ca turnai.... Pi guardarivi, bonu, di sulu a sulu, nni 'sta bedda
facci.... (_è come una gatta arruffata, che si muove, angosciosamente,
dal desiderio di essere carezzata e non vorrebbe darlo a vedere_)--Eccu
pirchì turnai.... (_quasi col pianto nella gola, ma suo malgrado_)--ecco
pirchì turnai....
D. NZULU
(_che ha compreso perfettamente, ma pur non potendo cedere, per non
guastare il suo giuoco_)--Bonu, sì.... pi chissu! T' 'u dicu iu, pirchì
turnasti. Tu voi 'u ritrattu.....
TIDDA
(_sconcertata_)--Quali ritrattu? (_riprendendosi_)--Ah già! 'U ritrattu!
Ca sicura ca 'u vogghiu! E pi chissu turnai, 'u 'nzirtastivu!
D. NZULU
Subitu! (_a Brasi_)--Brasi, vo' pigghiacillu.... (_Brasi va. Pausa
tenuta_)--Assettati....
TIDDA
Grazii. Non m'assettu. Iu staiu abbruciannu!
D. NZULU
Tu sempri abbruci. Ma... focu di pagghia....
TIDDA
Focu di pagghia? O' solu m'haiu ittatu! Iu sempri di pirsuna haiu
pagatu! E pi chistu sugnu cca, ancora a 'stu puntu, senza statu! Lu
dannu, si l'haiu fattu all'autri, prima di tuttu e cchiù di tuttu l'haiu
fattu a mia! Ora stissu: vui ittastivu la petra e v'arritirastivu la
manu; e iu ittai a fogghi quintu 'u matrimoniu conchiusu cu D. Iacu e
m'haiu vinnutu macari la stuppa di li matarazza pi mettiri 'ssa casa, e
non dari saziu a ddà vecchia vilinusa!
BRASI
(_facendo segno delle mani vuote_)--Non cc'è' cchiù Vulau!
D. NZULU
Chi?
BRASI
'U ritrattu!
D. NZULU
E cu' è ca s' 'u pigghiau?
BRASI
(_col solito sorriso da scemo_)--N' 'ò sapi vossia?
TIDDA
(_che dapprima, tutta commossa e alterata da ciò che ha detto, è rimasta
come estranea al discorso, udendo parlare del ritratto, torna in sè e
scatta_)--Chi? 'U ritrattu? S' 'u pigghiaru? Comu? Quannu? Chi mi stai
cuntannu? Cu' cc'è ddà dintra? (_corre frenetica verso la sinistra_).
D. NZULU
(_cercando d'impedirle il passo_)--Fermati! Non cc'è nuddu! Cu' ci avi a
essiri? Statti cca! (_si riode il campanello d'ingresso. Brasi
accorre_).
TIDDA
(_scostando D. Nzulu, che si lascia facilmente mettere da parte,
spingendo l'uscio di sinistra che resiste_)--Comu, statti cca? Chi mi
diciti ca non cc'è nuddu? Vogghiu vidiri! Vogghiu vidiri, pirchì vui
siti capaci di farimi 'st'autru tradimentu!
D. NZULU
(_fingendo di trattenerla_)--Ma si ti dicu ca non c'è nuddu? Tradimentu!
Iu fazzu 'i tradimenti?
VOCE DI PRAZZITA
(_dietro l'uscio_)--Si, si, cca semu! facitila tràsiri! Non avemu di chi
scantarinni, nuatri! (_apre l'uscio dall'interno_).
TIDDA
(_precipitandosi dentro_)--Ah si! Ora vi fazzu vidiri iu! si non lassati
'stu ritrattu! Vuautri ca faceuru finta di irivinni sdignati!
SCENA IX.
D. Liddu e Don Nzulu, poi D. Iacu.
D. NZULU
(_vedendo entrare D. Liddu, richiude l'uscio e, mentre dall'interno si
ode il vociare confuso, a soggetto, delle due donne in aspra lite_)--Don
Liddu, cc'è cosa?
D. LIDDU
(_serio, severo, concitato_)--Cc'è ca vogghiu parrari cu 'a signurina,
perchè non posso credere assolutamente ca idda fussi consenziente a 'sta
spiculazioni ca autri nni vulissiru fari! (_udendo il vociare delle
donne_) Unn'è? Ddà dintra? Chi su' 'sti vuci? Cu idda l'hannu? 'Nsumma,
chi succedi cca, don Nzulu? (_facendo queste domande s'è spinto fin
presso l'uscio, come deciso ad aprirlo e a introdursi_).
D. NZULU
(_trattenendolo vigorosamente, piuttosto aspro e seccato_)--Nenti, don
Liddu! non succedi nenti! Cc'è paura, 'ncasa mia, divu dari cuntu a
tutti? Vi pregu, assittativi! Chi mi vulissivu trasiri dintra macari
vui? (_Altra scampanellata all'interno. Brasi accorre_).
D. LIDDU
Scusati, D. Nzulu, la ragiuni di tuttu chistu...
D. NZULU
(_subito, interrompendolo_)--Quali ragiuni? Ancora s'avi a vidiri, 'a
ragiuni! (_con intenzione_) E v' 'a fazzu vidiri iu... all'urtimu!
D. IACU
(_entrando e notando D. Liddu_)--Lo sapevo!
D. LIDDU
(_provocante_)--Chi è ca sapeuru?
D. IACU
Ca vi fiteva 'a lepri 'nta 'stu trippaturi! (_udendo anche lui gli
strilli delle donne_) Turnastivu pi daricci spadda forti? Non basta ca
su' dui contro una? Macari 'u masculu?
D. LIDDU
(_andandogli incontro con le mani in faccia_)--Ma vui chi pi daveru a
mia vuliti scuncicari?
D. IACU
(_subito, con la voce bassa_)--No... me ne guarderei bene...
(_voltandola_)--Pirchì 'ncasa d'autri haiu conosciutu sempri 'u me'
duviri!
D. LIDDU
(_sghignando_)--Già! Un poco pirchì ci sunnu 'i fimmini, un pocu pirchì
siti 'ncasa d'autri... vah, livativi!
D. IACU
Scusate, vi ho detto di attendere persone?
D. LIDDU
E quannu?
D. IACU
Per cui!
D. NZULU
(_che frattanto è andato presso le litiganti di là, tornando come se
vedesse questi due alle prese_)--Signuri mei, pregu! signuri mei! Chi
vulissivu fari 'u duellu cca? (_vociando verso l'interno alle donne_) Ma
chi mi vuliti fari partiri, 'a testa? Malidittu 'stu cucinu e di quannu
mi ittau 'nta 'stu focu! Finitila! finitila, e passati tutti cca banna!
SCENA X.
D. Prazzita, Tidda, Rachilina e detti.
(_le donne tornano in iscena un po' malconce, arrossate; Donna Prazzita
e Tidda tenendo dai due lati opposti un vecchio ritratto ad olio
rappresentante un notaio con la barba a collana e i capelli a boccoli,
il collo fasciato da una grande cravatta a rabat, uso Bellini, ampio
panciotto alla marescialla, abbottonato all'estremità d'un lato, una
penna d'oca sull'orecchio e un codice in mano. Una tira di qua e l'altra
di là, mentre Rachelina, col cappello gualcito e a sghimbescio come per
qualche ceffone di Tidda, geme e pare voglia cascare di nuovo in
deliquio_).
DONNA PRAZZITA
Modda! modda cca! modda cca, ti dicu!
TIDDA
Pazza siti! Chistu tocca a mia! E non lu lassu mancu, si!...
DONNA PRAZZITA
No! Tocca a mia!
TIDDA
'U moddu? Lassatilu! Ca cchiuttostu un pugnu cci dugnu e 'u sfunnu!
D. IACU
Vah! Muddatilu!
D. LIDDU
Non muddati nenti!
D. NZULU
(_strappando di mano alle due donne il contrastatissimo ritratto e
dominando, con la sua, tutte le voci_)--Datilu cca prima, santu e
santissimu! 'U stati sfasciannu d'acussì? (_guardando l'immagine_)
Guardati chi cc'è cca! Lu stati facennu assistiri a un bellu spittaculu
'stu povir'omu! (_cava il fazzoletto e con delicatezza fa come per
asciugare il sudore della fronte del notaio effigiato_) Poviru Josè! Tu
ca ti nn'ha statu tant'anni cuetu a la me' casa! Ma guardatilu,
guardatilu chi facci chi avi!... mancu cuscenza cc'è! E si vidissi so'
figghiu, che figura ci facissi, vah? (_altra scampanellata. Brasi
accorre_) Basta ca cci aviti priparatu 'a casa... 'i mobili...
SCENA XI.
Detti e don Nittu, poi Don Gasparinu.
D. NITTU
(_rientrando tutto accaldato, senza notare la presenza di D. Iacu e di
D. Liddu, rivolto a Don Nzulu_)--Ho fattu sforzi inauditi, sa? Ma
nenti!.... Sunnu du' armali feroci!
D. NZULU
(_deponendo il ritratto in piedi su un mobile, bene in vista_)--Cui?
D. NITTU
(_sconcertato_)--Ah.... cca sunnu?
D. NZULU
Nu' 'i viditi?
TIDDA
Accussì va beni! Nè tu leta nè iu cunsulata! (_a D. Nzulu_) V' 'u tiniti
vui, 'u ritrattu!
D. IACU
Quann'è chistu, sta beni!
D. LIDDU
Già! Ca cc'era bisognu d' 'u vostru consensu!
D. NZULU
(_parlando al ritratto_)--Eh, poviru mortu, cu' ti l'avia a diri, ca ti
stavanu manciannu li càmuli e li fulinii, senza riscidiriti nuddu! nuddu
ca t'addumava un sordu d'ogghiu! nuddu ca ti purtava un ciuri! (_a Brasi
che gli presenta un telegramma_)--Chi è? Telegramma? E di cui? (_apre il
foglio, legge ed esclama_)--Eh menu mali, vah! Menu mali! Ogni male non
viene per nuocere!
BRASI
E unni manca, Diu pruvidi!
LE DONNE
(_che si sono sedute stanche ed agitate_)--Chi è? Chi fu? Di chi si
tratta?
D. NZULU
Bella accuglienza cci stauru priparannu!.... A 'na bella scena
l'avissivu fattu assistiri!....
GLI UOMINI
Ma cui?
D. NZULU
Ma cui.... cu' po' essiri? Paulinu!
TIDDA
Non arriva cchiù?
DONNA PRAZZITA
Comu?! Avia a arrivari oggi!
D. NZULU
Già! quantu junci, e arrivava! T--a--ta, ficu fatta! Mi telegrafa di
Genuva, ca si firmirà ddà 'na pocu di jorna....
RACHILINA
'U dissi vossia stissu, ca s'aspittava pi stasira.
D. LIDDU
E lei, signurina, tantu pi 'na curiusità: cci avia tuttu 'ssu 'nteressi
c'arrivassi stasira?
RACHILINA
Iu? No.... Pirchì?.... Siccomu 'u ziu avia dittu accussì....
D. NZULU
(_a don Liddu_)--Amici mei, tutti 'sti cunti.... pi carità, all'urtimu!
(_a Rachelina_)--Eh sì, figghia.... Ma si m'aviti fattu partiri 'a
testa! Vuautri chi siti cristiani? Siti ranocchi, cicali,
marranzani!.... Madonna di lu Carminu! Non haiu cchiù cirivedda!.... Cci
criditi ca mi disidirassi mortu e stampatu ddà 'nta ddù quatru?.... Ca
già! Mi faceva 'u cuntu, c'arrivatu a Genuva, doppu un jornu era cca.
DONNA PRAZZITA
Ah no?!
D. NZULU
Senza pinsari a tuttu chiddu ca divi fari ddu galantomu appena sbarcatu
in Italia!
D. NITTU
(_dandosi tono_)--Eh già! I passaporti.... Cce lo volevo dire io!
D. NZULU
Chissu sulu? E 'i pezzi? sulamenti pi canciari tutti ddi pezzi ca porta?
TIDDA
Pezzi cancia?
DONNA PRAZZITA
Chi è, niguzianti di pannaria?
D. NZULU
Già! Martisi! Vuautri ppi pezzi chi sapiti sentiri? Dinari, su'!
Pesetas, pesetas--si chiamanu accussì ddà sutta! Faciti 'u cuntu, pi
canciari tutti chiddi ca porta! (_come ripigliandosi_)--Ma 'u sapiti ca
fu 'na furtuna 'ssu ritardu? (_affettuosamente severo e
patriarcale_)--Prima di tuttu pirchì, amici mei e parintuzzi cari,
nuautri 'nta l'intimità nni putemu macari manciari pi lupi, ma di frunti
a iddu, 'a cosa è diversa: di frunti a iddu, nn'avemu a fari vidiri
uniti, affezionati unu cu l'autru tanti armi 'nta un cori! tanti lapi di
meli!.... Ca comu! iddu ca va circannu la famigghia.... lu nidu
anticu.... (_come fissandosi nel suo lontano rammarico_)--lu nidu
anticu.... chi nni sapiti quantu si disidira!.... e cci faciti truvari
'stu 'nfernu? Si nni scappa l'indumani!!... E cu tuttu 'stu catuniu
c'aviti fattu, m'aveva scurdatu la megghiu... (_guardandoli
tutti_)--Signuri mei, spagnolu è!
TIDDA
Comu! finiu ca è americanu?
D. NITTU
Di l'America spagnola, signurina...
D. NZULU
E quindi, cchiù spagnolu di li spagnoli! Cu certi arii ca v' 'u pozzu
diri iu ca cci haiu statu! Vui chi sapiti comu marcianu ddà? Ogni
pirsuna ricca ddà, faciti cuntu ca è un re! Redengotti e cilindro,
macari pi iri 'ntra certi posti... ca nuautri cci jemu... cu li tappini
a la susuta di lu lettu (_le donne non possono fare a meno di sorridere,
ma fanno un certo verso di vergogna_) Vi pari scherzu? Fumusi!... Ah! pi
fumu, lassati fari a iddi... E non è ca su' fanatichi sulamenti supra
d'iddi stissi; ma supra tuttu e supra tutti chiddi ca cci stannu
attornu! Vòlunu gran cumparsa! Esagerata! Non nni ponnu fari a menu!...
E iu pensu... ca comu!... guarda chi patacca ca stàvamu facennu a causa
di li vostri curtigghiarisimi!... Avia di tantu ca v' 'u vulia diri...
Signuri mei, vuautri siti vistuti...
D. LIDDU
(_guardandosi addosso_)--Comu semu vistuti?
D. NZULU
Perfetti, chi cc'entra! Lassati fari a vui, Don Liddu, pi chistu! e
macari a vui, D. Nittu. Tutti già, non si discuti!... Ma non è questo,
signori! lassatimi spiegare! Iu avia pinsatu di faricci un
ricivimentu... un'accuglienza all'usu d'iddi... pumpusa, vah!
sgargianti! pirchì tantu chiù pumpusa è, tantu chiù bella imprissioni
cci fa... E non dicu sulamenti pi nui, di comu nn'avemu a vestiri e di
chiddu c'avemu a fari... ma macari p' 'a casa... addubballa tutta... ma
a chistu cci pensu iu! Anzi, mi vuliti lassari fari a mia pi tuttu, ora
ca vi viu cca beddi cueti, ca tutti li quistioni sunnu risuluti
amichevolmenti?
TUTTI
(_ridestandosi come da un fascino, vivacemente_)--Chi? Comu? Chi
dicistivu? Risoluti? Comu risoluti?
D. NZULU
(_dominandoli_)--Chi fu? chi è? N'autru ribeddu vuliti fari? V'assicuru
e vi promettu che tutto sarà accomodato con sodisfazioni generali!
DONNA PRAZZITA
Ma scusati, cc'è 'a cosa d' 'i du' casi... com'è ca si po' risorviri cu
suddisfazioni generali?
TIDDA
Già? Com'è ca s'ha a spartiri 'ssu cristianu? Mezzu cca banna e mezzu
dda banna?
D. NZULU
Non vi preoccupati! Truverà du' casi, e nni scigghirà una! senza ittari
a mari l'autra... Chi nni sapiti si non è abituato ad aviri quarteri
d'estati e quarteri di 'nvernu?
D. IACU
Ah! ma scusassi: cc'è 'na quistioni però ca resta pinnenti!
D. LIDDU
Già! comu 'u piru all'arvulu!
D. NZULU
E chista macari cci la faremu decidiri a Paulinu! A tutti cuntintirà! a
tutti! lassatilu arrivari! Nuautri cca nn'avemu a preoccupari d'una cosa
sula: di farinni truvari digni d'iddu. Vuliti lassari fari a mia? Senza
pipitari chiù nuddu! Apprufittamu di 'ssu tempu ca nni resta. Brasi,
affacciati d' 'u barcuni e chiama a Don Sciaveriu Notu, dicci
c'acchianassi cu so' mugghieri cu 'u campiunariu e 'u metru, prestu
prestu! (_mentre Brasi va, rivolto a Rachilina_) Ti lassi serviri di
mia, tu?
RACHILINA
Comu voli vossia, ziu! Ma l'abitu pi daveru m'haiu a fari?
DONNA PRAZZITA
Chi n'o' sta' sintennu? Giustu ca tu ti l'aviatu a fari....
D. NZULU
Ma.... divi essiri 'na cosa d'alzari l'idei, badamu!.... Comu ti
piaciria, Rachilina? sintemu....
RACHILINA
Eh.... chi sacciu? di.... di sita cilesti.... mi piacissi...
D. NZULU
Bravu! Apprupriatu!
RACHILINA
Guarnitu di.... di....
TIDDA
(_interrompendola_)--E iu comu, cucinu, di sita granata?
D. NZULU
A gustu to'! Basta ca sia 'na cosa chic!
DONNA PRAZZITA
E iu.... macari mi l'avissi a fari?
D. NZULU
Ca chi vol diri! Tutti, tutti! Vui, 'a prima!
BRASI
(_rientrando_)--Don Sciaveriu dici ca veni subitu con la consorti....
E.... si cci permetti, cci vulissi diri 'na cosa....
D. NZULU
Chi cosa?
BRASI
Cca sutta cc'è' 'na pirsuna ca fa avanti e arreri comu 'na tarantula
annacalora, e sta sfardannu 'a strata.
TIDDA
Uh!.... Ca chissu don Gasparinu è! mischinu!
D. NZULU
Ah, già! chiamalu! ca iddu sulu manca! Pregalu a nomu mia d'acchianari
(_Brasi esce_).
DONNA PRAZZITA
Allura iu dicissi ca 'ssu vistitu miu duvissi essiri d'un culuri....
d'un culuri....
TIDDA
Di cani ca fui! (_la vecchia la guarda biecamente_)
D. NZULU
(_subito, accomodante_)--Lo sceglieremo nel campionario! Non circati,
cucina Prazzita! (_a D. Gasparino che appare più arruffato che mai sulla
comune_)--Avanti! avanti! Don Gasparinu, ca v'aviti fattu disidirari!
D. GASPARINU
Si, ma.... si non mi mannauru a chiamari.... mancu d' 'a strata cci
passava iu cchiù cca....
TIDDA
Si, difatti, 'ncasa vi vinniru a chiamari?
D. GASPARINU
Mi chiamaru mentri ca era pi l'affari mei, ca non cci dava cunfidenza a
nuddu.... E ora mi nni vaiu!
D. NZULU
(_trattenendolo_)--Bonu, vah! D. Gasparinu: viditi ca Tidda scherza!
D. GASPARINU
Idda a mia, s'avi a livari 'stu viziu di pigghiarimi di puntu.
D. NZULU
S' 'u leva, s' 'u leva! stativi cuetu! Ora ca vinistivu, comu sia sia,
assitàtivi cca e faciti chiddu ca fannu l'autri, ca semu tutti 'mpaci.
SCENA XII.
D. Sciaveriu, D. Rusulina e detti.
D. NZULU
(_ai due sarti che entrano_)--Oh, bravu, D. Sciaveriu! favuriti! Avanti,
Donna Rusulina!
D. SCIAVERIU
(_inchinandosi_)--Ai suoi comandi, signor D. Nzulu!.... Tanti rispetti
alla compagnia!
DONNA RUSULINA
(_c. s._)--Serva di 'sti me' signuri!
D. NZULU
(_con un cenno d'intelligenza_)--Dunca.... Donna Rusulina, non cc'è
bisognu ca vi dicu ca 'sta vota vi duviti disimpegnari... Pigghiaticci
'a misura a 'sti parenti mei e intantu daticci 'u campiunariu ca si
scegghiunu 'a stoffa. (_D. Rusulina porge il campionario alle signore
che si mettono a crocchio a sfogliarlo e a conversare con lei_)--E vui,
D. Sciaveriu, pinsati pi 'sti me' signuri... e macari pi mia....
BRASI
(_col solito sorriso da scemo_)--Si cci voli dari, cci duna.... e si non
ci voli dari, non cc'è obbrigu....
D. NZULU
E pi Brasi, si sottindende!
D. NITTU
(_costernatissimo_)--Senta.... Don Nzulu.... io, veramenti.... non
saprei se....
D. NZULU
Ma mancu si dicinu 'sti cosi! Tuttu pensatu. Don Nittu!
D. NITTU
Si, ma... a qual titolo?
D. NZULU
E non l'avemu dittu? A titolo d'un regalo a me e d'un onuri a me'
niputi! Non bisogna guardare a spese!
D. NITTU
(_più che mai costernato_)--Spese... mie?
D. NZULU
Ooh!... Appena arriva me' niputi!
D. LIDDU
(_rinzelato_)--Vah, non iucamu, D. Nzulu! Mancu pi scherzu l'aviti a
diri 'sti cosi! Mi vestu pirchì mi fa piaciri macari a mia; ma a spisi
mei! E non cc'è' bisognu ca don Sciaveriu mi pigghiassi 'a misura. È 'u
me' sartu...
D. NZULU
Sfidu! Pi chissu è 'u megghiu sartu d' 'u paisi!
D. GASPARINU
Ah! pi chissu? Pirchì iu non passu ca sugnu macari clienti so'? Pirchì
non parrati vui, misseri e minchiuni! A 'mprisa ca mi nni vaiu 'n'autra
vota?
D. NZULU
D. Gasparinu, chi dissimu? (_a D. Sciaveriu_) Allura non cc'è bisognu di
misura mancu pi iddu. Vah, signuri mei, spicciamunni! Donna Rusulina,
siti pronta?
DONNA RUSULINA
A li cumanni! Accuminciu d' 'a signura donna Prazzita ca è a cchiù
granni! (_misura la lunghezza della sottana_) Sciaveriu, scrivi.
D. SCIAVERIU
(_a D. Nzulu_)--Mi permetti? (_segnando in uno scartabello._)--Signora
donna Pràzzita Cannalonga.
DONNA RUSULINA
Lunghizza, di la vita a la putia: Cento unnici (_misura la rotondità dei
fianchi_) Oh... comu cci dicemu? circunfirenza--cu bon prudi e saluti!
centuquarantasetti...
_Tela._
ATTO TERZO
SCENA I.
D. Nzulu, Donna Prazzita, Rachilina, Tidda, D. Liddu, D. Nittu, D. Iacu,
D. Gasparinu e Brasi.
(_scena di movimento tra tutti, intanto a fare gli ultimi apprestamenti
per la solenne festa dell'arrivo dell'Americano, D. Nzulu, aiutato da D.
Liddu, D. Iacu e D. Nittu, finisce d'addobbare una specie di
palcoscenico, che è un'alta predella, in fondo alla scena, nell'arcata
di centro; dietro una tenda, in fondo, si aprirà un uscio; un altro
dietro una tenda, a destra, e una finestra si scoprirà dietro la tenda
di sinistra. Donna Tidda traversa la scena recando un gran vaso di
fiori. Donna Prazzita e Rachelina vengono subito dopo con trionfi di
frutta_).
BRASI
(_segue portando un festone di fronde d'edera intrecciato con fiori_)--E
chi è, scursuni? Unni va, chistu?
D. LIDDU
Non ci pinsari, babbu... Portalu ddà banna, ca poi cci pensu iu...
TIDDA
Ma chi è 'sta stola? Unn'è ca l'aviti a cumminari?
DONNA PRAZZITA
E chisti, unni l'avemu a mettiri, D. Liddu?
D. LIDDU
Pusatili unni vi veni prima... Lassatinni finiri cca! È bonu accussì,
don Nzulu? (_le donne escono per rientrare poco dopo_).
D. NZULU
(_che s'è tolto la giacca e sta aggiustando le tende del piccolo
palcoscenico_)--Bonu, bonu, sì... Eccu, tiràti n'autru pocu di ddocu...
Cu' m' 'a duna una spingula?
D. NITTU
Iu... alla cca!
D. IACU
Si capisci, si non siti attaccata vui cu 'i spinguli!
D. GASPARINU
E allura... iu ca portu spinguli macari?!
D. NZULU
Lassatilu iri 'ssu discursu d' 'i spinguli! Calati, calati, don Iacu...
unni stati guardannu?
D. IACU
Ca guardava a D. Nittu, ca cu ddi pusa avi un traficu!... E non m'haiu
pututu pirsuadiri si avi 'i pusa e non avi cammisa!
D. NITTU
Spiritoso! Spiritoso, D. Iacu!
D. GASPARINU
Si... bella liscimoria!
D. NZULU
(_vedendo che D. Iacu s'inalbera_)--Signuri mei, oh! non facemu
quistioni, comu finiu?... Mi staiu facennu 'u cori tantu, a vidirivi
accussì tutti belli d'accordu! Lassatimi finiri cca!
TIDDA
Ma chi è ca cumminastivu ddocu? 'U sapiti ca mi pari un palcuscenicu?
D. NZULU
Ha fattu 'sta scuperta! Biniditta Santa Lucia ca ti desi 'sta bella
vista!
DONNA PRAZZITA
Ah, pi daveru palcuscenicu è?
RACHILINA
Vih! Che bellu! E cu' cci ha a rapprisintari?
D. NZULU
Ca tutti nuautri! (_sorpresa generale e movimento di curiosità_).
TUTTI
Chi? Comu? Avemu a rapprisintari? E chi avemu a rapprisintari?
D. GASPARINU
Iu... non rapprisentu nenti... e non vogghiu sapiri 'sti storii!
D. NZULU
Tutti! tutti! Avemu a fari 'na festa all'ingranni! Ricivimenti...
pranzu... e macari teatru... O' pranzu cci aviti pinsatu vuautri, e iu
mi vosi riurdari di li tempi antichi...
D. NITTU
E nuautri chi sapemu rapprisintari, signur D. Nzulu?
D. NZULU
E non cci sugnu iu? Vi 'nsignu 'i parti a tutti! Accussì, a suggettu!...
Haiu pinsatu macari a commedia c'avemu a fari davanti a Paulinu... E
ora, lestu lestu, vi fazzu a prova generali... 'I robbi su' cca!
TUTTI
Quali robi?
D. NZULU
'I vostri!
TUTTI
Ah, 'i purtaru? Cca su'? Quannu 'i purtaru?
D. NZULU
'I purtaru! 'i purtaru! Avi tantu!
TIDDA
Ah... chisti eranu 'i robbi, ca nni facistivu pigghiari 'a misura?
D. NZULU
Ca chissi! chissi!
RACHILINA
E comu, accussì senza pruvarli, si nni stannu boni o si non nni stannu
boni....
D. NZULU
Si.... teni a cura! senza mai ti stannu tanticchiedda cchiù larghi o
cchiù longhi! Robbi di commedia su'!
D. GASPARINU
A mia non m'ha pigghiatu 'a misura nuddu, e ddocu supra mascaratu non ci
acchianu!
D. LIDDU
(_sorridendo con compiacenza_)--A sapillu prima, Don Nzulu.... si puteva
cumminari d'accordu 'na cosa graziusa..... Filodrammiticu sugnu.
D. NZULU
Non dubitati ca graziusa.... graziusa sarà.... Ora 'u viditi! A unu a
unu vi fazzu 'a parti di tutti! Vi mettu comu un specchiu davanti!
RACHILINA
Macari chidda d' 'i fimmini?
D. NZULU
Si capisci! E cu 'i robbi d'ognunu!
TIDDA
Vih! Ca bellu aviti a pariri vistutu fimmina! Non cci iucamu, signuri
mei, ca chistu l'opiranti fici all'America!
DONNA PRAZZITA
'U sapiti, ca è cosa d'arridiri?
D. NZULU
E comu d'arridiri! Ora vedrete! Assittativi a giru e permettiti ca
cuminciu! (_stando sempre sul piccolo palcoscenico, chiude all'interno
il velario, nascondendosi a tutti_).
RACHILINA
Oh ch'è bella! Non mi pari l'ura di vidillu cu 'i robbi d' 'a me' parti!
Ma... sa chi parti haiu a fari?
TIDDA
E iu, cu chiddi d' 'a mia! a me' parti, parti di sconzu avi ad essiri!
D. IACU
E figuramunni c'avi a pariri bellu vistutu di Donna Prazzita!
DONNA PRAZZITA
Iu dicu c'hâ a pàriri cchiù bellu vistutu di vui! Quannu mai, puteuru
parrari d' 'a parti d' 'a signura Donna Prazzita!
D. GASPARINU
Vogghiu vidiri si finisci bona.... ca non mi pari!....
D. NZULU
(_di dietro la tenda_)--Signuri mei, circati di starivi muti, pirchì, si
no, non isa 'u sipariu!
BRASI
Silenziu! (_e batte le mani allegrissimo_).
TIDDA
Vih! ch'è cuntentu chistu!
D. NZULU
(_c. s._)--Pirchì non sapi ca cc'è 'a parti priparata macari pi iddu!
BRASI
(_contento_)--Macari pi mia?!
D. NZULU
(_c. s._)--Pi tutti! Pi tutti!
D. GASPARINU
E torna, parrinu e sciuscia!... L'irritazioni pi forza mi volunu fari
pigghiari!....
D. IACU
(_guardando D. Gasparino con un largo sorriso, non perfettamente
convinto_)--Mi dici 'a testa ca finisci a opira 'e pupi!....
BRASI
A cugghiuta ti vogghiu!
D. NZULU
Attenti, che comincia!
TUTTI
Silenziu!.... (_accomodano le sedie e attendono con gli occhi al
palco_).
D. NZULU
Unu.... dui..... e tri! (_Tira la tenda-sipario e scopre la scena_).
TUTTI
Vih! Bellu! Chic! E d'unni spuntaru 'sti porti? Uh, cc'è 'a finestra
macari!... Un teatrinu perfettu! Lassati fari a iddu! Silenziu!....
Signuri mei, silenziu, annunca non nesci!
LA COMMEDIA
(_la piccola scena rappresenta una stanzetta di passaggio, con finestra
sul lato destro, comune in fondo con tenda e uscio sulla sinistra che dà
nell'appartamento_).
SCENA I.
_appare_: La vecchia di l'acitu.
(_entra in iscena con il fiasco dell'aceto sotto il braccio e beve con
soddisfazione_).
RACHILINA
Uh! e cu' è 'ssa vecchia? Che laria!
TIDDA
Chissa 'a vecchia di l'acitu è!
DONNA PRAZZITA
Allu dda, l'avi scrittu 'nt' 'o ciascu!
TIDDA
E comu s'appana!
D. LIDDU
(_vedendo che la vecchia smette di bere_)--Zittitivi, ca sta parrannu!
Sintemu chi dici!
LA VECCHIA
(_con l'occhio maliziosamente arguto_)--Bonu! bonu! di li setti
latri.... E assai nn'haiu bisognu! (_al fiasco_)--Tu ha' a travagghiari
oggi! (_si fa presso l'uscio di sinistra, e con voce dolce, nascondendo
il fiasco sotto la pellegrina_)--Tinnirina, 'a soru! Oh Diu miu, sempri
davanti a 'ssu specchiu!.... sempri cu 'ssa pruvuligghia 'mmanu!....
sempri ca t'alliffi e fai cannola!
TIDDA
Eh, si è donna Tinnirina! Ma sa cu' è, sa cu' è c'avi a fari 'ssa parti?
D. GASPARINU
Nni vuliti fari sentiri?
LA VECCHIA
Cu' avi a veniri, Cappiddazzu? Figghia mia, iu sugnu 'a soru granni e
t'haiu a ricurdari 'u beni.... Vidi ca 'a genti po' suspittari, 'u
sap'idda chi, di 'ssa troppa frequenza di 'ssu cristianu 'ncasa
nostra!.... Chi? chi dici? Ma si, 'a suruzza....
TIDDA
Ah, soru cci veni?
LA VECCHIA
Si, 'u sacciu ca ti fa cunfidenzi p' 'a cucina Zi Vittula....
DONNA PRAZZITA
Zi Vittula? Ca annunca parti di mascarati sunnu!
LA VECCHIA