VTRVM PATER ET FILIVS ET SPIRITVS
SANCTVS DE DIVINITATE SVBSTANTIALITER
PRAEDICENTVR
Quaero an pater et filius ac spiritus sanctus de diuinitate substantialiter
praedicentur an alio quolibet modo; uiamque indaginis hinc arbitror esse
sumendam, unde rerum omnium manifestum constat exordium, id est ab ipsis
catholicae fidei fundamentis. Si igitur interrogem, an qui dicitur pater
substantia sit, respondetur esse substantia. Quod si quaeram, an filius
substantia sit, idem dicitur. Spiritum quoque sanctum substantiam esse nemo
dubitauerit. Sed cum rursus colligo patrem filium spiritum sanctum, non
plures sed una occurrit esse substantia. Vna igitur substantia trium nec
separari ullo modo aut disiungi potest nec uelut partibus in unum coniuncta
est, sed est una simpliciter. Quaecumque igitur de diuina substantia
praedicantur, ea tribus oportet esse communia; idque signi erit quae sint
quae de diuinitatis substantia praedicentur, quod quaecumque hoc modo
dicuntur, de singulis in unum collectis tribus singulariter praedicabuntur.
Hoc modo si dicimus: "Pater deus est, filius deus est, spiritus sanctus
deus est," pater filius ac spiritus sanctus unus deus. Si igitur eorum una
deitas una substantia est, licet dei nomen de diuinitate substantialiter
praedicari.
Ita pater ueritas est, filius ueritas est, spiritus sanctus ueritas est;
pater filius et spiritus sanctus non tres ueritates sed una ueritas est. Si
igitur una in his substantia una est ueritas, necesse est ueritatem
substantialiter praedicari. De bonitate de incommutabilitate de iustitia de
omnipotentia ac de ceteris omnibus quae tam de singulis quam de omnibus
singulariter praedicamus manifestum est substantialiter dici. Vnde apparet
ea quae cum in singulis separatim dici conuenit nec tamen in omnibus dici
queunt, non substantialiter praedicari sed alio modo; qui uero iste sit,
posterius quaeram. Nam qui pater est, hoc uocabulum non transmittit ad
filium neque ad spiritum sanctum. Quo fit ut non sit substantiale nomen hoc
inditum; nam si substantiale esset, ut deus ut ueritas ut iustitia ut ipsa
quoque substantia, de ceteris diceretur.
Item filius solus hoc recipit nomen neque cum aliis iungit sicut in deo,
sicut in ueritate, sicut in ceteris quae superius dixi. Spiritus quoque non
est idem qui pater ac filius. Ex his igitur intellegimus patrem ac filium
ac spiritum sanctum non de ipsa diuinitate substantialiter dici sed alio
quodam modo; si enim substantialiter praedicaretur, et de singulis et de
omnibus singulariter diceretur. Haec uero ad aliquid dici manifestum est;
nam et pater alicuius pater est et filius alicuius filius est, spiritus
alicuius spiritus. Quo fit, ut ne trinitas quidem substantialiter de deo
praedicetur; non enim pater trinitas (qui enim pater est, filius ac
spiritus sanctus non est) nec trinitas filius nec trinitas spiritus sanctus
secundum eundem modum, sed trinitas quidem in personarum pluralitate
consistit, unitas uero in substantiae simplicitate.
Quod si personae diuisae sunt, substantia uero indiuisa sit, necesse est
quod uocabulum ex personis originem capit id ad substantiam non pertinere;
at trinitatem personarum diuersitas fecit, trinitas igitur non pertinet ad
substantiam. Quo fit ut neque pater neque filius neque spiritus sanctus
neque trinitas de deo substantialiter praedicetur, sed ut dictum est ad
aliquid. Deus uero ueritas iustitia bonitas omnipotentia substantia
inmutabilitas uirtus sapientia et quicquid huiusmodi excogitari potest
substantialiter de diuinitate dicuntur. Haec si se recte et ex fide habent,
ut me instruas peto; aut si aliqua re forte diuersus es, diligentius
intuere quae dicta sunt et fidem si poterit rationemque coniunge.