abiegnei ad lineam aut regulam aequaliter dirigantur, ne 5
plus habeant grossitudinis quam digitos tres. hos inter
se sesquipedali mensura divisos ordinabis et catenis ad
contigna|tionem suspendes ita ut binae perticae graciliores (20)
inter eos sint missae. his faciant tomices ligaturas, catenae
autem parentur aut de iunipero aut oliva aut buxo aut 10
cupresso. camerae ex harundine graeca vel palustri vel
grossiori rasa et contusa sic contexantur ut fasciculi
aequalis admo|dum grossitudinis et longitudinis ante ligentur, (25)
qui possint | aequalem nitorem ostendere, aut si quam =304=
cultiorem gratiam emutare volueris, fasciculi mollioris 15
cannae facilius flexi ducantur. postea primo manu inducatur
inpensa pumicea, et trullizetur ut canna subigatur,
deinde harena et calce diri|gatur. tertio marmor tunsum (5)
super calce inducatur et poliatur. sic et nitore gratiam
et virtutem solidam facies. si quid autem urbanius cameris 20
addere volueris, fasciculos de canna facies et laquearis
operis delicate aut arcuatilis camerae exemplis uteris.
[Sidenote: XXII. De politionibus parietum caementiciorum.
Vitr. 7, 3 (Pall. 1, 15).]
| Parietes uno corio tenui et alio grossiori si fuerint (10)
inducti et politi, macritate inpensae cito corrumpentur.
exemplum huius ex speculis sumere debemus, quorum 25
tenues lamminae falsas et deformes exprimunt imagines,
solidae autem lamminae veras et suae pulchritudinis formas
designant. prima | ergo inductione trullizata, cum arescere (15)
coeperit, iterum ac tertio loricationes dirigantur. cum
tribus coriis opus fuerit deformatum, tunc ex marmore 30
granio trullizationes sunt subigendae. sed ipsa species sic
paretur ut ante inductiones tamdiu subigatur ut rutrum
ex ea mundum levetur. in|arescente inductione alterum (20)
corium subtilius inducatur, ut marmoris candore et politionibus
fundata soliditas nitidum culturae faciat decorem. 35
omnia ergo quae diligenti studio componuntur, neque
vetustatibus obsolescunt neque cum | purgari coeperint gratiam =305=
* * * * *
Page 299
coloris amittunt. umidi enim parietes cum picturis
ornantur desudescent, et operi obligatus color elui non potest.
[Sidenote: XXIII. De opere coronario.
Vitr. 7, 3.]
Operi coronario subtilior inpensa necessaria est, ut
am|plius fricata mollius nitore gratiam faciat. observandum (5)
tamen erit ne gypsum inpensae adiungatur. siticulosa 5
enim materia dum cito arescit, vicina coronarium opus
politionibus parietum et camerarum cum superinducitur
ruina corrumpit.
[Sidenote: XXIV. De parietibus caementiciis umidis locis solidandis.
Vitr. 7, 4.]
Parietes vero umidis locis sic erunt solidandi. si per|petuus (10)
umor manabit, tribus pedibus ab imo, testaceo 10
paries vestiatur et vestitura calcetur et poliatur, ne umorem
admittere possit. quodsi maior umor perpetuus
manabit, canaliculum brevem extrues aliquantum a pavimento
altius, qua collectus umor sine vitio parietis exeat.
si autem af|fluens umor abundabit, tegulas bipedales ex 15
ea parte qua umor inriguus erumpet diligenter picabis, ne
vis umoris ad parietem transeat. ex altera parte, qua
structurae iungentur, tegula calce liquida linietur, ut facilius
operi adhaerere possit.
[Sidenote: XXV. Triclinia hiberna minoribus picturis esse ornanda.
Vitr. 7, 4.]
| Triclinia hiberna non convenit grandibus picturis ornari, 20
quoniam hibernis temporibus frequenti lumine cereorum
aut lucernarum fumante obsolescunt. propterea et
camerae eorum planae fiunt, ut detersa fuligine statim
inluminatus splendor appareat.
[Sidenote: XXVI. Pavimenta ut in hieme tepeant.
Vitr. 7, 4 (Pall. 1, 9).]
| Etiam pavimentorum utilis dispositio inventa videtur. 25
itaque excavatis in altum duobus pedibus, festucato solo
| inducatur aut rudus aut testaceum pavimentum, deinde =306=
congestis et calcatis spisse carbonibus inducatur ex sabulone
et favilla et calce mixta inpensa crassitudine unciarum
VI. ad regulam exaequata planities reddit speciem 30
nigri pavimenti. | hieme ergo non recipit frigus et ministros (5)
licet nudis pedibus vapore delectabit. sic enim erit
pavimentum ut etiam bibentium pocula si fusa fuerint
momento siccescant.
[Sidenote: XXVII. De generibus colorum.
Vitr. 7, 6-14. (Isid. 19, 17).]
Colores vero alii certis locis procreantur, alii ex commixtionibus 35
componuntur. rubricae itaque multis locis
ge|nerantur, sed optimae in Ponto et in Hispania nascuntur. (10)
* * * * *
Page 300
paraetonium ex ipso loco unde foditur habet nomen. eadem
ratione et melinum, quod eius metallum per insulas cycladas
Melo dicitur. creta viridis pluribus locis nascitur,
sed optima creta Smyrnae tantum procreatur, quae graece
θεο|δοτειον dicitur a Theodoto quodam in cuius solo primum 5 (15)
est inventa. auripigmentum, quod αρϲενικον graece
appellatur, in Ponto nascitur. sandaraca plurimis locis
generatur, sed optima in Ponto et iuxta flumen Hypanim.
minii autem natura primum a Graecis Ephesiorum solo
reperta memora|tur, deinceps in Hispania. cuius natura 10 (20)
has admirationes habet. glebae itaque cum ex metallis
primum exciduntur, argenti vivi guttas exprimunt, quas
artifices ad plures usus colligunt. neque enim argentum
neque aes sine his inaurari potest. nam confusae in unum
ita ut quattuor sextariorum | mensuram habeant, centum 15 (25)
librarum pondus efficient. supra cuius liquorem centenarium
saxi pondus si posueris, susti|nebit, scripulum auri =307=
super si posueris, in liquore descendet. unde intelleges
non ponderis sed naturae esse discretionem. itaque si
aurifex pannis textilibus adustum rudi vaso fictili solidi 20
auri pulverem prius lavaverit, postea mixtum argento | vivo (5)
vel in panno vel in linteolo comprimes ut liquor argenti
expressus emanet et auram solidum intrinsecus remaneat.
verum probatio minii sic erit observanda. in lammina
ferrea mittatur et super ignem ponatur tamdiu donec 25
lammina rubescat. tunc retractum refrigescat. si colorem
non muta|verit, optimum erit, si mutaverit, vitiatum erit. (10)
colores autem omnes calcis mixtione corrumpi manifestum
est. chrysocolla a Macedonia venit, foditur autem ex
metallis aerariis. armenium et indicum ab ipsis ostenditur 30
quibus in locis nascitur. atramenti vero compositio sic
erit observanda, quae | non solum ad usum picturae necessaria (15)
videtur sed etiam ad cotidianas scripturas. lacusculus
curva camera struatur. huic fornacula sic componitur
ut nares in lacusculo habeat qua fumus possit 35
intrare. taedae in eadem fornace incendantur, super taedas
ardentes resina mittatur, ut omnem fu|mum et fuliginem (20)
* * * * *
Page 301
per nares in lacusculum exprimat. postea fuliginem diligenter
conteres et aquam ad modum mittes et atramentum
facies nitidum. pictores autem glutinum miscent, ut nitidius
esse videatur. sed ad celeritatem operis etiam taedarum
carbones cum glutino attriti parietibus praestabunt 5
| atramenti suavitatem, nec minus sarmenta exusta et contrita (25)
atramenti colorem imitabuntur. sed et sarmenta
uvae nigrioris si in optimo vino mersa aruerint et postea
exusta fuerint, ad|dito glutino imitata indici suavitatem =308=
monstrabunt. usta vero, quae plurimum necessaria in 10
operibus picturae videtur, sic temperatur. glebae silis
boni in igne coquuntur, tunc acerrimo aceto perfuso extinguuntur,
et reddunt purpureum | colorem. caerulei temperationes (5)
Alexandriae primo sunt inventae, nunc autem
Puteolis ex harenae pulvere et nitri flore temperatur. sed 15
cyprium adustum ＜addes＞. cerussa et quam nostri aerucam
vocant sic erit conficienda. sarmenta vitis amineae
infuso aceto in dolio coiciantur, super tabulae plum|beae (10)
deponantur et dolium eludatur, et pluribus mensibus transactis
aperiatur. sed cerussa in fornace coquatur, quae 20
mutato colore meliorem efficiet sandaracam. ostrum autem
quod pro colore purpurae temperatur plurimis locis nascitur,
sed optimum insula Cypro et ceteris quae proxime
sub solis | cursu habentur. conchylia itaque cum circumcisa (15)
ferro fuerint lacrimas purpurei coloris emittunt, quibus 25
collectis purpureus color temperatur. ideo autem ostrum
est appellatum quod ex testis umor elicitur. qui cito ex
salsugine inarescit, nisi temperatus umor melle circumfusus
habeatur. fiunt | etiam purpurei colores infecta creta (20)
rubiae radice. similiter ex floribus alii colores inficiuntur. 30
itaque pictores cum voluerint sil atticum imitari, violam
aridam in vaso cum aqua | ad ignem adponunt ut ferveat, =309=
et decoctam in linteolo exprimunt et in mortario cum
creta conterunt et faciunt silis attici colorem. eadem
ratione vaccinium cum lacte temperantes purpuram faciunt 35
elegantem. qui non possunt chry|socolla propter caritatem (5)
uti, herbae quae lutear appellatur sucum caeruleo inficiunt
* * * * *
Page 302
et utuntur viridissimo colore. haec autem infectiva appellantur.
propter inopiam coloris simili modo cretam selinusiam
sive anulariam vitro miscentes, quod Graeci ιϲατιν
vocant, imitationibus efficiunt indici colorem.
[Sidenote: XXVIII. De normae inventione.
Vitr. 9 praef. (Isid. 19, 18).]
| Quoniam ad omnes usus normae ratio subtiliter inventa 5 (10)
videtur, sine qua nihil utiliter fieri potest, hoc modo
erit disponenda. sumantur itaque tres regulae, ita ut duae
sint pedum binum et tertia habeat pedes duos uncias X.
eae regulae aequali crassitudine compositae extremis cacuminibus
| iungantur schema facientes trigoni. sic fiet perite 10 (15)
norma composita.
[Sidenote: XXIX. De horologii institutione.
ex al. f. (cf. Vitr. 9, 8).]
Multa variaque genera sunt horologiorum, sed pelecini
et hemicyclii magis aperta et sequenda ratio videtur. pelecinum
enim horologium dicitur quod ex duabus tabulis
mar|moreis vel lapideis superiore parte latioribus inferiore 15 (20)
angustioribus componitur, sed haec tabulae aequali mensura
fiunt et quinis lineis directis notantur, ut angulum
faciant qui sextam horam signabit. semis ergo ante primam
et semis post undecimam supplebunt XII numeros
horarum. sed | iunctis aequaliter ante et extensis tabulis, 20 (25)
in angulo summo iuncturae circinum figes et angulo proximum
circulum fa|cies, a quo primum lineae horarum partitae =310=
aequaliter notantur. item alium maiorem circulum
ab eodem puncto angulari facies, qui prope oram tabularum
attingat, ad quem aestivis temporibus gnomonis umbra 25
pervenit. subtilitas | ergo disparis mensurae de spatio (5)
horarum expectanda non est, quando aliud maius et aliud
minus horologium poni solitum videatur, et non amplius
paene ab omnibus nisi quota sit solum inquiri festinetur.
gnomon itaque in angulo summo iuncturae paululum inclinis 30
ponitur, qui umbra sua horas | designet. constitues (10)
autem horologii partem qua decimam horam notabit contra
orientem aequinoctialem, sicut de exemplis multifariam
cognoscitur. horologium autem quod hemicyclion appellatur
simili modo de lapide vel de marmore uno, quattuor 35
partibus sursum latioribus infra angustioribus | componatur, (15)
ita ut ab ante et a tergo latiores partes habeat, sed frons
* * * * *
Page 303
aliquantum promineat atque umbram faciat maiorem. sub
hac fronte rotunditas ad circinum notatur, quae cavata
introrsus hemicyclium faciat schema. in hac cavatura
tres circuli fiant, unus prope summitatem horologii, alius
per | mediam cavaturam, tertius prope oram signetur. 5 (20)
a minore ergo circulo usque ad maiorem circulum horalem
una et X lineae directae aequali partitione ducantur, quae
horas demonstrent. per medium vero hemicyclium supra
minorem circulum planitia aequalis subtiliori crassitudine
fiat, ut aperta | rotunditate digitali facilius solis radius 10 (25)
infusus per numeros linearum horas demonstret. hiemis
ergo tempore per minorem circulum horarum numeros
servabit, aequinoctiali tem|pore medium circulum sequetur, =311=
aestivo tempore per maioris circuli spatia gradietur. sed
ne error in construendo horologio cuiquam videatur, libero 15
loco alto vel plano sic ponatur ut angulus huius qui
occiduas horas notabit contra ae|quinoctialem vernum spectet, (5)
unde sol nono kal. apriles oriatur. fit etiam in
uno horologio duplex elegantiae subtilitas. nam dextra
ac sinistra extrinsecus in lateribus eius quinae lineae 20
directae notantur, et ternae partes circulorum aequali
intervallo sic fiunt ut una proxima sit angulis poste|rioribus, (10)
ubi stili ponentur qui umbra sua horas designent,
altera mediam planitiem detineat, tertia prope oram contingat.
has enim partes circulorum hieme vere et aestate 25
sic ut interius gnomonis umbra sequitur. in angulis
ergo posterioribus stilos modice obliquos figes, qui umbra
sua horas | designent. oriens enim sol in primo (15)
latere sex horas notabit, occidens alias sex in sinistro
latere percurret. legitur etiam horas sic comparari debere, 30
primam sextam septimam et duodecimam uno spatio mensuraque
disponendas, secundam quintam octavam et undecimam
pari aequalitate ordi|nandas, tertiam quartam (20)
nonam et decimam simili ratione edendas. est et alia
de modo et mensuris horarum comparatio, quam prolixitatis 35
causa praetereundam aestimavi, quoniam haec
diligentia ad paucos prudentes pertinet. nam omnes
* * * * *
Page 304
fere, sicut supra memoratum est, quota sit solum requirunt.
| Quantum ergo ad privatum usum spectat, necessaria (25)
huic libello ordinavimus. civitatum sane et ceterarum
rerum institutiones praestanti sapientiae memorandas reliquimus. 5
* * * * *
_Ad Faventinum nota haec:_
_Epitomae textum olim ex tribus codicibus saec. X a me collatis editum
simpliciter nunc repeto, nomine tantum addito auctoris, quem in
catalogo Angiensi (et saeculo nono) traditum ex exemplari restituit
J. Haupt. libello iam a Palladio excerpto praefixus idem titulus qui
legitur in folio Salisburgensi _M. Ceti Faventini artis architectonicae
privatis usibus adbreviatus liber_, servatur etiam in editione ad ipsum
Vitruvii textum toto tenore interpolati codicis Scletstatensis, quam
ad simile exemplar quale fuerat Salisburgense, sua sibi opera, quam
tamen ad finem non perduxit, doctus quidam monachus confecit saec. X,
non solum explanandi consilio et corrigendi, verum etiam supplendi.
sic eodem saeculo auctor codicis Gudiani (E) epitomam Faventini pannis
Vitruvianis largiter assutis supplevit. atque postea etiam novis
capitulis additis et alienis, ipsa quoque in singulis subinde mutata
lectionis specie, nova recensio epitomae conformata est, quae multis
saeculo XII et XIII exemplis ferebatur (cf. praef. ed. mai. p. XI: addo
nunc cod. Laudun. 403. sed quod de Laudunensi 426^{bis} Palladii saec.
IX quem ipse vidi ex progr. suo anni 1879 repetit J. C. Schmitt in ed.
Pall. 1898 p. VII, hoc nihili est) quorum omnium quidem codicum, qui
aut textum simpliciter repetunt aut certi cuiusdam consilii arbitrio
intercedente commutant, inter se lectiones comparando separandae
sunt, non confundendae. atque textum editoris Anonymi Scletstatensis
qui antiquiore paulisper et saniore codice usus fuerat, erroribus
quibusdam suis ex meis codicibus purgatum nuper edidit Frid. Krohn
(Quaest. Vitruv. partic. I. Diss. Berol. 1896), ego ipsius iterum
epitomae textum corruptum quidem sed traditum praebui, ita tamen ut
quae perditi illius codicis ope mutanda videbantur, ad finem voluminis
notarem.--Addo hic, quod S. G. de Vries Leidensi debeo, etiam solius
Vitruvii capitulis congestis epitomam quandam praebere “_sumptum ex
libro victruvii de architectura_” _Architecti est scientia_ … codicis
Leid. Voss. fol. 93 (f. 46-68^{b}_{2}) saec. XIII._
_ad p. 285, 2 _Pollio_ fr. Vind. || 4 _ordinare_ (cf. p. 311, 26)
Anonymus codicis Scletstatensis (= Vindobon.): _ornare_ codd. (cf.
v. l. p. 229, 17). || 8 _quibusque … aedificio_ fr. Vind. || 20
_ordinationem taxin_ (sic pro _ac_ codd.) _dispositionem diathesin …
eurithmian_ (sic) scripsit Anon. S (ex Vitr.)._
_286, 9 _septentrionalem_ (sic) ex Vitruvii (p. 25, 1) codicibus
lacunae induxit Anon. S (sicut g^{c}). delevit idem ex eodem
_subsolanum_ Faventini (et recentiorum: qui est ἀπηλιώτηϲ Plin. 2,
119). || 10 _androgeus_ (ex Vergilii memoria!) _cyrenensis_ cum
codd. etiam Anon. S (item infra). || 13 _scalptas_ (Vitr. p. 25, 8):
_sculptas_ codd. | _suos quosque_ Anon. S: _suos cuiusque_ codd. (etiam
Vitruvii p. 25, 6). cf. Lachmann ad. Lucret. (II, 371) p. 94. || 26
_exempli_ (cf. p. 288, 16): _templi_ codd. ubi sic sua coniectura
scripsit Anon. S _ad exemplū androgei cyrenensis. simili modo supra
caput_ etc._
_287, 4 _Cuius_ (scil. _aquae_) _si_ (_si_ om. g) _talis_ (_-les_
codd.) _copia_ (_-ae_ g^{c}) _non erit_ (_erunt_ vel _er̄_ codd.) etiam
Anon. S (ut codd.). _quodsi_ scr. Krohn. || 9 _latebit_ (Anon. S):
_latebat_ vp (_lateat_ ex em. g). || 21 _harena carbunculo_: cf. ad
Vitr. p. 186, 7 (_harena carbuncula_ sic Anon. S)._
_288, 8 _alio_ hic codd. || 12 pro verbis _lucens fuerit inventa_ sic
ponit (cum Pall.) epitomae interpolatae (praef. ed. mai. p. XII) editor
(saec. XII) _tracto ad se humore extincta inveniatur_ (cod. Laud. 403)._
_289, 13 _miscebis_ (_misces_ x) _et insuavitatem_ (ad p. 211, 20 cf.
p. 186, 2 _limosa et insuavis_) _saporis mutabit: immittes et_ ＜_in_
supra add. ips.＞ _suavitatē saporē mutabit_ Anon. S (ubi _et suavitate
sapores mutabit_ v, _et suavitate saporē sutabit_ p). || 14-19 (_sed
licet--facies_) nota auctoris respicientis Vitr. p. 163, 14. 18. cf.
etiam p. 295, 21 cum Vitr. p. 41, 9. _auctores_ i. e. Vitruvius (ut p.
287, 1-2). || 16 _inpensas_ Anon. S: _&pensas_ (scil. _expensas_) codd.
|| 21 _lubrica_ Anon. S (Mar. e Vat. reg. 1286): _rubrica (rubica)_
codd. (cf. de v. l. Colum. I prf. 24). || 33 _optima et pr._ Anon.
S (vulgo _optime pr._). || 37 _inquinamentis. Ignem monitā_ (sic
v, _inquinamentis ignem | monitam_ g, _i. ignem. non itā_ p), unde
_inquinamenti signis munitam_ Anon. S.--mox _significabit_ cum codd.
idem._
_290, 4 _tubis vel canalibus ligneis_: sic (et p. 294, 12) ipse addidit
Faventinus (ex quo Pall.). unde inepte _quinque_ numerat Anon. S (pro
tribus Vitr.). || 5 _ducitur_ codd. (corr. S). || 8 _fuerit pede_
(_et_ S) _semis intra …_ (sic) codd. (cf. ad p. 207, 2) (_pede semis_
post alterum _fuerit_ v. 9 posuit Mar. cum Palladio). || 16 _librate_
(cf. p. 208, 16. 22. 209, 2. 19): _librae_ v (Anon. S), _libre_ p. ||
24 _ad (palmum)_ Anon. S (_palmi spatio_ Pall.): _vel_ codd. (deinde
_ingrediatur_ S). || 28 _etiam multo_ (Vitr. p. 210, 4): _enim muscos_
codd. (_enim muscus_ rec. interp.), unde male effecit Anon. S _enim
usus (tubulorum a plumbi materia inv.)_._
_291, 6 _sqq._ numeros ex Vitruvii textu et correxit et supplevit Anon.
S, nisi quod reliquit v. 19 (pro _CCCLX_) _CCCC.L. pondo_, sicut ex
Faventino etiam Palladius. || 13 _comprehensa_ etiam Pall. (_impressa_
Isid. 19, 10, 21 et 16, 3, 11). || 14 _non habebit asperitatem_
(additur ex Vitr. p. 40, 6): textus traditi lacunam satis inficete sic
explevit Anon. S _muta erit_. deinde _ea quoque quam_ (_eamque_ codd.)
_in v. c. miseris_ etc., ubi rec. interp. sic _Quodsi terrosa fuerit.
eamque in vest. cand. miseris. si effusa nichil s. r._ || 28 _evanidae_
(_vanidae_ codd.): _humidae_ male Anon. S (cf. p. 40, 21 et 46, 29).
|| 31 _liaculorum_ (Vitr. p. 41, 9): _iaculorum_ codd. (sic etiam
Anon. S). ex hoc Faventini loco a librario sumpta fuit lectio saec. IX
ipsi Vitruvio adscripta _vel iaculorum_. || 35 _sfungia (ϲφογγιά)_ sic
codd. (etiam Isidori 19, 10, 3). || 37 _exiliore_ (i. e. _rariore_):
_molliori_ (ex interpret.) Pall. et (male) Anon. S._
_292, 16 _inducatur_ (sc. _tectorium_ Vitr. p. 38, 17): _inducantur_
codd., ubi _ducantur_ (sc. _lateres_) Anon. S. qui ex Vitr. p. 38,
15 scripsit _maxime autem utiliores_ (sic) _erunt, si ante biennium
ducantur_. || 30 _venustatem_: sic etiam Anon. S (_vetustatem_ codd.)._
_293, 3 _materies_ (Vitr. Pall.): _caesio_ codd. (inde _omnis cesio_
Anon. S). || 13 _subgrundis_ (_subgrundas_ Anon. S): _subgrunda_ codd.
cf. ad Vitr. p. 60, 14. || 17 _aesculus_ (sic iam Schneider ad Pall. p.
224 et Anon. S cum Palladio ex Vitr. p. 56, 25): _ex cuius_ cod. v (ubi
_ex_ om. pg). || 18 _sed in umore posita vitiatur_ (ex Vitr. p. 56, 27
cf. Plin. 16, 219): _et in umore posita perpetuam exhibet utilitatem_
(sic ex v. 17 repetendo) codd. cum Anon. S. || 22 _scalpturis_ (Pall.):
_sculpturis_ (etiam Vitr.) codd. (item p. 288, 18). | _alnus qui
proximus_ (masc. ut ital. hisp. _alno_, gall. _aune_) codd., sed Anon.
S (sicut Marini) corrigendo scripsit _alnus quae proxima aquae n.
tenera_, ut ex Fav. Isidorus 17, 7, 42 (cf. Pall.). || 25 _palationes
spisse defixae … servant_ codd., ubi _palationis_ (_-nibus_ Vitr.: ita
Krohn) _spisse defixa … servat_ Anon. S (cum Vitr.). || 31 _si umore
non corrumpetur_ (sic legendum est cum v, non _corrumpatur_) = _quod
u. non corrumpitur_ cf. Pall. 12, 15 _cedrus durabilis si_ (al. male
_nisi_) _umore tangatur_ (om. Anon. S). || 32 _pinu_ (sic ex Vitr.
etiam Anon. S): _pino_ codd. || 33 _cedria_ codd. (etiam Anon. S):
_cedrium_ Vitr. p. 58, 21 (Plin. 16, 52). confunditur hic cedria (med.)
cum oleo cedrino: cf. Theod. Prisc. p. 500 (ind.), Plin. 24, 17 etc. ||
36 _nam_: sic codd. (etiam An. S) = _autem_, ut saepius (p. 295, 10).
cf. Th. Prisc. p. 526 (ind.), Anthimus (Anecd. II ind.) etc._
_294, 7 _quindecim_ (_XV_ v) _pedibus_ codd.--cf. Pall. _octo pedes
ad spatium standi singulis boum paribus abundant et in porrectione
quindecim_. || 17 _stringatur_ (cf. _astringi_ Pall. 1, 20 et
_constringitur_ Colum.): _retineatur_ codd., quod ex Vitr. (p. 147, 9)
pro more corrigens Anon. S posuit _congeletur_ (nam _si congelatur,
fracescet_ Col. 1, 6, 18). || 22 _pistrina_: in hac voce, labore non
completo reliquoque folii spatio vacuo, substitit Anon. S. || 34
_africum_ (= _ad meridiem et occidentem_ Vitr.): _frigida_ codd._
_295, 21 delevi _et_ ante _argilla_. item p. 301, 5. cf. _πηλῷ
τετριχωμένῳ_ Ath. ad p. 277, 8. || 31 l. _ab hibernis_ (Vitr. p. 125,
3) pro _aut h._ codd._
_296, 20 _insistas_: _insistat_ codd. (correxi cum cod. Laud., ubi
male etiam _relinquas_). || 29 _bini_: _binis_ (_bonis_ v) codd.
(corr. ex Vitr.). || 35 _statuminentur_ codd. | _qui_ (_saxus_, ital.
_sasso_ masc.): sic Fav. cum rec., quod male ipsi Vitruvio (p. 163, 12)
obtrudunt librarii. || 36 _inductis_ addidi ex Vitr. p. 163, 13 (ita
iam Nohl). || 37 _rudus est … mixti_ codd. (sic cum glossa ex Isid. 19,
10, 27. cf. Pallad. _rudus id est_ etc.)._
_297, 1 _crassior induci (… digitos VI)_ codd. (cf. Pall.). || 9
_tumuli_ Vitr. (p. 164, 6): _cumuli_ codd. || 14 _missas … tabulas_
codd. || 35 _inpegerit_: _in(m)pigeres_ (= _inpegeris_) codd._
_298, 7 _divisos_ (_ad formam_ scil. _circinationis_ Vitr. p. 166,
7) _ordinabis_ codd. || 9 _sint missae. his_: _simissales_ codd.
|| 14 _aut_: _ut_ codd. || 22 _c. vel delicatae aut_ (v, _ut_ p g)
_arquatiles camere exemplis uteres_ codd. || 32 _subigatur_ Nohl:
_subigantur_ codd. || 34 _marmoris et candoris politionibus_ codd.
(corr. Nohl)._
_299, 32 _nudis pedibus_ sc. _stantes_ Pall._
_300, 2 _eius metalli_ corrupte codd. Fav. et Vitr. unde iam Isid. 19,
17, 21 (ex Fav.) quod _~eius metalli ferax~_(!) _sit una ex cycladibus
insula Melos nomine_. || 30 _armenium_ (_minium_ codd. Vitr.):
_argentum_ in codd. Fav. iam legit Isidorus, qui haec mire corrupit
(19, 17, 10). || 33 _lacusculus_ etiam (qui Faventino utitur) Isid. 19,
17, 17: _laconicum_ Vitr._
_301, 3 _pictores_ (sic et Isid.) = _tectores_ Vitr. || 7 _sed
sarmenta_ codd. (_sed et sarmentum_ etiam Isid. 19, 17, 18, ubi
praecedit _~sunt et qui~ vini faecem siccatam excoquant_ Plinianum l.
35, 42 ex eodem Vitruvii p. 180, 19 loco excerptum). || 8 _aruerint_
(Isid.): _arderent_ codd. || 13 leg. _et ＜madefacta spongia＞ r. p. c._
(ut apud Isid. 19, 17, 19). || 15 _temperatur sed cibrium (cibrum)
adustum russa quam …_ codd. lacunam indicat Isid. (19, 17, 14) _sed
＜si＞ciprium in fornace adustum huic permixtioni addes vestoriani
similitudo erit_ (cf. Vitr. p. 180, 26). || 16 _erucam_ Vitr.:
_afrug(r)um_ codd. || 23 _cypro_ codd. et (ex Fav.) Isid.: _rhodo_
Vitr. || 24 _conchylia_ Vitr.: _concula (… circumcisa)_ codd. sed cf.
ex Faventino Isid. 19, 28 (2) = 12, 6, 50. || 37 _luteum_ codd. Vitr.
(_a luto herba_ Plin. 33, 91). | _caeruleo_: _ceroleum_ (sic) codd.
(_caeruleo subtritam_ Plin.)._
_302, 3 _quod graeci staensiverationibus vocant. inficiunt_ etc. codd.
|| 8 _pedum binum_ (Isid.): _pedibus binis_ codd. || 9 _cacuminibus_
(cum Vitr. etiam Isid.): _acuminibus_ codd._
_303, 4 _fiant_: _fiunt_ codd._