31) Πλουτάρχου βίοι Θησέως Γ, 25, Σόλωνος 12.
32) Η τελευταία έννοια είναι η της πρώτης φράσεως του σωζομένου
κειμένου (Μύρωνος καθ' ιερών ομόσαντες αριστίνδην).
33) Η αρίθμησις εις κεφάλαια δεν υπάρχει εν τω κειμένω,
γενομένη διά το σαφέστερον.
34) Πελάται αντιστοιχεί με το σημερινόν &κολόνοι&. Εκτήμοροι =
λαμβάνοντες την έκτην μοίραν (μερίδιον) των καρπών.
35) Τα εντός παρενθέσεως είναι επεξηγήσεις, μη περιεχόμεναι εις
το κείμενον.
36) Αλληγορική παλαιοτάτη Θρησκευτική τελετή γινομένη κατά την
εορτήν των Διονυσίων εις τας Αθήνας. Ιδέ Ησύχιον: «της του
βασιλέως γυναικός και θεού γίνεται γάμος».
37) Το επόμενον χωρίον πιστεύεται ότι έχει παρεμβληθή εις το
αρχικόν κείμενον, εκτός της φράσεως, την οποίαν σημειώνω με
κυρτούς χαρακτήρας εις το κείμενον.
38) Έως εδώ τελειώνει το παρέμβλητον κείμενον.
39) Γινώσκω, και μοι φρενός ένδοθεν άλγεα κείται, πρεσβυτάτην
εσορών γαίαν Ιαονίας καινομένην.
40)
Υμείς δ' ησυχάσαντες ενί φρεσί καρτερόν ήτορ
δι' πολλών αγαθών εις κόρον ηλάσατε
εν μετρίοισι τίθεσθε μέγαν νόον· ούτε γαρ ημείς
πεισόμεθ’ ούθ' υμίν άρτια ταύτ' έσεται.
41) Η εντός των αγκυλών φράσις εις το κείμενον «&και νόμους
έθηκε&»· φαίνεται ότι έχει μετατοπισθή.
42) Οι &κύρβεις& ήσαν από ξύλον τετράγωνοι ή πυραμιδοειδείς
πίνακες στρεφόμενοι περί άξονα και έχοντες επί των τριών ή των
τεσσάρων πλευρών επιγραφάς. Ο Αρποκρατίων εις την λέξιν
&κύρβεις& γράφει: «τους κύρβεις λίθους ορθούς εστώτας ους από
μεν της στάσεως στήλας, από δε της εις ύψος ανατάσεως διά το
κεκορυφώσθαι κύρβεις εκάλουν, ώσπερ και κυρβασίαν την από της
κεφαλής τιθεμένην».
43) Την διάταξιν εξηγεί ο Πλούταρχος εις τον βίον Σόλωνος 25,
ορίζων ότι ο ανδριάς έπρεπε να είναι &ισομέτρητος&, δηλαδή του
αυτού βάρους με εκείνον, διά τον οποίον ανετίθετο.
44) Η αρχαία λέξις &τέλη&, την οποίαν και έχει το κείμενον,
περιλαμβάνει διπλήν την έννοιαν — φορολογικής υποχρεώσεως του
πολίτου και τάξεως εις την οποίαν ούτος ανήκει.
45) Οι πωληταί ήσαν 10 άρχοντες, ένας από κάθε φυλήν, είχαν δε
εξουσίαν να δίνουν εις μίσθωσιν τα δημόσια κτήματα και να
αναθέτουν εις αρμοδίους τα δημόσια επί πληρωμή έργα.
46) Οι ένδεκα είχον την επιτήρησιν των φυλακών και την φροντίδα
των θανατικών εκτελέσεων.
47) Οι κωλακρέται ήσαν 12 γραμματείς της οικονομικής
διαχειρίσεως και ταμίαι πληρωμής μισθών.
48) Ο μέδιμνος ήτο μέτρον δημητριακών (όπως το κοιλόν)·
υποδιηρείτο δε εις 48 χοίνικας.
49) Η πρόσοδος ξηρών προϊόντων ήτο πολυτιμοτέρα από την
πρόσοδον υγρών τοιούτων.
50)
Διφίλου Ανθεμίων τήνδ' ανέθηχε θεοίς
θητικού αντί τέλους ιππάδ' αμεοξάμενος.
51) Η παράγραφος αυτή κρίνεται παρέμβλητος.
52) Προκρίτους λέγει το κείμενον.
53) Η τελευταία αυτή φράσις φαίνεται παρέμβλητος μεν, προκύψασα
όμως εξ άλλης φράσεως του Αριστοτέλους.
54) Λείπει από το κείμενον μία λέξις.
55) Εκ του ναυς + κραίνω. Ο ναύκραρος συνέλεγε τας εισφοράς και
επέβλεπε τας δαπάνας διά την κατασκευήν του πλοίου, το οποίον
κάθε &ναυκραρία& υπεχρεούτο να συνεισφέρη. Οι φυλοβασιλείς
είχον θρησκευτικήν δικαιοδοσίαν.
56) Το χωρίον τούτο περίπλοκον εις το κείμενον εξηγείται
διαφοροτρόπως υπό των ερμηνευτών, έγινε δε διά τας
αμφισβητήσεις περιβόητον.
57) Εις τον βασιλέα του Άργους Φείδωνα, ο οποίος εβασίλευσε το
895 π Χ. ή κατ' άλλους ενάμισυ αιώνα αργότερον, απεδίδετο η
εκκοπή του νομίσματος και ο καθορισμός των μέτρων και βαρών.
(Ηροδ. VI 127).
58) Η έκφρασις δεν είναι ακριβής. Η μνα έλαβε πράγματι
μεγαλυτέραν αξίαν, όχι διότι ηύξησε το ποσόν των δραχμών, αλλά
διότι μετά καλυτέρευσιν του μετάλλου ηύξανεν η πραγματική αξία
των δραχμών.
59)
δήμω μεν γαρ έδωκα τόσον γέρος όσον απαρκεί
τιμής ούτ' αφελών, ούτ' επορεξάμενος
οι δ' είχον δύναμιν και χρήμασιν ήσαν αγητοί,
και τοις εφρασάμην μηδέν αεικές έχειν.
Έστην δ' αμφιβαλών κρατερόν σάκος αμφοτέροιοι
νικάν δ' ουχ είασ' ουδετέρους αδίκως.
60)
δήμος δ' αν ώδ' αν άριστα συν ηγεμόνεσσιν έποιτο
μήτε λίαν ανεθείς, μήτε βιαζόμενος·
τίκτει γαρ κόρος ύβριν, όταν πολύς όλβος έπηται
ανθρώποισιν όσοις μη νόος άρτιος η.
61)
Οι δ' εφ' αρπαγαίσιν ήλθον, ελπίδ' είχον αφνεάν
καδόκουν έκαστος αυτών όλβον ευρήσειν πολύν,
και με κωτίλλοντα λείως τραχύν εκφανείν νόον
χαύνα μεν τότ' εφράσαντο, νυν δε μοι χολούμεναι
λοξόν οφθαλμοίσ' ορώσι πάντες ώστε δήιον·
ου χρεών· α μεν γαρ είπα συν θεοίσιν ήνυσα,
άλλα δ' ου μάτην έερδον, ουδέ μοι τυραννίδος
ανδάνει βία τι ρέζειν, ουδέ πιείρας χθονός
πατρίδος κακοίσιν εσθλοίς ισομοιρίαν έχειν.
62) Διά να φανερώνουν ότι ένα κτήμα ήτο ενυπόθηκον ενέπηγον
στήλας με επιγραφήν του χρέους.
63) ως κτισθείσαν από την Αθηνάν και τον Ποσειδώνα.
64) Δηλαδή τους δημοκρατικούς.
65)
Εγώ δε των μεν ούνεκα ξυνήγαγον
δήμον, τι τούτων πριν τυχείν επαυσάμην,
συμμαρτυροίη ταύτ' αν εν δίκη χρόνου
μήτηρ μεγίστη δαιμόνων Ολυμπίων
άριστα, Γη μέλαινα, της εγώ ποτε
όρους ανείλον πολλαχή πεπηγότας,
πρόσθεν δε δουλεύουσα, νυν ελευθέρα
πολλούς δ' Αθήνας, πατρίδ' εις θεόκτιστον,
ανήγαγον πραθέντας, άλλον εκδίκως,
άλλον δικαίως, τους δ' αναγκαίης υπό
χρειούς φυγόντας, γλώσσαν ουκέτ' Αττικήν
ιέντας, ως αν πολλαχή πλανωμένους,
τους δ' ενθάδ' αυτού δουλίην αεικέα
έχοντας, ήθη δεσποτών τρομευμένους,
ελευθέρους έθηκα· ταύτα μεν κράτει,
ομού βίαν τε και δίκην συναρμόσας,
έρεξα και διήλθον ως υπεσχόμην,
θεσμούς δ' ομοίως τω κακώ τε καγαθώ
ευθείαν εις έκαστον αρμόσας δίκην,
έγραψα· κέντρον δ' άλλας ως εγώ λαβών,
κακοφραδής τε και φιλοκτήμων ανήρ,
ουκ αν κατέσχε δήμον· ει γαρ ήθελον
ά τοις εναντίοισιν ήνδανε τότε,
αύθις δ' ά τοίσιν ούτεροι φρασαίατο,
πολλών αν ανδρών ήδ' εχηρώθη πόλις·
των ούνεκ' αλκήν πάντοθεν ποιούμενος
ως εν κυσίν πολλήσιν εστράφην λύκος.
66)
Δήμω μένει χρη διαφάδην ονειδίσαι
ά νύν έχουσιν ούποτ' οφθαλμοίσιν αν
εύδοντες είδον.
Όσοι δε μείζους και βίαν αμείνονες
αινοίεν αν με και φίλον ποιοίατο.
67)
Ουκ αν κατέσχε δήμον ουδ' επαύσατο
πριν αναταράξας πίαρ εξείλε γάλα.
Εγώ δε τούτων, ώσπερ εν μεταιχμίω
όρος κατέστην.
68) Το κείμενον λέγει «οι τε αφηρημένοι τα χρέη διά την
απορίαν», ώστε δύναται να εξηγηθή διφορουμένως, δηλ. να
εννοηθώσι διά της φράσεως οι απελευθερωθέντες των χρεών (οι
χρεώσται) διότι ήσαν άποροι, είτε οι στερηθέντες των απαιτήσεών
των (οι δανεισταί) διότι επτώχυναν.
69) Μη δηλαδή εις άλλην νόμιμον πολιτικήν κατάστασιν στερηθούν
των πολιτικών δικαιωμάτων.
70) Διαψηφισμόν λέγει το κείμενον.
71) Κορυνοφόρους.
72) Διετήρησα το συντακτικόν σχήμα του κειμένου, διότι
παρόμοιον υπάρχει τούτο και εις την σημερινήν γλώσσαν.
73) Ο Διογένης Λαέρτιος (I, 49) αναφέρει διαφορετικά το πράγμα.
Κατ' αυτόν ο Σόλων παρουσιασθείς εις την εκκλησίαν του δήμου
προείπεν ως εξής την επιβουλήν του Πεισιστράτου: «Άνδρες
Αθηναίοι, των μεν σοφώτερος, των δε ανδρειότερος ειμι,
σοφώτερος μεν των την απάτην Πεισιστράτου μη συνιέντων,
ανδρειότερος δε των επισταμένων μεν, διά δέος δε σιωπώντων».
Πρβλ. και Πλουτάρχου βίον Σόλωνος 30.
74) Θράτταν ωνόμαζαν συνήθως οι Αθηναίοι κάθε δούλην.
75) Οι Παλληνείς ήτο δήμος της Αττικής πλησίον του Πεντελικού,
15 σχεδόν χιλιόμετρα μακράν της πόλεως.
76) Οι δικασταί εκείνοι περιερχόμενοι τους δήμους εδίκαζαν
μέχρι ποσού 10 δραχμών και έκαμναν προανακρίσεις επί των άλλων
υποθέσεων. Ήσαν ανάλογοι των τώρα ειρηνοδικών.
77) «Όσα κακά και οδύνατα». Η φράσις παροιμιώδης και ανάλογος
με την σημερινήν «τα κακά και ψυχρά».
78) Από το κείμενον λείπει η λέξις αναπληρουμένη εκ της
εννοίας.
79) Ο Χρυσούς δηλαδή αιών.
80) Από το κείμενον λείπει μία λέξις αναπληρουμένη εκ της
εννοίας.
81) «Θέσμια τάδε Αθηναίων και πάτρια· εάν τινες τυραννείν
επανιστών ται επί τυραννίδι ή συγκαθιστή την τυραννίδα, άτιμον
είναι και αυτόν και το γένος». Παραθέτομεν το κείμενον ως έν
δείγμα της διατυπώσεως και του λεκτικού των Αττικών Νόμων.
82) Είναι φανερόν ότι πρόκειται περί άλλου Ηγησιστράτου,
συγγενούς, ίσως, όχι δε υιού του Πεισιστράτου.
83) Κατασκοπεύοντες.
84) Σκολιά ελέγοντο τα κατά την διάρκειαν οινοποσίας άσματα,
είχον δε ίδιον τύπον.
85)
Αιαί Λειψύδριον προδωσέταιρον,
οίους άνδρας απώλεσας, μάχεσθαι
αγαθούς τε και ευπατρίδας
οι τότ' έδειξαν οίων πατέρων ήσαν.
86) «Προέφερεν» λέγει το κείμενον, μεταφραζόμενον και επρόλεγε.
87) Εις το Λειψύδριον, περί του οποίου γίνεται ανωτέρω λόγος.
88)
Έγχει και Κήδωνι, διάκονε, μηδ' επιλήθου.
ει χρη τοις αγαθοίς ανδράσιν οινοχοείν.
89) Η διαίρεσις εις τέσσαρας φυλάς έγινεν από τον Ίωνα και
διετηρήθη και τον Σόλωνα, ως βάσις των υποδιαιρέσεών του,
γενομένη αρχικώς σύμφωνα με την τοπικήν των κατοίκων διαίρεσιν.
Του Κλεισθένους η διαίρεσις εις 10 φυλάς δεν έλαβεν υπ' όψιν
την διαμονήν των κατοίκων εις έν μέρος, διότι κατ' αυτήν κάθε
φυλή είχε διάφορα μέρη της χώρας.
90) Τοιουτοτρόπως συνεπεία της κληρώσεως το Φάληρον και ο
Μαραθών ανήκον εις τον αυτόν δήμον.
91) «Ου γαρ άπαντες υπήρχον εν τοις τόποις». Ήτοι όσον ηύξανεν
ο πληθυσμός με τον καιρόν νέα χωρία εσχηματίζοντο.
92) Των φρατριών υποδιαίρεσις ήσαν τα γένη. Καθεμία των
τεσσάρων αρχαίων φυλών περιελάμβανε τρεις φρατρίας. Αι
υποδιαιρέσεις δε αυταί εν συνόλω και μάλιστα οι δεσμοί των
γενών είχον σημασίαν διά το κληρονομικόν ιδίως δίκαιον.
93) Ο όρκος ούτος των πεντακοσίων βουλευτών έλεγεν ότι ομνύουν
να διαχειρισθούν νομίμως το αξίωμά των και ουδέποτε άνευ
κρίσεως και παρά το δίκαιον να εξορίσωσιν ή να φυλακίσωσιν ή να
φονεύσωσιν.
94) Κατά διόρθωσιν του Headlam δέον να τεθή
«πεντακοσιομεδίμνων» αντί «πεντακοσίων».
95) Η φράσις του κειμένου αύτη «μετά την τυραννίδα» φαίνεται
παρέμβλητος.
96) Εν εκ των βουνών της Λαυρεωτικής. Κατά Αρποκρ. εις λέξιν
Μερώνεια — «τόπος εστίν της Αττικής· έστι μεν τοι και πόλις εν
Θράκη».
97) Διότι εφοβούντο μη οι ούτως εξόριστοι, και μάλιστα ο
Αριστείδης, συνταχθώσι με τους Πέρσας. Πλουτάρχ. Αριστ. 8.
98) Δύο ακρωτήρια (το έν εις την Δάκραν της Ευβοίας και το άλλο
εις την Α άκραν της Πελοποννήσου) θεωρούμενα ως σύνορα της
Αττικής.
99) «Τους μύδρους εν τω πελάγει καθείσαν». Τους μύδρους λίθους
πυρακτωμένους) ελάμβαναν διά των χειρών ενώ ωρκίζοντο και
έρριπτον κατά το τέλος του όρκου εις την θάλασσαν· ήτο δε η
τελετή αυτή συμβολισμός του απαραβιάστου της συνθήκης.
100) Οι φρουροί επί της Ακροπόλεως.
101) Οι δημόσιοι υπάλληλοι. Αι αρχαί.
102) «Περί των διωκημένων» λέγει αορίστως το κείμενον. Ήτοι
περί της διαχειρίσεώς των είτε της πολιτικής είτε ίσως της
οικονομικής.
103) Το μεταξύ αγκυλών φαίνεται ότι έχει παρεμβληθή υπό
αντιγραφέως. Εξ άλλων πηγών ο Περικλής παρουσιάζεται πιθανώτερα
συνεργός του Εφιάλτου.
104) «Μονοχίτων».
105) Ο Κίμων ήτο τότε 40 ετών και είχε διακριθή ως στρατηγός.
106) Οι μικροί πόλεμοι προς διατήρησιν της Αθηναϊκής ηγεμονίας
επί των Ελληνικών πόλεων και αποικιών εξηκολούθουν πάντοτε και
τούτων μετείχον οι άριστοι των πολιτών.
107) «Οι καλούμενοι κατά δήμους»
108) «Τυραννικήν».
109) «Τας κοινάς λειτουργίας ελειτούργει λαμπρώς». Λειτουργίαι
δε καθαυτό δεν ήσαν δημόσια αξιώματα, αλλά τιμητικαί τινες
υποχρεώσεις, τας οποίας είχαν οι πλούσιοι. Εξ αυτών
σπουδαιότεραι ήσαν η &τριηραρχία& προς εξοπλισμόν πολεμικών
πλοίων και η &χορηγία&, ήτοι η εκγύμνασις χορού προς
διδασκαλίαν τριλογικής τραγωδίας.
110) Εκ του δήμου τούτου ήτο ο Κίμων.
111) «Οίηθεν» η κατά Στέφανον Βυζ. «Όαθεν». Η Οίη δε ή Όα δήμος
της Αττικής. — Το όνομα Δάμων είχεν απαλειφθή πιθανώς εις
αρχαία αντίγραφα, φαίνεται εκ του Πλουτάρχου: Περ. 9.
«συμβουλεύσαντος αυτώ Δαμωνίδου του Οίηθεν, ως Αριστοτέλης
ιστόρηκεν».
112) Ο Άνυτος, ο κατόπιν κατήγορος του Σωκράτους, εστάλη μετά
30 πλοίων εις Πύλον προς βοήθειαν του στρατηγού Δημοσθένους και
εξ αιτίας διαφόρων δυσμενών περιστάσεων απέτυχεν.
113) Όχι ο ιστορικός, αλλ' ο υιός του Μελησίου, ικανός και
τίμιος πολιτικός, εξορισθείς αργότερα.
114) Οι ρήτορες από του βήματος της Πνυκός ωμίλουν άνευ ζώνης
διά την ούτω ευρυχωρίαν της αμφιέσεως και το εύσχημον. Ο Κλέων
παρέβη το έθος, αγορεύσας με την συνήθη ανεπίσημον και αγοραίαν
αμφίεσιν. Παραβλ. Σχολ. Αισχίν. σελ. 14.
115) &Διωβολία& ή διωβελία ελέγετο η εκ του δημοσίου ταμείου
παροχή δύο οβολών προς πληρωμήν εισητηρίων του θεάτρου κατ'
αρχάς και κατόπιν άλλην επίσης επί πληρωμή θεωριών. Εδίδοντο δε
εις πάντα ζητούντα πολίτην οι δύο οβολοί δι' εκάστην των τριών
ημερών της εορτής των Μεγάλων Διονυσίων.
116) «Ή μην συγγράψειν». Οι εκλεγόμενοι εις ωρισμένην ημέραν να
γράψωσι νόμους ελέγοντο &συγγραφείς&. Ο Θουκυδίδης 8,67 τους
ονομάζει «συγγραφείς αυτοκράτορας».
117) Η επιτροπή αύτη συνέστη υπό του δήμου ευθύς μετά την
καταστροφήν της Σικελίας &ίνα την δημοκρατίαν τροχοπεδήση.&
Πρβλ. Σχολ. Αριστ. Λυσ. 421. Μετέσχον δ' αυτής οι ποιηταί
Σοφοκλής και Άγνων ο πατήρ του Θηραμένους.
118) Δύο συνοπτικοί τύποι διαδικασίας του δημοσίου δικονομικού
δικαίου των Αθηναίων, δι' ων άνευ προηγουμένης κλητεύσεως δι'
εγκλήματα πολιτικής φύσεως επ' αυτοφώρω, επενέβαινον οι
ανώτατοι της πολιτεία άρχοντες. Αναλογία τις υπάρχει προς την
παρ' ημίν κήρυξιν του στρατιωτικού νόμου.
119) «Ομόσαντες καθ' ιερών τελείων», ήτοι επί σφαγίων,
προσφερθέντων επί του βωμού εις θυσίαν διά πλήρους
ιεροτελεστίας.
120) Οι πέντε χιλιάδες αυτοί δεν ήσαν οι οριζόμενοι εις το
σχέδιον των προδούλων διά ν' αποτελέσουν εις το μέλλον την
εκκλησίαν του δήμου, οι οποίοι και ουδέποτε εξελέγησαν (ίδε
Θουκ. 8, 92), αλλ' οι υπό τα όπλα πέντε χιλιάδες πολίται. Το δε
όλον των πολιτών τότε ανήρχετο εις 26 χιλιάδας.
121) Ιερομνήμων ελέγετο ο αντιπρόσωπος των Αθηνών εις το
Αμφικτυωνικόν συνέδριον.
122) Οι δέκα ταξίαρχοι διετέλουν υφιστάμενοι των δέκα
στρατηγών, καθείς δε αυτών ήτο στρατιωτικός αρχηγός των πεζών
της φυλής του. Ίππαρχοι δε ήσαν δύο και ούτοι προϊστάμενοι των
ταξιάρχων και αρχηγοί των δύο ιππικών σωμάτων. — Φύλαρχοι ήσαν,
ως αλλαχού εσημειώθη, οι διοικούντες τα παρ' εκάστη φυλή, πλην
των στρατιωτικών, πράγματα.
123) Διφορούμενον και πως ασαφές το κείμενον, έχον ούτω:
«αιρείσθαι δε πάντας τούτους εκ προκρίτων, εκ των αεί
βουλευόντων πλείους προκρίνοντας».
124) «Νείμαι δε και τους άλλους προς την λήξιν εκάστων».
125) «Κληρούν δε την βουλήν τους εννέα άρχοντας». Η φράσις
φαίνεται παρέμβλητος.
126) Ήτοι να ορίζωνται πέντε ψηφολέκται, αντικαταστήσαντες
ούτως εις την δικαιοδοσίαν αυτήν τους πρυτάνεις.
127) «Τον επιψηφιούντα».
128) «Ίνα νεμηθώσιν οι τετρακόσιοι εις τας τέτταρας λήξεις».
129) «Επιψηφίσαντος». Ο επιστατών την ψηφοφορίαν εψήφιζε
τελευταίος.
130) «Πριν διαβουλεύσαι».
131) «Ενάτη φθίνοντος Θαργηλιώνος». Οι 12 μήνες του Αττικού
ημερολογίου διηρούντο καθένας εις τρεις δεκάδας ημερών. Η πρώτη
ημέρα του μηνός ελέγετο νουμηνία, η δεκάτη ελέγετο και προτέρα,
— η εικοστή ελέγετο εικάς, η δε τριακοστή ελέγετο «ένη και νέα»
ή τριακάς. Ο μην Θαργηλιών αντιστοιχεί με τον Μάιον και ήτο ο
ενδέκατος του ημερολογίου και ο Σκιροφοριών (Ιούνιος) ήτον ο
τελευταίος.
132) Κατά ιστορικήν ακρίβειαν 99 έτη.
133) Ήτοι από Μαΐου μέχρι Σεπτεμβρίου του 411 π. Χ.
134) «Τοις πεντακισχιλίοις τοις εκ των όπλων».
135) Την γνώμην αυτήν ο Αριστοτέλης αρύεται εκ του Θουκυδίδου
(8,98) του οποίου τας κρίσεις αποδέχεται καθ' όλην την
εξιστόρησιν των πολιτικών ανωμαλιών, των μετά την εν Σικελία
καταστροφήν.
136) Πιθανώς το 410 π. Χ. μετά την εν Κυζίκω ναυμαχίαν.
137) Το κείμενον εκ παραδρομής φέρει «εβδόμω».
138) «Αγγελήθεν» προς διάκρισιν του κατά το 412 π. Χ. ομωνύμου
άρχοντος.
139) «Πονηρός ούτος και πλείσταις καταδίκαις ενεχόμενος»
Αριστοφ. Σχολ. 157.
140) Το 404 — 403 π. Χ.
141) «Τους περί Αρεοπαγιτών καθείλον εξ Αρείου Πάγου». Το εξ
Αρείου Πάγου φαίνεται παρέμβλητος επεξήγησις αντιγραφέως.
142) «Ποιήσαντες καθάπαξ, τας δε προϊούσας δυσκολίας». Το δε
φαίνεται παρέμβλητον.
143) «Της πόλεως υποφερομένης»· η μετοχή είναι και αιτιολογική
και χρονική.
144) «Παύσασθαι της ασελγείας»· η φράσις του κειμένου είναι
πλέον παραστατική και μεταφορική, κατά την Αττικήν συνήθειαν.
145) «Έξω τε γίγνεσθαι της πολιτείας αυτόν».
146) Αρμοστής ελέγετο ο αποστελλόμενος υπό της Σπάρτης
στρατιωτικός διοικητής εις κυριευθείσας πόλεις. Πρβλ. Θουκιδ.
8, 5.
147) Φρουρών εις την Ακρόπολιν.
148) «Εφ' ων συνέβη και τας διαλύσεις γενέσθαι».
149) Το 403 Π. Χ.
150) «Εξοικείν».
151) «Επιτίμους όντας και κυρίους και αυτοκράτορας».
152) Οι Κήρυκες και οι Ευμολπίδαι ήσαν δύο παλαιοτάτης
ευγενείας οικογένειαι της Αττικής. Απ' αυτάς κληρονομικώς
απηρτίζετο το ιερατείον της Ελευσίνος, ήτοι των ναών της
Δήμητρος και της Περσεφόνης. Οι Ευμολπίδαι μάλιστα φέρονται
απόγονοι του βασιλέως της Ελευσίνος Ευμόλπου, ο οποίος
επολέμησε με τον Ερεχθέα, τον πρώτον βασιλέα των Αθηνών.
153) Το συμμαχικόν ταμείον ήτο πλέον το εμπιστευμένον εις τους
Λακεδαιμονίους και υπ' αυτών χρησιμοποιούμενον, εις το οποίον
οι Αθηναίοι μετά την άλωσιν της πόλεως υπό του Λυσάνδρου
υπεχρεώθησαν να συνεισφέρουν.
154) «Τοις τα τιμήματα παρεχομένοις».
155) «Αφείλε τας υπολοίπους ημέρας της απογραφής», ήτοι
εσυντόμευσε την προθεσμίαν των δηλώσεων.
156) «Γραψάμενος το ψήφισμα το Θρασυβούλου παρανόμων». Η φράσις
συνήθως δικονομική του Αττικού Δικαίου.
157) «Την χώραν ανάδαστον ποιούσιν»· ήτοι κάμνουν νέαν διανομήν
της κτηματικής περιουσίας.
158) Ο Αριστοτέλης αριθμεί τόσα πολιτεύματα υπάρξαντα εις τας
Αθήνας, όσαι έγιναν πολιτικαί μεταβολαί. Την «εξ αρχής» ούσαν
κατάστασιν δεν λογίζει ως πολίτευμα.
159) «Μετά δε ταύτην η επί Δράκοντος εν η και νόμους ανέγραψαν
πρώτον». Η φράσις φαίνεται παρέμβλητος.
160) «Αι της βουλής κρίσεις εις τον δήμον εληλύθασιν».
161) «Προς την επικύρωσιν της χειροτονίας». Η φράσις είναι όρος
νομικός του Αττικού συνταγματικού δικαίου.
162) Ο ξένος αυτός γενόμενος στρατηγός των Αθηναίων και
παρασχών πολλάς ωφελείας εις την πόλιν έλαβε το δικαίωμα του
πολίτου. Πρβλ. Πλάτωνος Ίων c. 12 σελ. 541.
163) Από του κεφαλαίου τούτον αρχίζει η περιγραφή του
οργανισμού της Αθηναίων Πολιτείας, ήτοι λεπτομερής ανάπτυξις
του συνταγματικού, του διοικητικού και εν μέρει του αστικού
Αττικού δικαίου.
164) «Αποψηφίσωνται».
165) «Εφίησιν».
166) «Αν δε νικήση».
167) «Δοκιμάζει τους εγγραφέντας η βουλή». Ο όρος είναι
νομικός, όπως και οι ανωτέρω και πολλοί των παραθετομένων
κατόπιν. Γίνεται δε η εν υποσημειώσει παράθεσις διά να δοθή εις
τον αναγνώστην ιδέα της νομικής φρασεολογίας του Αττικού
δικαίου.
168) «Ζημιοί».
169) «Τρεις εκ των φυλετών».
170) «. . . και κοσμητήν [εκ των άλλων Αθηναίων] επί πάντων». Η
φράσις &εκ των άλλων Αθηναίων& είναι προδήλως παρέμβλητος, έχει
δε και τεθή ως γλώσσα εις το περιθώριον του αρχικού κειμένου,
πιθανώς γενομένη υπό αντιγραφέως θέλοντος να εξηγήση το επί
πάντων. Το δε «επί πάντων» σημαίνει επί των εφήβων όλων των
φυλών.
171) «Πρώτον μεν τα ιερά περιήλθον».
172) Πολεμικόν μηχάνημα με νευράν, διά του οποίου ερρίπτοντο
βέλη και δόρατα.
173) «Εκκλησίας γενομένης»· η μετοχή είναι και χρονική και
τροπική.
174) «Αποδειξάμενοι τω δήμω τα περί τας τάξεις».
175) «Δίκην ούτε διδόασιν ούτε λαμβάνουσι».
176) Προεδρείαν.
177) «Εν η δει τας αρχάς επιχειροτονείν, ει δοκούσι καλώς
άρχειν».
178) «Τας εισαγγελίας». Κάθε πολίτης Αθηναίος είχε δικαίωμα να
καταγγείλη οιονδήποτε είτε άρχοντα είτε ιδιώτην προ της
εκκλησίας ως επιβουλευόμενον την πολιτείαν. Τούτο δε ελέγετο
εισαγγελία.
179) «Τας απογραφάς των δημευομένων αναγινώσκειν». Μεταξύ των
ποινών διά πολιτικά εγκλήματα ήτο και η επιβολή προστίμου
μεγάλου, συνεπεία του οποίου εδημεύετο η περιουσία του
καταδικαζομένσυ, ως και διά καθυστέρησιν άλλης τινός προς το
Δημόσιον οφειλής.
180) «Τας λήξεις των κλήρων και επικλήρων». Η φράσις δικονομική
του Αττ. δικαίου. Επίκληροι ελέγοντο γυναίκες ανύπανδροι
κληρονόμοι περιουσίας, διά την διαχείρισιν της οποίας
διωρίζοντο κατά συγγένειαν είτε διά δικαστικής αποφάσεως
αντιλήπτορες.
181) «Όπως μηδένα λάθη μηδέν έρημον γενόμενον».
182) «Και περί της οστρακοφορίας επιχειροτονίαν διδόασιν». Οι
θεωρούμενοι επικίνδυνοι εις το δημοκρατικόν πολίτευμα ήτο
δυνατόν να καταδικασθώσι διά γενικής του λαού δι' οστράκων
ψηφοφορίας εις εξορίαν (εξοστρακισμόν). Περί του αν πρέπη ή όχι
να γίνη τοιαύτη ψηφοφορία προαπεφάσιζεν η εκκλησία του δήμου.
183) «Και συκοφαντών προβολάς».
184) Ήτοι διά τρεις Αθηναίους συκοφάντας και τρεις μετοίκους.
185) «Θεις ο βουλόμενος ικετηρίαν ων αν βούληται και ιδίων και
δημοσίων προς τον δήμον διαλέξηται». Τίθημι ικετηρίαν· νομική
φράσις αντίστοιχος με το «υποβάλλω αίτησιν».
186) «ΣΥΡΑΚΟΣΙΩΝ» φέρει το αρχικόν κείμενον. Υπάρχουσιν οι
διορθώσαντες τέσσαρα δι' οσίων. Προτιμοτέρα όμως διόρθωσις και
τυπικώς και εκ της εννοίας είναι: «τρία δ' οσίων».
187) «Άνευ προχειροτονίας». Πρβλ. Αρποκρατ. και Δημοσθ. κατά
Τιμοκράτους, 12 και Αισχ. κατά Τιμάρχου, 23.
188) Πριν δηλαδή παρουσιασθούν ενώπιον της εκκλησίας του λαού.
189) Ήτοι απεσταλμένοι εξ άλλων πόλεων φέροντες εγγράφους
ανακοινώσεις, προτάσεις, αιτήσεις κλπ. προς την πόλιν των
Αθηνών.
190) «Έστι δ' επιστάτης των πρυτάνεων».
191) «Εφ' ων αν ευσημία γένηται».
192) «Προβούλευμα».
193) «Ζημιώσαι και δήσαι και αποκτείναι».
194) «Άνευ δικαστηρίου γνώσεως».
195) «Απέφυγεν»· νομ. λέξις.
196) Τύπανον = τύμπανον Λατιν. typanum. Ελέγετο ούτω και το
εδώλιον επί του οποίου εκάθητο ο κατάδικος διά να υποστή την
θανατικήν ποινήν.
197) «Τούτο κύριον είναι». Η φράσις νομική.
198) «Δοκιμάζει δε» λέξις νομική.
199) «Τούτων μεν ουν άκυρός εστιν η βουλή».
200) «Προβουλεύει δε».
201) «Κατ' αυτά γαρ ταύτα ένοχός εστιν, ο νικήσας γραφή
παρανόμων». Η τοιαύτη καταγγελία &γραφής παρανόμων& ήτο
συνηθεστάτη.
202) Με τρεις ή τέσσαρας σειράς κωπών.
203) «Νεωσοίκους», ήτοι αποθήκας, εντός των οποίων εφυλάσσοντο
τα πλοία.
204) Τα αποτεθειμένα εις την Ακρόπολιν αγάλματα των Νικών ήσαν
εκ χρυσού.
205) Πρόκειται ιδίως περί των μεταλλείων της Λαυρεωτικής. Εξ
αυτών πιθανώς άλλα εξεμεταλλεύετο απ' ευθείας το Δημόσιον και
το εξαγόμενον μετάλλευμα επώλει, άλλα δε, τα ολιγώτερον
σημαντικά, εμίσθωνε προς εκμετάλλευσιν εις ιδιώτας διά τρία
έτη. Άλλην εξήγησιν δίδει ο Reinach διαρρυθμίζων κριτικώς το
κείμενον ως εξής: και τα πραθέντα μέταλλα [και τα χωρία τα]
εργάσιμα, τα εις τρία έτη πεπραμένα και τα εις αεί
συγκεχωρημένα».
206) «Συγκεχωρημένα τα εις . . . έτη πεπραμένα». Ήτοι τα
παραχωρούμενα (και επεξηγηματικώς) τα διά . . . (πιθανώς ι'
ήτοι 10) έτη μίσθούμενα. Άλλη ανάγνωσις φέρει: «τα
συγκεχωσμένα» απιθάνως. Ίσως το &συγχωρώ& επί του προκειμένου
ως νομικός όρος εσήμαινεν εκχώρησιν της εκμεταλλεύσεως ομού και
της επιφανείας του εδάφους του μεταλλείου.
207) «Εις λελευκωμένα γραμματεία». Επί λευκασμένων δερμάτων
συνήθως εγράφοντο οι φορολογικοί πίνακες, ελέγοντο δε
γραμματεία. Οι παλαιότεροι τοιούτοι πίνακες ελευκαίνοντο και
πάλιν.
208) Οι προσωπικοί και περιουσιακοί &φόροι& επληρώνοντο εις
κάθε πρυτανείαν. Άλλαι δε τακτικαί εισφοραί των πολιτών
κατεβάλλοντο τρεις φοράς το έτος. Και οφειλαί προς το Δημόσιον
εκ μισθώσεων και άλλων ληψοδοσιών κατεβάλλοντο επί της ενάτης
πρυτανείας, ήτοι ένα περίπου μήνα προ της λήξεως του
διοικητικού και λογιστικού των Αθηναίων έτους.
209) «Των τεμενών».
210) «Αποδέκται» ή αποδεκταί, αντίστοιχον προς το ταμίαι
εισπράξεως.
211) Ο εύθυνος και οι δύο πάρεδροι αυτού απετέλουν ούτω
δικαστήριον κρίνον κατ' έφεσιν τας υποθέσεις διαχειρίσεως
αλλοτρίων.
212) Το κείμενον φέρεται ελλιπές εις μίαν λέξιν ως εξής:. «οίς
αναγκαίον εστι ταις α . . . αις κατά τον επώνυμον της φυλής
έκαστον καθείσθαι» κλπ. Την ελλείπουσαν λέξιν συμπληρώ εις
&α[ιτία]ις&.
213) «Ταύτην την εύθυναν» . . .
214) «Τούτο κύριόν εστι».
215) «Δοκιμάζει δε και τους ίππους» . . .
216) Από τους ίππους, οι οποίοι ευρίσκοντο εις τας Αθήνας,
άλλοι ήσαν πολεμικοί και άλλοι αγοραίοι. Κάθε πολίτης της
τάξεως των Ιππέων συνετήρει υποχρεωτικώς ένα πολεμικόν ίππον εξ
ιδίων, παρείχε δηλαδή τα της συντηρήσεως αυτού εις τους
ιπποκόμους. Αν ο ιπποκόμος κακώς συνετήρει τον ίππον, υφίστατο
την ποινήν της με ιδικά του έξοδα ιπποκομίας. Οι κατά την
επιθεώρησιν κρινόμενοι ως μη καλοί πολεμικοί ίπποι εσφραγίζοντο
διά στίγματος.
217) «Ή μη θέλουσι μένειν, αλλ' ανάγουσι». Πρβλ. Αριστ. Ηθικά
Νικομ. II, 6, 2: «η του ίππου αρετή ίππον τε σπουδαίον ποιεί
και αγαθόν δραμείν και ενεγκείν τον επιβάτην και μείναι τους
πολεμίους».
218) «Αδόκιμός εστι». Διά τον τρόπον σφραγίσεως των ίππων ίδε
Ησυχίου: ίππου &τροχός και τρυσίππιον&.
219) «Δοκιμάζει δε και τους προδρόμους», ήτοι τους εις την
παράταξιν και κατά την μάχην προπορευομένους οδηγούς ίππους.
220) «Τους αμίππους». Μαζί με τους ιππείς επήγαιναν και άλλοι
πεζοί, οι οποίοι ήσαν γυμνασμένοι και να ιππεύουν και να
μάχωνται έφιπποι, ως αντικαταστάται.
221) «&Τα παραδείγματα&, τα εις την πέπλον». Η σημασία της
λέξεως &παράδειγμα&, η επί του προκειμένου, δεν εξακριβούται εξ
άλλων χωρίων συγγραφέων. Εκ της όλης εννοίας όμως και εκ των
σχετικών ιστορικών πληροφοριών περί της ετησίας εορτής των
Παναθηναίων, ότε Αθηναίαι παρθένοι έφερον τον νέον πέπλον της
Αθηνάς εις τον Παρθενώνα, εγίνετο δε διά τούτο πομπή και
διακόσμησις, πιθανόν φαίνεται ότι «παραδείγματα» ελέγοντο τα
προσχέδια διακοσμήσεως, την οποίαν εγκρινομένην εξετέλουν
ιδιώται με δαπάνην του Δημοσίου.
222) «Και της ποιήσεως των Νικών». Τα εν τη Ακροπόλει χρυσά
αγάλματα των Νικών εστολίζοντο κάθε εορτήν των Παναθηναίων.
223) Ήτοι υπήρχεν αστυνομική διάταξις να ρίπτωνται αι
ακαθαρσίαι εις απόστασιν μεγαλυτέραν των 10 σταδίων από του
τείχους και ταύτην εφήρμοζον οι αστυνόμοι.
224) Αι οδοί της πόλεως ήσαν στεναί και απηγορεύετο η κατασκευή
προεξεχόντων εξωστών εις τας οικίας.
225) Ήτοι έπρεπε ν' ανοίγουν αι θύραι προς τα έσω της οικίας,
ώστε να μη εμποδίζεται ο δρόμος.
226) Επιστάται της αγοράς.
227) «Των εμπορίων επιμελείσθαι».
228) «Ανδραποδιστάς». Ούτως ελέγοντο οι κλέπται ανθρώπων, οι
οποίοι επώλουν τους αρπαζομένους αλλού ως δούλους. Το έγκλημα
τούτο ήτο συνηθέστατον.
229) Οι επ' αυτοφώρω συλλαμβανόμενοι ήσαν συνήθως οι
ομολογούντες την ενοχήν των. Λεπτομέρειαι της ποινικής
διαδικασίας επί του προκειμένου δεν είναι γνωσταί.
230) «Και τας &ενδείξεις& εισάξοντας». Η ένδειξις ήτο ειδική
μήνυσις διά πράξιν του μηνυομένου απαγορευομένην εις αυτόν
προσωπικώς ή δι' είσοδον αυτού εις τόπον απηγορευμένον. Π. χ. η
άσκησις πολιτικών δικαιωμάτων υπό ενός &ατίμου& ήτο έγκλημα
υποκείμενον εις &ένδειξιν&.
231) «Τας &εμμήνους& εισάγουσι δίκας» . . . .
232) «Επί δραχμή δανεισάμενος αποστερεί».
233) «Αν αγορά βουλόμενος εργάζεσθαι δανείσηται παρά τινος
αφορμήν».
Η φράσις δικανική.
234) «Έτι δ' αικίαις και ερανικάς και κοινωνικάς και ανδραπόδων
και υποζυγίων.» . . . Οι όροι δικανικοί. Αι περί ανδραπόδων και
υποζυγίων υποθέσεις ήσαν πιθανώς αι διά &κεκρυμμένον ελάττωμα&.
235) «Οι αποδέκται τοις τελώναις και κατά των τελωνών» . . .
236) Οι περιοδεύοντες αυτοί δικασταί είχον γίνη υπό του
Πεισιστράτου (όρα προηγ.), κατηργήθησαν υπό του Κλεισθένους και
επανήλθον το 453. — Ηύξησαν δε οι Αθηναίοι τον αριθμόν διά να
αποφεύγουν την ανάμνησιν των τυράννων.
237) «Τας προκλήσεις.» . . . δικον. όρος περιλαμβάνων και την
αγωγήν και τας προτάσεις.
238) «Εις εχίνους». Εχίνοι ελέγοντο χαλκά σκεύη ή πήλινα αγγεία
της δικαστικής τραπέζης, εις τα οποία απετίθεντο αι
δικογραφίαι. Την δικον. αυτήν διατύπωσιν αναφέρει και ο
Δημοσθένης.
239) «Εν γραμματείω» . . . δικον. όρος.
240) Ο κανονισμός της αρμοδιότητος του δικαστηρίου από του
εναγομένου, δικονομική αρχή νεωτέρα, είχε καθιερωθή αρχαιότατα
εις το Αττ. δίκαιον.
241) «Εντός χιλίων». . .
242) «Εκ των αρχόντων [και των] επωνύμων» . . το «και των»
παρέμβλητον.
243) Ήτοι τον αρχαιότερον και μετ' αυτού την αντιστοιχούσαν
ηλικίαν.
244) «Συνηγόρους».
245) «Δώρων τιμώσι» . . . δικον. φράσις.
246) «Αδικίαν τιμώσι» . . . δικον. φράσις.
247) «Καλλιερούσι μετά των μάντεων».
248) Πλουσίους πολίτας, αναλαμβάνοντας την διδασκαλίαν
δραματικών έργων με δαπάνην ιδικήν των.
249) «Και τούτο κύριόν εστι της δοκιμασίας».
250) «Και Ζευς ερκείος», οικιακός, σπιτικός, διότι ως προστάτης
των οίκων είχε συνήθως ο Ζευς τον βωμόν του εις τον πρόδρομον.
251) «Είτα ηρία ει έστιν» . . .
252) «Τα τέλη τελεί» . . .
253) «Ταύτα δ' ανερωτήσας» . . . εις το κείμενον γίνεται αλλαγή
του υποκειμένου από της φράσεως αυτής και εις τας επομένας,
διότι διεξάγων την όλην δοκιμασίαν αντί της βουλής ορίζεται ο
προεδρεύων.
254) «Δους κατηγορίαν και απολογίαν» . . . η φράσις δικονομ.
255) «Εφ' ω τα τόμι' εστι». Άλλη γραφή φέρει «τα ταμιεία», ήτοι
τα δημόσια θησαυροφυλάκια.
256) Εις τα «Μεγάλα Διονύσια» η &κατ' άστυ& ή &εν άστει& ή
αστικά ή απλώς &Διονύσια&, τα τελούμενα τον μήνα Ελαφηβολιώνα
(Μάρτιον), εδιδάσκοντο εις το θέατρον αι τραγωδίαι και αι
κωμωδίαι διά την παράστασιν των οποίων και την προγύμνασιν
εδαπάνων (εχορήγουν) ιδιώται.
257) Εορταί προς τιμήν του Απόλλωνος και της Αρτέμιδος
τελούμεναι τον μήνα Θαργηλιώνα (Μάιον — Ιούνιον).
258) Πολίτης οριζόμενος διά να χορηγήση δημοσίαν δαπάνην
(λειτουργίαν) βαρείαν, οποίαι ήσαν η χορηγία και η τριηραρχία,
ηδύνατο να υποδείξη άλλον ικανώτερον προς τούτο κατά την γνώμην
του, προτείνων εις αυτόν ή να εκτελέση την χορηγίαν ή ν'
ανταλλάξουν τας περιουσίας των. Τούτο δε ελέγετο &αντίδοσις.&
259) «Και τας σκήψεις εισάγει» . . η φράσις δικον. Η &σκήψις&
αντιστοιχεί και με τον σημερινόν όρον &ένστασις.&
260) «Γονέων κακώσεως (αύται δ' εισίν αζήμιοι τω βουλομένω
διώκειν), ορφανών κακώσεως (αύται δ' εισί κατά των επιτρόπων),
επικλήρου κακώσεως» . . . κλπ., δικονομική φρασιολογία του
Αττικού δικαίου.
261) «Παρανοίας, εάν τις αιτιάται τινα παρανοούντα τα εαυτού
απολλύναι».
262) «Εις δατητών αίρεσιν, εάν τις μη θέλη κοινά τα όντα
νέμεσθαι» . . . . αγωγή αντίστοιχος προς την «περί διανομής
κοινούν του Ρωμ. δικαίου.
263) «Εις επιτροπής κατάστασιν» . . .
264) «Εις επιτροπής διαδικασίαν» . . .
265) Το κείμενον φέρει: «εις [εμφανών κατάστασ]ιν, επίτροπον
αυτόν εγγράψαι». Ούτω δε η φράσις ακριβώς ερμηνεύεται: «διά την
διαχείρισιν εμφανούς περιουσίας (προσωρινώς αδεσπότου) να
διορίζη αυτός (ο άρχων) διαχειριστήν.
266) «Και τους επιτρόπους, εάν μη διδώσι τοις παισί τον ούτον,
ούτος εισπράττει».
267) Εις την εορτήν αυτήν εγίνοντο οι δραματικοί αγώνες. Μην
των εορτών τούτων ήτο ο Ληναιών κατά την αρχαίαν Ιωνικήν
ονομασίαν, ήτοι ο αττικός Γαμηλιών (Ιανουάριος — Φεβρουάριος),
έβδομος ερχόμενος εις το Αττικόν έτος. Ληναίος δε ελέγετο ο
Διόνυσος, διότι εις αυτόν ήσαν αφιερωμένοι οι ληνοί.
268) «Γραφαί δε λαγχάνονται προς αυτόν ασεβείας». . . .
269) «Τας υπέρ των &γερών& απάσας» . . . φέρει το κείμενον.
Διορθωτέον όμως &ιερών&, όπως ευρίσκεται αντιστοίχως και παρά
τω Φωτίω.
270) «Και ο απαγορεύων είργεσθαι των νομίμων ούτος εστι».
271) «Αν εκ προνοίας αποκτείνη» . . .
272) Και φαρμάκων εάν αποκτείνη δους και πυρκαάς».
273) Τόπος εις τας Αθήνας, όπου υπήρχε δικαστήριον το «επί
Παλλαδίω», εις το οποίον συνεδριάζοντες οι εφέται εδίκαζον.
Παυσανίας I, 28. Πολυδ. VIII, 118. Το δικαστήριον τούτο
μετεχειρίζοντο και οι Ηλιασταί.
274) Ήτο ναός του Απόλλωνος, εις τον οποίον ήτο και δικαστήριον
το «επί Δελφινίω».
275) «Εάν δε φεύγων φυγήν ων έφεσίς εστιν». Η διαστολή γίνεται,
διότι υπήρχον εξόριστοι καταδικασμένοι εις θάνατον ή αειφυγίαν,
οπότε δεν εκαλούντο οι τοιούτοι εκ νέου κατηγορούμενοι εις
απολογίαν.
276) «Εν Φρεάτου» ή «Φρεατοί» ή κατ' Αρποκρατ. «Φρεαττοί»·
παράλιον χωρίον ονομασθέν από τινος Φρεάτου ήρωος, όπου
συνεδρίαζον εις δικαστήριον.
277) «Ο δε την αιτίαν έχων». . .
278) «Τότε δε» . . . .
279) «Όταν δε μη ειδή τον ποιήσαντα, τω δράσαντι λαγχάνει» . .
. .
280) Ανάλογοι αι αγωγαί αύται προς την αγωγήν του Ακουιλίου
νόμου εις το Ρωμ. Δικ.
281) Κυνηγήτριαν.
282) Επίθετον του Ποσειδώνος.
283) «Διατίθησι δ' αγώνα τον επιτάφιον [και] τοις
τετελευτηκόσιν» . . . Το και φαίνεται παρέμβλητον.
284) «Αποστασίου» . . . Ο δούλος απελευθερούμενος υπό του
κυρίου του και κακώς προς αυτόν έπειτα φερόμενος εισήγετο εις
δίκην αποστασίου.
285) «Προστασίου» . . . Καθένας ξένος έχων εγκατάστασιν εις τας
Αθήνας ήτον υποχρεωμένος να ζητήση την προστασίαν πολίτου
Αθηναίου, διά να τον εκπροσωπεί ούτος εις υποθέσεις κτηματικάς,
ληξιαρχικάς και άλλας.
286) «Έτι δε τας εισαγγελίας εισαγγέλλουσιν εις τον δήμον» . .
.
287) «Τας καταχειροτονίας».
288) «Τας προβολάς».
289) «Και γραφάς παρανόμων και νόμον μη επιτήδειον θείναι».
290) «Επιστατικήν».
291) «Εισί δε και γραφαί προς αυτούς ων παράστασις τίθεται» . .
.
292) «Ξενίας» . . .
293) «Δωροξενίας» . . .
294) «Ψευδεγγραφής» . . .
295) «Ψευδοκλητείας» . . .
296) «Βουλεύσεως» . . . Κατά την ερμηνείαν, την παρεχομένην υπό
του Αρποκρ. γραφή βουλεύσεως εγίνετο εάν παρανόμως διετηρείτο
τις εις τον κατάλογον των πολιτών. Αλλ' εκ των ανωτέρω υπό του
Αριστ. αναγραφομένων περί βουλής και βουλευτών πιθανωτέρα
φαίνεται η ερμηνεία ως άνω.
297) «Αγραφίου» . . Πολλοί εφρόντιζαν να διαγράφουν τα όνομά
των εκ των καταλόγων προς αποφυγήν πληρωμής φόρων.
298) «Τους απεψηφισμένους υπό των δημοτών» . . .
299) «Τας καταγνώσεις τας εκ της βουλής» . . .
300) «Τα ψευδομαρτυρία εξ Αρείου Πάγου».
301) «Από των μοριών» . . .
302) Ήτοι 3/8 περίπου της λίτρας.
303) Διότι προηγουμένως παρείχε ελαιόκαρπον.
304) Ήτοι των οριζομένων διά να καταβάλουν την δαπάνην διά
κατασκευήν ενός πολεμικού πλοίου.
305) Τας ανταλλαγάς περιουσιών μεταξύ ενός ορισθέντος διά την
δαπάνην, και ενός τον οποίον ο ορισθείς οπεδείκνυεν ως
πλουσιώτερόν του. Εφ' όσον ο υποδεικνυόμενος ηρνείτο ν'
αποδεχθή το βάρος, εγίνετο ανταλλαγή περιουσιών.
306) «Τας διαδικασίας» . . .
307) «Επιχειροτονία δ' αυτών εστι» . . . .
308) «Καν μεν αλώ» . . . δικον. φράσις.
309) «Αν δ' αποφύγη» . . .
310) «Εκκηρύξαι» . . .
311) «Επιβολήν επιβάλλειν».
312) Ανέκαθεν δύο υπήρχον ιερά πλοία των Αθηναίων αποστελλόμενα
εις θρησκευτικάς αποστολάς: η Πάραλος και η Σαλαμινία. Όταν δε
η λατρεία του Διός Άμμωνος διεδόθη εν Ελλάδι, κυρίως από της
βασιλείας του μεγάλου Αλεξάνδρου, ο οποίος επωνομάσθη μόνος του
υιός του Άμμωνος, η Σαλαμινία μετωνομάσθη η &του Άμμωνος&, θα
ετροποποιήθησαν δε βεβαίως τότε αι δι' αυτής θρησκευτικαί
αποστολαί. Η μετονομασία έγινε προ της αναγνωρίσεως της
θειότητος του Μ. Αλεξάνδρου το 324 π. Χ. υπό των Αθηναίων (ίδε
Υπερείδ. κατά Δημ. 30, εκδ. Blass), διότι εξ επιγραφών
βεβαιώνεται ότι ήδη το 333 η λατρεία του Άμμωνος υπήρχεν εις
τας Αθήνας.
313) «Αι μεν μετ' εννέα αρχόντων εκ της φυλής όλης κληρούμεναι»
. . .
314) «Αι δ' εν Θησείω κληρούμεναι διηρούντο εις τους δήμους» .
. . ήτοι κάθε δήμος παρουσίαζε κατάλογον υποψηφίων, εκ του
οποίου εγίνετο η κλήρωσις.
315) «Μισθοφορούσι δε» . . .
316) «Ο δήμος» . . .
317) Η δραχμή είχεν έξ οβολούς. Η τιμή δε της δραχμής πρέπει να
υπολογισθή τετραπλασία της σημερινής.
318) «Τοις δε προτανεύουσιν εις σίτησιν οβολός προστίθεται
[δέκα προστίθενται]». Αι δύο τελευταίαι λέξεις είναι
παρέμβλητοι. Πιθανή κατ' εμέ διόρθωσις είναι: «τοις δε δέκα
πρυτανεύουσιν οβολός προστίθεται» . .
319) &Πληρούσιν& πρέπει να αναγνωσθή αντί του &κληρούσιν& του
κειμένου.
320) «Κληρωτήρια».
321) «Πινάκιον πύξινον» . . . Από ξύλον πύξου (τσιμσιριού).
322) «Ο θεσμοθέτης επικληρώση» . . .
323) «Α δει προσπαρατίθεσθαι τοις δικαστηρίοις» . . .
324) «Εφ' έκαστον το δικαστήριον, το γράμμα το λαχόν».
325) Σανίς ξυλίνη έχουσα οπάς, εις τας οποίας εσφηνώνοντο αι
πινακίδες.
326) «Καλεί τους ειληχότας ο [κήρυξ]».
327) «Τοις γαρ δικαστηρίοις χρώμα επιγέγραπται εκάστω επί τω
σφηκίσκω της εισόδου». Ήτο δε ο σφηκίσκος μακρόν εις οξύ λήγον
ξύλον (σουβλί, κοντάρι) αλλέως λεγόμενον και σκόλοψ. Πρβλ.
Αριστοφ. Πλούτος 31 «Μέγαν λαβόντες ημμένον σφηκίσκον
εκτυφλώσαι». Εκ του συμβόλου τούτου των δικαστηρίων έλαβεν ο
Αριστοφ. τον τίτλον της κωμωδίας του «Σφήκες» παίζων με τας
λέξεις σφηκίσκος και σφήκες.