OPMERKINGS:--Hierdie storie vertel die geskiedenis van die
Sonbesie, wat in die Boland "boomsingertjie" en in die Karoo
"doringbesie" heet.
As iemand vir sy kinders baie ly, dan het die pa of ma die kind ook
baie lief. En gaan sulke kinders dood of dwaal hul weg in die veld,
dan treur hulle ouers net baie oor hulle. Dit was die geval met
'n ou Boesman en sy vrou.
Hulle het nog maar een kindjie gehad--'n klein jongetjie. Die vader en
moeder gaan eendag boesmanrys (jong miere) grawe, en hulle neem die
kind saam. Die kind raak vas aan die slaap; die moeder haal hom van
haar rug af, bind hom in haar rug-karos en lê hom in die skaduwee
onder 'n bos. Sy en haar man was druk besig om boesmanrys uit te
grawe. Hulle was so druk aan grawe dat hulle oë net by hulle werk bly.
Meteens sien hul 'n leeu by 'n hartbees lê. Hy was reeds versadig
geëet; hy staan op en stap reguit na die kind wat onder die bos vas
aan slaap is. Hy tel die karos met die kind op, stap daarmee weg en
gaan daar naby onder 'n boom naas die kind lê en stert roer. Hy het
gedog die kind was dood; daarom hou hy net die ouers in die oog om
te sien wat hulle sal doen.
Die moeder wou 'n beroerte van die angs kry. Die vader het net nog
drie gifpyle by hom en daarmee moet hy spaarsaam omgaan. Hy koes weg
en kruip so plat op die grond as hy kan, tot by 'n dik boomstam. Hy
hou hom baie smal, en kruip nader na die boom toe. Die leeu het hom
toe nog nie gewaar nie; maar hou een streek die moeder in die oog.
Maar toe die vader by die dik boomstam kom, gryp hy so rats as 'n aap
die bobbejaantou wat teen die boomstam oprank; hy klim wat hy geleer
het, om buite die bereik van die leeu te kom.
Dog die leeu het hom toe gewaar; hy staan op en swaai sy stert heen en
weer, en hy storm die boom. Die vader klim haastiger; die bobbejaantou
ruk bo los, en die vader kom 'n ent teen die stam af; maar gelukkig,
die tou bly bo vas. Maar tog, die vader het soveel gesak dat die leeu
hom 'n raps met sy naels oor die voet gee, en die bloed stroom.
Toe die vader bo in 'n mik van die boom sit, vat hy korrel met sy pyl
en boog; hy skiet op die leeu, dog die pyl skram teen 'n takkie weg,
en dit was mis. Nou het hy nog net twee gifpyle.
Die leeu hap na die pyl, begin te brom en kort brulle te gee. Toe
word die kind wakker en begin angstig te huil. Die leeu wil daarheen
hol; maar die vader maak asof hy wil afklim, en maak 'n lawaai en
gooi sy karos neer. Die leeu vlie kortom en pak die karos. Toe neem
die vader mooi sy kans om te skiet, dog weer skram die pyl teen
'n takkie weg, want die plek waar die Boesman in die boom-mik sit,
was maar bra ongemaklik.
Hy het nou nog maar net een pyl, en daarmee moet hy omgaan asof dit
die kosbaarste van alle kosbaarhede is. Weer maak hy 'n groot lawaai
om die aandag van die leeu te trek; die leeu kyk op met oop bek. Nou
het hy 'n pragtige kans, waarvan hy sonder versuim gebruik maak;
en hy tref die toornige dier met die gifpyl diep in die keel.
"A, nou het hy sy pruimpie binne!"
Hy brul en gaan te kere. Dog die Boesman maak elke keer of hy wil
afklim, om die bose dier daar te hou. Dit duur nie lank nie; die
gif van die pyl trek, en die leeu slaan neer toe hy 'n paar tree
weggestap het.
Toe die vader uitroep: "Nou is die leeu dood!" toe spring die moeder
van haar wegkruipplek op, en hol na haar kind, wat nog al die tyd lê
huil; want hy was nog baie klein. Sy gryp hom en hol al wat sy geleer
het, reguit huis-toe. Die vader het die leeu afgeslag; het soveel
vleis as hy kan dra, huis-toe gebring; en het toe weer die ander vleis
dadelik gaan haal; want 'n Boesman eet enige ding--tot slange toe.
Wel, jare het verstryk; en die moeder het weer 'n kindjie--'n meidjie
hierdie slag. Toe die meidjie al kan rondspeel, gaan die moeder daar
by die fonteinplek matjiesgoed sny om matte van te maak. Die kind het
daar rondgespeel; sy het te naby die gat water biesies gepluk, en die
watergees het uitgekom en het die kind in die gat water ingetrek. Die
kind huil; die moeder hoor dit, en sy spring in die water om haar kind
te red. Sy het met groot lewensgevaar met die watergees geworstel;
dog sy red haar kind en swem met die meidjie, uitgeput en halfdood,
kant-toe. Daarop hol sy huis-toe en laat alles in die steek. Sy was
verskrik, maar tog baie bly.
So kan ons sien, die vader en moeder het groot gevare oor hulle kinders
uitgestaan; en daarom het hulle die twee kinders so liefgekry. En
die kinders, aan hulle kant, was baie gek na hulle dapper ouers;
daarom was hul so gehoorsaam.
Die vader kon baie mooi viool speel, en die moeder het geleer om die
ramkie goed te speel. Hulle het dié musiekinstrumente van springbokvel
gemaak, wat hul eers haaraf gemaak, skoon uitgeskraap, en toe oor
'n kalbasdop getrek het. Die snare het hul van die derms van die bok
gemaak, en die strykstok van die sterthare van 'n kwagga.
As die ouers so speel, dan kom die twee kinders voor hulle ouers dans;
en dit was vir algar, o, tog te mooi. So het hul baie plesierige aande
en nagte om die veldvuur deurgebring--vernaamlik as die vader die dag
'n goeie jag gemaak het.
Eendag was die twee ou volk nie fris en op hulle stukke nie; hulle
stuur toe die twee kinders veld-toe om veldkos te soek en te bring. Die
kinders bly lank weg; toe die son ondergaan, was hul nog nie terug
nie, en toe word die twee ouers net ongerus. Hulle roep en skree;
maar wat nie antwoord nie, is die kinders.
Die ander dag het hulle gaan soek, die dag daarop, en die dae daarna,
maar vind niks nie--die kinders is spoorloos tot vandag toe nog
weg. Andere help soek, dog alles tevergeefs! Hulle roep en roep,
skree en sing, speel viool en ramkie, maar alles verniet: daar kom
geen antwoord nie. Die vader en moeder het later meer kinders gekry,
en die kinders help ook nou om na hulle boetie en sussie te soek.
Die vader gaan toe na Hamerkopvoël, wat alles in die water kan sien,
en vra hom waar sy twee vermiste kinders is. Hamerkop het in die
water gekyk, en hy kyk vandag nog; maar hy verklaar dat hy hulle nie
kan uitvind nie, dog raai die vader aan om maar aan te hou roep. Hy
moet in die dag soek, en sy vrou dit in die nag laat doen.
Die moeder gaan toe na Uil, wat 'n groot towenaar is, wat kan vertel
wat gebeur het en wat nog sal gebeur. Uil het sy dolosse gegooi, hy
sit diep oor die saak te dink; maar sy dolosse en sy verstand staan
hier stil. Hy raai haar ook aan om maar in die nag te roep en soek
en haar man dit in die dag te laat doen.
Hierdie huisgesin treur baie; hulle eet min, want hulle harte is seer
van verdriet en al die huil en roep. Die vader en sy seuns soek en
roep nou in die dag, terwyl die moeder en haar dogters in die nag
soek en roep.
Hulle het van verdriet so uitgeteer dat die vader en sy seuns nou
die sonbesies is, en dat die moeder en haar dogters nou die kriekies
is. Die leeu en die watergees is nou die ongediertes en visse wat
goggas vang.
Die sonbesies sing en soek vandag nog oordags.
En die kriekies sing en soek vandag nog oornags.