[_Transactio inter præpositum Valentinum et capitulum Burgi super
jurisdictione et aliis_][A].
IN nomine Domini, amen. Notum sit omnibus..., quod cum questionis materia
esset orta inter Petrum Rostagni prepositum Valentinum, abbatem Sancti
Petri de Burgo Valentie ex una parte, & capitulum Sancti Petri de Burgo ex
altera, super eo quod dictus abbas asserebat confirmationem prioris
ecclesie supradicte ad ipsum tanquam ad abbatem ipsius ecclesie pertinere,
& quod ab eodem abbate prior de novo electus & ab ipso confirmatus ad
dexteram ipsius abbatis debet in choro collocari, item quod prior eidem
abbati debet homagium & fidelitatem facere; rursus asserebat idem abbas
quod quando prior & capitulum Sancti Petri sunt in aliquo negotio
terminando negligentes totaliter seu remissi, quod tunc idem abbas,
legitima tamen monitione premissa, ad illud negotium terminandum potest cum
canonicis in capitulo interesse. Capitulo ecclesie supradicte ex adverso
dicente, quod dictus prepositus sive abbas injuriabatur eidem ecclesie
super quodam fossato quod proprium ipsius ecclesie asserebat, prout
protenditur dict. fossatum a porta Curerie usque ad portam Mauriciorum;
item super dominio cujusdam orti siti in territorio de Loisas, inter ortum
altaris Sancti Apollinaris & ortum filie Chapusii macellarii quondam, alveo
quodam intermedio; item super procuratione quam asserebat dict. capitulum
eundem prepositum, quando fuit creatus de novo in prepositum, indebite
recepisse in ecclesia supradicta, cum nec sibi nec suis successoribus ad
dict. procurationem ecclesia teneri debeat; item super eo quod preco Burgi
Valentie debet preconisare in Burgo non expresso nomine prepositi, sed
expressis nominibus abbatis, prioris & vicarii; postremo super eo quod idem
prepositus non permittit ipsi ecclesie retinere ea que de feudis suis dicta
ecclesia vult emere, vel eidem ecclesie donantur vel alias relinquuntur
contra libertates & privilegia ipsius ecclesie Sancti Petri. Tandem cum de
predictis questionibus & multis aliis inter se diutius litigassent, idem
prepositus pro se & successoribus suis, de consensu & voluntate Gaufredi de
Chasta decani & totius capituli Valentini ... ac nomine ipsius prepositure
ex una parte, & dict. capitulum Sancti Petri de Burgo ex altera, unanimi
voluntate & concordia ... compromiserunt in discretos viros G. Basteti
abbatem Sancti Felicis, Lambertum de Montemayrano canonicum Valentinum, &
magistrum Helyam de Salis, Johannem de Viriaco & Berengarium, canonicos
ecclesie Sancti Petri de Burgo, tanquam in arbitros arbitratores seu
amicabiles compositores, & sub pena centum librarum Viennensium...:
prestito etiam hinc inde a partibus corporaliter juramento, quod stabunt &
parebunt diffinitioni ... arbitrorum..., eorum arbitrium incontinenti
emologabunt & perpetuis temporibus observabunt. Qui dicti arbitri,
inquisita cum omni diligentia veritate..., inspectis instrumentis
authenticis & privilegiis ecclesie, auditis etiam que partes proponere
voluerunt..., componendo & arbitrando voluerunt & pronunciaverunt: quod
confirmatio prioris ad abbatem Sancti Petri & prepositum Valent. pertineat,
prout etiam in authenticis ipsius ecclesie Sancti Petri dignoscitur esse
conscriptum; & quod prior ab ipso abbate ad dexteram ipsius abbatis
installari debeat, fidelitatem vero eidem abbati tantum ut ceteri canonici
facere teneatur; jurisdictio autem omnimoda & potestas plenaria, cohertio &
correctio clericorum ecclesie Sancti Petri & familie eorundem & omnium
hominum ecclesie commorantium in terra ipsius & communie eorundem, libere &
integre penes priorem & canonicos communiter remaneat pleno jure; sane si
prior & capitulum in aliquo negotio capituli terminando fuerint negligentes
totaliter seu remissi, tunc legitima monitione premissa, abbas ad illud
negotium terminandum cum canonicis, si voluerit, poterit in capitulo
interesse: ordinatio vero ecclesie & capituli & omnium negotiorum ejusdem
ad priorem & canonicos pertineat libere & absolute, inconsulto abbate, ut
ab antiquo fieri consuevit; fossatum vero predictum cum pleno dominio &
jure ipsi ecclesie perpetuis temporibus in pace remaneat, & totum dominium
& censa orti predicti; preco vero Burgi preconisare de cetero teneatur,
expresso nomine abbatis, prioris & vicarii, & non faciendo mentionem de
preposito Valentie; de acquisitione vero super feudis prepositi, ut ab
antiquo erat, fuit similiter ordinatum, scilicet quod dicta ecclesia de
voluntate prepositi super feudis suis possit adquirere & relicta sibi
retinere, vel saltem post interpellationem prepositi infra biennium dicta
legata, relicta seu adquisita eidem ecclesie vendere liceat vel in alium
transferre; pro procuratione vero predicta ecclesia Sancti Petri de cetero
abbati seu preposito noviter instituto centum solidos Viennenses semel
solvere teneatur, quos prepositus in Burgo quando pompatice ab ipsa
ecclesia recipietur in prandio dicte procurationis teneatur expendere, vel
si prepositus maluerit quatuor libras eidem ecclesia in pecunia solvere
teneatur. Verum ne discordia inter prepositum & ecclesiam Sancti Petri in
posterum possit oriri super piscatione fossati ipsius ecclesie & fossati de
las Esclausas dicti prepositi, sic extitit ordinatum: quod prepositus &
ecclesia, vel ille qui fossatum ecclesie tenebit, semel in anno vel alias
si concorditer hoc facere voluerint, aquam possint insimul vel alter eorum
super fossatum per clausorium prepositi retinere ne intret fossatum dicti
prepositi, & per tornatorium subtus pontem Mauriciorum possint dicta
fossata & debeant exauriri: pro expensis vero quas dict. prepositus fecerat
in tornatorio fossati ecclesie, dicta ecclesia septem libras Viennenses
eidem preposito solvere teneatur: de quibus ecclesia eidem preposito
plenarie satisfecit; & ita sit pax & finis & concordia ... inter partes.
Que omnia ... partes ipse incontinenti emologaverunt, acceptaverunt & eadem
servare in perpetuum ... ad invicem promiserunt; renunciantes...: salvis
aliis compositionibus & capitulis que non contradicunt compositioni
presenti. Actum xi^{o} kalendas augusti, anno Domini M^{o} CC^{o} LXX^{o}
nono; & ad majorem & perpetuam firmitatem predictorum habendam, presens
carta sigillis dom. prepositi & ecclesie Valentine & Sancti Petri de Burgo
de mandato predictorum extitit insignita.
[A] Le texte de cette charte est donné d'après un «Extrait a son original
estant en parchemin deubement scellé & signé, exhibé & apres retiré par
messire François Argueil, abbé & seigneur du Bourg les Valence ... pour
servir ce que de raison au proces que led. sieur abbé a pendant en la
seneschaussée de Valence..., ce 9^{e} décembre 1643; signé Arguel
abbé....»; il en existe une autre copie délivrée sur la requête de M^{re}
Denis Le Mercier de Rollet, prévôt de l'église cathédrale de Saint-
Apollinaire de Valence, abbé de la collégiale de Saint-Pierre & haut-
seigneur du Bourg, collationnée sur l'original par Calvin, notaire, le 14
juin 1680. L'_Invent. rais_. en contient une longue analyse, f^{o} 7 V^{o}-
9.--Voir la charte XXX, qui a le même objet.
* * * * *