_Dotatio et fundatio unius missæ perpetuæ et quotidianæ per qener. et
pot. virum dominum Crussoli fundatæ solemniter in organo in ecclesia
collegiata S^{ti} Petri de Burgo Valentiæ ad honorem gloriosæ virginis
Mariæ_[A].
IN nomine Domini nostri Jhesu Xpisti, quod nomen in æternum sit benedictum,
& anno Salutiferæ Incarnationis ejusd. Dom^{i} 1461 & die 5^{a} mensis
januarii, ser^{mo} principe & domino nostro Ludovico Dei gracia Francorum
rege ac delphino Viennensi regnante, pontificatusque SS^{mi} in Xpisto
patris & dom^{i} nostri Pii divina providentia papæ II^{i} anno quarto,
coram nobis ... personaliter constituti Joannes de Balmis & mag. Robertus
Jovenelli, procuratorio nomine dicti domini de Crusseolo,... ex una &
ven^{les} viri dd. Guillelmus de Montemeyrano, prior, & Petrus de Sala,
canonicus dictæ ecclesiæ collegiatæ Sancti Petri..., nomine dictæ
ecclesiæ..., ex altera partibus, quæ quidem partes ... ad institutionem,
fundationem & dotationem quotidianæ perpetuæque missæ præmention.
processerunt in hunc qui sequitur modum: in primis præfati dd. prior &
canonicus ... statuerunt, decreverunt & ordinaverunt quod ob piam
devotionem & laudabilem intentionem ipsius domini de Crusseolo in ejusque &
suorum progenitorum ex eadem clara stirpe de domo de Crusseolo omniumque
parentum, affinium & amicorum suorum omniumque fidelium defunctorum
remissionem peccatorum & animarum salutem perpetuo singulis diebus
celebretur una missa de officio beatæ Mariæ virginis solemnis per unum
sacerdotem habituatum ejusdem ecclesiæ cum diacono & subdiacono & per
chorum & suo turno cum cantoribus & organo, secundum ritum ecclesiæ &
temporis cursum solemniter quod fieri poterit, scil. in dicta capella Beatæ
Mariæ, videl. per dom. priorem & canonicos, etiamsi resideant in civitate
Valentiæ, & chorarios presbiteros in eadem ecclesia residentes & unum
portalium per turnum suum per chorum, incipiendo a priore qui est major &
subsequenter per canonicos & chorarios, secundum ritum & ordinem dictæ
ecclesiæ: ita tamen quod si prior aut canonicus suo loco & ordine ipsam
missam non posset vel nollet celebrare, debeat illam celebrari facere loco
sui per alium ex ipsis dd. canonicis; si vero nullus ipsorum canonicorum
hoc facere vellet aut non posset, faciat illam celebrari per unum ex
chorariis dictæ ecclesiæ in ea residentibus, & eo casu non plus percipiet
ipse chorarius missam celebrans quam faceret in suo ritu vel ordine si pro
ipso celebraret; item in ipsa missa quotidiana intererunt duo ex ipsis
habituatis dictæ ecclesiæ cantores de organo, unus scil. pro tenore & alius
pro contra, cum quatuor ex clericulis puerilem vocem habentibus pro
cantando lo dessus idoneis & sufficientibus per capitulum eligendis; item
tandiu quandiu durabit ipsa missa sint & existant esseque debeant duo cerei
incensi & ardentes in duobus candelabris super altari prædicto ponderis
cujuslibet dimidiæ libræ cereæ; item dum & quando elevabitur Corpus Xpisti
duo interticia seu fasces cereæ luminabuntur seu incendentur & tenebuntur
ipsa elevatione durante incensæ & ardentes; item ipsa missa celebrabitur
modo prædicto & ordine, & quod celebrari perpetuo debeat per dict. dd.
habituatos dictæ ecclesiæ & ad præmissa faciendum ipsi omnes & quilibet
ipsorum servitium prædict. facere & complere promittent seque & successores
obligabunt; item, ut magis solemnis seu solemniter ad honorem Dei & ipsius
gloriosæ virginis Mariæ celebretur, inter primam & tertiam horas quotidie
celebretur & nulla alia solemnia interim celebrentur officia nisi ipsa
missa prius dicta; & ut volentes interesse, devotionem habentes aut
interesse debentes hora primæ & officio ejusdem celebrato in ecclesia, ipsi
domini de capitulo per eorum maniglerium aut alium ad ea commissum pulsari
faciant seu dari xx^{ii} v^{a} ictus sive clos grossæ campanæ dictæ
ecclesiæ, & taliter quod habitantes in civitate Valentiæ exaudire & venire
valeant ad dict. missam; item, quod celebrabitur & celebretur diebus
solemnibus & festivitatibus solemnibus ejusdem Virginis gloriosæ,
apostolorum, dominicalibus diebus cum majori solemnitate & tractu quod
fieri poterit; item quod dicta missa celebrata, sacerdos celebrans submissa
voce ante altare, versa facie ad populum commemorationem mortuorum faciet,
videl. dicendo _De profundis_ & cum clericorum responsione, cum oratione
defunctorum _Inclina Domine_, cum Fidelium omnium defunctorum, & pro
signanter domus prædicta de Crusseolo redemptione, cum aspersione aquæ
benedictæ quam dicti clerici seu deservientes aut alter ipsorum dicto
sacerdoti ministrabunt; item pro qualibet missa singulis diebus dabitur
sacerdoti celebranti ipsam missam, videl. priori vel canonico unus grossus
& octo denarii monetæ pro tempore currentis, chorario unus grossus, diacono
octo denarii, subdiacono quatuor denarii, cantoribus vero scil. illi qui
faciet la tenor quatuordecem denarii & tantumdem illi qui faciet le contra,
cantoribus vero cantantibus lo dessus scil. cuilibet ipsorum quatuor
clericorum sex denarii, item maniglerio qui grossam campanam clochabit, ut
dictum est, tres floreni pro quolibet anno, procuratori vero majori dictæ
ecclesiæ pro labore suo impendendo in recuperando, distribuendo & tabulam
faciendo & alias, videl. quinque floreni pro quolibet anno, item pro
suportantibus expensas necessarias in fascibus & cereis superius pro
servitio dictæ missæ ordinatæ, quindecim floreni ipsi procuratori seu illi
qui ad administrandam dict. luminariam per ipsum capitulum fuerit deputatus
singulis annis; item, ipsi domini de capitulo omnes insimul capitulariter
nomine dictæ ecclesiæ onus prædict, suscipient & adimpleturum promittent, &
protectores ejusdem se constituent nunc & infuturum per modum universi, &
facient de superabundanti pro majori & perpetua observantia promitti per
chorarios presbiteros ejusdem ecclesiæ & sub obligatione ... Et quia
spiritualia fine temporali dominio subsistere non possint nec bovis
alligandum est contra (os?) triturantis, ex quo leviticis & sacerdotibus
veteris legis etiam panis propositionis sacra pagina cavetur ad illorum
sustentationem oblatus, ideo pro liberatione & distributione prædict. pro
ipsa missa fiendis & illarum continua & perpetua supportatione, ipse
dominus de Crusseolo decreverit ... ad præmissa erogare & donare perpetuo
de bonis suis, ex quibus prædicti missam celebrantes & in ejus solemnitate
assistentes ... necessaria sustentatione foveantur perpetuo, ut ipsum
celebre officium facere & preces devotius & attentius Altissimo infundere
habeant, ideo prædicti Joannes de Balmis & mag. Robertus Jovenelli..., ut
præmissa adimpleantur & observentur perpetuo & de novo ipsius domini de
Crusseolo ad laudabilem & votivum deducatur effectum, dederunt &
donaverunt, cesserunt & remiserunt perpetuo penitus & quittaverunt atque
desamparaverunt eisdem capitulo & ecclesiæ;... omne jus & actionem,
petitionem, obligationem & hypothecam quas & quod habet ipse dominus de
Crusseolo ... in & super consulibus seu sindicis seu universitate civium &
habitatorum Valentiæ ... ex causa emptionis pensionis ducentorum floren.
pensionalium anno quolibet per ipsam communitatem & particulares ... in
solidum præstandorum, pretio mille quingentorum scutorum auri per ipsum
dominum de Crusseolo ab eisdem emptæ, constante publ. instrumento..., usque
ad summam duntaxat mille & centum scutorum quoad pretium prædict. & centum
quadraginta sex floren. octo grossor. debitorum secundum rotam prædicti
pretii ex dicta pensione, ad rationem ipsorum undecim centum scutorum, cum
o^{i} jure & actione..., nihil ... sibi retinendo, sed in ipsos dd. priorem
& capitulum ... transferendo...; mandantes dicti cedentes ... dict.
sindicis ... quatenus ratam pensionem prædict. eidem ecclesiæ seu iconomo
ejusdem annis singulis persolvant..., retento tamen ... quod dicta rata
pensionis annuatim impleatur in distributionem & liberationem superius
ordinatas, residuum vero quod supererit cedet & implicabitur ad
suportationem aliarum expensarum & onerum tam pro indumentis sacerdotalibus
& aliis nec non calicibus, libris aliisque necessariis ad servitium &
decorem dictæ missæ, item quod ipsi dd. servitores dictæ ecclesiæ teneantur
& debeant eorumdem devotis suffragiis & orationibus, horis canonicis,
missis & aliis divinis officiis per eosdem ... in eadem ecclesia
celebrandis participes facere ipsum dominum de Crusseolo nec non nobilem
(&) egregiam dom. Helidem de Lastic, ejus matrem, hujus fundationis &
dotationis conductricem, ac etiam egr. dom. Joannam de Levis, ejusdem
domini de Crusseolo conjugem, & eorum progenitorum & posterorum, de quorum
salute & redemptione animarum in eisdem suis sacrificiis & orationibus
preces infundere memoriam habere velint perpetuo in ecclesia memorata, item
quod præmissa authorisari & confirmari debeant per summum pontificem,
sumptibus tamen propriis ipsius domini de Crusseolo..., ad ipsarum partium
supplicationem...; item fuit actum ... quod præmissa debeant ratificari ...
per dict. dominum de Crusseolo & etiam per dict. capitulum...: quæ omnia
promiserunt per sua juramenta ... ad sancta Dei Evangelia præstita ...
attendere perpetuo & observare..., supponentes se.... De quibus.... Acta
fuerunt hæc Valentiæ, in domo conventus Fratrum Minorum, in camera fratris
Aymonis de Hugone, præsentibus ibidem egregiis viris dom. Joanne de
Mercatis, consiliario delphini & secundo præsidente in curia parlamenti
Delphinatus ac judice regio Vivariensi, Petro Mileti, legum doctore,
nobilibus Auberto Fabri, notario Cabeoli, Colino de Vermont, castellano
Stellæ, magg. Laurentio Chamboni de Stella, Garanthono de Jauta, Valentiæ
habitatore, notariis, testibus ... G. Jauta, J. de Vergomas.
[A] Copie du XVII^{e} siècle altérée.
* * * * *