No, nenti m'haiu scurdatu iu! E anzi pirchì non m'haiu scurdatu nenti è

ca turnai.... Pi guardarivi, bonu, di sulu a sulu, nni 'sta bedda

facci.... (_è come una gatta arruffata, che si muove, angosciosamente,

dal desiderio di essere carezzata e non vorrebbe darlo a vedere_)--Eccu

pirchì turnai.... (_quasi col pianto nella gola, ma suo malgrado_)--ecco

pirchì turnai....

D. NZULU

(_che ha compreso perfettamente, ma pur non potendo cedere, per non

guastare il suo giuoco_)--Bonu, sì.... pi chissu! T' 'u dicu iu, pirchì

turnasti. Tu voi 'u ritrattu.....

TIDDA

(_sconcertata_)--Quali ritrattu? (_riprendendosi_)--Ah già! 'U ritrattu!

Ca sicura ca 'u vogghiu! E pi chissu turnai, 'u 'nzirtastivu!

D. NZULU

Subitu! (_a Brasi_)--Brasi, vo' pigghiacillu.... (_Brasi va. Pausa

tenuta_)--Assettati....

TIDDA

Grazii. Non m'assettu. Iu staiu abbruciannu!

D. NZULU

Tu sempri abbruci. Ma... focu di pagghia....

TIDDA

Focu di pagghia? O' solu m'haiu ittatu! Iu sempri di pirsuna haiu

pagatu! E pi chistu sugnu cca, ancora a 'stu puntu, senza statu! Lu

dannu, si l'haiu fattu all'autri, prima di tuttu e cchiù di tuttu l'haiu

fattu a mia! Ora stissu: vui ittastivu la petra e v'arritirastivu la

manu; e iu ittai a fogghi quintu 'u matrimoniu conchiusu cu D. Iacu e

m'haiu vinnutu macari la stuppa di li matarazza pi mettiri 'ssa casa, e

non dari saziu a ddà vecchia vilinusa!

BRASI

(_facendo segno delle mani vuote_)--Non cc'è' cchiù Vulau!

D. NZULU

Chi?

BRASI

'U ritrattu!

D. NZULU

E cu' è ca s' 'u pigghiau?

BRASI

(_col solito sorriso da scemo_)--N' 'ò sapi vossia?

TIDDA

(_che dapprima, tutta commossa e alterata da ciò che ha detto, è rimasta

come estranea al discorso, udendo parlare del ritratto, torna in sè e

scatta_)--Chi? 'U ritrattu? S' 'u pigghiaru? Comu? Quannu? Chi mi stai

cuntannu? Cu' cc'è ddà dintra? (_corre frenetica verso la sinistra_).

D. NZULU

(_cercando d'impedirle il passo_)--Fermati! Non cc'è nuddu! Cu' ci avi a

essiri? Statti cca! (_si riode il campanello d'ingresso. Brasi

accorre_).

TIDDA

(_scostando D. Nzulu, che si lascia facilmente mettere da parte,

spingendo l'uscio di sinistra che resiste_)--Comu, statti cca? Chi mi

diciti ca non cc'è nuddu? Vogghiu vidiri! Vogghiu vidiri, pirchì vui

siti capaci di farimi 'st'autru tradimentu!

D. NZULU

(_fingendo di trattenerla_)--Ma si ti dicu ca non c'è nuddu? Tradimentu!

Iu fazzu 'i tradimenti?

VOCE DI PRAZZITA

(_dietro l'uscio_)--Si, si, cca semu! facitila tràsiri! Non avemu di chi

scantarinni, nuatri! (_apre l'uscio dall'interno_).

TIDDA

(_precipitandosi dentro_)--Ah si! Ora vi fazzu vidiri iu! si non lassati

'stu ritrattu! Vuautri ca faceuru finta di irivinni sdignati!

SCENA IX.

D. Liddu e Don Nzulu, poi D. Iacu.

D. NZULU

(_vedendo entrare D. Liddu, richiude l'uscio e, mentre dall'interno si

ode il vociare confuso, a soggetto, delle due donne in aspra lite_)--Don

Liddu, cc'è cosa?

D. LIDDU

(_serio, severo, concitato_)--Cc'è ca vogghiu parrari cu 'a signurina,

perchè non posso credere assolutamente ca idda fussi consenziente a 'sta

spiculazioni ca autri nni vulissiru fari! (_udendo il vociare delle

donne_) Unn'è? Ddà dintra? Chi su' 'sti vuci? Cu idda l'hannu? 'Nsumma,

chi succedi cca, don Nzulu? (_facendo queste domande s'è spinto fin

presso l'uscio, come deciso ad aprirlo e a introdursi_).

D. NZULU

(_trattenendolo vigorosamente, piuttosto aspro e seccato_)--Nenti, don

Liddu! non succedi nenti! Cc'è paura, 'ncasa mia, divu dari cuntu a

tutti? Vi pregu, assittativi! Chi mi vulissivu trasiri dintra macari

vui? (_Altra scampanellata all'interno. Brasi accorre_).

D. LIDDU

Scusati, D. Nzulu, la ragiuni di tuttu chistu...

D. NZULU

(_subito, interrompendolo_)--Quali ragiuni? Ancora s'avi a vidiri, 'a

ragiuni! (_con intenzione_) E v' 'a fazzu vidiri iu... all'urtimu!

D. IACU

(_entrando e notando D. Liddu_)--Lo sapevo!

D. LIDDU

(_provocante_)--Chi è ca sapeuru?

D. IACU

Ca vi fiteva 'a lepri 'nta 'stu trippaturi! (_udendo anche lui gli

strilli delle donne_) Turnastivu pi daricci spadda forti? Non basta ca

su' dui contro una? Macari 'u masculu?

D. LIDDU

(_andandogli incontro con le mani in faccia_)--Ma vui chi pi daveru a

mia vuliti scuncicari?

D. IACU

(_subito, con la voce bassa_)--No... me ne guarderei bene...

(_voltandola_)--Pirchì 'ncasa d'autri haiu conosciutu sempri 'u me'

duviri!

D. LIDDU

(_sghignando_)--Già! Un poco pirchì ci sunnu 'i fimmini, un pocu pirchì

siti 'ncasa d'autri... vah, livativi!

D. IACU

Scusate, vi ho detto di attendere persone?

D. LIDDU

E quannu?

D. IACU

Per cui!

D. NZULU

(_che frattanto è andato presso le litiganti di là, tornando come se

vedesse questi due alle prese_)--Signuri mei, pregu! signuri mei! Chi

vulissivu fari 'u duellu cca? (_vociando verso l'interno alle donne_) Ma

chi mi vuliti fari partiri, 'a testa? Malidittu 'stu cucinu e di quannu

mi ittau 'nta 'stu focu! Finitila! finitila, e passati tutti cca banna!

SCENA X.

D. Prazzita, Tidda, Rachilina e detti.

(_le donne tornano in iscena un po' malconce, arrossate; Donna Prazzita

e Tidda tenendo dai due lati opposti un vecchio ritratto ad olio

rappresentante un notaio con la barba a collana e i capelli a boccoli,

il collo fasciato da una grande cravatta a rabat, uso Bellini, ampio

panciotto alla marescialla, abbottonato all'estremità d'un lato, una

penna d'oca sull'orecchio e un codice in mano. Una tira di qua e l'altra

di là, mentre Rachelina, col cappello gualcito e a sghimbescio come per

qualche ceffone di Tidda, geme e pare voglia cascare di nuovo in

deliquio_).

DONNA PRAZZITA

Modda! modda cca! modda cca, ti dicu!

TIDDA

Pazza siti! Chistu tocca a mia! E non lu lassu mancu, si!...

DONNA PRAZZITA

No! Tocca a mia!

TIDDA

'U moddu? Lassatilu! Ca cchiuttostu un pugnu cci dugnu e 'u sfunnu!

D. IACU

Vah! Muddatilu!

D. LIDDU

Non muddati nenti!

D. NZULU

(_strappando di mano alle due donne il contrastatissimo ritratto e

dominando, con la sua, tutte le voci_)--Datilu cca prima, santu e

santissimu! 'U stati sfasciannu d'acussì? (_guardando l'immagine_)

Guardati chi cc'è cca! Lu stati facennu assistiri a un bellu spittaculu

'stu povir'omu! (_cava il fazzoletto e con delicatezza fa come per

asciugare il sudore della fronte del notaio effigiato_) Poviru Josè! Tu

ca ti nn'ha statu tant'anni cuetu a la me' casa! Ma guardatilu,

guardatilu chi facci chi avi!... mancu cuscenza cc'è! E si vidissi so'

figghiu, che figura ci facissi, vah? (_altra scampanellata. Brasi

accorre_) Basta ca cci aviti priparatu 'a casa... 'i mobili...

SCENA XI.

Detti e don Nittu, poi Don Gasparinu.

D. NITTU

(_rientrando tutto accaldato, senza notare la presenza di D. Iacu e di

D. Liddu, rivolto a Don Nzulu_)--Ho fattu sforzi inauditi, sa? Ma

nenti!.... Sunnu du' armali feroci!

D. NZULU

(_deponendo il ritratto in piedi su un mobile, bene in vista_)--Cui?

D. NITTU

(_sconcertato_)--Ah.... cca sunnu?

D. NZULU

Nu' 'i viditi?

TIDDA

Accussì va beni! Nè tu leta nè iu cunsulata! (_a D. Nzulu_) V' 'u tiniti

vui, 'u ritrattu!

D. IACU

Quann'è chistu, sta beni!

D. LIDDU

Già! Ca cc'era bisognu d' 'u vostru consensu!

D. NZULU

(_parlando al ritratto_)--Eh, poviru mortu, cu' ti l'avia a diri, ca ti

stavanu manciannu li càmuli e li fulinii, senza riscidiriti nuddu! nuddu

ca t'addumava un sordu d'ogghiu! nuddu ca ti purtava un ciuri! (_a Brasi

che gli presenta un telegramma_)--Chi è? Telegramma? E di cui? (_apre il

foglio, legge ed esclama_)--Eh menu mali, vah! Menu mali! Ogni male non

viene per nuocere!

BRASI

E unni manca, Diu pruvidi!

LE DONNE

(_che si sono sedute stanche ed agitate_)--Chi è? Chi fu? Di chi si

tratta?

D. NZULU

Bella accuglienza cci stauru priparannu!.... A 'na bella scena

l'avissivu fattu assistiri!....

GLI UOMINI

Ma cui?

D. NZULU

Ma cui.... cu' po' essiri? Paulinu!

TIDDA

Non arriva cchiù?

DONNA PRAZZITA

Comu?! Avia a arrivari oggi!

D. NZULU

Già! quantu junci, e arrivava! T--a--ta, ficu fatta! Mi telegrafa di

Genuva, ca si firmirà ddà 'na pocu di jorna....

RACHILINA

'U dissi vossia stissu, ca s'aspittava pi stasira.

D. LIDDU

E lei, signurina, tantu pi 'na curiusità: cci avia tuttu 'ssu 'nteressi

c'arrivassi stasira?

RACHILINA

Iu? No.... Pirchì?.... Siccomu 'u ziu avia dittu accussì....

D. NZULU

(_a don Liddu_)--Amici mei, tutti 'sti cunti.... pi carità, all'urtimu!

(_a Rachelina_)--Eh sì, figghia.... Ma si m'aviti fattu partiri 'a

testa! Vuautri chi siti cristiani? Siti ranocchi, cicali,

marranzani!.... Madonna di lu Carminu! Non haiu cchiù cirivedda!.... Cci

criditi ca mi disidirassi mortu e stampatu ddà 'nta ddù quatru?.... Ca

già! Mi faceva 'u cuntu, c'arrivatu a Genuva, doppu un jornu era cca.

DONNA PRAZZITA

Ah no?!

D. NZULU

Senza pinsari a tuttu chiddu ca divi fari ddu galantomu appena sbarcatu

in Italia!

D. NITTU

(_dandosi tono_)--Eh già! I passaporti.... Cce lo volevo dire io!

D. NZULU

Chissu sulu? E 'i pezzi? sulamenti pi canciari tutti ddi pezzi ca porta?

TIDDA

Pezzi cancia?

DONNA PRAZZITA

Chi è, niguzianti di pannaria?

D. NZULU

Già! Martisi! Vuautri ppi pezzi chi sapiti sentiri? Dinari, su'!

Pesetas, pesetas--si chiamanu accussì ddà sutta! Faciti 'u cuntu, pi

canciari tutti chiddi ca porta! (_come ripigliandosi_)--Ma 'u sapiti ca

fu 'na furtuna 'ssu ritardu? (_affettuosamente severo e

patriarcale_)--Prima di tuttu pirchì, amici mei e parintuzzi cari,

nuautri 'nta l'intimità nni putemu macari manciari pi lupi, ma di frunti

a iddu, 'a cosa è diversa: di frunti a iddu, nn'avemu a fari vidiri

uniti, affezionati unu cu l'autru tanti armi 'nta un cori! tanti lapi di

meli!.... Ca comu! iddu ca va circannu la famigghia.... lu nidu

anticu.... (_come fissandosi nel suo lontano rammarico_)--lu nidu

anticu.... chi nni sapiti quantu si disidira!.... e cci faciti truvari

'stu 'nfernu? Si nni scappa l'indumani!!... E cu tuttu 'stu catuniu

c'aviti fattu, m'aveva scurdatu la megghiu... (_guardandoli

tutti_)--Signuri mei, spagnolu è!

TIDDA

Comu! finiu ca è americanu?

D. NITTU

Di l'America spagnola, signurina...

D. NZULU

E quindi, cchiù spagnolu di li spagnoli! Cu certi arii ca v' 'u pozzu

diri iu ca cci haiu statu! Vui chi sapiti comu marcianu ddà? Ogni

pirsuna ricca ddà, faciti cuntu ca è un re! Redengotti e cilindro,

macari pi iri 'ntra certi posti... ca nuautri cci jemu... cu li tappini

a la susuta di lu lettu (_le donne non possono fare a meno di sorridere,

ma fanno un certo verso di vergogna_) Vi pari scherzu? Fumusi!... Ah! pi

fumu, lassati fari a iddi... E non è ca su' fanatichi sulamenti supra

d'iddi stissi; ma supra tuttu e supra tutti chiddi ca cci stannu

attornu! Vòlunu gran cumparsa! Esagerata! Non nni ponnu fari a menu!...

E iu pensu... ca comu!... guarda chi patacca ca stàvamu facennu a causa

di li vostri curtigghiarisimi!... Avia di tantu ca v' 'u vulia diri...

Signuri mei, vuautri siti vistuti...

D. LIDDU

(_guardandosi addosso_)--Comu semu vistuti?

D. NZULU

Perfetti, chi cc'entra! Lassati fari a vui, Don Liddu, pi chistu! e

macari a vui, D. Nittu. Tutti già, non si discuti!... Ma non è questo,

signori! lassatimi spiegare! Iu avia pinsatu di faricci un

ricivimentu... un'accuglienza all'usu d'iddi... pumpusa, vah!

sgargianti! pirchì tantu chiù pumpusa è, tantu chiù bella imprissioni

cci fa... E non dicu sulamenti pi nui, di comu nn'avemu a vestiri e di

chiddu c'avemu a fari... ma macari p' 'a casa... addubballa tutta... ma

a chistu cci pensu iu! Anzi, mi vuliti lassari fari a mia pi tuttu, ora

ca vi viu cca beddi cueti, ca tutti li quistioni sunnu risuluti

amichevolmenti?

TUTTI

(_ridestandosi come da un fascino, vivacemente_)--Chi? Comu? Chi

dicistivu? Risoluti? Comu risoluti?

D. NZULU

(_dominandoli_)--Chi fu? chi è? N'autru ribeddu vuliti fari? V'assicuru

e vi promettu che tutto sarà accomodato con sodisfazioni generali!

DONNA PRAZZITA

Ma scusati, cc'è 'a cosa d' 'i du' casi... com'è ca si po' risorviri cu

suddisfazioni generali?

TIDDA

Già? Com'è ca s'ha a spartiri 'ssu cristianu? Mezzu cca banna e mezzu

dda banna?

D. NZULU

Non vi preoccupati! Truverà du' casi, e nni scigghirà una! senza ittari

a mari l'autra... Chi nni sapiti si non è abituato ad aviri quarteri

d'estati e quarteri di 'nvernu?

D. IACU

Ah! ma scusassi: cc'è 'na quistioni però ca resta pinnenti!

D. LIDDU

Già! comu 'u piru all'arvulu!

D. NZULU

E chista macari cci la faremu decidiri a Paulinu! A tutti cuntintirà! a

tutti! lassatilu arrivari! Nuautri cca nn'avemu a preoccupari d'una cosa

sula: di farinni truvari digni d'iddu. Vuliti lassari fari a mia? Senza

pipitari chiù nuddu! Apprufittamu di 'ssu tempu ca nni resta. Brasi,

affacciati d' 'u barcuni e chiama a Don Sciaveriu Notu, dicci

c'acchianassi cu so' mugghieri cu 'u campiunariu e 'u metru, prestu

prestu! (_mentre Brasi va, rivolto a Rachilina_) Ti lassi serviri di

mia, tu?

RACHILINA

Comu voli vossia, ziu! Ma l'abitu pi daveru m'haiu a fari?

DONNA PRAZZITA

Chi n'o' sta' sintennu? Giustu ca tu ti l'aviatu a fari....

D. NZULU

Ma.... divi essiri 'na cosa d'alzari l'idei, badamu!.... Comu ti

piaciria, Rachilina? sintemu....

RACHILINA

Eh.... chi sacciu? di.... di sita cilesti.... mi piacissi...

D. NZULU

Bravu! Apprupriatu!

RACHILINA

Guarnitu di.... di....

TIDDA

(_interrompendola_)--E iu comu, cucinu, di sita granata?

D. NZULU

A gustu to'! Basta ca sia 'na cosa chic!

DONNA PRAZZITA

E iu.... macari mi l'avissi a fari?

D. NZULU

Ca chi vol diri! Tutti, tutti! Vui, 'a prima!

BRASI

(_rientrando_)--Don Sciaveriu dici ca veni subitu con la consorti....

E.... si cci permetti, cci vulissi diri 'na cosa....

D. NZULU

Chi cosa?

BRASI

Cca sutta cc'è' 'na pirsuna ca fa avanti e arreri comu 'na tarantula

annacalora, e sta sfardannu 'a strata.

TIDDA

Uh!.... Ca chissu don Gasparinu è! mischinu!

D. NZULU

Ah, già! chiamalu! ca iddu sulu manca! Pregalu a nomu mia d'acchianari

(_Brasi esce_).

DONNA PRAZZITA

Allura iu dicissi ca 'ssu vistitu miu duvissi essiri d'un culuri....

d'un culuri....

TIDDA

Di cani ca fui! (_la vecchia la guarda biecamente_)

D. NZULU

(_subito, accomodante_)--Lo sceglieremo nel campionario! Non circati,

cucina Prazzita! (_a D. Gasparino che appare più arruffato che mai sulla

comune_)--Avanti! avanti! Don Gasparinu, ca v'aviti fattu disidirari!

D. GASPARINU

Si, ma.... si non mi mannauru a chiamari.... mancu d' 'a strata cci

passava iu cchiù cca....

TIDDA

Si, difatti, 'ncasa vi vinniru a chiamari?

D. GASPARINU

Mi chiamaru mentri ca era pi l'affari mei, ca non cci dava cunfidenza a

nuddu.... E ora mi nni vaiu!

D. NZULU

(_trattenendolo_)--Bonu, vah! D. Gasparinu: viditi ca Tidda scherza!

D. GASPARINU

Idda a mia, s'avi a livari 'stu viziu di pigghiarimi di puntu.

D. NZULU

S' 'u leva, s' 'u leva! stativi cuetu! Ora ca vinistivu, comu sia sia,

assitàtivi cca e faciti chiddu ca fannu l'autri, ca semu tutti 'mpaci.

SCENA XII.

D. Sciaveriu, D. Rusulina e detti.

D. NZULU

(_ai due sarti che entrano_)--Oh, bravu, D. Sciaveriu! favuriti! Avanti,

Donna Rusulina!

D. SCIAVERIU

(_inchinandosi_)--Ai suoi comandi, signor D. Nzulu!.... Tanti rispetti

alla compagnia!

DONNA RUSULINA

(_c. s._)--Serva di 'sti me' signuri!

D. NZULU

(_con un cenno d'intelligenza_)--Dunca.... Donna Rusulina, non cc'è

bisognu ca vi dicu ca 'sta vota vi duviti disimpegnari... Pigghiaticci

'a misura a 'sti parenti mei e intantu daticci 'u campiunariu ca si

scegghiunu 'a stoffa. (_D. Rusulina porge il campionario alle signore

che si mettono a crocchio a sfogliarlo e a conversare con lei_)--E vui,

D. Sciaveriu, pinsati pi 'sti me' signuri... e macari pi mia....

BRASI

(_col solito sorriso da scemo_)--Si cci voli dari, cci duna.... e si non

ci voli dari, non cc'è obbrigu....

D. NZULU

E pi Brasi, si sottindende!

D. NITTU

(_costernatissimo_)--Senta.... Don Nzulu.... io, veramenti.... non

saprei se....

D. NZULU

Ma mancu si dicinu 'sti cosi! Tuttu pensatu. Don Nittu!

D. NITTU

Si, ma... a qual titolo?

D. NZULU

E non l'avemu dittu? A titolo d'un regalo a me e d'un onuri a me'

niputi! Non bisogna guardare a spese!

D. NITTU

(_più che mai costernato_)--Spese... mie?

D. NZULU

Ooh!... Appena arriva me' niputi!

D. LIDDU

(_rinzelato_)--Vah, non iucamu, D. Nzulu! Mancu pi scherzu l'aviti a

diri 'sti cosi! Mi vestu pirchì mi fa piaciri macari a mia; ma a spisi

mei! E non cc'è' bisognu ca don Sciaveriu mi pigghiassi 'a misura. È 'u

me' sartu...

D. NZULU

Sfidu! Pi chissu è 'u megghiu sartu d' 'u paisi!

D. GASPARINU

Ah! pi chissu? Pirchì iu non passu ca sugnu macari clienti so'? Pirchì

non parrati vui, misseri e minchiuni! A 'mprisa ca mi nni vaiu 'n'autra

vota?

D. NZULU

D. Gasparinu, chi dissimu? (_a D. Sciaveriu_) Allura non cc'è bisognu di

misura mancu pi iddu. Vah, signuri mei, spicciamunni! Donna Rusulina,

siti pronta?

DONNA RUSULINA

A li cumanni! Accuminciu d' 'a signura donna Prazzita ca è a cchiù

granni! (_misura la lunghezza della sottana_) Sciaveriu, scrivi.

D. SCIAVERIU

(_a D. Nzulu_)--Mi permetti? (_segnando in uno scartabello._)--Signora

donna Pràzzita Cannalonga.

DONNA RUSULINA

Lunghizza, di la vita a la putia: Cento unnici (_misura la rotondità dei

fianchi_) Oh... comu cci dicemu? circunfirenza--cu bon prudi e saluti!

centuquarantasetti...

_Tela._

ATTO TERZO

SCENA I.

D. Nzulu, Donna Prazzita, Rachilina, Tidda, D. Liddu, D. Nittu, D. Iacu,

D. Gasparinu e Brasi.

(_scena di movimento tra tutti, intanto a fare gli ultimi apprestamenti

per la solenne festa dell'arrivo dell'Americano, D. Nzulu, aiutato da D.

Liddu, D. Iacu e D. Nittu, finisce d'addobbare una specie di

palcoscenico, che è un'alta predella, in fondo alla scena, nell'arcata

di centro; dietro una tenda, in fondo, si aprirà un uscio; un altro

dietro una tenda, a destra, e una finestra si scoprirà dietro la tenda

di sinistra. Donna Tidda traversa la scena recando un gran vaso di

fiori. Donna Prazzita e Rachelina vengono subito dopo con trionfi di

frutta_).

BRASI

(_segue portando un festone di fronde d'edera intrecciato con fiori_)--E

chi è, scursuni? Unni va, chistu?

D. LIDDU

Non ci pinsari, babbu... Portalu ddà banna, ca poi cci pensu iu...

TIDDA

Ma chi è 'sta stola? Unn'è ca l'aviti a cumminari?

DONNA PRAZZITA

E chisti, unni l'avemu a mettiri, D. Liddu?

D. LIDDU

Pusatili unni vi veni prima... Lassatinni finiri cca! È bonu accussì,

don Nzulu? (_le donne escono per rientrare poco dopo_).

D. NZULU

(_che s'è tolto la giacca e sta aggiustando le tende del piccolo

palcoscenico_)--Bonu, bonu, sì... Eccu, tiràti n'autru pocu di ddocu...

Cu' m' 'a duna una spingula?

D. NITTU

Iu... alla cca!

D. IACU

Si capisci, si non siti attaccata vui cu 'i spinguli!

D. GASPARINU

E allura... iu ca portu spinguli macari?!

D. NZULU

Lassatilu iri 'ssu discursu d' 'i spinguli! Calati, calati, don Iacu...

unni stati guardannu?

D. IACU

Ca guardava a D. Nittu, ca cu ddi pusa avi un traficu!... E non m'haiu

pututu pirsuadiri si avi 'i pusa e non avi cammisa!

D. NITTU

Spiritoso! Spiritoso, D. Iacu!

D. GASPARINU

Si... bella liscimoria!

D. NZULU

(_vedendo che D. Iacu s'inalbera_)--Signuri mei, oh! non facemu

quistioni, comu finiu?... Mi staiu facennu 'u cori tantu, a vidirivi

accussì tutti belli d'accordu! Lassatimi finiri cca!

TIDDA

Ma chi è ca cumminastivu ddocu? 'U sapiti ca mi pari un palcuscenicu?

D. NZULU

Ha fattu 'sta scuperta! Biniditta Santa Lucia ca ti desi 'sta bella

vista!

DONNA PRAZZITA

Ah, pi daveru palcuscenicu è?

RACHILINA

Vih! Che bellu! E cu' cci ha a rapprisintari?

D. NZULU

Ca tutti nuautri! (_sorpresa generale e movimento di curiosità_).

TUTTI

Chi? Comu? Avemu a rapprisintari? E chi avemu a rapprisintari?

D. GASPARINU

Iu... non rapprisentu nenti... e non vogghiu sapiri 'sti storii!

D. NZULU

Tutti! tutti! Avemu a fari 'na festa all'ingranni! Ricivimenti...

pranzu... e macari teatru... O' pranzu cci aviti pinsatu vuautri, e iu

mi vosi riurdari di li tempi antichi...

D. NITTU

E nuautri chi sapemu rapprisintari, signur D. Nzulu?

D. NZULU

E non cci sugnu iu? Vi 'nsignu 'i parti a tutti! Accussì, a suggettu!...

Haiu pinsatu macari a commedia c'avemu a fari davanti a Paulinu... E

ora, lestu lestu, vi fazzu a prova generali... 'I robbi su' cca!

TUTTI

Quali robi?

D. NZULU

'I vostri!

TUTTI

Ah, 'i purtaru? Cca su'? Quannu 'i purtaru?

D. NZULU

'I purtaru! 'i purtaru! Avi tantu!

TIDDA

Ah... chisti eranu 'i robbi, ca nni facistivu pigghiari 'a misura?

D. NZULU

Ca chissi! chissi!

RACHILINA

E comu, accussì senza pruvarli, si nni stannu boni o si non nni stannu

boni....

D. NZULU

Si.... teni a cura! senza mai ti stannu tanticchiedda cchiù larghi o

cchiù longhi! Robbi di commedia su'!

D. GASPARINU

A mia non m'ha pigghiatu 'a misura nuddu, e ddocu supra mascaratu non ci

acchianu!

D. LIDDU

(_sorridendo con compiacenza_)--A sapillu prima, Don Nzulu.... si puteva

cumminari d'accordu 'na cosa graziusa..... Filodrammiticu sugnu.

D. NZULU

Non dubitati ca graziusa.... graziusa sarà.... Ora 'u viditi! A unu a

unu vi fazzu 'a parti di tutti! Vi mettu comu un specchiu davanti!

RACHILINA

Macari chidda d' 'i fimmini?

D. NZULU

Si capisci! E cu 'i robbi d'ognunu!

TIDDA

Vih! Ca bellu aviti a pariri vistutu fimmina! Non cci iucamu, signuri

mei, ca chistu l'opiranti fici all'America!

DONNA PRAZZITA

'U sapiti, ca è cosa d'arridiri?

D. NZULU

E comu d'arridiri! Ora vedrete! Assittativi a giru e permettiti ca

cuminciu! (_stando sempre sul piccolo palcoscenico, chiude all'interno

il velario, nascondendosi a tutti_).

RACHILINA

Oh ch'è bella! Non mi pari l'ura di vidillu cu 'i robbi d' 'a me' parti!

Ma... sa chi parti haiu a fari?

TIDDA

E iu, cu chiddi d' 'a mia! a me' parti, parti di sconzu avi ad essiri!

D. IACU

E figuramunni c'avi a pariri bellu vistutu di Donna Prazzita!

DONNA PRAZZITA

Iu dicu c'hâ a pàriri cchiù bellu vistutu di vui! Quannu mai, puteuru

parrari d' 'a parti d' 'a signura Donna Prazzita!

D. GASPARINU

Vogghiu vidiri si finisci bona.... ca non mi pari!....

D. NZULU

(_di dietro la tenda_)--Signuri mei, circati di starivi muti, pirchì, si

no, non isa 'u sipariu!

BRASI

Silenziu! (_e batte le mani allegrissimo_).

TIDDA

Vih! ch'è cuntentu chistu!

D. NZULU

(_c. s._)--Pirchì non sapi ca cc'è 'a parti priparata macari pi iddu!

BRASI

(_contento_)--Macari pi mia?!

D. NZULU

(_c. s._)--Pi tutti! Pi tutti!

D. GASPARINU

E torna, parrinu e sciuscia!... L'irritazioni pi forza mi volunu fari

pigghiari!....

D. IACU

(_guardando D. Gasparino con un largo sorriso, non perfettamente

convinto_)--Mi dici 'a testa ca finisci a opira 'e pupi!....

BRASI

A cugghiuta ti vogghiu!

D. NZULU

Attenti, che comincia!

TUTTI

Silenziu!.... (_accomodano le sedie e attendono con gli occhi al

palco_).

D. NZULU

Unu.... dui..... e tri! (_Tira la tenda-sipario e scopre la scena_).

TUTTI

Vih! Bellu! Chic! E d'unni spuntaru 'sti porti? Uh, cc'è 'a finestra

macari!... Un teatrinu perfettu! Lassati fari a iddu! Silenziu!....

Signuri mei, silenziu, annunca non nesci!

LA COMMEDIA

(_la piccola scena rappresenta una stanzetta di passaggio, con finestra

sul lato destro, comune in fondo con tenda e uscio sulla sinistra che dà

nell'appartamento_).

SCENA I.

_appare_: La vecchia di l'acitu.

(_entra in iscena con il fiasco dell'aceto sotto il braccio e beve con

soddisfazione_).

RACHILINA

Uh! e cu' è 'ssa vecchia? Che laria!

TIDDA

Chissa 'a vecchia di l'acitu è!

DONNA PRAZZITA

Allu dda, l'avi scrittu 'nt' 'o ciascu!

TIDDA

E comu s'appana!

D. LIDDU

(_vedendo che la vecchia smette di bere_)--Zittitivi, ca sta parrannu!

Sintemu chi dici!

LA VECCHIA

(_con l'occhio maliziosamente arguto_)--Bonu! bonu! di li setti

latri.... E assai nn'haiu bisognu! (_al fiasco_)--Tu ha' a travagghiari

oggi! (_si fa presso l'uscio di sinistra, e con voce dolce, nascondendo

il fiasco sotto la pellegrina_)--Tinnirina, 'a soru! Oh Diu miu, sempri

davanti a 'ssu specchiu!.... sempri cu 'ssa pruvuligghia 'mmanu!....

sempri ca t'alliffi e fai cannola!

TIDDA

Eh, si è donna Tinnirina! Ma sa cu' è, sa cu' è c'avi a fari 'ssa parti?

D. GASPARINU

Nni vuliti fari sentiri?

LA VECCHIA

Cu' avi a veniri, Cappiddazzu? Figghia mia, iu sugnu 'a soru granni e

t'haiu a ricurdari 'u beni.... Vidi ca 'a genti po' suspittari, 'u

sap'idda chi, di 'ssa troppa frequenza di 'ssu cristianu 'ncasa

nostra!.... Chi? chi dici? Ma si, 'a suruzza....

TIDDA

Ah, soru cci veni?

LA VECCHIA

Si, 'u sacciu ca ti fa cunfidenzi p' 'a cucina Zi Vittula....

DONNA PRAZZITA

Zi Vittula? Ca annunca parti di mascarati sunnu!

LA VECCHIA

Cappidazzu paga tuttu Teatro dialettale siciliano volume settimo · 第 3 / 5 段