet
te dwingen, moeder Kniertje. Dat kan ’k meevoelen. Mijn vader is ook
niet op z’n bed gestorven – maar as je zoo doorredeneert, leit de heele
visscherij op ’r gat – of we motten met ’n simmetje uitgaan op baars en
bliek en palinkies...
KNIERTJE (driftig). ’t Is om te...
BOS. Lauw! Lauw! Met geweld vang je nog geen katterige haring...
JO (lachend). Die zou ik wel is wille zien!
BOS (lachend). Dat gelooft ze niet, Knier! Wij weten bèter, wat?
KNIERTJE. Ach – ik vin ’t niet om te gekke, meneer. Die beroerde
kwajongen praat ’r van asof ik me man – – en die goede Jozef – – en –
en – vergeten ben – maar dat ben ik niet – dat (eindigt in zacht
snikken).
JO. Mal mensch! Toe! Tantetje-lief! Lamzak! Draak! Stuk schagrijn!
BOS. Niet huilen, Knier!... Met huilen maak je de dooien niet levend...
KNIERTJE. Nee, meneer – dat weet ’k wel, meneer. De volgende maand
wordt ’t twaalf jaar dat de Clémentine op ’t Zand is gebleven...
BOS. Ja, ’t was de Clémentine – in ’88.
KNIERTJE. November acht-en-tachtig... Toen was hij zeven. Wou zoo’n aap
daar nou méer van wete dan ik?
BAREND (nerveus). Dat heb ’k niet gezeid. ’k Ken me vader heelemaal
niet – en me broers niet... Maar – maar –
BOS. Nou dan?
BAREND. ’k Wil ’n ander vak? Niet op zee – néé...
KNIERTJE. ’n Ander vak? Kan je wat anders? Nog niet leze of schrijve...
BAREND. Is dat mijn schuld?
KNIERTJE. Nee – ’t is de mijne. Drie jaar heb ’k ondersteuning gehad –
’t eerste jaar drie – ’t tweede twee vijf-en-twintig – ’t derde ’n
daalder – de andere negen kon ’k rondscharrele...
BOS. Vergeet je mij nou totaliter?
KNIERTJE. Daar blijf ’k u dankbaar voor, meneer. As ’k bij u en bij de
pastoor niet had kenne werke of is ’n warrem kliekie hale – dan – dan –
En dat verwijt de snotneus me nog!...
BAREND. Ik verwijt niks... Ik... ik...
JO. Kom uit je wóorde. Meneer zoekt ’n plaasie om van z’n cente te
leve.
BAREND. Jij kan!... Ik wil alles – zandgrave – helmenplante – inzoute –
ik wil metselaar worde of timmerman – of loopjongen...
JO. ... Of burgemeester! Of veldwachter! Hahaha! En ’s nachs in ’t
dònker loope – om de diefies te pakke... O! O! Wat ’n stùk van ’n
man!...
BOS. Brutaaltje!
BAREND. An jou heb ik maling!... Heb ’k ’n woord geklaagd toen laatst
’t zout ’t vleesch van me poote vrat, toen ’k niet slape kon van de
pijn.
KNIERTJE. Metselaar wòrde... De jongen is gek!... Timmerman worde...
Hoeveel keer krijgt ’n metselaar ’n ongeluk? Elk vak het wat anders...
BOS. Ja, Barendje – ’t is wèl onnoozel. Risico van de arbeid, jongetje.
Denk is an de mijnwerkers, de machinisten, de stokers – de – de. Hoe
dikwijls klim ik niet langs ’n valreep? Hoe dikwijls roei ik niet naar
’n logger? Kuren, ventje! Daar mot je niet an toegeven.
KNIERTJE. En we hébbe geèn keus. God alleen weet hoe de winter zal zijn
– al de aarpels zijn in ’t late najaar verrot, meneer...
BOS. Ja – da’s in de hééle streek. – Nou, joggie?
BAREND. Née, meneer.
KNIERTJE (driftig). As je dan maar ’t huis uitrukt – opvreter!
BAREND (dof). Goed, moeder.
KNIERTJE. Marsch! ’k Zou ’m... (dreigt).
BOS. Kom, kom. (’n Stilte. Barend loopt schuw heen).