Baldaŭ aperos nova kontraŭsilfera filibro de
Camacho.
(Aleksander Korĵenkov?)
Pli ol unu jaro jam pasis post la "unua eldono" de _La liturgio
de l' foiro_. Siatempe mi sendis la tekston al du
gazet-eldonistoj, _La KancerKliniko_, kiu _ne povis_ enŝovi ĝin
en sian eldonprogramon, kaj _La Gazeto_, kiu unue pretis kuiri el
ĝi specialan numeron de la revuo, sed kiu poste _malvolis_ tion
fari, probable pro timo al reprezalioj (juraj aŭ vipuraj) aŭ
pro miskomprenitaj neŭtralismo, formalismo kaj ĝentlemanismo.
Nu, dum _La Gazeto_ dediĉadis siajn paĝojn malavare al reformoj
kaj surogatoj de nia alphabeto, mi zorgis pri ĝia aperigo kiel
privata letero ricevota de kolegoj kaj geamikoj. Laŭ la paso de
la monatoj venis al mi multaj kaj tre diversaj reagoj, ret- kaj
paper-poŝte.
Ekzemple, mi trovas nun tre konvinka kaj pozitiva argumenton de
Lindstedt favoran al denaskismo surbaze de evoluo ne nur
intelekta, sed ankaŭ morala kaj kulturhorizonta, de la infano,
kio bone sidus sur p. 13.
Krome jen kaj jen venis al mia kapo novaj ideoj, kiel la
konstato, ke la manifesta insistado pri krizo de identeco en la
esperantistaro plus la detiama serĉado de propra (kaj nova)
identeco kune emigas konkludi pri identeca krizo ĝuste ĉe
raŭmistoj mem.
Kaj sendube la Manifesto de Raŭmo pravas pri unu punkto: ke
esperantistoj mensogis kaj mensogas. Al si mem, kaj al la publiko
aŭ merkato. Sed ne havas sencon anstataŭigi mensogojn per pliaj
mensogoj, mitojn per mitoj, naivaĵojn per mistifikoj. Unue
necesas koni kaj kompreni sin. Tial mi elverkis ĉi libreton.
Prave diras Hèctor Alòs, ke "estas tiom da _Leteroj
el Palestino_ verkendaj aŭ tradukendaj pli frue ol plia denunco"
kontraŭ la polpa kliko! Mi konsentas. Fakte, nun, tagojn antaŭ
mia reiro al Madrido, mi povintus lasi la tuton droni en forgeso.
Sed mi preferis kunmeti ĉi heterogenan materialon, fini la
ĉapitron kaj turni la paĝon. Kaj dediĉi min al pli gravaj
aferoj.
Ĉar mi nek fortas nek emas nek tempas entrepreni enketadon, aŭ
reverki mian tekston (temis ja pri _Elementoj por ekzegezo_, ne
pri ia _Plene Analizita Foirismo_), mi citos ĉi-sekve kun la
permeso de la aŭtoroj (kaj alfabet-orde laŭ la familiaj nomoj)
nur kelkajn ilustrajn fragmentojn el parto de la ricevitaj
leteroj. Ni komencu per tiu de Ricardo-Felipe Albert Reyna:
"Malgraŭ tempomanko mi forglutis 'La liturgion de l'
foiro'. Mi nur bedaŭras, ke du gazet-eldonistoj
afable cenzuris ĝin. Nu, ĉiu scias (aŭ sciu) siajn
prioritatojn. Mi apogas centprocente vian tekston.
Laŭ mia supraĵa kalkulo ni marŝas al
enradikiĝanta faŝismo, tial mi bonvenigas vian
provon senmaskigi la foirismon estiel formon de
faŝismo."
Mi nur aldonu, kohere kun la substrekitaj vortoj komence de ĉi
artikolo, ke, dum la sencenzuran kaj skandaleman _LKK_ mi daŭre
apogas kaj simpatias, pri _LG_ mi perdis ĉian intereson. Albert
Reyna (kies ĵus antaŭaj vortoj eĥas la devizon _Kion vi faras
por eviti tion? Geesperantistoj el la tuta mondo agu energie
kontraŭ la internacia faŝismo!_ -- el hispana internmilita
afiŝo, kiun mi uzas ekranŝirmile) daŭrigas:
"Vi eble memoras ke antaŭ pluraj jaroj mi forte
sentis min fora de esperantaĵoj ĉar (mia-dire) 'mi
ne dividas celojn'. Nu, mi ĝojas nun legi vian
tekston: 'Ni esperantistoj konsistigas malnacion,
malgenton, malpopolon (jen kio placas al mi!)'. Kaj
-- plej ĉefe --, se Esperantujon regas
cenzuro, mi diru klare, laŭte kaj elegante, ke
Esperantujo ne ekzistas, kiel ne ekzistas Fumantujo,
Filatelujo nek multaj aliaj Fikciujoj (inkluzive de
la Klingona Imperio)."
Kontrastre, Hèctor Alòs i Font skribas:
"Mi ekzemple konsideras, ke la kvazaŭa komparo de
(parto de) la esperantistaro al diaspora malplimulto
estas riĉiga kaj povas montriĝi fruktodona: oni
povas multon lerni, ekzemple, de armenoj, kiel ili
sin organizas por vivteni sian kulturon diaspore (de
la simpla disvendado de libroj kaj revuoj al la
starigo kaj vartado de stabilaj teatraj aŭ muzikaj
grupoj). [. . .] Aliflanke, mi ne plene konsentas kun
vi, ke esperanto simple estas 'nobla hobio' [. . .].
Mi tamen kredas, ke ĉe ne malmultaj aktivaj
esperantistoj nia iom aparta kunvivado kaj interagado
kun homoj el multaj landoj, ĝenerale konsiderataj
'ekzotaj' ĉe ni, iom modlis nian mondpercepton."
Nenion mi havas kontraŭ "kvazaŭaj komparoj" aŭ senpretendaj
metaforoj, kaj mi ĝojus, se oni povus lerni same multe de la
foirisma demagogio, kiel de la reala kultura agado de armenoj
(kiun mi, bedaŭrinde, ne konas). Cetere, eble iam mi entreprenos
la seriozan instrospekton pri la motivoj de mia esperantumado,
kiun proponas al mi Hèctor. Sed mi timetas, ke la
konkludoj povus kabeigi ĉu min, ĉu aliajn . . .
Michel Duc Goninaz unue kritikas la cititan analizon fare de
Piron dirante, ke "_se li 'neniam renkontis esperantiston, kiu
favoris "faligon de la angla"', nu, probable li ne renkontis
multajn esperantistojn, almenaŭ ne ĉiujn, almenaŭ ne min (eĉ
se la vorton 'faligo' mi konsideras neadekvata)_". Aliflanke,
kiam temas pri la manifest-aŭtoraj apartiĝemo kaj pretendo, ke
nur ili pravas, laŭ Duc Goninaz "_Piron ne vidis en la unua
peragrafo la uzon de 'ni' ('nia superegoo . . .' ktp), per kiu la
aŭtoroj konsideras sin tute ne apartigitaj de la averaĝa
esperantistaro, sed ja tre similaj -- eĉ se kun laŭdinda
memkritiko_". Kaj fine li prezentas (plian!) pristudindan
vidpunkton:
"En la tiutemaj polemikoj oni tute forgesis la
historian dimension. La Manifesto de Raŭmo havis
kiel ĉefan historian taskon (konscie aŭ nekonscie
flanke de ties aŭtoroj -- tio ne gravas)
forgesigi kaj, se eble, forviŝi la Deklaracion de
Tyresö (1969). El tiu ĉi vidpunkto la
'Raŭmistoj' de 1980 (ankaŭ simbola jaro: entombigo
de la jaroj '70!) estas la objektivaj komplicoj de la
plej tradiciaj kaj 'pracelaj' esperantistoj, kiujn
ili pretendis kritiki."
Preleginte en Rijeko pri ĉi temo, okaze de la tiea Internacia
Junulara Kongreso en 1998, mi petis la publikon pri komentoj kaj
demandoj. Pli ol unu aŭskultinto diris, ke por li (mi emus
skribi "*gi" por ne pensigi pri vireco) "raŭmismo" signifas
"ĝui la (bonan) etoson", t.e. amuziĝi, distri sin, amikumi kaj
umikumi ktp. Nome, ne "labori por la movado, sin oferi,
organizi. . .". Jen la ŝibolete kaj sezame moda vorto en
junularaj renkontiĝoj, en TEJO-rondoj: ne "interna ideo" nek
"frateco", sed "etoso". Sufiĉas legi komiksojn de Arnau por tion
konstati. Evidente neniu plu pretas iĝi martiro, aŭ lakeo, aŭ
putino, de esperanto -- ankaŭ ne mi. Ĉiu volas ĝui la
etoson, la lingvon, la vivon, la hodiaŭon! Pasis for la tempoj
piramidaj . . . Sed, krom tio, la ekvacio "raŭmismo = ĝui la
etoson" montras nur la idean magrecon de la debato en Junularujo.
Simplismo (t.e. pensado per sloganoj kiel "komunismo = ĉio por
ĉiuj" aŭ "kristismo = eterna feliĉo") facile akiras adeptojn
ankaŭ en niaj vicoj.
Multe pli nuancite argumentas Aldo de' Giorgi fine de ĉi alineo
(parenteze: la bona stilo de liaj leteroj igas min pridubi, ke
ĝuste li estus la aŭtoro de _La manto_; se ne li -- do
kiu?):
"Memkompreneble mi legis kun ĝuo vian 'liturgion',
kiu estas sendube tre dokta, detala kaj nepre
interesa sociologia studo pri problemo, kiu meritas
atenton, kaj kiun, bedaŭrinde, la ĝenerala
esperantistaro, eĉ UEA, laŭŝajne tute ne prenas en
konsideron aŭ taksas nur marĝena, malgrava
danĝero. [. . .] Mi deziras ankaŭ klarigi kial mi
iam skribis ke eble mi estas 'iaspeca' raŭmisto. Tia
mi estas en la senco ke mi tre bone min sentis en la
esperantisma movado, kie mi konis amason da tre karaj
kaj interesaj homoj, kie mi multon lernis, kie mi
povas vaste aktivi kaj amike interrilati, malgraŭ
tio ke neniam mi tro fidis je iu, ia, iela, iama,
ioma 'fina venko'."
Bele kaj ekvilibr(ig)e komentas Sten Johansson (kiu bonvolu
indulgi la pres-artan modeston de ĉi libreto):
"Mi ŝatus komplimenti vin pro via 'liturgia'
artikolo, kiun mi trovis tre sprita, ege malica kaj
treege amuza. Mi komprenas ĝin kiel vivan kaj trafan
esprimon de viaj sentoj. Kiel argumentado ĝi iom
malpli-efikiĝas de la komparoj kun Hitler, Pinochet
ktp. Krome, oni kredeble povus trakti vian tekston
simile kiel vi traktas tiujn de Silfer, por elserĉi
'kamaĉaĵojn'. Kaj eblus imputi ankaŭ al vi
diversajn psikologiajn motivojn de la tre alta
'temperaturo' en via artikolo. Ekz. ĉu ne povus esti
reciproka projekcio? (T.e. vian eventualan
subkonscian neagnoskitan internan despotecon vi
projekcius sur Silferon, kiu ja prezentas tre taŭgan
projekcian ekranon . . .)."
Ne povas manki ekstreme konciza prijuĝo fare de Gonçalo
Neves:
"Hieraŭ mi (finfine!) legis vian broŝuron. Mi ege
ŝatas ĝin, kaj tute ne komprenas kial iuj
malrekomendis ĝian aperigon. Ĝi estas sobra,
objektiva, vaste dokumentita, kaj (kiel ĉiam)
belstila, vortsuka kaj leksik-abunda. [. . .] Temas
do [. . .] pri dokumento esperantujologia, kiu nepre
meritas disvastigon, kaj tial mi ege rekomendas ke vi
klopodu ĝin aperigi."
Nek la senkompromise kritika voĉo de Joxemari Sarasua, kun kiu
min ligas filipika korespondado pri naciismo kaj politiko:
"Ĝi vekis ĉe mi kontraŭdirajn impresojn. Unuflanke
mi tre ĝuis vian skurĝon al la silfera rondo
-- tuj partianiĝinte por vi senscie pri la
kialo, eble pro osmoza empatio --, kaj ankaŭ
vian erudician vervon . . . Sed aliflanke ĝi
postlasis ĉe mi ian senton de vaneco. Komprenu min:
la temo mem estas sensignifa, kaj mi domaĝas la
tempegon kiun vi perdis dum ĝia verkado kaj kiun vi
povintus uzi por verki viajn ŝatatajn [poemojn,
novelojn ktp . . .]. Viaj kritikoj al foirismo sonas
prave, kaj povas esti, ke mi mem konsentas kun ili.
Sed, ĉu vere la afero tiom valoras? Ĉu vi ne
pensas, ke foiristoj estas elita sektero,
mikrominoritata merdero en la flako de esperantujo,
kiu estas siavice pisguto meze de la oceano? Ili
nombras ja nur kvar kaj unu tamburiston kiu
bruas . . .!, la ceteraj akolitoj apartenas al la
averaĝa homtipo kiun vi renkontis ekzemple en la
lasta [kongreso]. Ĉu vere ili estas la avangardo de
ia nacia fronto konkerunta ian promesitan landon? Ĉu
vi iam serioze ekpensis pri risko de etniĝo de la
esperantistoj, pri fondiĝo de ia esperanto-nacio?
Sub la egido eble de prezidento Silfer? Estas
groteske . . . Vi banaligas kaj distordas naciismon
ĝis ekstremoj de nerekoneblo. Laŭ mia scio, etnismo
-- aŭ gentismo aŭ kia ajn vi volas nomi ĝin
-- laŭmodas ne lastatempe sed de la frua
dek-naŭa jarcento, de kiam la germanaj romantikuloj.
[. . .] Ankaŭ vi kvazaŭ urinus ekster la
pisujon . . .". Tamen poste li ret-esprimas sin jene
pri la ĵusaj komentoj: "Mi nur bedaŭras, ke ekster
sia kunteksto ili aspektas pli negative ol intencite:
mi ja tre ŝatis legi la libreton." Dankon, Joxemari!
Fine, eĉ Jakvo Schram, eldonanto de la libreto, kiun vi nun
legas, ĉe la komenco reagis jene:
"Unuflanke mi admiras la verkon pro ĝia strukturo,
vort-uzo, precipe kiel vi malkaŝas la
Silfer-komedion ktp, aliflanke mi havas demandon: ĉu
necesas uzi vian valoran tempon por skafandri
[provizi per freŝa aero] organizon sensignifan?
[. . .] Evidentas ke vi klopodas malkaŝi la papajn
revojn de Silfer. Sed sciante ke Literatura Foiro
direktas sin al 'elita intelektularo' [. . .] mi min
demandas, ĉu tiu grupo ne estas sufiĉe saĝa por
funkciigi siajn proprajn cerbojn kaj konstati ke
Silfer nur revas pri simpla adeptaro."
Poste, ŝanĝinte (evidente) la opinion, li konfesis: "_La tutan
vivon mi jam revas pri mia nomo sur la nigra listo de LF-koop_".
Deziro plenumita!
La paĝosupran moton mi tiris el la sekva senganga frazo de (mi
supozas) Aleksander Korĵenkov en la artikolo _Rondo vere
"familia"_ (_La Ondo de Esperanto_, 1999:1): "_Draŝan publikan
kritikon [fare] de la vidvo de la antaŭa redaktorino ricevis
Heroldo de Esperanto, dum iberianoj Camacho kaj Neves daŭrigis
ataki la nunan redaktorinon Martinelli kaj precipe la
redaktorinedzon Silfer (baldaŭ aperos nova kontraŭsilfera
filibro de Camacho)_". La profetitan filibron jen vi havas! Kaj
al rusaj kolegoj mi lasas la taskon ekanalizi la rusan version
aŭ surogaton de foirismo, kiun Korĵenkov kaj K-io laŭdire kaj
onidire provas establi en sia vasta lando, kun sukceso simila al
tiu de kamarado Gorbaĉov en la balot-intencaj sondoj. Strange,
se, per reciproka imitado de malimitindaj kondutoj, Aleksander,
Giorgio kaj Perla sukcesos fondi rondon familian tute propran,
sen erarintaj filoj kaj favaj ŝafoj!
Nerektaj reagoj kaj respondoj venadis, neeviteble, de la
kritikatoj. En sia kutima maniero ataki, per aludoj, per akuzoj
svagaj kaj ambiguaj, kvazaŭ temus pri la sekso de l' anĝeloj,
Silfer (en _Bonan matenon, HdE_ 1962-1963, 31 dec. 1998, p. 1 kaj
8) parolas pri "la nuntempaj Niemojevskoj", laŭ la nomo
Niemojewski, aŭtoro de artikoloj en _Pola Esperantisto_ en 1914
(!), kadre de "kampanjo kiu alprenis klare kontraŭjudan
karakteron". Konata metodo: ĉiujn kritikajn voĉojn ili elĵetas
en la unu, solan kaj saman sakon de antisemitismo. Oportuna
stampilo! Kritikanto iĝas antisemito, "*anarkoidulo", persono
kiu "trovas en esperanto sian psikan rubujon" ktp. Ĉu necesas
proklami, ke mi kun plezuro, intereso kaj admiro spektas filmojn
kaj legas librojn fare de judaj aŭtoroj? Ke ĉi-monate mi legis
_Se ĉi tio estas homo_, de Primo Levi? Sed ĉu diri ankaŭ, ke
ĵus antaŭe okupis min _Kultura antropologio_, de Marvin Harris,
kaj _La senmorta semo_, de Jordi Balló kaj Xavier
Pérez, kaj tuj poste (t.e. ĝuste nun) _Fundamentaj
mensogoj de la katolika eklezio_, de Pepe Rodríguez? Kiun
tio koncernas? De kiu do peti la _nihil obstat_ (eklezia aprobo,
imprimaturo)? Ĉu de la Kooperativo? Aŭ de la esperantuja
PEN-klubo?
Ĉar ankaŭ ekster Esperantujo troveblas interesaj legaĵoj,
taŭgaj por fari komparojn. Oni povas vidi, ekzemple, ke la agado
de _Esperanta PEN-Centro_ havas mondajn precedentojn, kiel
montras la perua verkisto Mario Vargas Llosa en _Carta a
Kenzaburo Oé_ (_Letero al K.O._; _El País_,
17.01.1999, p. 15): "_Mi ne sciis, ke, en la sepdekaj jaroj, la
japana PEN-klubo rifuzis protesti kontraŭ la persekutado de la
korea poeto Kim Ji Ha. Dum mia tri-jara prezido de Internacia
PEN-Klubo mi trovis, ke kelkaj Centroj malobservis sian devon
batali kontraŭ cenzuro kaj kontraŭ politika molestado de
verkistoj, nome la ekzistokialon mem de la institucio. La plej
dolora kazo estis tiu de l' argentina romanisto Antonio di
Benedetto, viktimo de la armea diktaturo, por kies liberigo
kampanjis Internacia PEN-Klubo, kaj kiun eksigis la bonaera PEN
pro nepago de kotizoj. Tiaj ĉi skandalaj kazoj estis tamen ne la
regulo, sed escepto._"
Intertempe, suplemente, aperis novaj dokumentoj. "Sed" --
kiel kutimis aldonaĉi la sengusta aŭtor(in)o de _La manto_
-- "tio enĉapitriĝos venontpaĝe".